{"id":508,"date":"2019-02-02T11:52:21","date_gmt":"2019-02-02T08:52:21","guid":{"rendered":"http:\/\/94.237.85.66\/?p=508"},"modified":"2019-02-16T02:31:46","modified_gmt":"2019-02-15T23:31:46","slug":"ispanya-modeli-ve-kurt-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2019\/02\/02\/ispanya-modeli-ve-kurt-sorunu\/","title":{"rendered":"\u0130spanya modeli ve K\u00fcrt sorunu"},"content":{"rendered":"\n<p><em>\u201cHemen yar\u0131n \u0130ngiliz ordusunu defedip Dublin Kalesi\u2019ne ye\u015fil bayra\u011f\u0131 \u00e7ekseniz bile, sosyalist bir cumhuriyet kurmad\u0131k\u00e7a, t\u00fcm \u00e7abalar\u0131n\u0131z bo\u015fa gidecektir. Ve \u0130ngiltere toprak sahipleri, kapitalistleri ve ticari kurumlar\u0131yla size h\u00fckmetmeye devam edecektir.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp; James Connolly<\/em><strong>(1)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>18\u201319 Aral\u0131k 2010 tarihinde toplanan Demokratik Toplum Kongresi\u2019ne sunulan \u00f6zerklik modeli tasla\u011f\u0131, bir yandan devlet ve h\u00fckumetin \u00e7e\u015fitli kanatlar\u0131nda \u015fiddetli bir tepkiye yol a\u00e7t\u0131, di\u011fer yandan ise yeniden \u201c\u0130spanya modeli\u201c tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 alevlendirmi\u015f oldu. Kamuoyunda \u00f6zerklik tasla\u011f\u0131n\u0131n en netameli ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, \u201c\u00d6zerk K\u00fcrdistan\u201d \u00f6nermesiydi. Gerek Bar\u0131\u015f ve Demokrasi Partisi (BDP) ve gerek K\u00fcrt hareketinin di\u011fer bile\u015fenleri \u00f6neriyi K\u00fcrtleri de kapsayan, fakat daha geni\u015f bir T\u00fcrkiye projesi olarak sunmaktalar. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, AKP h\u00fck\u00fcmetinin \u201cK\u00fcrt a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u201d y\u00f6neli\u015fiyle bir kez daha alevlenen bu tart\u0131\u015fman\u0131n, K\u00fcrt hareketinin taleplerinin geride kalan 10 y\u0131l boyunca ge\u00e7irdi\u011fi evrimle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ili\u015fkili oldu\u011fu a\u015fik\u00e2r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 kamuoyuna deklare eden ise, \u0130spanya\u2019n\u0131n <em>El Mundo<\/em> gazetesine konu\u015fan KCK Y\u00fcr\u00fctme Konseyi ba\u015fkan\u0131 Murat Karay\u0131lan oldu. Karay\u0131lan, b\u00f6lgesel otonomi alan\u0131nda arad\u0131klar\u0131 modelin \u0130spanya modeli oldu\u011funu belirtiyordu. \u0130spanyol anayasas\u0131n\u0131 incelediklerini ifade eden Karay\u0131lan, farkl\u0131 b\u00f6lgelere de\u011fi\u015fen derecelerde otonomi verildi\u011fine dikkat \u00e7ekiyor, \u201cyerel h\u00fck\u00fcmetlerin merkezi h\u00fck\u00fcmetle uyum i\u00e7inde oldu\u011fu, kendi polis g\u00fcc\u00fc ve parlamentosunun oldu\u011fu bir \u00fclkenin takip edilecek model\u201d oldu\u011funu vurguluyordu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Abdullah \u00d6calan yakla\u015f\u0131k 10 y\u0131ld\u0131r \u0131srarla K\u00fcrt hareketinin bir devlet kurma talebinden vaz ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu vurgulamakta. T\u00fcrkiye\u2019deki duru\u015fmalar\u0131ndan itibaren geli\u015ftirdi\u011fi \u201cdemokratik cumhuriyet\u201d projesi, \u00f6nce demokratik konfederalizme ve ard\u0131ndan demokratik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131na evrildi ve dahas\u0131 K\u00fcrt hareketinin ba\u015fl\u0131ca bile\u015fenlerince temel bir talep\/y\u00f6neli\u015f olarak benimsendi. S\u00f6z konusu \u00fc\u00e7 \u015fiar aras\u0131nda d\u00f6nemin siyasi bas\u0131n\u00e7 ve ihtiya\u00e7lar\u0131na dair bir dizi fark g\u00f6ze \u00e7arpsa da, her \u00fc\u00e7 \u00f6nermenin de ard\u0131\u015f\u0131k bir siyasal eksene sahip oldu\u011funu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn: K\u00fcrt hareketi \u00f6ncelikle mevcut merkezi devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 ademi merkeziyet\u00e7i bir tarzla a\u015fabilmeyi umuyor, dahas\u0131 bu \u00e7izginin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n par\u00e7al\u0131 bir halde ya\u015famakta oldu\u011fu di\u011fer \u00fclkelerdeki bask\u0131 rejimlerinin de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. B\u00f6lgede mevcut ulus devlet modelleri nedeniyle birbirinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f K\u00fcrt kitlelerin maruz kald\u0131klar\u0131 asimilasyoncu politikalar\u0131n son bulmas\u0131n\u0131n yeg\u00e2ne yolu buradan ge\u00e7mekte. \u0130kinci nokta, b\u00f6lgesel otonomi kurumlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n kendi kendini y\u00f6netmesi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc noka, K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 ve geli\u015fmesine y\u00f6nelik. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc nokta ise, neoliberalizmin \u00f6zellikle K\u00fcrt illerinde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ekonomik sefaletin etkilerinin hafifletilmesine y\u00f6nelik bir dizi ekonomik tedbirin hayata ge\u00e7irilmesi.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrt sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olarak \u201c\u0130spanya modeli\u201d \u00f6nerisini destekleyenlerin, K\u00fcrt ulusal hareketinden, T\u00dcS\u0130AD \u00e7evrelerine ve bir dizi sol liberal kesime dek yayg\u0131n bir profil \u00e7izdi\u011fi a\u015fik\u00e2r. Bu kadar hassas bir konuda, farkl\u0131 politik metotlara sahip olmas\u0131 beklenen bu kesimlerin, \u0130spanya\u2019da ulusal sorunun ge\u00e7irdi\u011fi evrime ili\u015fkin olarak son derece izlenimci bir ortak paydaya sahip olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu izlenimci yakla\u015f\u0131m\u0131n ba\u015fl\u0131ca vurgusu, \u0130spanya\u2019da demokratik taleplerle seferber olan kitlelerin bask\u0131c\u0131, \u00e7a\u011f\u0131n gereklerine yan\u0131t vermekten uzak, hantal, b\u00fcrokratik ve merkeziyet\u00e7i bir rejimi ala\u015fa\u011f\u0131 etmi\u015f oldu\u011fu, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin belirleyici bir rol \u00fcstlendi\u011fi \u00e7ok sesli, \u00f6rnek bir Avrupa demokrasisi tesis ederek ve ancak bu sayede ulusal demokratik sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde tatmin edici kazan\u0131mlar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 var say\u0131m\u0131na dayanmaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle \u00f6zel m\u00fclkiyet sorunu ve ayr\u0131lma hakk\u0131 bu tart\u0131\u015fmalardan buharla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130spanya\u2019da Ulusal Sorun; Tarihsel K\u00f6kler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde \u0130spanya, Avrupa\u2019da tek bir devlet \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda bi\u00e7imsel birli\u011fini tamamlam\u0131\u015f ba\u015fl\u0131ca \u00fclkelerden biri konumuna eri\u015fmi\u015f g\u00f6z\u00fckse de, ger\u00e7ekte tek bir ulus yaratmay\u0131 asla ba\u015faramad\u0131. 19. y\u00fczy\u0131l boyunca g\u00fcndeme gelen say\u0131s\u0131z kitle hareketi ve ayaklanmalara kar\u015f\u0131n, \u0130spanyol burjuvazisi ba\u015fta tar\u0131m reformu ve ulusal birlik olmak \u00fczere bir dizi acil demokratik g\u00f6revi \u00fcstlenme ve b\u00f6ylelikle aristokrasiyi yenilgiye u\u011fratacak modern bir burjuva devletin in\u015fas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmede yetersiz kalacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fu\u015ftan yozla\u015fm\u0131\u015f ve zay\u0131f \u0130spanyol burjuvazisinin, proletaryan\u0131n elde etti\u011fi ilerlemeler ve yoksul k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 deh\u015fetle belirlenen bu ko\u015fullar alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri ve monar\u015fiye boyun e\u011fmesi, devrimci bir s\u0131n\u0131f olarak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda temelde bir tar\u0131m \u00fclkesi konumundaki \u00fclke, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda t\u00fcm eski kolonilerini kaybetmi\u015f, bizzat kendisi yabanc\u0131 sermaye taraf\u0131ndan kolonile\u015ftirilmi\u015f olarak bir yandan a\u011f\u0131rl\u0131kla tar\u0131msal ve geri ekonomik d\u00fczeyle, di\u011fer yandan \u00f6zellikle Bask \u00fclkesi ve Katalonya merkezli ve yabanc\u0131 sermaye a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc end\u00fcstriyel ili\u015fkilerin bile\u015fiminden olu\u015fan bir deneyimi ya\u015famaya ba\u015flar. Bu haliyle \u00fclke, Tro\u00e7ki\u2019nin geli\u015ftirdi\u011fi \u201ce\u015fitsiz ve bile\u015fik geli\u015fme yasas\u0131n\u0131n\u201d belirgin bir prototipi g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcneyde ve merkezde geri kalm\u0131\u015f tar\u0131m a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ekonomik ili\u015fkiler, Bask \u00fclkesi ve Katalonya\u2019da yo\u011funla\u015fan, geli\u015fkin end\u00fcstri ili\u015fkileriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erken, bu e\u015fitsiz ve bile\u015fik seyir, s\u00f6z konusu end\u00fcstriyel ili\u015fkilerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu b\u00f6lgelerde bir yandan ulusal uyan\u0131\u015f\u0131n, di\u011fer yandan ise ciddi oranda bir proleter yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 aralar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclkenin g\u00fcneyindeki l\u00e2tifundialarda<strong>(2)<\/strong> toprak sahibi az\u0131nl\u0131k i\u015flenebilir arazilerin \u00fc\u00e7te ikisini elinde bulundurmakta ve bir milyon civar\u0131ndaki topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fcy\u00fc ancak hayatta kalmaya yetecek sefalet ko\u015fullar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6yle ki, toprak reformu ve i\u00e7 pazar\u0131n canland\u0131r\u0131lmas\u0131, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin geli\u015fmesi i\u00e7in hayati bir fakt\u00f6r te\u015fkil etmesinin yan\u0131 s\u0131ra, \u00fclkede liberal burjuva demokrasisinin geli\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da belirleyici \u00f6neme sahiptir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bask \u00fclkesi ve Katalonya\u2019da kapitalizmin s\u00fcratli geli\u015fimi bu topraklardaki burjuvazinin s\u0131n\u0131f bilincinin paralel bir \u015fekilde ilerlemesini beraberinde getirecektir. S\u00f6z konusu burjuvaziler temel olarak, elektrik enerjisi, tekstil, denizcilik, kimya end\u00fcstrisi ve yabanc\u0131 \u015firketlerle \u2013\u00f6zellikle \u0130ngiliz- ortak i\u015fletilen madenlerden ve demiryollar\u0131ndan zenginle\u015fmeye ba\u015flarlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130spanyol merkezi burjuvazisinin 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda t\u00fcm kolonilerini yitirmesiyle ba\u015flayan bunal\u0131ma, Bask ve Katalan burjuvazilerinin ayn\u0131 d\u00f6nemde kaydettikleri ekonomik ilerlemelerin e\u015flik etmesi, beraberinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz politik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00fcndeme getirecektir. O d\u00f6neme dek a\u011f\u0131rl\u0131kla b\u00f6lgedeki aristokrasinin temsilcileriyle ili\u015fkili Bask b\u00fcy\u00fck burjuvazisi, b\u00f6lgedeki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 kollamak i\u00e7in h\u0131zla erimekte olan Bask k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazisinin huzursuz kayna\u015fmas\u0131ndan da yararlanarak 1895 y\u0131l\u0131nda PNV\u2019yi (Bask Milliyet\u00e7i Partisi) kurarak Katolik muhafazakarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kartan merkezi bir politik aparata kavu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer yandan Katalonya\u2019daki geli\u015fmeler bir dizi belirgin fark\u0131 i\u00e7erir. 19. y\u00fczy\u0131lda s\u00fcratle geli\u015fen Katalan milliyet\u00e7i ak\u0131mlar\u0131n\u0131 belirleyen fakt\u00f6r, merkezi burjuvaziyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen a\u00e7\u0131k i\u015fbirli\u011fine dayanmaktad\u0131r. <em>Lliga Catalana<\/em> (Katalan Birli\u011fi) bu g\u00fc\u00e7leri bir araya toplayan ilk ses getirici giri\u015fimdir. Ne var ki, merkez g\u00fc\u00e7lerin Katalan burjuvazisinin ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyabilmesindeki belirleyici \u00f6nemi nedeniyle Katalan ulus\u00e7ulu\u011fu daha do\u011fu\u015ftan iki e\u011filime b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Katalan b\u00fcy\u00fck burjuvazisi, yayg\u0131nla\u015fan s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri kar\u015f\u0131s\u0131nda sistematik olarak merkezi h\u00fck\u00fcmeti destekleyecek, bunun en gerici \u00f6rneklerini, Primo de Rivera\u2019n\u0131n i\u015f\u00e7i d\u00fc\u015fman\u0131 darbe giri\u015fiminde<strong>(3)<\/strong> ve cumhuriyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 Monar\u015fiye sundu\u011fu ittifakla g\u00f6sterecektir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Katalan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazisi, k\u00f6yl\u00fcl\u00fck ve \u00f6zellikle emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlarda daha halk\u00e7\u0131, \u201csol\u201d bir s\u00f6ylem geli\u015fecektir. \u00d6te yandan Bask burjuvazisi Rivera\u2019n\u0131n dikta h\u00fck\u00fcmetine kat\u0131lmasa da ger\u00e7ekte bu diktan\u0131n politikalar\u0131ndan en karl\u0131 \u00e7\u0131kan kesimlerden olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bask (Bask dilinde Euskadi), Katalan ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6l\u00e7ekte Gali\u00e7ya burjuva milliyet\u00e7ili\u011finin, merkez\u00ee burjuvazi ve devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda ve Latin Amerika\u2019da 19. y\u00fczy\u0131l boyunca g\u00fcndeme gelen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015flar\u0131 ve cumhuriyet ve monar\u015fi yanl\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki politik tutumlar\u0131 son derece \u00f6\u011fretici \u00f6rnekler i\u00e7erse de, bu bir ba\u015fka yaz\u0131n\u0131n konusunu olu\u015fturmaktalar. S\u00f6z konusu burjuvazilerin, s\u00f6m\u00fcrgelerini 1892 y\u0131l\u0131ndan itibaren tek tek kaybederek muazzam bir y\u0131k\u0131ma u\u011frayan \u0130spanya\u2019n\u0131n I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda tarafs\u0131z kalarak her iki sava\u015f kamp\u0131yla da geni\u015f bir ticaret yapma olana\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131ndan fazlas\u0131yla nemaland\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Gerek Bask, gerekse Katalan burjuvasinin geli\u015ftirdi\u011fi milliyet\u00e7i s\u00f6ylemin belirgin \u00f6zelli\u011fi, en az\u0131ndan k\u00e2rl\u0131 ticaret ko\u015fullar\u0131 s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece, \u0130spanyol oligar\u015fisiyle birlikte derin bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve \u015fiddet d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne mahk\u00fbm ettikleri emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 mevcut sistemin deli g\u00f6mle\u011fine hapsetme aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu nedenle keskin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u00e7\u0131 s\u00f6ylemlerin yo\u011fun bir bi\u00e7imde g\u00fcndeme geldi\u011fi anlarda dahi, her iki burjuvazinin de \u0130spanyol devletinden tam ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fma giri\u015fimlerine tan\u0131k olunmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Modern Katalan ulus\u00e7ulu\u011funun ba\u015fl\u0131ca kurucular\u0131ndan Prat de la Riba\u2019n\u0131n s\u00f6zleri sanki bu sav\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6zetler gibidir; <em>\u201cKatalanlar, ne ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131d\u0131r ne de ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 olacaklard\u0131r; yeter ki, Katalonya \u0130spanya i\u00e7inde mutlu olsun&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6nem diyalektik bir \u00e7eli\u015fkinin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famay\u0131 temsil eder, zira \u0130spanyol, Bask ve Katalan burjuvazilerinin \u00e7\u0131karlar\u0131, ezilen y\u0131\u011f\u0131nlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ortakla\u015fm\u0131\u015f ve fakat devlet pastas\u0131ndan dilim kapma m\u00fccadelesi -vergi oranlar\u0131, vergiden muafiyet, d\u0131\u015f ticaret ve y\u00fcr\u00fctme erki \u00fczerinde denetim-, yani b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm sorunu, ayn\u0131 sekt\u00f6rleri \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bir pozisyonun i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklemi\u015ftir. Bu diyalektik \u00e7eli\u015fki \u0130spanya\u2019da ulusal sorun tart\u0131\u015fmalar\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuracak ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler alt\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek s\u00fcrd\u00fcrecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bask ve Katalan burjuvazilerin milliyet\u00e7i ufuklar\u0131n\u0131n s\u0131nanaca\u011f\u0131 as\u0131l tarihsel kesit, 1931 ve 37 y\u0131llar\u0131n\u0131 kapsayan devrimci s\u00fcre\u00e7 olur. Bu b\u00fcy\u00fck devrimci kalk\u0131\u015fmalar d\u00f6neminde Bask, Katalan ve Gali\u00e7ya burjuvazileriyle ittifak kuran ve halk cephesi politikalar\u0131yla proletaryan\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti ilga etmesini engellemek i\u00e7in garant\u00f6r g\u00f6revi \u00fcstlenen Stalinizmin, burjuvazinin bu \u201cilerici sekt\u00f6rleriyle\u201d geli\u015ftirdi\u011fi ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ili\u015fki, \u00fczerinde durmay\u0131 ayr\u0131ca hak etmektedir. Stalinizmin ve burjuva liberalizmin \u0130spanyol i\u00e7 sava\u015f\u0131 ve cumhuriyet deneyimine ili\u015fkin yaratt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm yan\u0131lsamalara kar\u015f\u0131n tarih farkl\u0131 bir seyir izler. Bu anlamda \u0130ngiltere ile geli\u015ftirilen ticari ili\u015fkilerin de yard\u0131m\u0131yla iyice serpilmi\u015f durumdaki Bask burjuvazisinin gerici karakterinin en a\u00e7\u0131k \u00f6rneklerinden biri i\u00e7 sava\u015f\u0131n ortalar\u0131nda tek kur\u015fun dahi atmadan Bilbao\u2019yu ve San Sebastian\u2019\u0131 Franco\u2019nun fa\u015fist g\u00fc\u00e7lerine teslim etmelerinde g\u00f6zlenebilir. O ana dek destek\u00e7isi olduklar\u0131 cumhuriyete ihanet etmelerinin ba\u015fl\u0131ca nedeni, fa\u015fist g\u00fc\u00e7lerin t\u00fcm \u0130spanya kapitalizmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan ve bu iki b\u00fcy\u00fck sanayi kentinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f durumdaki a\u011f\u0131r sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131 imha etmeyeceklerini garanti etmeleriyle var\u0131lan gizli bir anla\u015fmad\u0131r. Katalan burjuvazisi ve <em>Generalitat<\/em><strong><em>(4)<\/em><\/strong> h\u00fck\u00fcmeti ise proletarya devriminin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 Katalonya\u2019da merkeziyet\u00e7i \u0130spanyol cumhuriyetinin temsilcili\u011fini \u00fcstlenerek ve \u00f6zellikle, 1937 ayaklanmas\u0131n\u0131<strong>(5)<\/strong> bast\u0131rarak sinik ve gerici y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan bu b\u00fcy\u00fck devrimci s\u00fcre\u00e7 boyunca mevcut i\u015f\u00e7i partilerinin ne i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n burjuvazinin t\u00fcm kesimlerinden politik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ne de uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131 konusunda berrak bir tutum tak\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir. \u00c7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek Fas\u2019a otonomi sorunudur.<strong>(6)<\/strong> Burjuva cumhuriyet\u00e7i kesimler ve sol g\u00fc\u00e7ler, fa\u015fist hareketin cumhuriyet rejimine kar\u015f\u0131 ayaklanma \u00fcss\u00fc olarak kulland\u0131klar\u0131 bu \u0130spanyol s\u00f6m\u00fcrgesine daha ilk andan itibaren ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k tan\u0131may\u0131 reddederek hem ulusal sorun kar\u015f\u0131s\u0131nda burjuva milliyet\u00e7ili\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde ortaya koymu\u015f, hem de fa\u015fistlerin tahminlerin \u00f6tesinde bir s\u00fcratle ilerleyerek cumhuriyetin mezar\u0131n\u0131 kazmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130spanya\u2019da s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin hedefleriyle, k\u00f6kl\u00fc ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri aras\u0131nda programatik bir ili\u015fkinin kurulamam\u0131\u015f olmas\u0131yla bo\u015falan alan, propagandif anlamda son derece radikal bir s\u00f6ylem geli\u015ftirmi\u015f olan ve fakat uluslararas\u0131 pazarlardaki keskin rekabet ko\u015fullar\u0131nda kesin bir bi\u00e7imde \u0130spanyol merkez\u00ee devletinin korumas\u0131na ve lojistik deste\u011fine muhta\u00e7 durumdaki Bask ve Katalan burjuva milliyet\u00e7i \u00f6nderlikleri taraf\u0131ndan doldurulacakt\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ulusal Sorunda \u0130kinci Perde; Fa\u015fizm ve Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u00e7 sava\u015f ko\u015fullar\u0131na yol a\u00e7an \u0130spanyol devrimi, bizzat cumhuriyet rejimi taraf\u0131ndan kapitalist m\u00fclkiyetin etkin merkezlerine dokunulmas\u0131na yol a\u00e7madan durdurulmu\u015f oldu. Devrimci kazan\u0131mlar\u0131 ellerinden al\u0131nan \u0130spanyol i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, k\u00f6yl\u00fcler ve Bask ve Katalan ulusundan emek\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni ve merkeziyet\u00e7i burjuva cumhuriyeti ile monar\u015fistlerin ve falanjistlerin \u00f6nerdi\u011fi rejim aras\u0131nda temelde bir fark kalmam\u0131\u015ft\u0131. Burjuva cumhuriyet ve halk cephesi, devrimle birlikte sava\u015f alanlar\u0131n\u0131 da alt\u0131n tepside general Franco\u2019ya teslim edecekti.<\/p>\n\n\n\n<p>Franco rejimi ilk andan itibaren s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine ait t\u00fcm kurumlarla birlikte ulusal demokratik haklar\u0131 da imha eden merkeziyet\u00e7i bir \u015fiddet rejimi olarak kendini in\u015fa etti. \u015e\u00fcphesiz bu durumun ilk ad\u0131mlar\u0131 Bask \u00fclkesi, Katalonya ve Gali\u00e7ya\u2019ya cumhuriyetle birlikte tan\u0131nan s\u0131n\u0131rl\u0131 otonominin ilga edilmesiyle at\u0131lacakt\u0131. S\u00f6z konusu \u015fiddet rejiminin ezilen uluslara y\u00f6nelik uygulad\u0131\u011f\u0131 ter\u00f6r, en az i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerinde uygulananki kadar deh\u015fetliydi. Yeni rejimin sa\u011flamla\u015fmas\u0131yla birlikte bu uluslara ait t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel, folklorik ve dilsel \u00f6\u011feler, bu \u00f6\u011feleri sahiplenen \u00f6rg\u00fctlenmelerle birlikte yasaklanacak, bu yasaklar\u0131n \u00e7arp\u0131c\u0131 bir sonucu olarak \u00f6rne\u011fin Bask \u00fclkesinde cumhuriyet d\u00f6neminde yakla\u015f\u0131k bir milyon civar\u0131nda Bask\u00e7a konu\u015fan insan bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n 1954 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde bu oran yakla\u015f\u0131k 520 bin d\u00fczeyine inecekti.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu noktada ikinci bir politik geli\u015fmeyi de hat\u0131rlamak yararl\u0131 olacakt\u0131r. Falanj partisinde merkezile\u015fen burjuvazi, kilise ve b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri blokunun ve Franco rejiminin \u0130berya yar\u0131madas\u0131ndaki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131n\u0131n ve sefaletin yo\u011funla\u015fmas\u0131yla, ba\u015fta Bilbao ve Barselona olmak \u00fczere ulusal m\u00fccadelenin en yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu sanayi kentlerine ak\u0131n eden g\u00f6\u00e7men \u0130spanyol i\u015f\u00e7ileri ad\u0131m ad\u0131m rejime kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelede ulusal demokratik haklar\u0131 da sahiplenme e\u011filimine y\u00f6nelir. Rejim taraf\u0131ndan ezilen uluslara y\u00f6nelik ulusal demokratik talepler giderek i\u015f\u00e7i hareketinin d\u00fc\u015f\u00fcnce, toplanma ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc istemleriyle birle\u015ferek, yaln\u0131zca Franco rejimi i\u00e7in de\u011fil, ama ayn\u0131 zamanda bizzat burjuva devletin varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik ciddi bir tehdit i\u00e7erecek boyutlar kazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130spanyol i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, fa\u015fizm kar\u015f\u0131s\u0131nda u\u011frad\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n ard\u0131ndan 1950\u2019li y\u0131llarla birlikte uyan\u0131\u015fa ge\u00e7er. Bir yandan t\u00fcm \u00fclke genelinde gizlilik ko\u015fullar\u0131nda \u0130\u015f\u00e7i Komisyonlar\u0131 (CC.OO.) in\u015fa edilmi\u015f, di\u011fer yandan i\u015f\u00e7i hareketine ve y\u00fckselen grevlere paralel olarak Bask \u00fclkesi ve Katalonya\u2019da Franco taraf\u0131ndan t\u00fcm tarihsel haklar\u0131 ve dilleri ink\u00e2r edilerek bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f halklar\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ulusal hareket a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130spanya politik tarihinde \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan s\u00fcreci haz\u0131rlayan ko\u015fullar\u0131n ba\u015f\u0131nda, Bask \u00fclkesinde ve Katalonya\u2019da daha iyi ya\u015fam \u015fartlar\u0131 istemiyle ba\u015flay\u0131p politik tutsaklara af talebiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fen ve s\u00fcratle \u00fclkenin di\u011fer b\u00f6lgelerine yay\u0131lan bir kitle seferberli\u011fi ve grevler dalgas\u0131 gelmektedir. 70\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131na gelindi\u011finde, ulusal demokratik taleplerle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n toplumsal kurtulu\u015f taleplerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f oldu\u011fu ve Franco\u2019nun merkeziyet\u00e7i politikas\u0131n\u0131 iyiden iyiye tehdit eden bir politik atmosfer s\u00f6z konusudur. \u0130spanyol s\u00f6m\u00fcrgesi Sahra\u2019n\u0131n Fas\u2019\u0131n eline ge\u00e7mesi Franco rejiminin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc haz\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ge\u00e7i\u015f D\u00f6neminde Ulusal Sorun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>General Franco\u2019nun 1975 y\u0131l\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fcyle ilk kez PSOE<strong>(7)<\/strong> h\u00fck\u00fcmetinin kuruldu\u011fu ve k\u0131saca \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi\u201d<strong>(8)<\/strong> olarak adland\u0131r\u0131lan s\u00fcre\u00e7 temelde, yeni monar\u015fik rejimin Franco\u2019nun emriyle i\u015fba\u015f\u0131na ge\u00e7irilen bir kral ve onun kurumlar\u0131n\u0131n iskeletini korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bir rejimle sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve halklar\u0131n k\u00f6kl\u00fc bir demokratik yeniden in\u015fa do\u011frultusundaki heyecan\u0131, hakiki bir i\u015f\u00e7i devriminin ger\u00e7ekle\u015femedi\u011fi ko\u015fullarda, diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn miras\u00e7\u0131s\u0131 durumundaki rejimin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7abalayan g\u00fc\u00e7l\u00fc politik ve sendikal ayg\u0131tlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda parampar\u00e7a oldu. Frankoculu\u011fun su\u00e7lar\u0131, i\u015fbirlik\u00e7i parlamenter solun \u00f6nderlerinin suskunlu\u011fu alt\u0131nda hal\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcp\u00fcr\u00fcld\u00fc. Yarg\u0131\u00e7lar, sistematik bask\u0131n\u0131n ve i\u015fkencenin sorumlusu polisler, mevkilerini korudu. Monar\u015fi sorgulanamad\u0131 ve cumhuriyetin gereklili\u011fi olgusu sol a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir tabuya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<strong>(9)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ekte, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve ezilen uluslar\u0131n taleplerinin b\u00fct\u00fcnle\u015fmesiyle y\u00fckselen bu b\u00fcy\u00fck devrimci dalgalanman\u0131n ilk \u00fcr\u00fcn\u00fc, merkeziyet\u00e7i rejimin kitlelere dayatt\u0131\u011f\u0131 yeni merkezi monar\u015fik yap\u0131n\u0131n fiilen kabul edilmemesiydi. Ne var ki, Stalinist PCE<strong>(10)<\/strong> ve sosyal demokrat PSOE \u00f6nderlikleri merkez\u00ee rejimin kitleler nezdinde me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131larak kabul g\u00f6rmesine y\u00f6nelik bir ihanet \u00e7izgisini ad\u0131m ad\u0131m hayata ge\u00e7irdiler.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u00fcreci belirleyen Anayasa metni, 6 Aral\u0131k 1978 tarihinde referanduma sunuldu\u011funda, PSOE, PCE, CCOO ve UGT<strong>(11)<\/strong> anayasaya evet \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, halk\u0131n %33\u2019\u00fc \u00e7ekimser oy kulland\u0131 ve bu nedenle \u201cevetler\u201c (15,7 milyon) t\u00fcm n\u00fcfus i\u00e7inde % 58\u2019lik bir oy oran\u0131na ula\u015ft\u0131, \u201chay\u0131rlar\u201d (1.4 milyon) ise % 8\u2019lik bir oy oran\u0131na tekab\u00fcl etmekteydi. Bask \u00fclkesinde \u201cevetler\u201d oylar\u0131n % 50\u2019sine ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Monar\u015fi s\u00fcrecin ba\u015f\u0131nda ciddi \u015fekilde sorgulanmakta ve me\u015fruiyet kriziyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktayd\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kar\u015f\u0131devrimci \u00f6nderliklerin rejimi restore etmeye d\u00f6n\u00fck \u00e7izgilerinin ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 oranda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve \u0130spanyol devleti topraklar\u0131nda ya\u015fayan halklar\u0131n taleplerine ihanet edildi, monar\u015finin talepleri benimsendi, devrimci s\u00fcre\u00e7 nihai hedeflerine ula\u015famadan rejim sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bask\u0131 alt\u0131ndaki uluslar\u0131n ve halklar\u0131n demokratik sorunlar\u0131 reddedildi, monar\u015finin, toprak a\u011falar\u0131n\u0131n ve bankalar\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve yoksul k\u00f6yl\u00fcl\u00fck \u00fczerindeki ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Anayasa Tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve Ulusal Sorun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde ulusal sorunun kilit \u00f6nem arz etti\u011fi en \u00f6nemli alan anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131 oldu. Franco\u2019nun varisi s\u0131fat\u0131yla \u00fclke y\u00f6netimini \u00fcstlenen kral Juan Carlos\u2019un monar\u015fi rejimini y\u0131\u011f\u0131nlara kabul ettirebilmek kadar, politik ve ekonomik merkezile\u015fmeyi garanti alt\u0131na alabilecek g\u00fcvenilir bir burjuva partisinin yarat\u0131lmas\u0131 yeni rejimin ilk ciddi s\u0131nav\u0131yd\u0131. Katalonya\u2019da CiU<strong>(12)<\/strong> ve Bask \u00fclkesindeki PNV rejim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu g\u00fcveni vermekten uzakt\u0131. Bu ko\u015fullarda eski rejimin aparatlar\u0131ndan b\u00fcrokratlarca UCD<strong>(13)<\/strong> in\u015fa edildi ve bu parti ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin \u00f6nderli\u011fini \u00fcstlendi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>UCD\u2019nin b\u00f6lgeler bakan\u0131 Clavero bu d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuracak bir politik form\u00fclasyon geli\u015ftirdi; \u201cherkese kahve politikas\u0131\u201d (caf\u00e9 para todos). \u0130spanya\u2019da ulusal sorunun bug\u00fcnk\u00fc panaromas\u0131n\u0131 olu\u015fturan bu politikan\u0131n ana amac\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de var say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Bask ve Katalan halklar\u0131na \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bah\u015fetmekten \u00e7ok, esas olarak bu uluslar\u0131n tarihsel haklar\u0131 olan kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131 monar\u015fi rejiminin deli g\u00f6mle\u011fine hapsederek nihai olarak olanaks\u0131z k\u0131lmaktan ibaretti.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHerkese kahve\u201d \u00e7izgisi temelde \u00fc\u00e7 tarihsel ulusu \u2013Katalan, Bask ve Gali\u00e7ya- b\u00f6lgesel y\u00f6netimler \u00fczerinden di\u011fer b\u00f6lgesel y\u00f6netimlerle \u2013ba\u015fkent Madrid ve hatta Kuzey Afrika\u2019daki iki Fas s\u00f6m\u00fcrge kenti Ceuta ve Melilla- i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7irmeye dayan\u0131yordu. Bu sayede s\u00f6z konusu tarihsel uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131 do\u011frultusundaki talepleri anayasa kar\u015f\u0131s\u0131nda t\u00fcm di\u011fer otonomilerin e\u015fitli\u011fi yan\u0131lsamas\u0131na s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalacak, dahas\u0131 bu uluslarla di\u011fer sonradan yarat\u0131lm\u0131\u015f otonomiler aras\u0131nda s\u0131k s\u0131k \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u0131kmas\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131larak kendi kaderini tayin do\u011frultusunda y\u00fckseltilebilecek herhangi bir talebin, di\u011fer 17 otonomiden olu\u015fan bir okyanusta bo\u011fulmas\u0131 hedeflenecekti.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130spanya Modelinin \u0130flas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130spanyol burjuvazisinin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde (Kom\u00fcnist Parti\u2019nin ve sosyal demokratlar\u0131n a\u00e7\u0131k deste\u011fiyle) ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201cdemokratik ge\u00e7i\u015f\u201d asl\u0131nda Frankocu kurumlar\u0131n (\u00f6zellikle ordu, devlet b\u00fcrokrasisi ve adalet mekanizmas\u0131) s\u00fcreklili\u011finin parlamenter bi\u00e7im alt\u0131nda korunmas\u0131 ve Bonapartist devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n monar\u015fi \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yeniden bi\u00e7imlendirilmesinin \u00f6tesine ge\u00e7medi. Nitekim \u00fclkedeki farkl\u0131 uluslara (Baskl\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Katalanlar, Gali\u00e7yal\u0131lar, End\u00fcl\u00fcsl\u00fcler, vb.) belirli bir y\u00f6netsel otonominin \u00f6tesinde varl\u0131k hakk\u0131 tan\u0131mayan 1979 \u201cdemokratik\u201d anayasas\u0131, \u00fclkenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit eden giri\u015fimlere kar\u015f\u0131 kral\u0131 orduyu harekete ge\u00e7irmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131yordu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn K\u00fcrt sorununa kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm modeli olarak sunulan \u0130spanyol Anayasas\u0131, devlet i\u00e7inde bir tek ulusu (\u201c\u0130spanyol\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan Kastilyal\u0131lar) ulus olarak tan\u0131mlamakta, \u00f6b\u00fcr tarihsel halklar\u0131 \u201ctopluluk\u201d, \u201cvatanda\u015fl\u0131k\u201d, \u201c\u2018b\u00f6lge\u201d gibi kavramlarla ge\u00e7i\u015ftirmektedir. Anayasaya g\u00f6re, t\u00fcm bu halklar \u0130spanyol Ulusu\u2019na d\u00e2hildir. Di\u011fer dillerin varl\u0131\u011f\u0131 anayasaca kabul edilmi\u015f, ama bunlar \u201cdi\u011fer \u0130spanyol dillerinin\u201d alt\u0131nda bir kategori olarak tarif edilmi\u015ftir. Ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn garant\u00f6r\u00fc, \u0130spanyol silahl\u0131 kuvvetleri ve rejimin \u00f6nderi s\u0131fat\u0131yla \u0130spanya kral\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Toplanma ve g\u00f6steri h\u00fcrriyeti, anadilde e\u011fitim ve sendikal haklar t\u00fcr\u00fcnden bir dizi demokratik hak, ancak \u00f6zel m\u00fclkiyet ve ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fck s\u00f6z konusu edilmemek kayd\u0131yla tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130spanya\u2019n\u0131n Avrupa Birli\u011fi\u2019ne giri\u015fi ve AB ad\u0131na Bask ve Katalan burjuvazisiyle birlikte Latin Amerika\u2019n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi projesinde \u00fcstlendi\u011fi rol, \u00fclkeye \u00e7ekilen yabanc\u0131 sermayenin ve emlak balonunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 k\u0131r\u0131lgan ekonomik \u015fi\u015fkinlik s\u00fcreci, yaln\u0131zca b\u00f6ylesi ko\u015fullarla yarat\u0131labilecek bir i\u015f\u00e7i aristokrasisi ve kar\u015f\u0131devrimci aparatlar\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc deste\u011fiyle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n paralize edilmesine dayal\u0131 bir yirmi y\u0131ll\u0131k alt\u0131n \u00e7a\u011f yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Oysa bu sat\u0131rlar\u0131n kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Bask ve Katalan ulusal sorunlar\u0131 bir dizi temel fakt\u00f6rle belirlenen yeni bir boyut kazanmaktayd\u0131. Bu fakt\u00f6rlerin ilki 1958\u2019de Franco\u2019nun fa\u015fist diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 \u201cba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve sosyalizm\u201d hedefleriyle silahl\u0131 bir \u00f6rg\u00fct olarak do\u011fan ETA\u2019n\u0131n<strong>(14)<\/strong> bir yandan Bonapartist monar\u015fi rejiminin devlet ter\u00f6r\u00fc y\u00f6ntemleriyle, di\u011fer yandan Frans\u0131z emperyalizminin sistematik yard\u0131mlar\u0131yla belirleyici askeri darbeler alarak nihai ve ko\u015fulsuz olarak silah b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131yd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Burjuva milliyet\u00e7i \u00f6nderliklerin deste\u011fini de arkas\u0131na alan monar\u015fi rejiminin, Bask davas\u0131n\u0131n \u015fimdi K\u00fcrt sorunu i\u00e7in model olarak sunulan \u201cdemokratik anayasan\u0131n\u201d s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 cenderesine hapsolmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131, ETA\u2019n\u0131n politik etki alan\u0131n\u0131 tedrici olarak daraltm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan ETA\u2019n\u0131n, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine paralel olarak sosyalizm m\u00fccadelesinden uzakla\u015farak kendini salt ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelesiyle s\u0131n\u0131rlamas\u0131, gelinen s\u00fcrecin bir ba\u015fka sac aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>ETA politikalar\u0131n\u0131n son yirmi y\u0131l\u0131na damga vuran hedef art\u0131k, \u0130spanya\u2019daki t\u00fcm di\u011fer ezilen uluslarla ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla de\u011fil, Bask burjuvazisiyle stratejik bir ittifak kurabilmektir. Bu anlamda, m\u00fccadelesini belirleyen eksen onun s\u0131n\u0131f karakteri de\u011fil, \u201cBaskl\u0131\u201d olma \u00f6zelli\u011fidir. M\u00fccadele benzer bir\u00e7ok \u00f6rnekte ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi iki askeri g\u00fc\u00e7 aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bask sorunu merkeziyet\u00e7i devlet hegomonyas\u0131 artt\u0131k\u00e7a bir \u201cter\u00f6r\u201d sorununa indirgenmi\u015f, \u0130spanyol, Katalan ve Bask proletaryas\u0131 aras\u0131nda ciddi bir politik yar\u0131lma ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>ETA\u2019n\u0131n program\u0131n\u0131 yasal d\u00fczlemde savunan <em>Herri Batasuna<\/em> (Halk\u0131n Birli\u011fi), yasaklanmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde girdi\u011fi se\u00e7imlerde Bask b\u00f6lgesinde ald\u0131\u011f\u0131 y\u00fczde 10 ile 15 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen oy oran\u0131n\u0131 giderek d\u00fc\u015fen bir e\u011filimle korumakla birlikte, kitlelerin seferberlik \u00f6nc\u00fcs\u00fc olma i\u015flevini yitirmeye ve devlet ile ETA aras\u0131nda arabulucu rol\u00fc oynayan bir ayg\u0131t haline d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flar. Bu yasal aparat, geride kalan be\u015f y\u0131l i\u00e7inde uygulanan \u201canayasaya dayal\u0131\u201d devlet ter\u00f6r\u00fc neticesinde daha \u00f6nce \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyecek bir h\u0131zla darbeler alacak ve yasaklanacakt\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u0130spanya, 2008 y\u0131l\u0131nda patlak veren ekonomik kriz dalgas\u0131ndan derin bi\u00e7imde etkilenen \u00fclkeler listesinin ba\u015f\u0131nda yer al\u0131yor. Yunanistan ve \u0130rlanda devletlerinin ard\u0131ndan, iflas s\u0131ras\u0131n\u0131n \u0130spanya\u2019ya geldi\u011fi s\u0131k\u00e7a konu\u015fulur hale geldi. \u00dclke, \u0130spanyol merkez bankas\u0131n\u0131n \u201cresmi\u201d hesaplamalar\u0131na g\u00f6re 200 milyar Avro d\u00fczeyinde bir krediyi bat\u0131rm\u0131\u015f vaziyette. Dahas\u0131 IMF verilerine g\u00f6re d\u00fcnya ekonomik \u00fcretkenlik s\u0131ralamas\u0131nda bu y\u0131l i\u00e7inde 33\u2019\u00fcnc\u00fcl\u00fckten 42. s\u0131raya geriledi. Y\u00fczde 20\u2019nin \u00fczerinde seyreden ve bir t\u00fcrl\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekilemeyen i\u015fsizlik oranlar\u0131 ise \u0130spanyol \u201cmucizesi\u201d resmini tamaml\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fbakan Zapatero\u2019nun sosyal demokrat h\u00fck\u00fcmeti bir yandan sosyal pakt ad\u0131 alt\u0131nda \u0130spanyol i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na y\u00f6nelik muazzam bir ekonomik kar\u015f\u0131devrim ilan ederken, di\u011fer yandan y\u00fckselen ulusal demokratik ve emek eksenli hak m\u00fccadelelerine, me\u015frulu\u011funu \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilen anayasadan alan askeri tehditleri devreye sokmaktan imtina etmiyor. Bunun son \u00f6rne\u011fini hava kontrol\u00f6rlerinin \u00fclke geneline yay\u0131lan grevine, \u201culusal g\u00fcvenli\u011fi tehdit\u201d gerek\u00e7esiyle orduyu devreye sokarak m\u00fcdahale etmesinde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130spanya\u2019daki k\u0131r\u0131lgan ulusal ve ekonomik omurgay\u0131 besleyecek mali atardamarlar kesildik\u00e7e monar\u015fi rejiminin \u201cdemokratik anayasas\u0131n\u0131n\u201d Bonapartist y\u00fcz\u00fc belirginle\u015fmeye ba\u015flamakta. Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte sa\u011fc\u0131 PP (Halk Partisi) ve PSOE h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda imzalanan \u201cter\u00f6rizm kar\u015f\u0131t\u0131 anla\u015fma\u201d, partiler yasas\u0131, Bask davas\u0131n\u0131n savunusunu sahiplenen <em>Egin<\/em> ve <em>Egunkaria<\/em> gazetelerinin kapat\u0131lmas\u0131, ba\u015fta Batasuna olmak \u00fczere pek \u00e7ok partinin yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edilmesi ve Bask m\u00fccadelesinin liderlerinden Arnaldo \u00d6tegi\u2019nin, bulundu\u011fu sendikada kabul edilemez bir devlet ter\u00f6r\u00fc bask\u0131n\u0131yla tutuklanmas\u0131 me\u015fruluk kaynaklar\u0131n\u0131 hep bu anayasadan ald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan merkez\u00ee burjuvazi, uzun y\u0131llar sonra ilk kez -9 Mart 2008 se\u00e7imlerinde- o tarihe dek Bask ve Katalan parlamentolar\u0131nda h\u00fck\u00fcmet konumunda bulunan milliyet\u00e7i \u00f6nderliklere \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayarak s\u00f6z konusu parlamentolarda i\u015f ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Bask \u00fclkesinde PNV ve Katalonya\u2019da sa\u011fc\u0131 CiU halen kilit bir konuma sahipler, buna kar\u015f\u0131n her iki burjuva milliyet\u00e7i partinin ikiy\u00fczl\u00fc \u00e7izgisi ger\u00e7ekte merkez\u00ee burjuvaziyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen otonomi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda \u0130spanyol burjuvazisinin g\u00fcvencesinde \u00f6zellikle enerji, ula\u015f\u0131m, kamu kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 vb. konulardaki kaynak payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131n\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn berrakla\u015ft\u0131rmakta.<\/p>\n\n\n\n<p>Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin ve i\u015f\u00e7i ve halklar nezdinde yaratt\u0131\u011f\u0131 umutlar\u0131n \u00fczerinden 30 y\u0131l ge\u00e7tikten sonra bug\u00fcn, \u0130spanya bir halklar hapishanesi olmaya devam ediyor. \u0130spanyol devleti ve kapitalist i\u015fleyi\u015f yak\u0131c\u0131 ulusal sorunun g\u00f6revlerinin \u00fcstesinden gelebilmi\u015f de\u011fil. Ulusal bask\u0131n\u0131n son bulabilmesinin ba\u015fl\u0131ca yolu d\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de, toplumun sosyalist d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde yatmakta. Bu amaca yakla\u015fabilmek i\u00e7in, ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelesinin g\u00f6revleri ile sosyalizm hedefini b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren bir perspektif her zamankinden daha acil bir ihtiya\u00e7. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nem, b\u00f6ylesi bir perspektifle donanm\u0131\u015f devrimci sol bir in\u015fa \u00e7izgisinin Bask ve Katalan yurtsever soluyla birlikte \u00f6r\u00fclebilmesi oran\u0131nda belirleyici olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1.) <\/strong> James Connolly, 5 Haziran 1868\u201312 May\u0131s 1916. \u0130rlandal\u0131 devrimci Marksist \u00f6nder. \u0130rlandan\u0131n \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcnden kurtulu\u015funun ancak i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n toplumsal kurtulu\u015fuyla olanakl\u0131 olabilece\u011fini savunan enternasyonalist devrimci bir pozisyona sahipti. \u00d6nderli\u011fini \u00fcstlendi\u011fi Paskalya ayaklanmas\u0131 23 Nisan 1916 tarihinde \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrge g\u00fc\u00e7lerince yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131. Uluslararas\u0131 sosyalist hareket i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck etki yaratan bu ayaklanmay\u0131, Rus sosyal demokratlar\u0131ndan Plehanov, \u201czararl\u0131 bir hareket\u201d olarak nitelerken, Tro\u00e7ki, \u201ci\u015f\u00e7iler \u00f6clerini Lyod George\u2019un cell\u00e2tlar\u0131ndan alacaklard\u0131r\u201d diye selamlad\u0131. Lenin ise ayaklanman\u0131n bir \u201cdarbe\u201d oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 k\u0131nad\u0131 ve \u201c\u0130rlandal\u0131lar\u0131n as\u0131l talihsizli\u011fi, bu geli\u015fmeye Avrupa proletaryas\u0131n\u0131n isyan\u0131n\u0131n hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011fu bir s\u0131rada yakalanmalar\u0131d\u0131r,\u201d diye de\u011ferlendirdi. Connoly, ba\u015far\u0131s\u0131z kalk\u0131\u015fman\u0131n ard\u0131ndan, \u0130ngiliz i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerince kur\u015funa dizildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2.) <\/strong>Latince geni\u015f topraklar anlam\u0131na gelen bu terim tarihsel olarak, Roma\u2019da soylu s\u0131n\u0131f\u0131n elindeki geni\u015f m\u00fclkleri tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lmaktayd\u0131. 19. ve 20. y\u00fczy\u0131l boyunca \u0130spanya ve Latin Amerika\u2019da ilkel tar\u0131m y\u00f6ntemlerine ve k\u00f6le eme\u011fine dayal\u0131 tar\u0131m ili\u015fkilerini vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3.) <\/strong> Miguel Primo de Rivera, 1870\u20131930. \u0130spanyol aristokrat ve diktat\u00f6r. \u0130spanyol i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fan m\u00fccadelelerini bast\u0131rmak i\u00e7in 1923 ve 30 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcren milliyet\u00e7i diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn lideri. Temel slogan\u0131, \u201cDevlet, Din ve Monar\u015fi\u201dydi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4.)<\/strong>  K\u00f6kleri 13. y\u00fczy\u0131la dayanan Katalan yerel y\u00f6netim organ\u0131. Otonomi ve ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin ard\u0131ndan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.)<\/strong> 1937 Barselona ayaklanmas\u0131; i\u00e7 sava\u015f\u0131n bu en yo\u011fun g\u00fcnlerinde ba\u015fta anarkosendikalist CNT, Durutti dostlar\u0131, POUM ve Tro\u00e7kist militanlar\u0131n \u00f6nderli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilen ayaklanma. Stalinizmin burjuvazinin \u201cilerici\u201d kanatlar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ittifak\u0131n, ad\u0131m ad\u0131m proletarya devrimini imha etti\u011fini savunan bu kesimler merkez\u00ee h\u00fck\u00fcmet ve <em>Generalitat<\/em> g\u00fc\u00e7lerinin b\u00fcy\u00fck ter\u00f6r\u00fcne u\u011frarlar. \u0130\u00e7 sava\u015f i\u00e7inde i\u00e7 sava\u015f olarak adland\u0131r\u0131lan bu kalk\u0131\u015fman\u0131n ard\u0131ndan \u0130spanya\u2019da i\u015f\u00e7i devrimi ad\u0131m ad\u0131m yok edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6.)<\/strong>  Bu konuda detayl\u0131 bilgi i\u00e7in bak., G.Munis, <em>Espa\u00f1a, 1930-39<\/em>, Mexico City, 1948. Ayr\u0131ca, P. Broue ve E. Temime, <em>\u0130spanya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131, H\u00fcrriyet Yay\u0131nlar\u0131, <\/em>\u0130stanbul, 1976, s 214.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>7.) <\/strong> \u0130spanyol Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>8.)<\/strong>  \u0130spanyolca,<em> Trancisi\u00f3n<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>9.)<\/strong>  Josep Lluis, \u201c\u0130spanya\u2019da Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi: Bir \u0130hanetin Tarihi\u201d, <em>Mesafe<\/em> say\u0131 5, s.52, \u0130stanbul, 2010.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>10.)<\/strong> \u0130spanyol Kom\u00fcnist Partisi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>11.) <\/strong>Genel \u0130\u015f Birli\u011fi; PSOE\u2019ye yak\u0131n sosyal demokrat \u00e7izgideki tarihsel sendika.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>12.)<\/strong> \u201cKat\u0131l\u0131m ve Birlik\u201d, Katalan burjuva partisi<\/p>\n\n\n\n<p><strong>13.)<\/strong> \u201cDemokratik Merkez Birli\u011fi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>14.)<\/strong> <em>Euskadi Ta Askatasuna,<\/em> \u201cBask \u00dclkesi ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cHemen yar\u0131n \u0130ngiliz ordusunu defedip Dublin Kalesi\u2019ne ye\u015fil bayra\u011f\u0131 \u00e7ekseniz bile, sosyalist bir cumhuriyet kurmad\u0131k\u00e7a, t\u00fcm \u00e7abalar\u0131n\u0131z bo\u015fa gidecektir. Ve \u0130ngiltere toprak sahipleri, kapitalistleri ve ticari kurumlar\u0131yla size h\u00fckmetmeye devam edecektir.\u201d&nbsp; &nbsp; James Connolly(1) 18\u201319 Aral\u0131k 2010 tarihinde toplanan Demokratik Toplum Kongresi\u2019ne sunulan \u00f6zerklik modeli tasla\u011f\u0131, bir yandan devlet ve h\u00fckumetin \u00e7e\u015fitli kanatlar\u0131nda \u015fiddetli bir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[641],"tags":[583,224,584,161,47],"class_list":["post-508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurt-sorunu","tag-ispanya","tag-kurt","tag-modeli","tag-sorunu","tag-ve"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=508"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":637,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/508\/revisions\/637"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}