Her ne kadar bir\u00e7oklar\u0131 taraf\u0131ndan salt nostaljik bir gerilla fig\u00fcr\u00fc olarak an\u0131lsa da, Ernesto Che Guevara\u2019n\u0131n kendi hayat\u0131n\u0131n ve sava\u015f\u0131n\u0131n iskeletini belirlemi\u015f olan ciddi bir politik-metodolojik Marksist birikimi ve yorumlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131. Bu yorum, zaman\u0131nda sadece liberal-burjuva aparatlar taraf\u0131ndan de\u011fil, i\u015f\u00e7i devletlerini deforme etmi\u015f b\u00fcrokratlar tak\u0131m\u0131 taraf\u0131ndan da ho\u015f kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn d\u00e2hi Che\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini anlad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki iddias\u0131n\u0131, Suudi Venez\u00fcela\u2019n\u0131n petro-Bonapartist Maduro iktidar\u0131na verdi\u011fi \u015fa\u015fmaz destekle sentezleme kayg\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131yan birisi, politik bir \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131\u011f\u0131n cenderesindedir: Zira o ki\u015fi Che\u2019yi sadece ismen bilmektedir ve Guevara\u2019n\u0131n Marksizm yorumuna dair hi\u00e7bir ipucuna sahip de\u011fildir. Che\u2019nin Marksizmi, iktidara proleter el koyu\u015fun belirsiz bir gelece\u011fe ertelenmesini vaaz eden say\u0131s\u0131z \u201cresmi\u201d \u015fablonun teslimiyet\u00e7ili\u011fini k\u0131rarak a\u015fan bir devrimci ger\u00e7ek\u00e7iliktir. Bu ger\u00e7ek\u00e7ilik politik k\u00f6klerini, kapitalizmin uluslararas\u0131 d\u00fczlemde tavizsiz ve geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bir \u015fekilde yok edilmesi isteminde bulur. Bu nedenle, t\u0131pk\u0131 Lenin\u2019in teorik birikiminin ve miras\u0131n\u0131n bir \u201c\u00f6rg\u00fct Marksizmi\u201d veya \u201cparti Marksizmi\u201d \u015feklinde indirgeniyor olu\u015fu gibi, Che\u2019nin politik saptamalar\u0131n\u0131n ve stratejik ilkelerinin de yaln\u0131zca bir \u201cgerilla Marksizmi\u201d veya \u201csava\u015f Marksizmi\u201d anlam\u0131na geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olmak da hatal\u0131d\u0131r. Che\u2019nin metodolojik hatta ve kavray\u0131\u015fa katk\u0131s\u0131 \u00e7ok boyutlu ve zengin bir i\u00e7erik ta\u015f\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e literat\u00fcre Che\u2019nin kaleminin ve silah\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kazand\u0131r\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131, sorumlulu\u011fu tamamen bize ait olan bir eksikliktir. <\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn d\u00fcnya solunun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan ve Castro\/Chavizm olarak adland\u0131r\u0131labilecek olan ak\u0131m, Venez\u00fcela s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesine bak\u0131nca \u015funu g\u00f6r\u00fcyor: Ya sol bir retorikle hareket eden ama bir \u00f6zel m\u00fclkiyet rejimi \u00fczerinde y\u00fckselen Maduro, ya da \u00e7e\u015fitli sa\u011fc\u0131, fa\u015fizan, militer ve emperyalist kuvvetlerin mutlak bir diktat\u00f6rl\u00fck kurma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131. Castro\/Chavizmin iddias\u0131 Venez\u00fcela\u2019n\u0131n, ba\u015f\u0131 da sonu da \u00e7\u0131kmaz olan bir soka\u011f\u0131 and\u0131ran b\u00f6ylesine d\u00fcalist bir panoraman\u0131n i\u00e7erisinde oldu\u011fudur. Tek tanr\u0131l\u0131 dinlerin cennet ve cehennem \u015feklindeki skolastik ve bir o kadar da metafizik olan \u015fantajc\u0131 kara propagandalar\u0131n\u0131 and\u0131ran bu durum tahlili, teolojik arg\u00fcman\u0131n gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr: Kurulu d\u00fczene isyan bayra\u011f\u0131n\u0131 \u00e7eken ve \u201ccennetin\u201d (Maduro\u2019nun) taraf\u0131nda olmas\u0131 gerekirken devrime \u00e7a\u011fr\u0131 yapan melek Lucifer, ilk \u015feytan olacakt\u0131r. Lucifer\u2019\u0131n cennetin me\u015fhur yedi katl\u0131 hiyerar\u015fik s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerinden daha iyisini vaat edebilece\u011fi kabul edilemez. O muhakkak ki cehennemin temsilcisidir. Neden mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zde cennetin, s\u00f6zde otoritesi \u00f6yle buyurmu\u015ftur. Ve bunun haricinde de hi\u00e7bir sebep veya mazeret mevcut de\u011fildir, olamaz da.<\/p>\n\n\n\n
Venez\u00fcela\u2019n\u0131n bug\u00fcn iktidarda olan petro-Bonapartist ve kapitalist elitler kli\u011fi i\u00e7in Lucifer, midelerinin gurultular\u0131n\u0131 ve rejim yetkililerinin yalanlar\u0131n\u0131 sokaklara \u00e7\u0131kan ayaklar\u0131n\u0131n sesleriyle bast\u0131ran proleterler ve kent yoksullar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu noktada Che\u2019nin Marksizmi g\u00fcndeme ola\u011fanca din\u00e7 yap\u0131s\u0131yla dahi olmaktad\u0131r. O, s\u00f6zde cennetten kovulan\u0131n eylem arac\u0131 ve isyan prati\u011fidir. Maduro\u2019nun, Simon Bolivar\u2019\u0131n portreleriyle ve Chavezci generallerin apoletleriyle dekore etti\u011fi ulusal kapitalizmi ile Beyaz Saray\u2019\u0131n kuyru\u011fu rol\u00fcndeki MUD\u2019un burjuva liberal ya\u011fma program\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Che\u2019nin Marksizmi \u201ctertium datur<\/em>\u201dun, yani \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc se\u00e7ene\u011fin\u201d temsilcilerinden biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bunun da \u00f6tesinde Che\u2019nin Latin Amerika perspektifinde ifadesini bulan s\u00f6z konusu \u201ctertium datur<\/em>\u201d, Castro\/Chavizmin neredeyse t\u00fcts\u00fcler e\u015fli\u011finde lanetleyip bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131kmak istedi\u011fi bir somut alternatife denk d\u00fc\u015fmektedir. <\/p>\n\n\n\n \u201cOligar\u015filere ve devrimci dogmalara kar\u015f\u0131 bir ayaklanma.<\/em>\u201d Che, sonradan Bolivya G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/em> olarak an\u0131lacak defterine, K\u00fcba devrimi hakk\u0131nda bu notu d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Bunun anlam\u0131, K\u00fcba devriminin hem Batista\u2019n\u0131n oligar\u015fisine, hem de Batista rejimine ko\u015fulsuz deste\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f olan K\u00fcba Kom\u00fcnist Partisi\u2019ne kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011fiydi. 26 Temmuz Hareketi\u2019nin kendisini KKP ilan etmesi, devrimden birka\u00e7 sene sonray\u0131 bulacakt\u0131 ve eski KKP, Batista rejimini b\u00fct\u00fcn ulusal demokratik \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 e\u015fli\u011finde kutsayan kar\u015f\u0131devrimci bir ayg\u0131tt\u0131. Ancak bu not, Venez\u00fcela s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin mevcut a\u015famas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde daha da fazla anlam kazan\u0131yor: \u00d6nce Chavez\u2019in, ard\u0131ndan da Maduro\u2019nun \u00e7evresinde merkezile\u015fmi\u015f olan ve sulu petrol ihaleleriyle zenginle\u015ftirilmi\u015f bulunan bir Boligar\u015fi (Bolivarc\u0131 oligar\u015fi) ve \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin yok say\u0131lmas\u0131yla mutlakla\u015ft\u0131r\u0131lan, yaln\u0131zca s\u00f6ylemsel ba\u011flamda kalan sol retori\u011fiyle odak ilan edilen bir \u201cdevrimci dogma.\u201d Guevara\u2019n\u0131n militan felsefesi, bu ikisine kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan ba\u015far\u0131l\u0131 bir ayaklanman\u0131n teorik sonu\u00e7lar\u0131ndan farks\u0131zd\u0131. <\/p>\n\n\n\n Sol i\u00e7erisinde Venez\u00fcela konusunun kutsal denecek derecede hassas bir konuma sahip oldu\u011fu do\u011fru. Ancak Che\u2019nin \u201cdevrimci dogmalara\u201d kar\u015f\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ilerici perspektiflerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, bu hassasl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerine gidilmesini \u015fart ko\u015fmaktad\u0131r. Bu yaln\u0131zca metodolojik bir kavray\u0131\u015f sorunu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda do\u011frudan do\u011fruya etik bir problemdir. Venez\u00fcela\u2019n\u0131n ger\u00e7ek bir sosyalist in\u015faya giri\u015fmesini talep edenler, Castro\/Chavizmle radikal bir hesapla\u015fma ya\u015famak zorundad\u0131rlar. Chavezci kli\u011fin her yere heykellerini dikmekte oldu\u011fu Jose Marti\u2019nin \u201cGer\u00e7ek bir insan ba\u015fkas\u0131n\u0131n surat\u0131nda patlayan tokat\u0131 kendi surat\u0131nda patlam\u0131\u015f gibi hissetmelidir<\/em>\u201d s\u00f6z\u00fc, bug\u00fcn devrimci bir ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Venez\u00fcela ba\u011flam\u0131nda Chavizm taraftarlar\u0131 taraf\u0131ndan terk edilmi\u015ftir. Zira \u00fclkenin g\u00fcney eyaletlerinde i\u015f\u00e7iler, en temel haklar\u0131ndan biri olan toplu i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi talebiyle seferber olduklar\u0131nda, onlar\u0131n suratlar\u0131nda patlayan Castro\/Chavist tokat, d\u00fcnya solunun alk\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda at\u0131lmaktad\u0131r! Bu, s\u0131rf solun arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n \u00fcvey karde\u015flerini dillerine dolam\u0131\u015f olduklar\u0131 i\u00e7in desteklenen bir barbar iktidar blo\u011funun kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir refleks olarak proleterlerin s\u0131n\u0131f g\u00fcd\u00fclerinin taraf\u0131nda olmay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren devrimci moralin, politik tutum belirleme noktas\u0131nda hi\u00e7bir i\u015flevinin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ancak bu, k\u00fc\u00e7\u00fck dillerin yutulmas\u0131na neden olacak derece \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratmamal\u0131. Latin Amerika Marksizm\u2019inin kurucusu Mariategui, devrimci ahlak\u0131n ancak \u201ckahramanca bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 ve ate\u015fli bir irade ile devam ettirilecek s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin i\u00e7inde \u015fekillenece\u011fini<\/em>\u201d(1)<\/strong> yazarken hakl\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bunlar bir kenara, Che\u2019nin Marksizmi ile Chavez-Maduro \u00e7izgisinin politik y\u00f6nelimleri aras\u0131ndaki geni\u015f a\u00e7\u0131n\u0131n incelenmesi, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz verimli sonu\u00e7lar do\u011furacak bir \u00e7al\u0131\u015fma olacakt\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, bir\u00e7ok kereler oldu\u011fu \u00fczere bir kere daha Chavez ile Maduro\u2019nun politikalar\u0131n\u0131n sosyalizme ilerleme iddias\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen bu y\u00f6nde hi\u00e7bir pratik ve siyasal ad\u0131m atmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tam tersine asl\u0131nda neoliberal s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc derinle\u015ftirdi\u011fini g\u00f6sterecektir.<\/p>\n\n\n\n * * *<\/p>\n\n\n\n Chavez ve \u00f6zellikle de onun partisi PSUV\u2019nin \u00e7e\u015fitli yetkilileri, Venez\u00fcela devriminin a\u015famal\u0131 ve par\u00e7al\u0131 bir hatta ilerlemesi gerekti\u011fini daima vurgulad\u0131lar. Bu vurguya g\u00f6re \u201cBolivarc\u0131\u201d devrimin \u00f6ncelikli g\u00f6revi Venez\u00fcela kapitalizminin az geli\u015fmi\u015fli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda ne\u015fet eden ulusal demokratik sorunlar\u0131n sistem i\u00e7i ara\u00e7larla \u00e7\u00f6z\u00fclmesiydi. Ancak Chavezci \u00f6neri bununla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. Burjuva demokratik sorumluluklar\u0131 yerine getirmesi gereken de bizzat kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n s\u00f6zde \u201cilerici\u201d olan b\u00f6l\u00fckleriydi. Bunlar komprador ve ya\u011fmac\u0131 olan as\u0131l egemen blo\u011fa kar\u015f\u0131t olarak, \u00e7\u0131karlar\u0131ndan dolay\u0131 g\u00f6rece daha derin bir ulusalc\u0131 program izleyerek, kapitalizm i\u00e7i zenginli\u011fin b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde daha \u201cadil\u201d olabilirlerdi. Bu muntazam yalan ve aldatmaca, kendisini, devrimin sosyalist g\u00f6revlere giri\u015fmemesi gerekti\u011fi \u00fczerinden temellendiriyordu. Zira Venez\u00fcela i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki nesnel g\u00f6rev \u00f6zel m\u00fclkiyet rejiminde gedikler a\u00e7mak de\u011fil, kapitalizmin demokratik kurumlar\u0131n\u0131 ve \u201chalk\u00e7\u0131<\/em>\u201d olabilecek burjuva anayasal reformlar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmekti. Bolivarc\u0131 s\u00f6zde devrim, ekonominin liberal kurumlar\u0131n\u0131n ve yasalar\u0131n\u0131n ontolojik ko\u015fullar\u0131n\u0131 tehdit etmeyi de\u011fil, aksine onlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeyi hedeflemeliydi. Venez\u00fcela devrimine, onun b\u00fcrokratlar\u0131 ve Kerenskileri taraf\u0131ndan bi\u00e7ilen a\u015famalar, bu y\u00f6ndeydi!<\/p>\n\n\n\n Chavez \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n\n\n\n \u201cBizde bu se\u00e7kinler diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yok, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc de yok, diktat\u00f6rl\u00fck istemiyoruz, demokrasi istiyoruz.<\/em>\u201d(2)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Chavez\u2019in ideolojik \u00fcss\u00fc olan Miranda Uluslararas\u0131 Merkezi \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n \u201c21. y\u00fczy\u0131l sosyalizminin stratejik unsurlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6zel m\u00fclkiyetin yok edilmesi yoktur. 21. y\u00fczy\u0131l sosyalizmi bu hakk\u0131 reddetmez.<\/em>\u201d(3)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ve son olarak Chavez\u2019in ba\u015fdan\u0131\u015fman\u0131 Heinz Dieterich, a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6nermelerde bulunuyordu:<\/p>\n\n\n\n \u201c\u00c7o\u011funlu\u011fun art\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez durumlarda maruz kald\u0131\u011f\u0131 ac\u0131lar, h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim iste\u011fini do\u011furuyor, elbette bu nesnel evrimin olgunla\u015fmas\u0131 sorununu ortadan kald\u0131rm\u0131yor. \u00d6rne\u011fin s\u0131rf bu y\u00fczden \u00c7in, K\u00fcba ve Venez\u00fcela\u2019da uygun ileti\u015fim donan\u0131m\u0131 sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece e\u015fde\u011ferli ekonomi in\u015fa edilemez.<\/em>\u201d(4)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201c (\u2026) yeni postkapitalist ekonomi b\u00fct\u00fcn \u00fclkeye egemen olana kadar b\u00fcy\u00fcr ve \u00f6zel m\u00fclkiyete dokunmaya gerek duymaz <\/em>(\u2026)\u201d(5)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cVenez\u00fcela\u2019da sosyalist ekonomiye do\u011fru at\u0131lan ilk politik-ekonomik ad\u0131m, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6zel m\u00fclkiyetin toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 de\u011fildir <\/em>(\u2026)\u201d(6)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cBu (ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi) sadece sosyalizmin ve de\u011ferlerinin yerle\u015fmesi i\u00e7in kapitalizmin fiyat muhasebesinin yan\u0131nda s\u0131radan bir muhasebe d\u00f6nemiydi.<\/em>\u201d(7)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cToplumsalla\u015ft\u0131rma hakk\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu tarihsel sosyalizmi zora sokmu\u015ftur, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6m\u00fcr\u00fc ablukas\u0131, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ahlaks\u0131zca kullan\u0131lmas\u0131, sosyalist ekonomiyi engeller hale gelmi\u015ftir.<\/em>\u201d(8)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Venez\u00fcela\u2019n\u0131n Chavezci iktidarlar\u0131 ve onlar\u0131n \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerdeki yetkilileri, hi\u00e7bir zaman kapitalist \u00fcretim ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc mekanizmalar\u0131n\u0131n varl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131 yaratmakta olan \u00f6zel m\u00fclkiyet kurumuna kar\u015f\u0131 bir pozisyon almad\u0131. Buna ek olarak teorik-politik propaganda metinlerinde, bu kuruma toplum nezdinde duyulan sayg\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendireceklerini; yani polis ayg\u0131t\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla liberal m\u00fclkiyet tan\u0131m\u0131n\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerini a\u015fma e\u011filiminde olan b\u00fct\u00fcn proleterleri cezaland\u0131racaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a deklare ettiler. Ancak bu yeni Kautskici yakla\u015f\u0131m sadece Venez\u00fcela i\u00e7in de ge\u00e7erli olmamal\u0131yd\u0131. Morales\u2019in Bolivya\u2019s\u0131, Lula\u2019n\u0131n Brezilya\u2019s\u0131 ve di\u011fer \u201cilerici\u201d h\u00fck\u00fcmetlerin iktidar olduklar\u0131 di\u011fer \u00fclkeler de, s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelelerinin burjuva demokratik g\u00f6revler a\u015famas\u0131nda dondurulmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6stermeliydi. Proletaryan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na odaklanm\u0131\u015f ve merkezi olarak planlanm\u0131\u015f bir ekonomik altyap\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131n g\u00fcndeme gelmesi s\u00f6z konusu dahi olamazd\u0131. \u00d6zel m\u00fclkiyete en b\u00fcy\u00fck \u201csayg\u0131s\u0131zl\u0131k\u201d, i\u015fte bu olurdu.<\/p>\n\n\n\n Chavez\u2019in, bilumum Chavezcinin ve Heinz Dieterich\u2019in \u00f6zelde Venez\u00fcela, genelde Latin Amerika devrimlerine d\u00f6n\u00fck ekonomik indirgemeci ve burjuva demokratik safhay\u0131 mutlakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 (daha do\u011frusu sanki b\u00f6yle bir a\u015fama varm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na propaganda \u00fcretilmesi) tezlerine kar\u015f\u0131t olarak, Che\u2019nin Latin Amerika \u00fclkelerinin ihtiyac\u0131n\u0131 hissetmekte oldu\u011fu devrimlere ve onlar\u0131n karakterlerine d\u00f6n\u00fck \u00e7ok daha farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri vard\u0131:<\/p>\n\n\n\n \u201cLenin bize \u015funu s\u00f6yler: Bir toplumdan di\u011ferine ge\u00e7i\u015f mekanik bir olay de\u011fildir.<\/em> (\u2026) E\u011fer, proletaryan\u0131n esas taleplerini \u00f6n plana koyabilecek, nereye gidilece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rebilecek ve yeni bir toplum olu\u015fturmak i\u00e7in iktidar\u0131 almay\u0131 deneyebilecek bir proletarya \u00f6nc\u00fcs\u00fc varsa, a\u015famalar\u0131 h\u0131zland\u0131rmak ve yok etmek imk\u00e2n\u0131 vard\u0131r.<\/em>\u201d(9)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Guevara\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131, bir ulusun g\u00fcndemindeki sosyal krizlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc noktas\u0131nda mekanik ve a\u015famac\u0131 bir politik \u00f6nerinin, o ulusun proletaryas\u0131n\u0131 m\u00fccadele i\u00e7erisinde geriye g\u00f6t\u00fcrece\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir. Onun devrimci Leninizminin g\u00fc\u00e7 toplad\u0131\u011f\u0131 merkez, sosyalist in\u015fa g\u00fcndeminin s\u00fcreklile\u015fmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Che\u2019nin, ge\u00e7 sanayile\u015fmi\u015f geri ulusal kapitalizmlerin asgari demokratik sorumluluklar\u0131na, yaln\u0131zca formel mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde verilen a\u015famac\u0131 \u00f6nerileri, ele\u015ftirisinin sivri k\u0131l\u0131c\u0131nda ge\u00e7irmesi ve en geri demokratik kazan\u0131mlar\u0131n dahi sosyalist bir kopu\u015fu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mas\u0131 gerekti\u011fini deklare etmesi, \u00f6zg\u00fcn bir siyasal program\u0131n izlerini ta\u015f\u0131r. Bu program\u0131n Venez\u00fcela\u2019daki anlam\u0131, sosyalist devrimci s\u00fcrecin \u201cBolivarc\u0131\u201d a\u015famas\u0131n\u0131n kitlelere d\u00f6n\u00fck b\u00fcy\u00fck bir aldatmaca oldu\u011fudur. Neoliberal s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn sol h\u00fck\u00fcmeti rol\u00fcndeki Maduro iktidar\u0131, Che\u2019nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi h\u0131zland\u0131r\u0131labilecek ve yok edilebilecek (yok edilmesi gerekecek) a\u015famalar\u0131n sadece bir temsilcisi de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda o a\u015famalar\u0131 kar\u015f\u0131devrimin siyasal ve fiziksel ara\u00e7lar\u0131yla can\u0131 pahas\u0131na muhafaza eden bir gericidir. Bolivarc\u0131 petro-kapitalizmin rejim nezdinde ifadesini bulan siyasal formu olarak PSUV sosyalist devrimin kataliz\u00f6r\u00fc de\u011fil, inhibit\u00f6r\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n Peki Che\u2019nin \u00e7er\u00e7evesini \u00e7izdi\u011fi ba\u011flamda kitlelere \u00f6nc\u00fc olabilecek ve onlar\u0131 b\u00fcrokratik a\u015famalar\u0131n gri tonlu bo\u011fuculu\u011fundan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolunu g\u00f6sterebilecek bir devrimci \u00f6zne mevcut de\u011filse ne olacak? Bu durumda cevab\u0131m\u0131z, akademinin m\u00fccadelelerin g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcnden uzak odalar\u0131nda olu\u015fturulmu\u015f bu suni a\u015famalar\u0131n tek y\u00f6nl\u00fc bir tamamlan\u0131\u015f\u0131 ve mutlakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0131 olacak? Hay\u0131r. Che\u2019nin kastetti\u011fi, a\u015famalar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ve yok edilmesinin verili bir mevcudiyet olarak uluslararas\u0131 kapitalist sosyoekonomik \u00f6rg\u00fctlenmenin i\u00e7erisinde ve ba\u011fr\u0131nda nesnel bir yasa olarak var oldu\u011fudur. E\u011fer bu yasan\u0131n fiziksel sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve enerjisini siyasal arenada egemen k\u0131labilecek bir proleter \u00f6nc\u00fcn\u00fcn yoklu\u011fu s\u00f6z konusuysa, g\u00fcndem resmi a\u015famalara sad\u0131k kal\u0131nmas\u0131 de\u011fil, bu \u00f6nc\u00fcn\u00fcn militan yarat\u0131m\u0131 ve in\u015fas\u0131d\u0131r. Kitleleri a\u015famac\u0131 yan\u0131lg\u0131n\u0131n pen\u00e7esinde \u00e7ekip \u00e7\u0131karabilecek devrimci bir \u00f6nc\u00fcn\u00fcn yoklu\u011funu mazeret alarak ulusal demokratik g\u00f6revlerin sabit ve nihai hedef olarak programla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neren b\u00fct\u00fcn arg\u00fcmanlar, Che\u2019nin vurgusunu yapt\u0131\u011f\u0131 proleter \u00f6nc\u00fcn\u00fcn yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00f6znel bir engel olacakt\u0131r. Bu durumda da a\u015famac\u0131 program\u0131n ve onun siyasal parti formundaki ifadelerinin ilga edilmesiyle, korunmas\u0131 talep edilen burjuva demokratik a\u015faman\u0131n kendisinin ilga edilmesi, birbirlerini ko\u015fulland\u0131ran eylemler olacakt\u0131r. T\u0131pk\u0131 Venez\u00fcela\u2019da oldu\u011fu gibi. <\/p>\n\n\n\n Kendisini La Paz\u2019dan tan\u0131yan Ricardo Rojo\u2019ya g\u00f6re Che, Bolivya\u2019da reformist Devrimci Milliyet\u00e7i Hareketi\u2019n (MNR) kurucusu Paz Estenssoro hakk\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki ifadeleri kullan\u0131yor ve ard\u0131ndan bir devrimin kaderinin politik tahlilini \u00e7\u0131kar\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n \u201cBu Paz Estenssoro \u00f6yle bir reformist ki sineklerden kurtulmalar\u0131 i\u00e7in Amerikal\u0131 K\u0131z\u0131lderililere DDT p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcyor ama sineklerin varl\u0131k sebebiyle, temel sorunla u\u011fra\u015fmay\u0131 ba\u015faram\u0131yor <\/em>(\u2026) \u0130\u015fini tamamen bitirmeyen bir devrim kaybedilmi\u015f demektir.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n Venez\u00fcela devrimi i\u015fini bitirmemi\u015ftir hatta i\u015fini bitirebilmek i\u00e7in, yani monopolleri ve bankalar\u0131 kamula\u015ft\u0131r\u0131p, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u015f\u00e7ilerin kontrol\u00fcne verip, i\u015f\u00e7i demokrasisinin organlar\u0131n\u0131 tesis edebilmesi i\u00e7in bug\u00fcn iktidarda olan kli\u011fi ve onlar\u0131 \u00e7evreleyen oligar\u015fi ile militer aparat\u0131 yerle yeksan etmelidir. Antikapitalist \u00f6nlemleri ekonomide uygulama s\u00f6z\u00fcyle ba\u015flat\u0131lan Bolivarc\u0131 devrim s\u00fcreci \u201ci\u015fini tamamen bitirmedi\u011fi<\/em>\u201d i\u00e7in, ulusal \u00e7apta sosyalist uygulamalar\u0131 hayata ge\u00e7irmeye yeltenmedi\u011fi i\u00e7in, kaybetmi\u015ftir. Ancak kimse bunu Venez\u00fcela devriminin, hele ki bu devrimin sosyalist karakterinin yenilgisi olarak okumas\u0131n! S\u00f6zde Bolivarc\u0131 s\u00fcrecin yenilgisi, sosyalist zaferin ontolojik \u015fartlar\u0131ndan birisidir. Yenilmi\u015f olan, Venez\u00fcela proletaryas\u0131n\u0131n eylem ve strateji potansiyellerinin sokaklara ta\u015fmas\u0131 sonucu s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin d\u00fcn\u00fcne s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f olan PSUV\u2019dir. Bu ili\u015fkiyi en \u00e7\u0131plak haliyle Fransa\u2019da S\u0131n\u0131f M\u00fccadeleleri<\/em> kitab\u0131nda Marx anlat\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n \u201cAma bu yenilgilerde yenik d\u00fc\u015fen, devrim de\u011fildi. Yenik d\u00fc\u015fenler, devrim \u00f6ncesi d\u00f6neme ait geleneksel eklentiler, toplumsal ili\u015fkilerin hen\u00fcz keskin s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 d\u00fczeyine y\u00fckselmemi\u015f olan sonu\u00e7lar\u0131, yani devrimci partinin \u015eubat Devrimi \u00f6ncesinde hen\u00fcz kurtulmam\u0131\u015f oldu\u011fu ve \u015eubat zaferiyle de\u011fil, ancak bir dizi yenilgiyle kurtulabildi\u011fi ki\u015filer, yan\u0131lsamalar, hayaller ve projelerdi.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n Che, bir devrimin kendisini, kendi g\u00f6revleri kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00fcreklile\u015ftirmesi gerekti\u011finin vurgusunu bir\u00e7ok yerde yapt\u0131:<\/p>\n\n\n\n \u201cB\u00fcy\u00fck burjuvazinin emperyalizm ve toprak a\u011falar\u0131yla ittifak kurmakta, halka kar\u015f\u0131 sava\u015fmakta ve devrim yolunu t\u0131kamakta teredd\u00fct etmeyi\u015fi <\/em>(\u2026)\u201d(10)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cUlusal burjuvazinin \u00e7o\u011funlu\u011fu Kuzey Amerika emperyalizmi ile b\u00fct\u00fcnle\u015fti; bundan dolay\u0131 kaderleri, emperyalizmle ayn\u0131 olacakt\u0131r. <\/em>(\u2026) \u015eimdiye kadar uzla\u015fmaz g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki kutupla\u015fma s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerin da\u011f\u0131lm\u0131\u015f imtiyazl\u0131 gruplar\u0131 aras\u0131nda geli\u015fen \u00e7eli\u015fkiden daha h\u0131zl\u0131 olmu\u015ftur. \u0130ki saf vard\u0131r: Her birey ve n\u00fcfusun her tabakas\u0131 i\u00e7in se\u00e7enek gittik\u00e7e netle\u015fmektedir.<\/em>\u201d(11)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Guevara\u2019n\u0131n sorunu ortaya koyu\u015fu eksiksiz ve m\u00fckemmeldir: Toplumun ba\u015fl\u0131ca s\u0131n\u0131flar\u0131 aras\u0131ndaki sava\u015f, egemen blo\u011fun i\u00e7erisindeki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na a\u011f\u0131r basar. Belirleyici olan toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n kendi i\u00e7lerinde de\u011fil ancak birbirlerine kar\u015f\u0131 ve birbirleri aras\u0131nda sahip olduklar\u0131 ili\u015fkidir. Devrimci bir program\u0131n biricik \u00f6n \u015fart\u0131, burjuvazinin art\u0131kde\u011ferin payla\u015f\u0131m\u0131 noktas\u0131nda geride b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f sekt\u00f6r\u00fcne (ABD emperyalizmine kar\u015f\u0131 Maduro\u2019nun temsil etti\u011fi Venez\u00fcela burjuvazisine) ilericilik payesi atfedebilmesi de\u011fil, bu iki odak taraf\u0131ndan da ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 talan edilen proleter ve yar\u0131 proleter s\u0131n\u0131flar\u0131n sava\u015f\u0131n\u0131 mant\u0131ksal sonu\u00e7lar\u0131na ta\u015f\u0131yabilmesiydi. Bu sebeple, t\u0131pk\u0131 Maduro\u2019nun kapitalist barbarl\u0131\u011f\u0131 konusunda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, emperyalist merkezler kar\u015f\u0131s\u0131nda ehven-i \u015fer denilerek her t\u00fcrl\u00fc az geli\u015fmi\u015f ulusal burjuva fraksiyonunun desteklenmesi, i\u015f\u00e7ilerin tarihsel \u00e7\u0131karlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ihanetten farks\u0131z bir tutum olarak var olacakt\u0131. Che i\u00e7in s\u00f6m\u00fcrge, yar\u0131s\u00f6m\u00fcrge, yar\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 veya ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkelerdeki s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelelerinin, bu \u00fclkelerdeki ulusal \u00f6zg\u00fcll\u00fcklerin dinamiklerini de kapsayan ilk yasas\u0131 \u015fuydu: \u0130ki saf vard\u0131r!<\/p>\n\n\n\n Che devrimin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f, var olu\u015f ve geli\u015fim yasalar\u0131na d\u00f6n\u00fck ortaya att\u0131\u011f\u0131 perspektifleri derinle\u015ftirdi. Kendisi \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n \u201cS\u00fcrekli geni\u015flemeyen bir devrim, gerileyen bir devrimdir<\/em>.\u201d(12)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cAmerika\u2019m\u0131zda b\u00fct\u00fcn halklar\u0131n ger\u00e7ek kurtulu\u015fu <\/em>(\u2026) hemen hemen kesinlikle sosyalist devrim olarak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. <\/em>(\u2026) Ulusal burjuvazi emperyalizme kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn kapasitesini -e\u011fer bir zamanlar var idiyse bile- kaybetmi\u015ftir ve destedeki son kartt\u0131r art\u0131k. Ba\u015fka alternatifler yoktur: Ya sosyalist devrim ya da devrimin karikat\u00fcr\u00fc.<\/em>\u201d(13)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Guevara\u2019n\u0131n stratejisi radikaldir ancak bu stratejinin radikalli\u011fi, Latin Amerika proletaryas\u0131n\u0131 s\u00f6zde \u201chalk\u00e7\u0131\u201d, \u201cilerici\u201d ve \u201culusal demokratik\u201d benzeri s\u0131fatlarla kendi kuyru\u011funa eklemlemeye \u00e7al\u0131\u015fan burjuvazinin sol kanad\u0131n\u0131n ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6n\u00fckt\u00fcr. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin ulusal olgunluk d\u00fczeyi, kapitalist ekonomik d\u00f6ng\u00fclerin prekapitalist girdilerden yoksun olmamas\u0131, ulusal sermayenin orta ve orta \u00fcst \u00f6l\u00e7ekli sekt\u00f6rlerinin ulusal ya\u011fmadan daha fazla pay talep ederken yer yer emperyalizmle ge\u00e7ici ve taktiksel s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler ya\u015fayabilmesi, k\u0131r n\u00fcfusunun nicel fazlal\u0131\u011f\u0131 ve benzerleri\u2026 Che, k\u0131ta genelinde b\u00fcrokratik sol partiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla proleter devrimi ertelemek ve \u00f6telemek i\u00e7in kullan\u0131lan b\u00fct\u00fcn bu mazeretlerin kom\u00fcnist reddinin ismidir.<\/p>\n\n\n\n Latin Amerika devrimlerinin Che taraf\u0131ndan da te\u015fhir edilen as\u0131l do\u011falar\u0131, kapitalist \u00fcretim ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerini yeniden ve yeniden \u00fcretmi\u015f olan Chavez\u2019in Bolivarc\u0131 \u201cdevrimini\u201d, sosyalist uygulamalar\u0131 hayata ge\u00e7ir(e)medi\u011fi i\u00e7in \u201ckarikat\u00fcr\u201d tan\u0131mlamas\u0131yla mahk\u00fbm etmektedir. Maduro\u2019nun kapitalizmine ve onun burjuva liberal \u00fcretim tarz\u0131n\u0131 korumaya d\u00f6n\u00fck politik-askeri ayg\u0131tlar\u0131na kar\u015f\u0131 Che, Venez\u00fcela proletaryas\u0131n\u0131n demokratik \u00f6zlemlerinin ancak ve ancak sosyalist eylemin sonu\u00e7lar\u0131yla kar\u015f\u0131lanabilece\u011fini s\u00f6yler. Demokratik istemlerin ve iktisadi e\u015fitli\u011fin \u201cBolivarc\u0131\u201d ara\u00e7larla ve metotlarla tamamlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, ancak bir \u201ckarikat\u00fcr\u201d olabilir. Sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 biricik y\u00f6ntem, Maduro\u2019nun \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi \u00f6zel m\u00fclklere proleter sosyalist el koyu\u015fun kendisidir. Chavizmin siyasal partisi olan PSUV\u2019nin program\u0131, m\u00fclke Leninist tarzda el koyu\u015fu savunmaz ve bunu \u00f6nermez. Aksine partinin stratejik m\u00fcttefikleri aras\u0131nda, proletaryan\u0131n el koymas\u0131 gereken bu m\u00fclklerin bug\u00fcnk\u00fc sahipleri bulunmaktad\u0131r. Tam da bu nedenle, Kuzey Amerika emperyalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda ehven-i \u015fer oldu\u011fu s\u00f6ylenerek, \u015fimdilik ama sadece \u015fimdilik (\u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu olan burjuvaziye verilen destek olunca, o daima bug\u00fcne dair ve \u201c\u015fimdilik\u201d olur!) PSUV\u2019nin desteklenmesini \u00f6neren b\u00fct\u00fcn beyanlar, Venez\u00fcela proletaryas\u0131n\u0131 oyalamaya y\u00f6neliktir. <\/p>\n\n\n\n Che\u2019nin kom\u00fcnizmi, sosyalist g\u00f6revlerine do\u011fru kitleler e\u015fli\u011finde derhal ilerlemek yerine, antikapitalist sorumluluklar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli ulusal-burjuva \u00e7\u0131karlar sebebiyle s\u00fcrekli olarak erteleyen bir politik \u00f6nderli\u011fi yarg\u0131lar. Bu yarg\u0131, t\u0131pk\u0131 Maduro\u2019nun s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia etti\u011fi \u201cBolivarc\u0131\u201d s\u00fcre\u00e7 gibi, kesintisiz bir kopu\u015fu organize etmeyen devrimlerin ancak birer \u201ckarikat\u00fcr\u201d olduklar\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u015eu dinamik dikkat \u00e7ekicidir: S\u00f6zde \u201cBolivarc\u0131\u201d devrimin dayanm\u0131\u015f oldu\u011fu sistem i\u00e7i s\u0131n\u0131rlar\u0131 omuzlar\u0131yla zorlayan proleterler, asl\u0131nda devrimci sosyalist siyasal ve ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00fclke genelinde uygulanmalar\u0131na gereksinim duyarken, onlar\u0131n bu kendili\u011finden sosyalist olan at\u0131l\u0131mlar\u0131, Castro\/Chavizm taraf\u0131ndan kriminalize edilmektedir. Proleter seferberlikleri, sosyal bir askeri kar\u015f\u0131devrimin ba\u015flang\u0131c\u0131ym\u0131\u015f \u015feklinde okuyan bu rezil \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n biricik i\u015flevi, Maduro\u2019nun bask\u0131 ayg\u0131tlar\u0131yla donat\u0131lm\u0131\u015f petro-kapitalizminin kar\u015f\u0131s\u0131nda Venez\u00fcela proletaryas\u0131n\u0131 politik olarak silahs\u0131zland\u0131rmakt\u0131r. Che\u2019nin Marksizm\u2019i bunun tersi bir i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Onun, \u201cBolivarc\u0131\u201d dahi olsa ve \u00e7e\u015fitli halk\u00e7\u0131 s\u00f6ylemlerin ard\u0131na gizlenen milliyet\u00e7i sol reformist bir iktidar da olsa kurulu ekonomik rejimden tavizsiz bir antikapitalist kopu\u015fu \u00f6ng\u00f6ren perspektifi; farkl\u0131 bir deyi\u015fle onun Latin Amerika devrimlerinin kesintisiz-s\u00fcrekli bir sosyo-politik s\u00fcre\u00e7 olaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan yakla\u015f\u0131m\u0131, Venez\u00fcela proletaryas\u0131n\u0131 politik olarak silahland\u0131r\u0131r. Ve i\u015fte Castro\/Chavizm ile devrimci Marksizm\u2019in Venez\u00fcela\u2019n\u0131n i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 da, en net bi\u00e7imleriyle bu noktada kendisini g\u00f6sterir: Birisi proletaryay\u0131 silahs\u0131zland\u0131rma taraftar\u0131yken (\u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015f\u00e7ileri vek\u00e2leten \u201ctemsil\u201d eden b\u00fcrokratlar zaten silahl\u0131d\u0131r!), di\u011feri i\u015f\u00e7ilere, kendi silahlar\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feye ve kimseye g\u00fcvenmemeleri gerekti\u011fini deklare eder. <\/p>\n\n\n\n * * *<\/p>\n\n\n\n Che\u2019nin Venez\u00fcela konusunda Castro\/Chavizmden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktan\u0131n yaln\u0131zca devrim ve devrimci g\u00f6revler sorunu olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmelidir. Onun K\u00fcba devriminin ard\u0131ndan sanayiden sorumlu resmi g\u00f6revinde faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken hayata ge\u00e7irmi\u015f oldu\u011fu veya ge\u00e7irmeye niyetlenmi\u015f oldu\u011fu ekonomi politikalar\u0131, Chavez ile Maduro\u2019nun Venez\u00fcela\u2019y\u0131 sanayisizle\u015ftirme ve b\u00fct\u00fcn ekonomiyi ranta ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lma politikalar\u0131na taban tabana z\u0131tt\u0131r. Venez\u00fcela\u2019da 1998\u2019de toplam ihracat\u0131n %64\u2019\u00fcn\u00fc temsil eden petrol ve petrol \u00fcr\u00fcnleri, 2012\u2019ye gelindi\u011finde ihracat\u0131n %92\u2019sini olu\u015fturuyordu. Bug\u00fcn itibariyle petrol gelirleri, devlet kaynaklar\u0131n\u0131n %90\u2019\u0131n\u0131 temsil ediyor ki bu oran Chavezci iktidarlardan \u00f6nce \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc. 1998 GSYH\u2019n\u0131n %18\u2019ini olu\u015fturan sanayi ise 2012 senesi itibariyle %14\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n Che\u2019nin, sol kanad\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu K\u00fcba devriminin ard\u0131ndan giri\u015fmi\u015f oldu\u011fu ilk i\u015f, bir yar\u0131s\u00f6m\u00fcrge ada olan bu \u00fclkenin, emperyalist i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in, onun \u015feker ve \u015feker pancar\u0131 \u00fcretiminde merkezile\u015fmi\u015f ekonomik mono k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden kopu\u015funu organize etmekti. Che\u2019nin kayg\u0131s\u0131 \u00fclkenin tek tip tar\u0131m \u00fcretiminden bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirerek d\u0131\u015fal\u0131mlar\u0131n \u00fczerinde kat\u0131 bir devlet tekeli uygulayabilmekti. Bu endi\u015fesinin temelinde yatan sebep, asl\u0131nda tam da bug\u00fcn Chavez ile Maduro\u2019nun neoliberal rant politikalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla petrol ihracat\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f Venez\u00fcela\u2019n\u0131n, uluslararas\u0131 ekonomik dalgalanmalardan y\u00fcksek oranlarda etkilenerek yoksulla\u015fmas\u0131 \u00f6rne\u011finde g\u00f6zlemlenebilece\u011fi \u00fczere, sosyalist in\u015fan\u0131n ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede proletaryan\u0131n ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 koruyup y\u00fckseltebilmekti. Che\u2019nin \u015feker kam\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinden i\u015fleyen monolitik bir ekonomiyi, Chavez ile Maduro\u2019nun aksine, \u00e7ok fonksiyonlu ve sanayisi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir planl\u0131 sosyalist \u00fcretim ekonomisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek istemesinin tek nedeni, K\u00fcba proletaryas\u0131n\u0131n hayat ko\u015fullar\u0131nda devrimci iyile\u015ftirilmeler yap\u0131labilmesiydi. Che\u2019nin sosyalizmi, Chavizmin aksine, rant d\u00fc\u015fman\u0131yd\u0131, rant kar\u015f\u0131t\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Che\u2019nin \u201cMali B\u00fct\u00e7e Sistemi \u00dczerine<\/em>\u201d (\u015eubat, 1964) ve \u201cSosyalist Planlaman\u0131n \u00d6nemi<\/em>\u201d (Haziran, 1964) makalelerinde ifadesini bulan g\u00f6r\u00fc\u015f, merkezi bir ekonomik planlaman\u0131n \u201csosyalist toplumda hayat tarz\u0131 oldu\u011fudur. Onu, insan bilincinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 en son sentezi belirleyen ve ekonomiyi amac\u0131na do\u011fru y\u00f6nelten planlamad\u0131r.<\/em>\u201d Guevara bu konuda son derece nettir; planlama, sosyalist in\u015fan\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 toplumu \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck diyar\u0131na g\u00f6t\u00fcren yoldur.<\/em>\u201d Ancak yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n; Che a\u00e7\u0131s\u0131nda planlama teknik ve idari bir i\u015flev de\u011fil, yeni \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n politik ve kurucu bir vazge\u00e7ilmez bile\u015fenidir. Elbette ne Chavez, ne de Maduro, Che\u2019nin aksine ekonomiyi sosyalist tarzda \u00f6rg\u00fctlemesi i\u00e7in bir Merkezi Planlama Komitesi olu\u015fturmam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn Venez\u00fcela ulusal ekonomisi, serbest pazar\u0131n dalgal\u0131 yasalar\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc birikim metotlar\u0131 alt\u0131nda can \u00e7eki\u015fmekte ve piyasan\u0131n sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir planlamadan yoksun oldu\u011fu i\u00e7in tir tir titremektedir. Chavez ile Maduro\u2019nun Venez\u00fcela proletaryas\u0131n\u0131n gelece\u011fini ve hayatta kalma \u015fartlar\u0131n\u0131 sa\u011flama alacak olan bir planlamadan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n tek sebebi ise, kapitalizmin kaotik ekonomik d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden beslenen siyasal programlar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Onlar\u0131n ikisi de, istikrars\u0131z ve dengesiz olan i\u015f\u00e7i d\u00fc\u015fman\u0131 ekonomik gelgitlerden beslenen oligar\u015finin temsilcileri olarak hareket etmeyi g\u00f6rev bildi. <\/p>\n\n\n\n San\u0131yoruz ki Che\u2019nin, Venez\u00fcela\u2019da uygulanmakta olanlar aras\u0131ndan cepheden kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 bir politika da, maddi \u00f6zendiricili\u011fin kendisidir. Chavez\u2019in eski ba\u015fdan\u0131\u015fman\u0131 ve \u201c21. y\u00fczy\u0131l sosyalizminin teorisyeni\u201d Heinz Dieterich, projesini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \u201c\u00d6rne\u011fin Chavez\u2019in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131ndaki bir PDVSA m\u00fchendisi 1000 dolar al\u0131yorsa \u00e7o\u011fu ABD\u2019ye, Meksika\u2019ya ya da Brezilya\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmeyi tercih ediyor. Lenin\u2019in devletin hi\u00e7bir memuru kalifiye bir i\u015f\u00e7iden fazla kazanmamal\u0131d\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, uluslararas\u0131 olarak a\u00e7\u0131k, metropolle\u015fmi\u015f bir ekonomide, yani g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygulamas\u0131 \u00e7ok zordur.<\/em>\u201d(14)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dieterich\u2019in, Lenin\u2019in herkesin memur ve b\u00fcrokrat olmas\u0131yla, asl\u0131nda kimsenin memur ve b\u00fcrokrat olmayacak olu\u015fu \u015feklinde kurdu\u011fu Hegelci diyalekti\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 ve daha da ilerici giderek b\u00fcrokratlar\u0131n (kendisinin!) varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 ekonomik e\u011filimler dolay\u0131s\u0131yla zorunlu bir hal ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazacak kadar utanmaz olmas\u0131, komiktir. Kendisinin teorisyeni oldu\u011fu Castro\/Chavizmin maddi \u00f6zendiriciler ve r\u00fc\u015fvet da\u011f\u0131tmas\u0131n\u0131n sosyalizan bir uygulama oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren Dieterich\u2019in \u00e7\u0131karlar\u0131, bir ba\u015fdan\u0131\u015fman olarak elbette i\u015f\u00e7ilerden daha y\u00fcksek \u00fccret almak istemesini gerekli k\u0131lacakt\u0131! Ancak Che \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Kapitalizmi kendi meta feti\u015fizminin ara\u00e7lar\u0131yla yenebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen Dieterich\u2019in sat\u0131rlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na konulabilecek kendi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00f6zetliyor:<\/p>\n\n\n\n \u201cSosyalizmi kapitalizmden artakalan \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f silahlarla (temel iktisadi \u00e7ekirdek olarak meta, verimlilik, bireysel maddi \u00f6zendiriciler ve di\u011ferleri) ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak gibi \u00e7\u0131lg\u0131nca bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin ard\u0131ndan gitmek insan\u0131 ancak \u00f6l\u00fc bir noktaya vard\u0131r\u0131r<\/em> (\u2026) Kom\u00fcnizmi in\u015fa etmek i\u00e7in ekonomik temelle e\u015f zamanl\u0131 olarak insan\u0131 da de\u011fi\u015ftirmeliyiz.<\/em>\u201d(15)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201c\u00d6nc\u00fc partinin i\u015flevi buna kar\u015f\u0131 bayra\u011f\u0131 maddi olmayan \u015feylere duyulan bilginin, maddi olmayan \u00f6zendiricilerin ve arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmekten ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6zetmeyen, umut etmeyen yolda\u015flar\u0131n bayra\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan en y\u00fcksek yere kald\u0131rmakt\u0131r (\u2026) Maddi \u00f6zendiriciler ge\u00e7mi\u015fin kal\u0131nt\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/em> (\u2026) Maddi \u00f6zendiricilerin kurulmakta olan yeni toplumsa yerleri olmayacakt\u0131r. Biri y\u00fckselmek, di\u011feri giderek s\u00f6n\u00fcmlenmek durumundad\u0131r.<\/em>\u201d(16)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Maddi \u00f6zendiriciler Che i\u00e7in hem yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ekonomik \u00e7arklar\u0131n yeniden \u00fcretilmesinin sembol\u00fcd\u00fcr, hem de i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131p b\u00f6len ve onun i\u00e7erisinde yabanc\u0131 s\u0131n\u0131f unsurlar\u0131na ait olan bir rekabeti \u00f6rg\u00fctleyen kar\u015f\u0131devrimci unsurdur. Chavizmin kurucu ideolo\u011fu Dieterich\u2019in bunu sosyalizm ad\u0131na savunabilmesi, onun antikom\u00fcnist formasyonunun \u00e7arp\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmekten ba\u015fka hi\u00e7bir i\u015fe yaramaz. <\/p>\n\n\n\n * * *<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn itibariyle Che Guevara\u2019n\u0131n devrimci perspektiflerinin politik-metodolojik takip\u00e7ileri, Venez\u00fcela\u2019da kar\u015f\u0131lar\u0131nda iki temel misyonun durmakta oldu\u011funu g\u00f6rmek zorundad\u0131rlar: 1) Bunca y\u0131ld\u0131r iktidar\u0131 gasp etmi\u015f ve sosyalizme ihanet etmi\u015f olan hain ve su\u00e7lu varl\u0131kl\u0131 politik z\u00fcmreyi ve onu \u00e7evreleyen oligar\u015fiyi ezmek: 2) Emperyalist taleplerin aktarma kay\u0131\u015f\u0131 rol\u00fcnde oldu\u011fu bilinen \u201cresmi\u201d muhalefetin kapitalist unsurlar\u0131n\u0131n proleter seferberliklerden ve s\u0131n\u0131f\u0131n m\u00fccadelesinden nemalanmas\u0131n\u0131 engellemek. Bu iki g\u00f6revin sosyalistler taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmedi\u011fi her saniye, proletaryan\u0131n Venez\u00fcela\u2019daki m\u00fccadeleci \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn yarat\u0131m\u0131 gecikecek, zorla\u015facak ve bu gecikme ile zorla\u015fma nihai olarak emperyal ya\u011fmac\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na olacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Dipnotlar: <\/strong><\/p>\n\n\n\n 1.)\u00a0<\/strong>Bkz. Tricontinental (Frans\u0131zca), Birinci Say\u0131, sf. 20.\u00a0<\/p>\n\n\n\n 2.)<\/strong>\u00a0Aktaran i\u00e7in bkz. Ge\u00e7i\u015f Program\u0131\u2019n\u0131n G\u00fcncellenmesi<\/em>, Nahuel Moreno, h2o Yay\u0131nlar\u0131, Muhittin Kark\u0131n\u2019\u0131n \u201c\u00d6ns\u00f6z\u201d\u00fc, sf. 56.<\/p>\n\n\n\n 3.)<\/strong> \u00a0Bkz. agy<\/em>. sf. 56.<\/p>\n\n\n\n 4.)<\/strong>\u00a0Bkz. 21. Y\u00fczy\u0131l\u0131n Sosyalizmi<\/em>, Heinz Dieterich, Pencere Yay\u0131nlar\u0131, \u00c7eviri: Beray Tamar \u2013 Canan \u015eahin, sayfa 171, 172.<\/p>\n\n\n\n 5.)<\/strong>\u00a0Bkz. agy<\/em>. sf. 231.<\/p>\n\n\n\n 6.)<\/strong>\u00a0Bkz. agy<\/em>. sf. 229.<\/p>\n\n\n\n 7.)<\/strong>\u00a0Bkz. agy<\/em>. sf. 229.<\/p>\n\n\n\n 8.)<\/strong>\u00a0Bkz. agy<\/em>. sf. 223.<\/p>\n\n\n\n 9.)\u00a0<\/strong>Bkz. Textes politiques<\/em>, sf. 145.<\/p>\n\n\n\n 10.)<\/strong>\u00a0Bkz. Textes politiques<\/em>, sf. 68.<\/p>\n\n\n\n 11.)<\/strong>\u00a0Bkz. Textes Militaires<\/em>, sf 160-164. Metin T\u00fcrk\u00e7eye \u201cGerilla Sava\u015f\u0131: Bir Y\u00f6ntem\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u00e7evrildi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n 12.)<\/strong>\u00a0Bkz. Souvenirs<\/em>, sf. 156.<\/p>\n\n\n\n 13.)<\/strong>\u00a0Bkz. Textes Politiques<\/em>, sf. 303, 308.\u00a0<\/p>\n\n\n\n 14.)<\/strong>\u00a0Bkz. Dieterich, agy<\/em>. sf. 225.<\/p>\n\n\n\n 15.)<\/strong>\u00a0Bkz. Textes politiques<\/em>, sf. 170, 178.<\/p>\n\n\n\n 16.)<\/strong>\u00a0Bkz. Textes politiques<\/em>, sf. 141.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Her ne kadar bir\u00e7oklar\u0131 taraf\u0131ndan salt nostaljik bir gerilla fig\u00fcr\u00fc olarak an\u0131lsa da, Ernesto Che Guevara\u2019n\u0131n kendi hayat\u0131n\u0131n ve sava\u015f\u0131n\u0131n iskeletini belirlemi\u015f olan ciddi bir politik-metodolojik Marksist birikimi ve yorumlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131. Bu yorum, zaman\u0131nda sadece liberal-burjuva aparatlar taraf\u0131ndan de\u011fil, i\u015f\u00e7i devletlerini deforme etmi\u015f b\u00fcrokratlar tak\u0131m\u0131 taraf\u0131ndan da ho\u015f kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn d\u00e2hi Che\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini anlad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":35,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[637],"tags":[49,52,51,50,47],"class_list":["post-34","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-castro-chavizm","tag-chenin","tag-kapitalizmi","tag-maduronun","tag-marksizmi","tag-ve"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions\/36"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}