{"id":3256,"date":"2025-11-27T10:29:10","date_gmt":"2025-11-27T07:29:10","guid":{"rendered":"https:\/\/trockist.net\/?p=3256"},"modified":"2025-11-27T10:31:39","modified_gmt":"2025-11-27T07:31:39","slug":"filistin-36da-isyan-yeniden-canlaniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2025\/11\/27\/filistin-36da-isyan-yeniden-canlaniyor\/","title":{"rendered":"Filistin 36\u2019da isyan yeniden canlan\u0131yor"},"content":{"rendered":"\n

Annemarie Jacir’in Filistin 36<\/em> (2025) filmi, 1936 Arap \u0130syan\u0131’n\u0131 arka plana alan politik bir ara\u015ft\u0131rma olarak ba\u015fl\u0131yor ve Filistin tarihini uzun s\u00fcredir \u00e7er\u00e7eveleyen s\u00f6m\u00fcrgeci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 reddediyor. Bunun yerine, \u0130ngiliz y\u00f6netimi ve Siyonist yay\u0131lmac\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan u\u00e7uruma s\u00fcr\u00fcklenen i\u015f\u00e7ilerin, \u00e7ift\u00e7ilerin ve s\u0131radan insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden o an\u0131 ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 yeniden in\u015fa ediyor. Jacir’in filmi, ayaklanmay\u0131 milliyet\u00e7i \u00f6fkenin kendili\u011finden bir patlamas\u0131 olarak betimlemek yerine, isyan\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lan g\u00fcnl\u00fck a\u015fa\u011f\u0131lanmalar\u0131 ve s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yakal\u0131yor. Her grev, tahliye ve \u00e7at\u0131\u015fma, daha geni\u015f bir direni\u015f dokusunun bir par\u00e7as\u0131 haline geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Filistin 36<\/em>, devrimi \u015fekillendiren toplumsal g\u00fc\u00e7ler \u00fczerine bir meditasyon. G\u00f6rkemli sinematografi ve samimi karakterlerin \u00f6yk\u00fclerinin alt\u0131nda reform ve isyan aras\u0131ndaki, milliyet\u00e7i \u00f6nderlik ve kitlelerin radikal enerjisi aras\u0131ndaki anlam m\u00fccadelesi yat\u0131yor. Karakterlerini 1930’lar\u0131n m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmi\u015f k\u00f6yl\u00fcleri, i\u015fsiz i\u015f\u00e7ileri ve teredd\u00fctl\u00fc entelekt\u00fcellerinin \u00e7eli\u015fkileri i\u00e7inde konumland\u0131ran film, bizi o nesli rahats\u0131z eden ayn\u0131 soruyu sormaya davet ediyor: Kurtulu\u015f m\u00fccadelesinin ba\u015f\u0131n\u0131 kim, kimin ad\u0131na \u00e7ekecek?<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel ba\u011flam: s\u00f6m\u00fcrgecilik, Siyonizm ve 1936 \u0130syan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1936-39 Filistinli Arap \u0130syan\u0131, \u0130ngiliz emperyal y\u00f6netiminin ve Siyonist yerle\u015fimci politikalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131yla patlak verdi. 1930’lar\u0131n ortalar\u0131nda \u0130ngiliz Mandas\u0131 yetkilileri, Balfour Deklarasyonu’nu (1917) hayata ge\u00e7irirken, Yahudi g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc ve arazi al\u0131mlar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. K\u0131rsal kesimde ya\u015fayan Filistinliler, bu \u201c\u0130brani i\u015fg\u00fcc\u00fc\u201d politikalar\u0131 alt\u0131nda bor\u00e7, toprak kayb\u0131 ve \u00fccret kesintileriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131lar. Yahudilerin sahip oldu\u011fu end\u00fcstri h\u00e2kim hale geldi ve Yahudi i\u015f\u00e7ilere Filistinli i\u015f\u00e7ilerden ortalama y\u00fczde 145 daha fazla \u00fccret \u00f6dendi. Bu da Arap i\u015f\u00e7ilerin ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesine neden oldu. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda milliyet\u00e7i duygular y\u00fckseldi: \u201cT\u00fcm s\u0131n\u0131flardan\u201d<\/strong> binlerce Arap grevlere ve protestolara kat\u0131ld\u0131. Nisan 1936’da \u015eeyh \u0130zzeddin el-Kassam’\u0131n destek\u00e7ileri ve kentli i\u015f\u00e7iler sald\u0131r\u0131lar ve genel grev ba\u015flatt\u0131lar, bu da Filistinli liderleri (\u00e7o\u011funlukla ileri gelenler) M\u00fcft\u00fc Emin el-H\u00fcseyni ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Arap Y\u00fcksek Komitesi’ni (AYK) kurmaya sevk etti. 1936 sonbahar\u0131na gelindi\u011finde isyan, \u201cana dayana\u011f\u0131… Arap k\u00f6yl\u00fcleri\u201d olan, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ayaklanmas\u0131 haline gelmi\u015fti. \u00d6zetle, isyan Filistinli k\u00f6yl\u00fcleri, i\u015f\u00e7ileri ve gen\u00e7leri \u0130ngiliz y\u00f6netimine ve Siyonist projeye kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan, s\u00f6m\u00fcrgecilik kar\u015f\u0131t\u0131 geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir m\u00fccadeleydi ancak \u00f6nderli\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geleneksel elitlerin elinde kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6m\u00fcrgeci y\u00f6netim alt\u0131nda s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mandan\u0131n ekonomik rejimi, b\u00fcy\u00fcyen Yahudi kapitalist s\u0131n\u0131f ile yoksul Arap k\u00f6yl\u00fcler ve i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda \u015fiddetli bir rekabet yaratt\u0131. 1935 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, Yahudi az\u0131nl\u0131k fabrikalar\u0131n ve imtiyazlar\u0131n \u00e7o\u011funu kontrol ederken, Filistinli Arap sermayesi ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00e7ok geride kalm\u0131\u015ft\u0131. Nazi zulm\u00fc alt\u0131nda Yahudi g\u00f6\u00e7\u00fc artarken, Filistinli k\u0131rsal \u00fcreticiler ve kentli i\u015f\u00e7iler \u00fccretlerinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n yok oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler. \u00d6rne\u011fin, resmi anketler 1936 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Filistinli i\u015f\u00e7ilerin y\u00fczde 98’inin<\/strong> \u201cortalaman\u0131n \u00e7ok alt\u0131nda\u201d bir ya\u015fam standard\u0131na sahip oldu\u011funu g\u00f6stermekteydi. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan toprak sahiplerinin arazi sat\u0131\u015flar\u0131 ve Yahudi i\u015fg\u00fcc\u00fc politikas\u0131, k\u00f6yl\u00fcleri \u00e7iftliklerinden uzakla\u015ft\u0131rarak \u015fehirlerdeki gecekondular\u0131 \u015fi\u015firdi. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi ulusal m\u00fccadelenin i\u00e7ine kodlanm\u0131\u015ft\u0131: Arap k\u00f6yl\u00fclerin ve i\u015f\u00e7ilerin \u00e7o\u011funun, hem Siyonist yerle\u015fimcilerden hem de kendi toprak sahiplerinden\/\u0130ngiliz rejiminden dolay\u0131 acil maddi sorunlar\u0131 vard\u0131. Ayaklanma, kitlesel grevler ve silahl\u0131 gerilla sava\u015f\u0131n\u0131 birle\u015ftirerek hem milliyet\u00e7i hedefleri hem de s\u0131n\u0131f \u00f6fkesini yans\u0131t\u0131yordu, ancak bu \u00f6fkeyi kanalize edecek ba\u011f\u0131ms\u0131z bir i\u015f\u00e7i veya k\u00f6yl\u00fc partisi yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Filmin isyan tasviri ve sessiz kald\u0131\u011f\u0131 noktalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Filistin 36<\/em>, bu d\u00f6nemi insan \u00f6l\u00e7e\u011finde bir destan olarak dramatize ediyor. Y\u00f6netmen Annemarie Jacir, kolonyal adaletsizlik nedeniyle hayatlar\u0131 alt\u00fcst olan \u00e7ift\u00e7iler, entelekt\u00fceller, gen\u00e7ler gibi bir\u00e7ok karakteri tasvir ediyor. Filmin anlat\u0131s\u0131 emek m\u00fccadelesiyle<\/strong> ba\u015fl\u0131yor: Filistinli i\u015f\u00e7iler i\u015flerini, \u00fccretlerini ve sosyal haklar\u0131n\u0131, \u0130ngiliz mandas\u0131 politikalar\u0131 alt\u0131nda gelen Yahudi i\u015f\u00e7ilere kaybediyorlar. Film, k\u00f6yl\u00fclerinin (Salih Bekri’nin canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Halid ve Yusuf) a\u00e7\u0131k\u00e7a \u0131rk\u00e7\u0131 tacizlere kar\u015f\u0131 \u201c\u00f6fke ve k\u0131zg\u0131nl\u0131kla doluyken\u201d bile \u0130ngilizlere g\u00fcvenen Filistinli toprak sahipleriyle \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Kud\u00fcs sahneleri bizi, bir kad\u0131n gazeteciyle (Hulud) ve Siyonizmle uzla\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir gazete edit\u00f6r\u00fcyle, merkezci burjuva \u00e7evreyle tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Ba\u015fl\u0131ca k\u00f6t\u00fc karakterler \u0130ngiliz subaylar: daha nazik olan bir vali (Wauchope) ve k\u00f6yleri so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla ate\u015fe veren fanatik bir subay (Wingate). Wingate, gelecekteki bir Yahudi devletini bile ilan ediyor: H\u00fcz\u00fcnle \u201cBizi Yahudi i\u015fg\u00fcc\u00fcyle de\u011fi\u015ftiriyorlar!\u201d<\/strong> diye yan\u0131tlayan Filistinli bir i\u015f\u00e7iye \u201cBelki de… tarihin hangi taraf\u0131nda olmak istedi\u011finize ba\u011fl\u0131,\u201d diyor. Bu diyaloglar, d\u00f6nemin s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Ancak filmin k\u00f6r noktalar\u0131<\/strong> da dikkate de\u011fer. Jacir’e g\u00f6re, Yahudi yerle\u015fimciler ve milisler ekranda hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor; m\u00fccadele tamamen Araplar ile \u0130ngilizler aras\u0131nda ge\u00e7iyor. Siyonist silahl\u0131 milislerin ve a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i eylemlerin ac\u0131mas\u0131z ger\u00e7ekli\u011fi g\u00f6sterilmiyor. Film b\u00f6ylece s\u00f6m\u00fcrgecilik kar\u015f\u0131t\u0131 direni\u015fi neredeyse tamamen bir Arap hareketi olarak tasvir ediyor. Ayr\u0131ca, \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 veya sosyalist ak\u0131mlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6z ard\u0131 ediyor: Hik\u00e2yede kom\u00fcnist liderler veya sendika liderleri yok, sadece m\u00fcnferit k\u00f6yl\u00fcler ve entelekt\u00fceller var. \u00d6zetle, Filistin 36<\/em> s\u0131radan Filistinlilerin \u00f6fkesini ve zul\u00fcmle radikalle\u015fen yeni bir \u201cdevrimci\u201d neslin \u00f6fkesini aktar\u0131yor (Yusuf’un i\u015fine son verilmesiyle radikalle\u015fmesi gibi), ancak tasvir, daha geni\u015f s\u0131n\u0131f dinamiklerinin veya devletleraras\u0131 dinamiklerin derinine inmeden insani d\u00fczeyde kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

1936\u2019da \u00f6nderlik ve s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Filmin bir sahnesinde Filistinli ve \u0130ngiliz elitler kolonyal d\u00f6nemden kalma bir t\u00f6rene kat\u0131l\u0131yorlar. Film, \u00f6nemli \u015fahsiyetlerin kamuoyu \u00f6n\u00fcnde bir birlik i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 ima ediyor, ancak devrimci Filistinliler bu \u015fahsiyetleri sorunun bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Tarihi ayaklanmada \u00f6nderlik b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Ba\u015fm\u00fcft\u00fc Emin el-H\u00fcseyni, Arap Y\u00fcksek Komitesi\u2019ni ve 1930’lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck milliyet\u00e7i partisi olan g\u00fc\u00e7l\u00fc Filistin Arap Partisi’ni (H\u00fcseyni’nin ailesinden olu\u015fan parti) y\u00f6netiyordu. Bu liderler kitlesel eylemleri harekete ge\u00e7irdiler (1936 grevini ilan ettiler), ancak geleneksel elit zengin toprak sahipleri, dini otoriteler veya kentli \u00f6nemli \u015fahsiyetlerdi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Ne\u015fa\u015fibi fraksiyonu (Rag\u0131p el-Ne\u015fa\u015fibi\u2019nin Ulusal Savunma Partisi\u2019nin (USP) liderli\u011findeki) tarihsel olarak \u0130ngilizlerle i\u015fbirli\u011fine daha istekli olan ba\u015fka bir elit aileyi temsil ediyordu. 1937 ortalar\u0131nda Ne\u015fa\u015fibiler isyandan \u00e7ekildiler ve hatta isyanc\u0131 gruplarla sava\u015fmak i\u00e7in \u0130ngilizlerin destekledi\u011fi \u201cbar\u0131\u015f gruplar\u0131\u201d kurdular. Her iki<\/strong> elit klan\u0131n da kitlelerden kopuk oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmek gerekir: Asl\u0131nda, bu partilerin bir\u00e7ok lideri gizlice Siyonistlere toprak satm\u0131\u015f ve bazen fa\u015fist sempatilere e\u011filim g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131f boyutu Arap taraf\u0131nda da ortaya \u00e7\u0131kmakta. \u0130\u00e7eride, Filistinli k\u00f6yl\u00fcler ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, uzla\u015fmay\u0131 destekleyen yerel toprak sahipleri ve burjuva yetkililerle \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Jacir’in filmi de bunu ima ediyor: Toprak sahipleri, \u0130ngiliz y\u00f6netiminin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korudu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek k\u00f6yl\u00fclerin \u00f6fkesini k\u00f6r\u00fckl\u00fcyorlar. Ger\u00e7ek devrimci potansiyel, toprak sahiplerinin liderli\u011findeki partilerde de\u011fil, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen k\u00f6yl\u00fclerde ve ortaya \u00e7\u0131kan kentli proletaryada yatmaktayd\u0131. Ger\u00e7ekte, Filistin Kom\u00fcnist Partisi (FKP), ileri gelenlerin i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fini ele\u015ftirdi ve i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc g\u00fcndemini savundu. FKP\u2019nin 1936 program\u0131, \u201cs\u00f6m\u00fcrgecilikten ve Siyonizmden kurtulmak i\u00e7in devrimci m\u00fccadele; … Siyonist \u015firketlerin ve feodal toprak sahiplerinin sahip oldu\u011fu topraklar\u0131n kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve … yoksul k\u00f6yl\u00fclere yeniden da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131; [ve] fabrikalar\u0131n ve at\u00f6lyelerin millile\u015ftirilmesi\u201d<\/strong> \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunuyordu. Bu hedefler, AYK liderli\u011finin \u00e7o\u011funlukla milliyet\u00e7i (ve s\u0131kl\u0131kla muhafazak\u00e2r) talepleriyle keskin bir tezat olu\u015fturmaktayd\u0131. Geni\u015f anlamda insan hik\u00e2yelerine odaklanan film, bu siyasi tart\u0131\u015fmalar\u0131 dramatize etmiyor, bu nedenle burjuva milliyet\u00e7ili\u011fi<\/em> ile proleter devrimci<\/em> perspektif aras\u0131ndaki u\u00e7urum sadece ima ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

1936\u2019da Filistin\u2019deki ba\u015fl\u0131ca siyasi g\u00fc\u00e7ler<\/strong><\/p>\n\n\n\n