{"id":3288,"date":"2026-01-17T11:10:30","date_gmt":"2026-01-17T08:10:30","guid":{"rendered":"https:\/\/trockist.net\/?p=3288"},"modified":"2026-01-17T16:19:33","modified_gmt":"2026-01-17T13:19:33","slug":"ic-ve-dis-dusmanlarin-kusatmasi-altinda-irandaki-protestolar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2026\/01\/17\/ic-ve-dis-dusmanlarin-kusatmasi-altinda-irandaki-protestolar\/","title":{"rendered":"\u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda \u0130ran\u2019daki protestolar"},"content":{"rendered":"\n

A\u015fa\u011f\u0131daki rapor, Paris merkezli ba\u011f\u0131ms\u0131z, solcu ve feminist bir kolektif olan Roja <\/a>taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 4 Ocak\u2019ta yay\u0131mlanan bu metin, ayaklanman\u0131n arka plan\u0131na, \u00fclke i\u00e7indeki yay\u0131l\u0131m\u0131na, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fkilere ve potansiyellere ili\u015fkin de\u011ferli analizler i\u00e7eriyor. \u0130ngilizce \u00e7evirisi<\/a> esas al\u0131narak Tro\u00e7kist yay\u0131n kurulu taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Roja Kolektifi, Eyl\u00fcl 2022\u2019de \u201cJin, Jiyan, Azadi\u201d ayaklanmas\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla birlikte, Jina (Mahsa) Amini\u2019nin kad\u0131n cinayetinin ard\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur. Kolektif; K\u00fcrt, Hazara, Fars ve daha bir\u00e7ok kimli\u011fi kapsayan, \u0130ran i\u00e7indeki farkl\u0131 milliyetlerden ve politik co\u011frafyalardan gelen siyasal aktivistlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Roja\u2019n\u0131n faaliyetleri yaln\u0131zca \u0130ran ve Orta Do\u011fu\u2019daki toplumsal hareketlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Filistin\u2019le dayan\u0131\u015fma d\u00e2hil olmak \u00fczere enternasyonalist m\u00fccadelelerle e\u015fg\u00fcd\u00fcm i\u00e7inde, Paris\u2019teki yerel m\u00fccadelelerle de ili\u015fkilidir. \u201cRoja\u201d ad\u0131, farkl\u0131 dillerdeki \u00e7e\u015fitli kelimelerin \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan esinlenilmi\u015ftir: \u0130spanyolcada roja \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131\u201d anlam\u0131na gelir; K\u00fcrt\u00e7ede roj \u201c\u0131\u015f\u0131k\u201d ve \u201cg\u00fcn\u201d demektir; Mazenderani dilinde ise roja, gecenin en parlak g\u00f6k cismi olarak kabul edilen \u201csabah y\u0131ld\u0131z\u0131\u201d ya da \u201cVen\u00fcs\u201d anlam\u0131na gelir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

9 Ocak G\u00fcncellemesi:<\/strong> Bu siyasal m\u00fcdahale metni, Roja Kolektifi taraf\u0131ndan \u0130ran\u2019daki \u00fclke \u00e7ap\u0131ndaki protestolar\u0131n alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn\u00fcnde, 4 Ocak 2026 tarihinde kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. O tarihten bu yana \u00e7ok \u015fey ya\u015fand\u0131. Her \u015feyden \u00f6nce, ayaklanman\u0131n on ikinci g\u00fcn\u00fc olan 8 Ocak gecesi, tarihsel olarak benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir gece oldu. G\u00fcn, \u00f6zellikle K\u00fcrdistan\u2019da K\u00fcrt partilerinin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla esnaf ve ticaret kesiminde ba\u015flayan genel grevle a\u00e7\u0131ld\u0131. Kepenk indirme eylemleri, \u00fclke genelindeki sokak ve kamp\u00fcs seferberlikleri ile birle\u015fti. G\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leriyle \u00e7at\u0131\u015fmalar, ba\u015fkentten s\u0131n\u0131r eyaletlerine kadar onlarca kente yay\u0131ld\u0131. Bir hak izleme raporu, o g\u00fcn 21 eyalette en az 46 kentte protesto eylemi ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ifade etti. Ak\u015fam saatlerinde dola\u015f\u0131ma giren g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, ola\u011fan polis m\u00fcdahalesiyle kontrol edilemeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde son derece sars\u0131c\u0131 kalabal\u0131klar\u0131 g\u00f6steriyordu. Milyonlarca insan sokaklar\u0131 rejimden geri al\u0131yor ve bir\u00e7ok yerde kolluk g\u00fc\u00e7lerini geri \u00e7ekilmeye zorluyordu. Bu atmosfer, pek \u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in 1979 devrimine giden aylara dair haf\u0131zalar\u0131 canland\u0131rd\u0131. 8 Ocak ak\u015fam\u0131, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin bask\u0131 ayg\u0131t\u0131 t\u00f6kezlerken ve sokaklar rejim denetiminin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karken, rejim neredeyse tam kapsaml\u0131 bir internet kesintisini uygulamaya koydu. Yaz\u0131n\u0131n kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada karartma s\u00fcrmektedir. Bu hamle, koordinasyon a\u011flar\u0131n\u0131 koparma ve katliamlar\u0131n belgelenmesini pe\u015finen engelleme giri\u015fimidir.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda Donald Trump, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin katliam\u0131 t\u0131rmand\u0131rmas\u0131 h\u00e2linde misilleme tehdidini yineledi. \u00d6te yandan R\u0131za Pehlevi ile aras\u0131na k\u0131smen mesafe koyarak, bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin uygun olup olmayaca\u011f\u0131ndan emin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve \u201cherkesin sahaya \u00e7\u0131kmas\u0131na izin vermeliyiz ve kimin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeliyiz\u201d dedi. Yaln\u0131zca \u201c\u015eah\u2019\u0131n o\u011flu\u201dna odaklanma, bu metinde ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ondan daha az ger\u00e7ek olmayan ba\u015fka bir e\u011filimi g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131yor: Venezuela’da son zamanlarda ya\u015fananlara benzer \u015fekilde, rejimi i\u00e7i yeniden yap\u0131lanma yoluyla kontroll\u00fc bir ge\u00e7i\u015fin, yani kopu\u015f olmadan bir de\u011fi\u015fimin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n

I. 2017\u2019den bu yana be\u015finci ayaklanma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

28 Aral\u0131k 2025\u2019ten bu yana \u0130ran, bir kez daha yayg\u0131n protestolar\u0131n ate\u015fiyle yan\u0131yor. \u201cDiktat\u00f6re \u00f6l\u00fcm\u201d ve \u201cHamaney\u2019e \u00f6l\u00fcm\u201d sloganlar\u0131, 26 eyalette 78 kentte en az 222 noktada sokaklarda yank\u0131lan\u0131yor. Protestolar yaln\u0131zca yoksullu\u011fa, fahi\u015f fiyatlara, enflasyona ve m\u00fclks\u00fczle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 de\u011fil; b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir siyasal sisteme kar\u015f\u0131d\u0131r. Ya\u015fam, \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, kad\u0131nlar, lgbti+\u2019lar ve Fars olmayan etnik az\u0131nl\u0131klar a\u00e7\u0131s\u0131ndan katlan\u0131lmaz h\u00e2le gelmi\u015ftir. Bunun nedeni yaln\u0131zca on iki g\u00fcnl\u00fck sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan \u0130ran para biriminin adeta bir serbest d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7mesi de\u011fil; ayn\u0131 zamanda tekrarlanan elektrik kesintileri d\u00e2hil olmak \u00fczere temel toplumsal hizmetlerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, derinle\u015fen bir \u00e7evresel kriz (hava kirlili\u011fi, kurakl\u0131k, ormans\u0131zla\u015fma ve su kaynaklar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimi) ve kitlesel idamlardan (2025 y\u0131l\u0131nda en az 2.063 ki\u015fi) kaynaklanmaktad\u0131r. T\u00fcm bunlar, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 daha da vahim hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Toplumsal yeniden \u00fcretim krizi, mevcut protestolar\u0131n odak noktas\u0131d\u0131r ve nihai ufku, ya\u015fam\u0131n geri kazan\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ayaklanma, Aral\u0131k 2017\u2019de \u201cEkmek \u0130syan\u0131\u201d olarak bilinen ba\u015fkald\u0131r\u0131yla ba\u015flayan protestolar zincirinin be\u015finci dalgas\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, Kas\u0131m 2019\u2019da akaryak\u0131t fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015fa ve adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 halk \u00f6fkesinin patlamas\u0131 niteli\u011findeki kanl\u0131 ayaklanmayla devam etmi\u015ftir. 2021\u2019deki isyan, Arap etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcr\u00fckledi\u011fi \u201csusuzlar\u0131n ayaklanmas\u0131\u201d olarak bilindi. Bu dalga, 2022\u2019de kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelelerini ve K\u00fcrtler ile Belu\u00e7lar gibi ezilen uluslar\u0131n s\u00f6m\u00fcrgecilik kar\u015f\u0131t\u0131 m\u00fccadelelerini \u00f6ne \u00e7\u0131kararak yeni ufuklar a\u00e7an \u201cKad\u0131n, Ya\u015fam, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d ayaklanmas\u0131yla doru\u011fa ula\u015ft\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc ayaklanma, toplumsal yeniden \u00fcretim krizini bir kez daha merkeze al\u0131yor. Bu kez daha radikal ve sava\u015f sonras\u0131 bir zeminde. Ge\u00e7im talepleriyle ba\u015flayan protestolar, dikkat \u00e7ekici bir h\u0131zla iktidar yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve yozla\u015fm\u0131\u015f egemen oligar\u015fiyi hedef almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

II. D\u0131\u015fsal ve i\u00e7sel tehditler taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir ayaklanma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019da devam eden protestolar, hem d\u0131\u015fsal hem de i\u00e7sel tehditler taraf\u0131ndan her y\u00f6nden ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f durumda. Emperyalist ABD\u2019nin Venezuela\u2019ya y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131ndan yaln\u0131zca bir g\u00fcn \u00f6nce, \u201cprotestoculara destek\u201d s\u00f6ylemine sar\u0131larak Donald Trump \u015fu tehdidi savurmu\u015ftur: \u0130ran h\u00fck\u00fcmeti \u201cbar\u0131\u015f\u00e7\u0131l protestocular\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrse, ki bu onlar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, Amerika Birle\u015fik Devletleri onlar\u0131 kurtarmaya gelecektir. Harekete ge\u00e7meye haz\u0131r\u0131z.\u201d Bu, emperyalizmin en eski senaryosudur: \u201cHayat kurtarma\u201d retori\u011fini kullanarak sava\u015f\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak. Irak\u2019ta ya da Libya\u2019da da b\u00f6yle oldu. ABD bug\u00fcn de bu senaryoyu izlemeye devam etmektedir. Yaln\u0131zca 2025 y\u0131l\u0131nda yedi \u00fclkeye kar\u015f\u0131 do\u011frudan askeri sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Daha \u00f6nce \u201cKad\u0131n, Ya\u015fam, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d ad\u0131 alt\u0131nda \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 on iki g\u00fcnl\u00fck sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 sahneleyen soyk\u0131r\u0131mc\u0131 \u0130srail h\u00fck\u00fcmeti, \u015fimdi sosyal medyada Fars\u00e7a yazarak \u201cSizinleyiz, protestocular\u201d demektedir. Siyonizmin yerel uzant\u0131s\u0131 olarak monar\u015fistler, On \u0130ki G\u00fcn Sava\u015f\u2019\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130srail\u2019i desteklemenin utan\u00e7 ve lekesini \u00fcstlenmi\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, \u015fimdi kendilerini Bat\u0131l\u0131 efendilerine tek alternatif olarak sunmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bunu, ger\u00e7ekli\u011fi se\u00e7ici bir \u015fekilde temsil edip manip\u00fcle ederek, protestolar\u0131 kendilerine mal etmek, monar\u015fizm lehine sokak sloganlar\u0131n\u0131 uydurmak, \u00e7arp\u0131tmak ve de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in bir siber kampanya ba\u015flatarak yapt\u0131lar. Bu durum, onlar\u0131n ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, tekelci emellerini, medya g\u00fc\u00e7lerini ve en \u00f6nemlisi, \u00fclke i\u00e7indeki zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurmaktad\u0131r; zira \u0130ran\u2019da maddi bir g\u00fc\u00e7ten yoksunlar. \u201cMake Iran Great Again\u201d (\u201c\u0130ran\u2019\u0131 Yeniden B\u00fcy\u00fck Yap\u201d) slogan\u0131yla bu grup, Trump\u2019\u0131n Venezuela\u2019daki emperyal operasyonunu selamlam\u0131\u015f ve \u015fimdi \u0130slam Cumhuriyeti liderlerinin Amerikan ve \u0130srailli tetik\u00e7iler taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 beklemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ve elbette, \u0130slam Cumhuriyeti’nin diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, antiemperyalist bir maske takarak aklayan sahte solcular, yani kendilerini \u201cantiemperyalist\u201d olarak adland\u0131ranlar da var. Mevcut protestolar\u0131n me\u015fruiyetini, \u201cbu ko\u015fullarda bir ayaklanma, emperyalizmin sahas\u0131nda oynamaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir\u201d \u015feklindeki eskimi\u015f su\u00e7lamay\u0131 tekrarlayarak sorgularlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ran\u2019\u0131 yaln\u0131zca jeopolitik \u00e7at\u0131\u015fmalar merce\u011finden okuyabilirler. Sanki her isyan, k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftirmi\u015f bir ABD\u2013\u0130srail projesinden ibaretmi\u015f gibi. Bunu yaparken, \u0130ran halk\u0131n\u0131n siyasal \u00f6znelli\u011fini ink\u00e2r eder ve kendi halk\u0131n\u0131 katlederken ve bast\u0131r\u0131rken \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ne s\u00f6ylemsel ve siyasal dokunulmazl\u0131k tan\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Amir Parviz Puyan\u2019\u0131n kurucu form\u00fclasyonunu hat\u0131rlatacak olursak, \u201cemperyalizme \u00f6fkeli\u201d ama \u201cdevrimden korkan\u201d bu tutum, gericili\u011fe kar\u015f\u0131 tepkisel bir ba\u015fka gericilik bi\u00e7imidir. Hatta, emperyalistlere bir \u201cbahane\u201d vermemek ad\u0131na, \u0130ran\u2019daki son protestolar, katliamlar ve bask\u0131lar hakk\u0131nda uluslararas\u0131 alanlarda Fars\u00e7a d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir dilde yazmamam\u0131z gerekti\u011fi bile s\u00f6ylenmektedir. Sanki Fars\u00e7an\u0131n \u00f6tesinde, b\u00f6lgede ya da d\u00fcnyada ortak kaderler, ortak deneyimler, ba\u011flar ve m\u00fccadele dayan\u0131\u015fmas\u0131 kurabilecek insanlar yokmu\u015f gibi. . Kamp\u00e7\u0131lar i\u00e7in Bat\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerden ba\u015fka \u00f6zne, jeopolitikten ba\u015fka toplumsal ger\u00e7eklik yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Bu i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131, bu protestolar\u0131n me\u015fruiyetinde, bask\u0131 bi\u00e7imlerinin kesi\u015fimselli\u011finde ve m\u00fccadelelerin ortak kaderinde \u0131srar ediyoruz. \u015eahl\u0131k yanl\u0131s\u0131 gerici monar\u015fist ak\u0131m, \u0130ran\u2019daki a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f muhalefet i\u00e7inde geni\u015flemektedir ve d\u0131\u015f m\u00fcdahale tehlikesi de d\u00e2hil olmak \u00fczere \u0130ran halk\u0131na y\u00f6nelik emperyalist tehdit bir ger\u00e7ektir. Ancak, k\u0131rk y\u0131ll\u0131k ac\u0131mas\u0131z bask\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve devletin Fars olmayan topluluklar\u0131 hedef alan \u201ci\u00e7 s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi\u201dnin sonucunda olu\u015fan halk\u0131n \u00f6fkesi de ger\u00e7ektir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7eli\u015fkilerle olduklar\u0131 h\u00e2liyle y\u00fczle\u015fmekten ba\u015fka se\u00e7ene\u011fimiz yok. Bug\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fey, \u0130ran\u2019\u0131n toplumsal cehenneminin derinliklerinden y\u00fckselen isyanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr: Hayatta kalabilmek i\u00e7in ya\u015famlar\u0131n\u0131 ortaya koyan, bask\u0131 ayg\u0131t\u0131yla do\u011frudan y\u00fczle\u015fen insanlar.<\/p>\n\n\n\n

D\u0131\u015fsal bir tehdidi bahane ederek \u0130ran\u2019da milyonlara y\u00f6neltilen \u015fiddeti ink\u00e2r etmeye ya da ona kar\u015f\u0131 ayaklanma hakk\u0131n\u0131 reddetmeye hi\u00e7bir hakk\u0131m\u0131z yok.<\/p>\n\n\n\n

Sokaklara \u00e7\u0131kanlar, soyut, y\u00fczeysel ve tepeden bakan analizlerden yoruldu. Onlar bu \u00e7eli\u015fkilerin i\u00e7inde m\u00fccadele ediyorlar. Yapt\u0131r\u0131mlar alt\u0131nda ya\u015farken ayn\u0131 anda yerli bir oligar\u015finin ya\u011fmas\u0131na maruz kal\u0131yorlar. Sava\u015ftan korkuyorlar, i\u00e7 diktat\u00f6rl\u00fckten korkuyorlar. Ancak korkuyla donup kalm\u0131yorlar. Kendi kaderlerinin etkin \u00f6zneleri olma konusunda \u0131srar ediyorlar. Ve ufuklar\u0131, en az\u0131ndan Aral\u0131k 2017\u2019den bu yana, art\u0131k reform de\u011fil, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

III. \u0130syan\u0131n yay\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Protestolar, riyalin serbest d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcyle tetiklendi. \u0130lk olarak ba\u015fkentte, \u00f6zellikle cep telefonu ve bilgisayar piyasalar\u0131nda faaliyet g\u00f6steren esnaf aras\u0131nda patlak verdi. Ancak k\u0131sa s\u00fcrede, \u00fccretli emek\u00e7ileri, seyyar sat\u0131c\u0131lar\u0131, hamallar\u0131 ve Tahran\u2019\u0131n ticari ekonomisi genelindeki hizmet sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7ine \u00e7eken geni\u015f ve heterojen bir ayaklanmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Ard\u0131ndan isyan, h\u0131zla Tahran sokaklar\u0131ndan \u00fcniversitelere ve \u00f6zellikle daha k\u00fc\u00e7\u00fck kentler ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer \u015fehirlere yay\u0131ld\u0131. Bu kentler, protesto dalgas\u0131n\u0131n merkez \u00fcss\u00fc h\u00e2line geldi.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren sloganlar, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ni bir b\u00fct\u00fcn olarak hedef ald\u0131. Bug\u00fcn isyan, her \u015feyden \u00f6nce yoksullar ve m\u00fclks\u00fczler taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir: gen\u00e7ler, i\u015fsizler, yedek i\u015f\u00e7i ordusu, g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fanlar ve \u00f6\u011frenciler.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131lar\u0131, protestolar\u0131n rejimin m\u00fcttefiki ve ticari kapitalizmin sembol\u00fc olarak alg\u0131lanan \u00c7ar\u015f\u0131’da (Tahran’\u0131n ticaret ekonomisi) ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle protestolar\u0131 \u00f6nemsemedi. Protestolar\u0131 \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck burjuva\u201d veya \u201crejimle ba\u011flant\u0131l\u0131\u201d olarak nitelendirdiler. Bu tepki, 2018’deki Fransa’n\u0131n Sar\u0131 Yelek hareketine verilen ilk tepkileri hat\u0131rlat\u0131yor. Ayaklanma \u201cgeleneksel\u201d i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve bilinen sol \u00e7evrelerin d\u0131\u015f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7eli\u015fkili sloganlar\u0131 bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bir\u00e7oklar\u0131 onu h\u0131zla gericilikle yaftalam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Oysa bir ayaklanman\u0131n nerede ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, nereye gidece\u011fini belirlemez. \u00c7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131, izleyebilece\u011fi hatt\u0131 \u00f6nceden tayin etmez. \u0130ran’daki mevcut protestolar, sadece \u00c7ar\u015f\u0131 de\u011fil, herhangi bir k\u0131v\u0131lc\u0131mla yeniden alevlenebilirdi.  Nitekim burada da, \u00c7ar\u015f\u0131\u2019da ba\u015flayan hareket k\u0131sa s\u00fcrede \u00fclke genelinde kent yoksullar\u0131n\u0131n mahallelerine yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

IV. \u0130syan\u0131n co\u011frafyas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2022\u2019de \u201cJin, Jiyan, Azadi\u201dnin kalbi kalbi K\u00fcrdistan ve Belucistan gibi marjinalle\u015ftirilmi\u015f b\u00f6lgelerde at\u0131yordu. Bug\u00fcn ise bat\u0131 ve g\u00fcneybat\u0131daki daha k\u00fc\u00e7\u00fck kentler huzursuzlu\u011fun merkezi d\u00fc\u011f\u00fcmleri h\u00e2line gelmi\u015ftir: Hamedan, Luristan, Kohgiluyeh ve Buyer-Ahmed, Kirman\u015fah ve \u0130lam. Bu b\u00f6lgelerdeki Lor, Bahtiyari ve Lak az\u0131nl\u0131klar\u0131, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en krizleri alt\u0131nda iki kat ezilmektedir. Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n bask\u0131s\u0131 ve sava\u015f\u0131n g\u00f6lgesi, etnik bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc, \u00f6zellikle Zagros boyunca ya\u015famlar\u0131n\u0131 tehdit eden ekolojik y\u0131k\u0131mla birle\u015fmektedir. Buras\u0131 ayn\u0131 zamanda, Jina\/Mahsa Amini ayaklanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Lor bir protestocu olan Mojahid Korkor\u2019un, \u0130srail sald\u0131r\u0131s\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce \u0130slam Cumhuriyeti taraf\u0131ndan idam edildi\u011fi ve 2022 ayaklanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek mermilerle dokuz ya\u015f\u0131ndaki Kian Pirfalak\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgedir.<\/p>\n\n\n\n

Buna ra\u011fmen, Jina ayaklanmas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren toplumsal cinsiyet\/cinsellik ve etnik fay hatlar\u0131 boyunca geni\u015flemi\u015f olmas\u0131n\u0131n aksine, son protestolarda s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 daha a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Yay\u0131lma s\u00fcreci ise \u015fimdiye dek daha kitlesel bir mant\u0131\u011f\u0131 takip etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

28 Aral\u0131k ile 4 Ocak 2025 aras\u0131nda, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin bask\u0131 g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan ger\u00e7ek mermi ve sa\u00e7mal\u0131 t\u00fcfekler kullan\u0131larak en az 17 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu Lor (geni\u015f anlamda, \u00f6zellikle Luristan ile \u00c7eharmahal ve Bahtiyari\u2019de) ve K\u00fcrt\u2019t\u00fcr (\u00f6zellikle \u0130lam ve Kirman\u015fah\u2019ta). Y\u00fczlerce ki\u015fi g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131 (en az 580 ki\u015fi, bunlar\u0131n aras\u0131nda en az 70 \u00e7ocuk bulunmaktad\u0131r); onlarca ki\u015fi yaraland\u0131. Protestolar ilerledik\u00e7e polis \u015fiddeti t\u0131rmanmaktad\u0131r: \u0130lam\u2019da yedinci g\u00fcnde g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri yaral\u0131lar\u0131 tutuklamak i\u00e7in \u0130mam Humeyni Hastanesi\u2019ne bask\u0131n d\u00fczenlemi\u015f; Birjend\u2019de ise bir kad\u0131n \u00f6\u011frenci yurduna sald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Ayaklanma derinle\u015ftik\u00e7e can kayb\u0131 artmaya devam etmektedir ve ger\u00e7ek say\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klananlar\u0131n \u00e7ok \u00fczerinde oldu\u011fu kesindir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u015fiddetin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 elbette e\u015fit de\u011fil. Bask\u0131, \u00f6zellikle marjinalle\u015ftirilmi\u015f az\u0131nl\u0131k topluluklar\u0131n\u0131n itildi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck kentlerde daha serttir. \u0130lam\u2019daki Malek\u015fahi\u2019de ve Kirman\u015fah\u2019taki Caferabad\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen kanl\u0131 katliamlar, bask\u0131 ve tahakk\u00fcmdeki bu yap\u0131sal e\u015fitsizli\u011fe tan\u0131kl\u0131k etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Protestolar\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fcnde h\u00fck\u00fcmet, kurumlar aras\u0131 e\u015fg\u00fcd\u00fcmle, \u201cso\u011fuk hava\u201d ya da \u201cenerji yetersizli\u011fi\u201d bahanesiyle 23 eyalette yayg\u0131n kapanmalar ilan etti. Ger\u00e7ekte bu, isyan\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 devreler olan \u00e7ar\u015f\u0131, \u00fcniversite ve sokak aras\u0131ndaki koparma giri\u015fimiydi. Buna paralel olarak, \u00fcniversite y\u00f6netimler de direni\u015f mek\u00e2nlar\u0131 aras\u0131ndaki yatay ba\u011flar\u0131 kesmek amac\u0131yla dersleri giderek \u00e7evrimi\u00e7i ortama ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n\n\n\n

V. On \u0130ki G\u00fcn Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n Etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

On \u0130ki G\u00fcn Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan, \u00e7\u00f6ken otoritesini telafi etmek i\u00e7in rejim daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \u015fiddete y\u00f6neldi. \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019daki asker\u00ee tesislere ve sivillere y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131, siyasal ve toplumsal alan\u0131 daha da asker\u00eele\u015ftirmi\u015f ve g\u00fcvenlik\u00e7i hale getirmi\u015ftir. \u00d6zellikle Afgan g\u00f6\u00e7menlerin kitlesel s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmesine y\u00f6nelik \u0131rk\u00e7\u0131 kampanya bu s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Devlet durmaks\u0131z\u0131n \u201culusal g\u00fcvenlik\u201d ad\u0131na konu\u015furken, bizzat kendisi g\u00fcvensizli\u011fin ba\u015fl\u0131ca \u00fcreticisi haline gelmi\u015ftir: idamlarda e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir art\u0131\u015f yoluyla ya\u015fam \u201cg\u00fcvensizli\u011finin\u201d yo\u011funla\u015fmas\u0131, mahk\u00fbmlara y\u00f6nelik sistematik k\u00f6t\u00fc muamele ve insanlar\u0131n ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n ac\u0131mas\u0131zca budanmas\u0131yla ekonomik \u201cg\u00fcvensizli\u011fin\u201d derinle\u015fmesi.<\/p>\n\n\n\n

On \u0130ki G\u00fcn Sava\u015f\u0131, onu takip eden ABD ve AB yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin \u201csnapback\u201d[1]<\/sup><\/a> mekanizmas\u0131n\u0131n devreye sokulmas\u0131yla birlikte, petrol gelirleri, bankac\u0131l\u0131k ve finans sekt\u00f6rleri \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 art\u0131rd\u0131; d\u00f6viz giri\u015flerini bo\u011farak b\u00fct\u00e7e krizini derinle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Sava\u015f\u0131n sona erdi\u011fi 24 Haziran 2025 tarihinden, Tahran \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131\u2019nda ilk protestolar\u0131n patlak verdi\u011fi 18 Aral\u0131k gecesine kadar riyal yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 40 de\u011fer kaybetti. Bu, \u201cdo\u011fal\u201d bir piyasa dalgalanmas\u0131 de\u011fildi. Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 ile \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin krizin etkilerini yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya, ulusal paran\u0131n kontroll\u00fc bi\u00e7imde de\u011fersizle\u015ftirilmesi yoluyla yans\u0131tma y\u00f6n\u00fcndeki bilin\u00e7li \u00e7abas\u0131n\u0131n birle\u015fik sonucuydu.<\/p>\n\n\n\n

Yapt\u0131r\u0131mlar ko\u015fulsuz bi\u00e7imde k\u0131nanmal\u0131d\u0131r. Ancak \u0130ran\u2019da bug\u00fcn yapt\u0131r\u0131mlar ayn\u0131 zamanda s\u0131n\u0131f iktidar\u0131n\u0131n bir arac\u0131 olarak da i\u015flev g\u00f6r\u00fcyor. D\u00f6viz, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 delmekten ve kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 petrol arac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan k\u00e2r sa\u011flayan asker\u00ee-g\u00fcvenlik\u00e7i bir oligar\u015finin elinde giderek daha fazla yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r. \u0130hracat gelirleri fiilen rehin tutulmakta; yaln\u0131zca se\u00e7ili anlarda ve manip\u00fcle edilmi\u015f kurlar \u00fczerinden resmi ekonomiye sal\u0131nmaktad\u0131r. Petrol sat\u0131\u015flar\u0131 artsa dahi, elde edilen gelirler insanlar\u0131n g\u00fcndelik ya\u015famlar\u0131na girmek yerine yar\u0131-devlet kurumlar\u0131 ve ba\u015fta Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu olmak \u00fczere bir \u201cparalel devlet\u201d i\u00e7inde dola\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u015fen gelirler ve bloke edilen geri d\u00f6n\u00fc\u015flerin yaratt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatmak i\u00e7in devlet, s\u00fcbvansiyonlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ve kemer s\u0131kmaya y\u00f6nelmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede riyalin ani d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, iktidar\u0131n bir maliye politikas\u0131 haline geliyor: \u2014Dolar\u0131n en b\u00fcy\u00fck sahiplerinden olan devlet kurumlar\u0131 \u201crehin\u201d tutulan d\u00f6vizi bizzat devletin belirledi\u011fi kurlar \u00fczerinden yeniden dola\u015f\u0131ma sokuyor. B\u00f6ylece, manip\u00fcle edilmi\u015f kurlarla, h\u00fck\u00fcmet riyal kaynaklar\u0131n\u0131 h\u0131zla geni\u015fletiyor. Sonu\u00e7, emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n gelirlerinden do\u011frudan bir art\u0131 de\u011fer aktar\u0131m\u0131 ve yapt\u0131r\u0131m delme ile kur rant\u0131ndan elde edilen k\u00e2rlar\u0131n dar bir az\u0131nl\u0131\u011fa transferidir; bu da s\u0131n\u0131fsal b\u00f6l\u00fcnmeyi, ge\u00e7im g\u00fcvencesizli\u011fini ve toplumsal \u00f6fkeyi derinle\u015ftirmektedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n maliyeti do\u011frudan alt s\u0131n\u0131flar ve giderek daralan orta katmanlar taraf\u0131ndan \u00f6denmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla ulusal para biriminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, sava\u015fla yaralanm\u0131\u015f ve yapt\u0131r\u0131mlarla bo\u011fulmu\u015f bir ekonomide \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir devlet ya\u011fmas\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Egemen oligar\u015fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 arac\u0131l\u0131k a\u011flar\u0131 lehine kur kas\u0131tl\u0131 olarak manip\u00fcle edilir. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7ark, neoliberal fiyat serbestle\u015ftirmesini kutsal bir doktrin h\u00e2line getirmi\u015f bir devlete hizmet eder.<\/p>\n\n\n\n

Kamp\u00e7\u0131 s\u00f6zde solcular krizi, ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 ve dolar hegemonyas\u0131na indirgerken, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin egemen s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme ve finansalla\u015fm\u0131\u015f birikimin etkin failleri olarak oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc silmektedir. Genellikle Bat\u0131 emperyalizmiyle hizalanm\u0131\u015f sa\u011fc\u0131 kamp\u00e7\u0131lar ise su\u00e7u yaln\u0131zca \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ne y\u00fcklemekte ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6nemsiz saymaktad\u0131r. Bu tutumlar birbirinin aynadaki yans\u0131malar\u0131d\u0131r ve her iki taraf\u0131n da bunlar\u0131 benimsemekte a\u00e7\u0131k \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r.  Biz ise her ikisine kar\u015f\u0131, k\u00fcresel ve yerel ya\u011fma ile s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011fini tan\u0131makta \u0131srar ediyoruz. Evet, yapt\u0131r\u0131mlar ila\u00e7 k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, sanayi par\u00e7alar\u0131n\u0131n yoklu\u011fu, i\u015fsizlik ve psikolojik y\u0131pranma yoluyla insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 y\u0131k\u0131ma u\u011fratmaktad\u0131r. Ancak bu y\u00fck, gayriresmi d\u00f6viz ve petrol kanallar\u0131n\u0131 kontrol ederek muazzam servet biriktiren asker\u00ee g\u00fcvenlik\u00e7i oligar\u015finin de\u011fil, halk\u0131n omuzlar\u0131na bindirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

VI. \u00c7eli\u015fkiler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sokakta, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin devrilmesi \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131ndan monar\u015fiye nostaljik g\u00f6ndermelere kadar uzanan \u00e7eli\u015fkili sloganlar duyulmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda \u00f6\u011frenciler, hem \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin despotizmini hem de monar\u015fik otokrasiyi hedef alan sloganlar atmaktad\u0131r. \u015eah yanl\u0131s\u0131 ve Pehlevi yanl\u0131s\u0131 sloganlar sahadaki ger\u00e7ek \u00e7eli\u015fkileri yans\u0131tmaktad\u0131r. Ancak ayn\u0131 zamanda, protestocular\u0131n sesinin monar\u015fist sloganlarla ikame edilmesi de dahil olmak \u00fczere, sa\u011fc\u0131 medya \u00e7arp\u0131tmalar\u0131 yoluyla b\u00fcy\u00fct\u00fclmekte ve \u00fcretilmektedir. Medya manip\u00fclasyonunun ba\u015fl\u0131ca faili, Siyonist ve monar\u015fist propagandan\u0131n megafonu h\u00e2line gelmi\u015f olan Iran International\u2019d\u0131r. Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esinin yakla\u015f\u0131k 250 milyon dolar oldu\u011fu ve Suudi Arabistan ile \u0130srail h\u00fck\u00fcmetleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 ki\u015fi ve kurumlar taraf\u0131ndan finanse edildi\u011fi bildirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Son on y\u0131lda \u0130ran\u2019\u0131n co\u011frafyas\u0131, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ne kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmenin iki farkl\u0131 modelinin arac\u0131l\u0131k etti\u011fi iki sosyo-siyasal ufuk aras\u0131nda bir gerilim alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir yanda, s\u0131n\u0131f, toplumsal cinsiyet\/cinsellik ve etnisite fay hatlar\u0131 boyunca somut ve yerle\u015fik toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme yer almaktad\u0131r. Bunun en g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u00f6rne\u011fi, 2022\u2019deki Jina ayaklanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Evin Hapishanesi\u2019nden diasporaya uzanan, kad\u0131nlardan K\u00fcrt ve Belu\u00e7 etnik az\u0131nl\u0131klara kadar farkl\u0131 g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir birlik \u00fcreten, feminist ve s\u00f6m\u00fcrgecilik kar\u015f\u0131t\u0131 ufuklar sunan kesi\u015fimsel a\u011flard\u0131r. Di\u011fer yanda ise, uydu televizyon a\u011flar\u0131 \u00fczerinden sahnelenen, atomize bireylerden homojen bir kitle \u00fcretmeyi hedefleyen ve \u201culusal devrim\u201d olarak sunulan pop\u00fclist bir seferberlik bulunmaktad\u0131r. \u0130srail ve Suudi Arabistan taraf\u0131ndan desteklenen bu proje, daha sonra devrik \u015eah\u2019\u0131n o\u011flunda cisimle\u015fen \u201cba\u015f\u0131\u201d d\u0131\u015far\u0131dan, yabanc\u0131 destekli bir m\u00fcdahale yoluyla eklenebilecek bir \u201cg\u00f6vde\u201d in\u015fa etmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Son on y\u0131lda monar\u015fistler, muazzam medya g\u00fc\u00e7leriyle kamuoyunu a\u015f\u0131r\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131 bir milliyet\u00e7ili\u011fe do\u011fru itmi\u015f; etnik yar\u0131klar\u0131 derinle\u015ftirmi\u015f ve \u0130ran halklar\u0131n\u0131n siyasal tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fc par\u00e7alam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ak\u0131m\u0131n son y\u0131llardaki b\u00fcy\u00fcmesi, halk\u0131n siyasal \u201cgerili\u011finin\u201d bir g\u00f6stergesi de\u011fil, geni\u015f sol \u00f6rg\u00fctlenmenin ve medya g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131 hegemonik bir s\u00f6ylem \u00fcretememesinin sonucudur. Bu eksiklik ve zay\u0131fl\u0131k k\u0131smen bask\u0131 ve sindirme ko\u015fullar\u0131yla \u00fcretilmi\u015f, b\u00f6ylece bu gerici pop\u00fclizme alan a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sol, demokratik ve milliyet\u00e7ilik kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7lerden g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anlat\u0131n\u0131n yoklu\u011funda; \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, adalet ve kad\u0131n haklar\u0131 gibi evrensel slogan ve idealler dahi kolayl\u0131kla monar\u015fistler taraf\u0131ndan sahiplenilmekte ve otoriter bir \u00e7ekirde\u011fi gizleyen g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ilerici bir kabuk i\u00e7inde halka yeniden pazarlanabilmektedir. Baz\u0131 durumlarda bu, sosyalist terminolojiyle dahi paketlenmektedir. A\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n siyasal iktisat alan\u0131n\u0131 tam da bu noktada yutmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda, \u0130slam Cumhuriyeti ile antagonizma yo\u011funla\u015ft\u0131k\u00e7a, bu iki ufuk ve model aras\u0131ndaki gerilimler de artm\u0131\u015ft\u0131r Bug\u00fcn bu b\u00f6l\u00fcnme, protesto sloganlar\u0131n\u0131n co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda g\u00f6zlemlenebilmektedir. \u201cPehlevi\u2019nin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc\u201d projesi, Fars etno-milliyet\u00e7ili\u011fine dayal\u0131 ataerkil bir ufku ve derinlemesine sa\u011fc\u0131 bir y\u00f6nelimi temsil etti\u011finden; tabandan i\u015f\u00e7i ve feminist \u00f6rg\u00fctlenmenin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerlerde, \u00fcniversitelerde ve K\u00fcrt, Arap, Beluci, T\u00fcrkmen ve T\u00fcrk b\u00f6lgelerinde monar\u015fi yanl\u0131s\u0131 sloganlar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yoktur ve \u00e7o\u011fu zaman olumsuz tepkilerle kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bu \u00e7eli\u015fkili durum, son ayaklanman\u0131n \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

VII. Ufuk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran, belirleyici bir tarihsel e\u015fikte durmaktad\u0131r. \u0130slam Cumhuriyeti, uluslararas\u0131 alanda 7 Ekim 2023’\u00fcn ve s\u00f6zde \u201cDireni\u015f Ekseni\u201dnin zay\u0131flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, i\u00e7 politikada ise y\u0131llard\u0131r s\u00fcren isyanlardan sonra tarihinin en zay\u0131f d\u00f6nemlerinden birini ya\u015f\u0131yor. Bu yeni dalgan\u0131n gelece\u011fi belirsizli\u011fini korumaktad\u0131r, ancak krizin \u00f6l\u00e7e\u011fi ve halk ho\u015fnutsuzlu\u011funun derinli\u011fi, her an yeni bir protesto dalgas\u0131n\u0131n patlak verebilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Bug\u00fcnk\u00fc ayaklanma bast\u0131r\u0131lsa bile, yeniden ba\u015flayacakt\u0131r. Bu konjonkt\u00fcrde, herhangi bir askeri veya emperyal m\u00fcdahale, tabandan gelen m\u00fccadeleyi zay\u0131flat\u0131p \u0130slam Cumhuriyeti’nin bask\u0131 uygulamas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekten ba\u015fka bir i\u015fe yaramayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Son on y\u0131lda \u0130ran toplumu, kolektif siyasal eylemi a\u015fa\u011f\u0131dan yeniden icat etmektedir. Jina ayaklanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Belucistan ve K\u00fcrdistan\u2019dan, mevcut protesto dalgas\u0131nda Loristan ve \u0130sfahan\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck kentlere kadar, siyasal \u00f6znele\u015fme, yukar\u0131dan herhangi bir resm\u00ee temsil olmaks\u0131z\u0131n soka\u011fa, grev komitelerine ve yerel, enformel a\u011flara kaym\u0131\u015ft\u0131r. Ac\u0131mas\u0131z bask\u0131ya ra\u011fmen, bu kapasite ve ba\u011flar toplum i\u00e7inde canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r; geri d\u00f6nme ve siyasal g\u00fcce kristalize olma potansiyelleri s\u00fcrmektedir. Ancak s\u00fcrekliliklerini ve y\u00f6nelimlerini belirleyecek olan tek etken \u00f6fkenin birikimi de\u011fildir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasal ufuk ve ger\u00e7ek bir alternatif in\u015fa edebilme olana\u011f\u0131 da belirleyici olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ufuk, iki paralel tehditle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Bir yandan, \u00fclke d\u0131\u015f\u0131ndaki sa\u011fc\u0131 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan sahiplenilebilir ya da marjinalle\u015ftirilebilir. Bu g\u00fc\u00e7ler, halk\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, sava\u015f\u0131 ya da asker\u00ee m\u00fcdahaleyi me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ara\u00e7salla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n kimi kesimleri, ister asker\u00ee-g\u00fcvenlik\u00e7i fraksiyonlardan ister reformist ak\u0131mlardan gelsin, kendilerini Bat\u0131\u2019ya \u201cdaha ak\u0131lc\u0131\u201d, \u201cdaha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli\u201d, \u201cdaha g\u00fcvenilir\u201d bir se\u00e7enek olarak pazarlamak i\u00e7in perde arkas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ama\u00e7, mevcut tahakk\u00fcm d\u00fczeninden kopmak de\u011fil, onu farkl\u0131 bir y\u00fczle yeniden yap\u0131land\u0131rmakt\u0131r. Donald Trump\u2019\u0131n Venezuela\u2019da yapmak istedi\u011fi de buna benzemektedir: h\u00fck\u00fcmeti de\u011fi\u015ftirmekten ziyade, iktidar blokunun baz\u0131 unsurlar\u0131n\u0131 kendi iradesine boyun e\u011fdirmek. Bu, kriz y\u00f6netiminin so\u011fuk bir hesab\u0131d\u0131r: toplumsal \u00f6fkeyi dizginlemek, k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerle gerilimleri yeniden ayarlamak ve halklar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131ndan mahrum oldu\u011fu bir d\u00fczeni yeniden \u00fcretmek.<\/p>\n\n\n\n

Bu iki ak\u0131ma kar\u015f\u0131, enternasyonalist bir kurtulu\u015f siyasetinin yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131 her zamankinden daha gereklidir. Bu, soyut bir \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yol\u201d de\u011fildir. Halklar\u0131n m\u00fccadelelerini analiz ve eylemin merkezine yerle\u015ftirme kararl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu politika kendinden menkul liderlerin yukar\u0131dan yazd\u0131\u011f\u0131 senaryolar\u0131n ve d\u0131\u015far\u0131dan imal edilmi\u015f sahte muhalefetlerin yerine, a\u015fa\u011f\u0131dan \u00f6rg\u00fctlenmeyi esas al\u0131r. Bug\u00fcn enternasyonalizm, halklar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131, i\u00e7sel ve d\u0131\u015fsal t\u00fcm tahakk\u00fcm bi\u00e7imleriyle m\u00fccadele etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcyle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnmek demektir. Ger\u00e7ek bir enternasyonalist blok, ya\u015fanm\u0131\u015f deneyimlerden, somut dayan\u0131\u015fmalardan ve egemen g\u00fc\u00e7lerden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k temelinde in\u015fa edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu da, sol, feminist, antikolonyal, ekolojik ve demokratik g\u00fc\u00e7lerin, protesto dalgas\u0131 i\u00e7inde geni\u015f, s\u0131n\u0131f temelli bir \u00f6rg\u00fctlenmeyi aktif bi\u00e7imde in\u015fa etmesini gerektirir. Hem ya\u015fam\u0131 geri kazanmak hem de toplumsal yeniden \u00fcretime dair alternatif ufuklar a\u00e7mak bu \u015fekilde sa\u011flanabilir. Ayn\u0131 zamanda bu \u00f6rg\u00fctlenme, \u00f6nceki m\u00fccadelelerin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici ufkuyla, \u00f6zellikle de \u201cJin, Jiyan, Azadi\u201d hareketiyle s\u00fcreklilik i\u00e7inde konumlanmal\u0131d\u0131r. Bu hareketin enerjisi h\u00e2l\u00e2, ayn\u0131 anda, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin, monar\u015fistlerin, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019n\u0131n ve bug\u00fcn denetimli bir ge\u00e7i\u015f ve ABD-\u0130srail merkezli birikim d\u00f6ng\u00fclerine yeniden eklemlenme hayalleri kuran eski reformistlerin s\u00f6ylemlerini sarsma potansiyelini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu, \u0130ran diasporas\u0131 i\u00e7in de belirleyici bir and\u0131r: ya bir kurtulu\u015f siyasetini yeniden tan\u0131mlamaya katk\u0131 sunacak ya da \u201ci\u00e7 despotizm\u201d ile \u201cd\u0131\u015f m\u00fcdahale\u201d aras\u0131ndaki t\u00fckenmi\u015f ikili\u011fi yeniden \u00fcreterek siyasal \u00e7\u0131kmaz\u0131 uzatacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, diasporadaki g\u00fc\u00e7lerin, hem i\u00e7 despotizme hem de emperyalist egemenli\u011fe kar\u015f\u0131 net s\u0131n\u0131rlar \u00e7izen ger\u00e7ek bir enternasyonalist siyasi blok olu\u015fturmak i\u00e7in ad\u0131mlar atmas\u0131 gerekiyor. Bu tutum, emperyalist m\u00fcdahaleye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, \u0130slam Cumhuriyeti\u2019yle a\u00e7\u0131k bir kopu\u015fla birle\u015ftirir ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanla m\u00fccadele ad\u0131na bask\u0131n\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 reddeder.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a> \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayaca\u011f\u0131na dair taahh\u00fctlerini ihlal etmesi halinde yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n BM G\u00fcvenlik Konseyi’nde veto riski olmaks\u0131z\u0131n h\u0131zla yeniden uygulanabilmesine yol a\u00e7an mekanizma<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A\u015fa\u011f\u0131daki rapor, Paris merkezli ba\u011f\u0131ms\u0131z, solcu ve feminist bir kolektif olan Roja taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 4 Ocak\u2019ta yay\u0131mlanan bu metin, ayaklanman\u0131n arka plan\u0131na, \u00fclke i\u00e7indeki yay\u0131l\u0131m\u0131na, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fkilere ve potansiyellere ili\u015fkin de\u011ferli analizler i\u00e7eriyor. \u0130ngilizce \u00e7evirisi esas al\u0131narak Tro\u00e7kist yay\u0131n kurulu taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015ftir. Roja Kolektifi, Eyl\u00fcl 2022\u2019de \u201cJin, Jiyan, Azadi\u201d ayaklanmas\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla birlikte, Jina […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":3289,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[780,701],"tags":[21,385,1212,1078],"class_list":["post-3288","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel","category-politika","tag-emperyalizm","tag-iran","tag-islam-cumhuriyeti","tag-mahsa-amini"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3288"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3294,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288\/revisions\/3294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}