Ortado\u011fu -tarihsel olarak- T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00f6nemli alanlar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Son yirmi y\u0131lda bu \u00f6nem daha da artt\u0131 ve son on y\u0131lda merkezi bir nitelik kazand\u0131. Ortado\u011fu -g\u00fcncel olarak- T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n en hayati unsurlar\u0131ndan biri haline geldi. <\/p>\n\n\n\n
Giderek artan bu g\u00fcncel merkezi \u00f6nem, Irak-K\u00fcrtler ba\u011flam\u0131nda (1990\u201391 K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131) \u00d6zal-Anavatan Partisi (ANAP) h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde ivme kazand\u0131(1)<\/strong>. Erdo\u011fan-Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AKP) h\u00fck\u00fcmetleri d\u00f6neminde ise yine Irak-K\u00fcrtler ba\u011flam\u0131nda (2003 Irak i\u015fgali) ama \u00e7ok daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7eve (geni\u015f Ortado\u011fu) ve gereklilik (de\u011fi\u015fim dinamikleri) \u00fczerinden yeni bir evreye s\u0131\u00e7rad\u0131(2)<\/strong>. Saddam rejiminin y\u0131k\u0131lmas\u0131, \u00fclkenin fiilen \u00fc\u00e7 temel g\u00fcc\u00fcn (\u015eiiler, S\u00fcnniler ve K\u00fcrtler) kap\u0131\u015fmas\u0131na sahne olmas\u0131, Irak\u2019\u0131n kuzeyinde Federe K\u00fcrdistan Devleti\u2019nin kurulmas\u0131, Irak\u2019\u0131n t\u00fcm b\u00f6lgeyi etkileme g\u00fcc\u00fcne sahip jeostratejik\/politik \u00f6nemi, bu yeni evrenin ilk yans\u0131malar\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Bu ba\u011flamda Ortado\u011fu art\u0131k T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n tamam\u0131 \u00fczerinde belirleyici bir merkezi etkiye sahiptir. 2011 y\u0131l\u0131nda Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika\u2019da art arda ger\u00e7ekle\u015fen devrimler (\u201cArap Bahar\u0131\u201d) ve devam eden devrimci s\u00fcre\u00e7 ise bu belirleyici merkezi etkinin ku\u015fkusuz en y\u00fcksek belirleyicisidir.<\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu Ba\u011flam\u0131nda T\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131 \u2013ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de-, ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerinden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda ABD olgusu daima merkezi bir \u00f6neme sahip olmu\u015ftur. Geni\u015f anlamda bu merkezi \u00f6nem T\u00fcrkiye\u2019nin emperyalist-kapitalist d\u00fcnya sisteminde ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu blo\u011fun da bir sonucudur; NATO ve AB\u2019yi de kapsamaktad\u0131r. Ku\u015fkusuz bu, T\u00fcrkiye\u2019nin ABD\u2019nin her dedi\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131, \u201cta\u015feronu\u201d oldu\u011fu anlam\u0131na indirgenmemelidir. Nedenlerine ileriki b\u00f6l\u00fcmlerde de\u011finilecek olmakla birlikte; 1 Mart Tezkeresi(3)<\/strong>; Tahran Anla\u015fmas\u0131(4)<\/strong>; BMGK\u2019n\u0131n \u0130ran yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 tutum(5)<\/strong>; Mavi Marmara sorunu(6)<\/strong>, Hamas(7)<\/strong> benzeri \u0130slami hareketlerle ili\u015fkiler gibi son d\u00f6neme ait konular\u0131 bu ba\u011flamda zikretmek yerinde olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131 do\u011frudan ABD ile ili\u015fkileri ba\u011flam\u0131nda ama bu olgular \u00e7er\u00e7evesinde analiz edilmelidir. <\/p>\n\n\n\n ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerini, Berlin Duvar\u0131\u2019n\u0131n 1989\u2019da y\u0131k\u0131lmas\u0131na kadar, b\u00fcy\u00fck oranda \u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u201d d\u00f6nemi politikalar\u0131 belirledi. 1989 sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te ise ba\u015fta SSCB olmak \u00fczere b\u00fcrokratik i\u015f\u00e7i devletlerinin fiilen ortadan kalkmas\u0131yla birlikte T\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkileri -d\u00fcnya g\u00fc\u00e7ler dengesinin de\u011fi\u015fmesine paralel olarak- yeni bir tan\u0131mlanma s\u00fcrecine girdi. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fim g\u00f6steren ve g\u00fcncellenen bu ili\u015fki b\u00fcy\u00fck oranda ABD\u2019nin Ortado\u011fu\u2019ya y\u00fckledi\u011fi stratejik \u00f6nem, NATO\u2019nun yeni i\u015flevi ve T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye entegrasyonu \u00fczerinden \u015fekillenmektedir. <\/p>\n\n\n\n ABD-Irak-T\u00fcrkiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n Son on y\u0131la bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise George W. Bush y\u00f6netiminin (2001\u20132009) izledi\u011fi Ortado\u011fu politikas\u0131 T\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkilerini genelde olumsuz etkiledi. Ba\u015fta gelen sebeplerden biri T\u00fcrk parlamentosunun, Irak\u2019\u0131n 2003 y\u0131l\u0131nda ABD taraf\u0131ndan i\u015fgaline yard\u0131m\u0131 ama\u00e7layan 1 Mart h\u00fck\u00fcmet tezkeresine hay\u0131r diyerek kar\u015f\u0131 tutum almas\u0131yd\u0131. Asl\u0131nda hem T\u00fcrk Genelkurmay\u0131 hem de Ba\u015fbakan Erdo\u011fan i\u015fgale do\u011frudan destek vermeye niyetliydi. Nitekim oylama \u00f6ncesi Ba\u015fbakan Erdo\u011fan fire vermeden AKP grubunun evet diyece\u011fini beyan ediyordu. Buna mukabil AKP\u2019li 363 milletvekilinin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te biri hay\u0131r oyu kulland\u0131. Ba\u015fbakan ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir\u00e7ok defa ifade etti: <\/p>\n\n\n\n Denklemin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131k. Ke\u015fke 1 Mart tezkeresi ge\u00e7seymi\u015f. Tezkerenin bu \u015fekilde neticelenmesini do\u011fru bulmad\u0131m. Bunlardan ibret al\u0131p gelecekte ayn\u0131 hataya d\u00fc\u015fmemek gerekir.<\/em>(8)<\/strong>\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu tutum Irak\u2019\u0131n i\u015fgal edilmesine kar\u015f\u0131 olmaktan \u00f6te b\u00fcy\u00fck oranda i\u015fgalle istikrars\u0131zl\u0131\u011fa s\u00fcr\u00fcklenecek Irak\u2019\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 ve kuzeyinde bir K\u00fcrt devletinin kurulacak olmas\u0131 korkusuna dayanmaktayd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin kar\u015f\u0131 tutumuna ra\u011fmen ABD Irak\u2019\u0131 i\u015fgal etti. Ard\u0131ndan T\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkileri tarihsel bir gerginlik ve so\u011fuma ya\u015fad\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l ya\u015fanan \u201c\u00e7uval hadisesi\u201d(9)<\/strong> mevcut gerginli\u011fi peki\u015ftiren bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fc. <\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelere ra\u011fmen, Ortado\u011fu\u2019nun ABD i\u00e7in olan stratejik \u00f6nemi nedeniyle, ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkisi geleneksel stratejik niteli\u011fini kaybetmedi. Di\u011fer bir ifadeyle T\u00fcrkiye, ABD ulusal g\u00fcvenlik politikas\u0131nda kilit \u00f6neme sahip \u00fclkelerden biri olmaya devam etti. B\u00fct\u00fcn bu gerginlik d\u00f6nemlerinde dahi ABD kamuoyunda T\u00fcrkiye alg\u0131s\u0131n\u0131n hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r oranda olumlu olmas\u0131n\u0131 dikkate de\u011fer bir veri olarak kay\u0131t alt\u0131na almak gerekir.(10)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nitekim Obama\u2019n\u0131n 2009 y\u0131l\u0131nda ABD ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131yla birlikte T\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkileri g\u00fcncel olarak yeniden yak\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Obama\u2019n\u0131n Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131 Ortado\u011fu\u2019da en g\u00fcvendi\u011fi lider olarak i\u015faret etmesi de bu yak\u0131nla\u015fmay\u0131 teyit etmekte: <\/p>\n\n\n\n Bence Angela Merkel ya da Ba\u015fbakan Singh ya da Ba\u015fkan Lee ya da Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan ya da David Cameron\u2019a sordu\u011funuz zaman onlar, Ba\u015fkanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 y\u00fcksek d\u00fczeyde g\u00fcven ve inanca sahip olduklar\u0131na s\u00f6yleyeceklerdir. S\u00f6ylediklerine inan\u0131yoruz. Taahh\u00fctlerinin do\u011frultusunda ilerleyeceklerine inan\u0131yoruz. Onlar\u0131n bizim \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z ve ilgilerimiz i\u00e7in dikkat g\u00f6stereceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/em>(11)<\/strong>\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n ABD-\u0130srail-T\u00fcrkiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu noktada Obama\u2019n\u0131n Ortado\u011fu\u2019da ABD\u2019nin jandarmal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmakta olan \u0130srail ba\u015fbakan\u0131 Netenyahu\u2019yu zikretmemesi ayr\u0131ca dikkate de\u011fer. Ku\u015fkusuz bu durum, d\u00fcnyan\u0131n jandarmas\u0131 ABD\u2019nin, b\u00f6lge karakolu \u0130srail\u2019i g\u00f6zden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ya da ikinci s\u0131raya att\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemeli. Bunu daha \u00e7ok mevcut Netenyahu h\u00fck\u00fcmetiyle konjonkt\u00fcrel bir \u201cuyumsuzluk\u201d (\u00f6zellikle Filistin sorunu ba\u011flam\u0131nda) ve ona kar\u015f\u0131 (D\u00f6kme Kur\u015fun Operasyonu gibi d\u00fcnya kamuoyunun nefretine yol a\u00e7an sald\u0131r\u0131lar\u0131 nedeniyle) politik bir \u201cg\u00fcvensizlik\u201d olarak g\u00f6rmek yerinde olacakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ABD-\u0130srail stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yine de tali oldu\u011funu belirtmek gerekir. <\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu\u2019nun d\u00fcnya h\u00e2kimiyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nemi ABD-\u0130srail stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 beslemeye devam etmektedir. \u00d6zellikle \u0130ran\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu \u00e7er\u00e7evede zikretmek gerekir. \u0130ran 1979\u2019dan bu yana b\u00f6lgede (ve muhtemelen d\u00fcnyada) ABD ve \u0130srail\u2019in bir numaral\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmekte. Bu a\u00e7\u0131dan \u0130ran \u0130slam rejiminin zay\u0131flat\u0131lmas\u0131 ve\/veya y\u0131k\u0131lmas\u0131 ABD ve \u0130srail\u2019in b\u00f6lge politikalar\u0131nda merkezi \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Bir anlamda ABD ve \u0130srail, b\u00f6lge \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini onlar\u0131n \u0130ran ile ili\u015fkilerine g\u00f6re de \u015fekillendirmekte. Bu politika d\u00fcnya \u00fclkeleriyle ili\u015fkide de devam etmekte.<\/p>\n\n\n\n ABD-\u0130ran-T\u00fcrkiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n Buna mukabil T\u00fcrkiye ise \u00f6zellikle AKP h\u00fck\u00fcmetleri d\u00f6neminde \u0130ran ile ticari ili\u015fkilerini artt\u0131rmaya niyetli bir \u00e7izgi izlemekte. \u0130ran-T\u00fcrkiye ticaret hacminin b\u00fcy\u00fcmesiyle Bush\u2019un ard\u0131ndan Kas\u0131m 2008\u2019de Obama\u2019n\u0131n ABD Ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131 aras\u0131ndaki zaman benzerli\u011fi de dikkate de\u011fer bir konu.<\/p>\n\n\n\n Genel d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131 ile uyumlu olarak, T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran ile ili\u015fkileri de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ticareti art\u0131rmay\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomik b\u00fcy\u00fcmesini olumsuz etkileyebilecek gerilimleri \u00f6nlemeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/em>(12)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Nitekim T\u00fcrkiye-\u0130ran ticaret hacmi Kas\u0131m 2010\u2019da 9,6 milyar dolar iken Kas\u0131m 2011\u2019de 15 milyar dolara y\u00fckseldi. \u00dcstelik gelecek y\u0131llar i\u00e7in 30 milyar dolar gibi hedefler konuyor.(13)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte \u0130ran\u2019\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 ithal ikameci ekonomi politikas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye \u0130ran\u2019dan ithal eden ama ayn\u0131 oranda ihracat yapamayan bir konuma da sahip. M\u00dcS\u0130AD Genel Ba\u015fkan\u0131 \u00d6mer Cihad Vardan\u2019\u0131n ifadesiyle: <\/p>\n\n\n\n T\u00fcrk i\u015fadamlar\u0131 g\u00fcmr\u00fck vergisi, bankac\u0131l\u0131k sistemi ve \u00e7al\u0131\u015fma vizesi uygulamalar\u0131nda ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131lardan dolay\u0131 \u0130ran\u2019la ticaret yapmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yor. \u015eayet bu sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrse \u0130ran, T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck ticaret partnerlerinden birisi olacakt\u0131r.<\/em>(14)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere g\u00fcvenlik ve ticaret alg\u0131s\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin, \u0130ran\u2019a hayati \u00f6nem atfetmesine yol a\u00e7\u0131yor. Muhtemelen T\u00fcrkiye bunun bir sonucu olarak izledi\u011fi b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131 politikan\u0131n me\u015fruiyetini sa\u011flamak ad\u0131na d\u00fcnya ile \u0130ran aras\u0131nda bir t\u00fcr arabuluculuk rol\u00fcne soyunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin bu minvaldeki \u0130ran politikas\u0131n\u0131n Bush y\u00f6netiminin ho\u015funa gitmedi\u011fi a\u015fik\u00e2rd\u0131. Obama y\u00f6netimi ise Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 \u0130ran politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde memnuniyetsiz ama daha ihtiyatl\u0131 bir tutum tak\u0131nmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \u2026S\u00f6ylediklerine inan\u0131yoruz. Taahh\u00fctlerinin do\u011frultusunda ilerleyeceklerine inan\u0131yoruz. Onlar\u0131n bizim \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z ve ilgilerimiz i\u00e7in dikkat g\u00f6stereceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/em>(15)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7 olarak Bush y\u00f6netimi 2003 Irak i\u015fgaliyle hem Irak\u2019\u0131 siyasi olarak par\u00e7alad\u0131 hem de \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgesel g\u00fcc\u00fcn\u00fcn artmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. 2011 y\u0131l\u0131 sonunda ABD askeri i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerinin Irak\u2019tan ayr\u0131lmas\u0131yla birlikte \u0130ran\u2019\u0131n Irak \u00fczerindeki n\u00fcfuzunun daha da artmas\u0131 s\u00f6z konusudur: <\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye ile \u0130ran aras\u0131nda b\u00fcy\u00fcyen ikili ekonomik i\u015fbirli\u011finin yan\u0131 s\u0131ra Irak \u00fczerinden bir rekabet de s\u00f6z konusudur. Her iki \u00fclke de Irak\u2019ta siyasi ve ekonomik etkisini art\u0131rmak istemektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131ndan yak\u0131n zamana kadar ekonomik etkisi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuzey Irak ile s\u0131n\u0131rl\u0131 idi \u2013Irak K\u00fcrdistan \u00f6zerk b\u00f6lgesinde yabanc\u0131 \u015firketlerin %55\u2019i T\u00fcrkiye\u2019dendir. Ancak son zamanlarda T\u00fcrkiye ekonomik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fclkenin di\u011fer b\u00f6lgelerinde de yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. 2010\u2019da TPAO ile (T\u00fcrkiye Petrolleri Anonim Ortakl\u0131\u011f\u0131), \u0130ran n\u00fcfuzu alt\u0131ndaki \u00f6nemli bir alan olan G\u00fcney Irak\u2019taki Siba do\u011falgaz sahas\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in anla\u015fma imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ekim 2010\u2019da Irak Ba\u015fbakan\u0131 Nuri El-Maliki hem T\u00fcrkiye hem \u0130ran\u2019\u0131 ziyaret etmi\u015f ve s\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re kuraca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcmete destek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m anla\u015fmalar\u0131 teklif etmi\u015ftir.<\/em>(16)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ran ile i\u015fbirli\u011fi ve rekabete dayal\u0131 bu \u201ckarma\u015f\u0131k\u201d ili\u015fkisinin Ankara ve Tahran\u2019da farkl\u0131 alg\u0131land\u0131\u011f\u0131na dair yorumlar da s\u00f6z konusudur:<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye, merkezinin \u0130stanbul oldu\u011fu ekonomik olarak birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131 bir Ortado\u011fu istemektedir. Bu \u0130ran\u2019\u0131n vizyonu de\u011fildir.<\/em>(17) <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe ra\u011fmen \u00f6zelikle 2008\u2019den bu yana T\u00fcrkiye-\u0130ran ticaret ili\u015fkilerinin ciddi \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir: <\/p>\n\n\n\n 2007 ve 2008\u2019de ise \u0130stanbul\u2019da kurulan \u0130ranl\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131 parmakla say\u0131lacak kadar azd\u0131. En fazla \u015firket say\u0131s\u0131na sahip 10 \u00fclkenin s\u0131raland\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul Ticaret Odas\u0131 verilerine g\u00f6re 22 \u015firketli L\u00fcksemburg, 26 \u015firketli Bel\u00e7ika, 17 \u015firketli G\u00fcney Kore listede yer al\u0131rken, \u0130ran yoktu. (\u2026) 2010\u2019da kurulan 3 bin 44 yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n y\u00fczde 22\u2019sini \u0130ranl\u0131lar olu\u015fturdu. \u0130stanbul\u2019da kurulu yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ilk s\u0131raya \u0130ran otururken \u015firket say\u0131s\u0131 da bir \u00f6nceki y\u0131la oranla 2,5 kat artt\u0131 ve 636\u2019ya ula\u015ft\u0131. Kurulu sermaye g\u00fcc\u00fc bak\u0131m\u0131ndan ise \u0130ranl\u0131 \u015firketler 15,7 milyon TL\u2019den 64 milyon TL\u2019ye \u00e7\u0131kt\u0131. Sermaye g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re ise 4\u2019\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer alan \u0130ran\u2019da art\u0131\u015f y\u00fczde 400\u2019\u00fcn \u00fczerinde oldu. \u0130ranl\u0131 \u015firketlerin en fazla girdikleri sekt\u00f6r elektronik e\u015fya ve tekstil oldu\u2026<\/em>(18)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Bu noktada bir kez daha, yaz\u0131n\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde belirtti\u011fimiz \u00fczere, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda Ortado\u011fu\u2019nun belirleyici merkezi etki kazanmas\u0131nda \u00f6zellikle Irak\u2019\u0131 ba\u015fta anmak gerekir. Ku\u015fkusuz bunun en \u00f6nemli nedenlerinden biri de T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birini olu\u015fturan K\u00fcrtlerin Irak\u2019ta m\u00fcstakil bir federal devlet in\u015fa ediyor olu\u015fu ve \u0130ran ve Suriye\u2019de de hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir n\u00fcfusa sahip olmas\u0131d\u0131r. Bu d\u00f6rt \u00fclkede 30 milyonu a\u015fan bir K\u00fcrt n\u00fcfusundan bahsedilmektedir.(19)<\/strong> Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye i\u00e7in Irak, \u0130ran ve Suriye\u2019nin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve siyasi gelece\u011fi bir ulusal g\u00fcvenlik sorunu ve daima bir i\u00e7 politika unsurudur. Arap devrimleriyle birlikte ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 bu anlamda T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00f6lgenin tamam\u0131n\u0131 \u201cIrak\u201d haline getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u201cS\u0131f\u0131r Sorun\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin oynayabilece\u011fi rol tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da, devrimler s\u00fcrecinin farkl\u0131 \u00fclkeleri i\u00e7ine alarak devam etmesi, ilk \u015fok dalgalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, AKP h\u00fck\u00fcmetini belirli bir pozisyon almaya zorlad\u0131. \u201cS\u0131f\u0131r sorun\u201d politikas\u0131n\u0131n mimar\u0131 D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Davuto\u011flu\u2019nun birka\u00e7 ay sonra bas\u0131na yans\u0131yan deme\u00e7leri bu gecikmi\u015f pozisyonu ifade etmekteydi: <\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminde ve So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda yapay olarak yanl\u0131\u015f bir yola sokuldu, bug\u00fcn ya\u015fananlar \u2018normale d\u00f6n\u00fc\u015f\u2019t\u00fcr.<\/em>(20)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Bu a\u00e7\u0131klama, AKP h\u00fck\u00fcmetinin sadece Arap devrimlerini destekleyen, sahiplenen de\u011fil esin kayna\u011f\u0131 olarak kendisini g\u00f6steren bir pozisyonda karar k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Nitekim Davuto\u011flu\u2019na g\u00f6re \u201dnormale d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d\u00fcn \u00f6n\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin son 8\u20139 y\u0131ldaki demokratikle\u015fme hamleleri sayesinde a\u00e7\u0131ld\u0131. Ortado\u011fu\u2019da \u201dbahar\u201d bu \u015fekilde ya\u015fanabildi. Yine Davuto\u011flu\u2019na g\u00f6re bu nedenle; \u201cArap Bahar\u0131 ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk Bahar\u0131\u2019d\u0131r.\u201d<\/em>(21)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n AKP h\u00fck\u00fcmetinin Arap devrimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 bu tutum geleneksel T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131ndan bir kopu\u015f mudur? D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 bu sorunun yan\u0131t\u0131 niteli\u011findedir: <\/p>\n\n\n\n Gelinen a\u015fama geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez tarihi bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar\u0131 oldu\u011fu kadar ciddi g\u00fc\u00e7l\u00fckleri de bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. B\u00f6lgede istikrar\u0131n tesisi i\u00e7in, meydana gelen olaylara temel te\u015fkil eden halk\u0131n me\u015fru taleplerinin diyalog ve uzla\u015f\u0131 ortam\u0131 i\u00e7erisinde bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekmektedir. T\u00fcrkiye, Orta Do\u011fu\u2019daki geli\u015fmelerin demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve insan haklar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir grubun tekelinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan, birle\u015ftirici bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu ba\u011flamda etnik, mezhepsel ve dini ayr\u0131l\u0131klar\u0131n tetiklenmesi veya \u00fclkelerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zarar g\u00f6rmesini, olaylar\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131 ve \u00f6nlenmesi gereken tehditler olarak g\u00f6r\u00fcyoruz. \u015eiddete ba\u015fvurulmas\u0131ndan her hal ve karda ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem veriyoruz. Ayr\u0131ca, halk hareketlerinin me\u015fruiyetinin korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan d\u0131\u015f m\u00fcdahalede bulunulmamas\u0131, olas\u0131 destek faaliyetlerinde de azami \u00f6zenin g\u00f6sterilmesi yerinde olacakt\u0131r.<\/em>(22)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere AKP h\u00fck\u00fcmeti geleneksel T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n devam\u0131ndan yanad\u0131r. Olaylar\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 temenni etmekte, \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kma ihtimalinden duydu\u011fu endi\u015feyi dile getirmektedir. Yeni y\u00f6netimlerden beklentisi ba\u015fta s\u0131n\u0131rlar\u0131n korunmas\u0131 olmak \u00fczere geni\u015f Ortado\u011fu\u2019nun eski g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fcn muhafazas\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \u201cBu ba\u011flamda etnik, mezhepsel ve dini ayr\u0131l\u0131klar\u0131n tetiklenmesi veya \u00fclkelerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zarar g\u00f6rmesini, olaylar\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131 ve \u00f6nlenmesi gereken tehditler olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.\u201d<\/em>(23)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Nitekim b\u00f6lgenin Bonapartist rejimlerinin neredeyse tamam\u0131, ister hanedanl\u0131k, ister tek adam y\u00f6netimi olsun, a\u00e7\u0131k zorbal\u0131\u011fa dayal\u0131 bir uygulamayla ayakta durmaya devam etmektedir. AKP h\u00fck\u00fcmeti de bunun fark\u0131ndad\u0131r: <\/p>\n\n\n\n \u2026Ankara Ortado\u011fu\u2019da eski akt\u00f6rleri g\u00f6zden \u00e7\u0131karmadan yeni akt\u00f6rlerle ili\u015fkiler kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/em>(24) <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu nedenle D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin halen y\u00f6n\u00fcn\u00fc tayin etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir:<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye, esasen bu geli\u015fmelerin So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n bitiminin ard\u0131ndan 90\u2019larda ya\u015fanmas\u0131 gerekti\u011fini, de\u011fi\u015fim r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019ya gecikmeli olarak ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/em>(25)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Arap Devrimleri ve T\u00fcrkiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n AKP h\u00fck\u00fcmetlerinin Ortado\u011fu politikas\u0131 temel olarak b\u00f6lgesel stat\u00fckonun korunmas\u0131 \u00fczerine kuruludur. Bu politika geleneksel T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n da devam\u0131 niteli\u011findedir. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 web sitesinde \u201cs\u0131f\u0131r sorun\u201d temelinde bu politik s\u00fcreklilik \u015f\u00f6yle teyit edilmektedir: <\/p>\n\n\n\n \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin \u2018Kom\u015fularla S\u0131f\u0131r Sorun\u2019 politikas\u0131, \u00fclkemizin kurulu\u015fundan bu yana d\u0131\u015f politikas\u0131nda ilke edindi\u011fi \u2018Yurtta Sulh Cihanda Sulh\u2019 \u015fiar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.\u201d<\/em>(26)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Libya-T\u00fcrkiye<\/em><\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu \u00f6zelinde \u201cs\u0131f\u0131r sorun\u201d politikas\u0131n\u0131n pratik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Bonapartist b\u00f6lge rejimleriyle iyi ili\u015fkiler kurmak anlam\u0131na geldi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Nitekim T\u00fcrk in\u015faat \u015firketlerinin Kaddafi Libyas\u0131\u2019nda 20 milyar dolara yakla\u015fan i\u015f anla\u015fmalar\u0131na sahip olmas\u0131 bu \u201ciyi ili\u015fkilere\u201d bir \u00f6rnektir. Kas\u0131m 2010\u2019da Kaddafi \u0130nsan Haklar\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc<\/em>\u2019n\u00fc bizzat Kaddafi\u2019nin elinden alan Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, sadece 45 g\u00fcn sonra Libya\u2019da ayaklanmalar\u0131n ba\u015flayaca\u011f\u0131ndan habersiz \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir: <\/p>\n\n\n\n \u015eahs\u0131mdan ziyade, \u00fclkem ve milletim ad\u0131na teslim ald\u0131\u011f\u0131m bu \u00f6d\u00fcl\u00fcn, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte, insan haklar\u0131 noktas\u0131ndaki m\u00fccadelemizi te\u015fvik edece\u011finden emin olabilirsiniz. Bu vesileyle b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6sterdi\u011fi gayretlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc Libya Lideri Muammer Kaddafi\u2019ye \u015f\u00fckran ve takdirlerimi ifade etmek isterim.<\/em>(27)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Ba\u015fbakan Erdo\u011fan bu \u015f\u00fckran ve takdirlerini sunduktan \u00fc\u00e7 ay sonra, Kaddafi y\u00f6netiminin elinde sadece ba\u015fkent Trablus, Sabha ve Sidra kentleri kald\u0131. Ard\u0131ndan Fransa\u2019n\u0131n \u0131srar\u0131, ABD, \u0130ngiltere ve \u0130talya\u2019n\u0131n onay\u0131yla ba\u015flayan NATO bombard\u0131man\u0131yla (19 Mart 2011) birlikte Kaddafi y\u00f6netimi geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bir yola girmi\u015f oldu. Ekonomik-siyasi yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 Kaddafi y\u00f6netimine g\u00f6re yapan AKP h\u00fck\u00fcmeti ise iki milyar dolar maliyetli oldu\u011fu s\u00f6ylenen NATO bombard\u0131man\u0131na kadar eski stat\u00fckonun korunmas\u0131na dayal\u0131 \u201csonu\u00e7suz\u201d bir politika izledi:<\/p>\n\n\n\n Ankara\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 eski b\u00f6lgesel d\u00fczene g\u00f6re ayarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucu olarak da, insanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve demokrasinin Ortado\u011fu\u2019yu kas\u0131p kavurdu\u011fu, daha \u00f6nce benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir b\u00f6lgesel de\u011fi\u015fim zaman\u0131nda, T\u00fcrkler \u00fcrkek, sakar ve etkisiz g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/em>(28)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgenin \u201ckutup y\u0131ld\u0131z\u0131\u201d olarak an\u0131lan ve \u201clider \u00fclke\u201d vasf\u0131 atfedilen T\u00fcrkiye i\u00e7in bu \u201c\u00fcrkek, sakar, etkisiz\u201d \u00fclke g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc abart\u0131l\u0131 m\u0131d\u0131r?: <\/p>\n\n\n\n \u2026bu a\u00e7\u0131klama her ne kadar abart\u0131l\u0131 olsa da T\u00fcrkiye, \u00f6zellikle Libya ve Suriye\u2019de ya\u015fananlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ekonomik ve siyasi yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 koruma \u00e7abas\u0131 ile hareket etmi\u015ftir. Bu da T\u00fcrkiye\u2019nin, Ortado\u011fu\u2019daki devrim niteli\u011findeki de\u011fi\u015fimlere ilham verebilecek bir akt\u00f6r olabilece\u011fi iddialar\u0131n\u0131 rafa kald\u0131rmay\u0131 gerektirmektedir.<\/em>(29)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Suriye-T\u00fcrkiye<\/em><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye-Suriye ili\u015fkileri T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n oturdu\u011fu \u201cs\u0131f\u0131r sorun\u201d eksenini tan\u0131mak a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6\u011freticidir. Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u015fimdi d\u00fc\u015fman ilan etti\u011fi Be\u015far Esad ve rejimiyle ge\u00e7mi\u015fte kurdu\u011fu ili\u015fki Kaddafi ile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da \u00f6tesindeydi. T\u00fcrkiye, Suriye ile bir yandan siyasi ve ekonomik olarak yak\u0131nla\u015f\u0131rken di\u011fer yandan Esad-Erdo\u011fan ailesi de karde\u015flik foto\u011fraflar\u0131 veriyordu. T\u00fcrk d\u0131\u015fi\u015flerinin \u201cs\u0131f\u0131r sorun\u201d politikas\u0131na ra\u011fmen Esad\u2019\u0131n bug\u00fcn d\u00fc\u015fman karde\u015f durumuna gelmesi Ortado\u011fu s\u00fcrecinin AKP h\u00fck\u00fcmetini nas\u0131l terse yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere T\u00fcrkiye ile Suriye, \u015eam\u2019da ikamet etmekte olan Abdullah \u00d6calan dolay\u0131s\u0131yla sava\u015f\u0131n e\u015fi\u011fine gelmi\u015fti. Mesut Y\u0131lmaz\u2019\u0131n ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131ndaki koalisyon h\u00fck\u00fcmeti Haf\u0131z Esad\u2019a, \u00d6calan\u2019\u0131n teslimi ya da Suriye\u2019den \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir se\u00e7enek b\u0131rakmad\u0131. 1998 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda d\u00f6nemin Kara Kuvvetleri Komutan\u0131 Atilla Ate\u015f s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesine giderek Suriye\u2019ye \u00fcltimatom verdi. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelerin sonucunda \u00d6calan Suriye\u2019den ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131. Haf\u0131z Esad\u2019\u0131n 2000 y\u0131l\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan yerine o\u011flu Be\u015far Esad ge\u00e7ti. T\u00fcrkiye-Suriye ili\u015fkileri 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n L\u00fcbnan Sava\u015f\u0131(30)<\/strong> (2006) T\u00fcrkiye-Suriye ili\u015fkilerinde yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. T\u00fcrkiye, \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 Ehut Olmert\u2019in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla, \u0130srail-Suriye aras\u0131nda \u201carabulucu\u201d rol\u00fcne soyunarak geleneksel d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 Ortado\u011fu\u2019da daha aktif uygulama imk\u00e2n\u0131na da kavu\u015fmu\u015f oluyordu. 1 Mart Tezkeresi ile Irak\u2019a m\u00fcdahale f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen AKP h\u00fck\u00fcmeti bu \u015fekilde \u0130ran-Suriye-Hizbullah hatt\u0131na \u201carabulucu\u201d olarak m\u00fcdahil olmay\u0131 planlamaktayd\u0131. <\/p>\n\n\n\n Burada T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri i\u00e7in bir parantez a\u00e7mak gerekir. 2006 y\u0131l\u0131 Suriye-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerinde iyile\u015fme yolunda ad\u0131m olurken T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin ise bozulmaya ba\u015flamas\u0131n\u0131n milad\u0131 olmu\u015ftur: <\/p>\n\n\n\n \u0130srail ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda zaman zaman gerilimler ya\u015fansa da, iki demokrasi aras\u0131ndaki mevcut k\u0131r\u0131lman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n 2006 L\u00fcbnan Sava\u015f\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. O d\u00f6nem Erdo\u011fan, Hizbullah ile ili\u015fkilerdeki gerilimi azaltma \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u0130srail taraf\u0131ndan hi\u00e7e say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Benzer \u015fekilde Erdo\u011fan, Suriye\u2019ye y\u00f6nelik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 tart\u0131\u015fmak \u00fczere \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 Ehud Olmert\u2019in T\u00fcrkiye\u2019ye gelmesinden yaln\u0131zca g\u00fcnler sonra Gazze\u2019ye y\u00f6nelik ba\u015flat\u0131lan 2008\u201309 D\u00f6kme Kur\u015fun Operasyonu\u2019na \u015fahsen al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>(31)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7er\u00e7evede Davos\u2019ta Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n Gazze\u2019ye y\u00f6nelik D\u00f6kme Kur\u015fun Operasyonu katliam\u0131 nedeniyle \u0130srail Cumhurba\u015fkan\u0131 \u015eimon Peres\u2019e y\u00f6nelik \u201cOne Minute\u201d<\/em> \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 da anmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131n\u0131n tersine Suriye ile ikili ili\u015fkiler 2006 y\u0131l\u0131ndan itibaren giderek yo\u011funla\u015ft\u0131. 2009 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde \u00dcst D\u00fczey Stratejik \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi kuruldu. (Benzer bir anla\u015fma ayn\u0131 y\u0131l Irak ile de yap\u0131ld\u0131.) T\u00fcrkiye-Suriye art\u0131k ortak bakanlar kurulu toplant\u0131s\u0131 yapan, vizeleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 kald\u0131ran, serbest ticaret b\u00f6lgeleri olu\u015fturan bir konuma geldi. Nitekim bunun sonucu olarak T\u00fcrkiye-Suriye \u0130\u015fadamlar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Oktay Tarhan\u2019a g\u00f6re; <\/p>\n\n\n\n 2007 sonu itibar\u0131yla 995 milyon dolar olan ticaret hacmi, 2010 sonunda 3 y\u0131l gibi bir s\u00fcrede 2,5 milyar dolar seviyesine y\u00fckseldi. Yap\u0131lan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re, 2011 y\u0131l\u0131 i\u00e7in iki \u00fclke aras\u0131ndaki ticaret hacminin 3 milyar dolara \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 hedefleniyordu.<\/em>(32)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye-Suriye ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131 ise Oktay Tarhan\u2019a g\u00f6re; <\/p>\n\n\n\n Suriye ile yap\u0131lan ticaretin azalmas\u0131, Suriye \u00fczerinden yap\u0131lan transit ticaretin azalmas\u0131, bu iki husus T\u00fcrkiye i\u00e7in 7\u20138 milyar dolar gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kayba i\u015faret etmektedir.<\/em>(33)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n \u00d6nemli ekonomik kay\u0131plar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ek. \u201cS\u0131f\u0131r sorun\u201d gibi referans kabul edilen d\u0131\u015f politik arg\u00fcmanlar\u0131n i\u015flemez hale geldi\u011fi de ortada. Lakin bunlar Suriye \u00f6zelinde T\u00fcrkiye\u2019nin en son hay\u0131flanaca\u011f\u0131 konulard\u0131. Arap devrimleri ile Pandoran\u0131n kutusunun a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olan AKP h\u00fck\u00fcmeti, geleneksel d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n t\u00fcm gereklerini yerine getirmesine ra\u011fmen, en son isteyece\u011fi bir Ortado\u011fu tablosuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015f durumdayd\u0131. Tam da bu nedenle D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 hem Suriye hem de Arap devrimleri s\u00fcrecini nas\u0131l kavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anahtar\u0131n\u0131 sunmaktad\u0131r.:<\/p>\n\n\n\n Bu ba\u011flamda etnik, mezhepsel ve dini ayr\u0131l\u0131klar\u0131n tetiklenmesi veya \u00fclkelerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zarar g\u00f6rmesini, olaylar\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131 ve \u00f6nlenmesi gereken tehditler olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/em>(34)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Arap Devrimleri T\u00fcrkiye\u2019yi Zorluyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tunus, M\u0131s\u0131r ve Libya\u2019da Bonapartist rejimlere dayanan diktat\u00f6rl\u00fck y\u00f6netimleri y\u0131k\u0131ld\u0131. Suriye \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi bir k\u0131sm\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonlar\u0131n\u0131 geciktirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta. T\u00fcrkiye ise Arap devrimleri nedeniyle Ortado\u011fu politikas\u0131n\u0131 revize etmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta. Devam eden devrim ve ayaklanmalar bu revizyonun devam etmesini ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lmakta. <\/p>\n\n\n\n Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda AKP h\u00fck\u00fcmetlerinin son on y\u0131l i\u00e7inde -ayn\u0131 geleneksel d\u0131\u015f politik stratejiye (dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olmama anlay\u0131\u015f\u0131) ba\u011fl\u0131 olmak \u00fczere- iki farkl\u0131 konjonkt\u00fcrel (f\u0131rsatlardan azami oranda yararlanma, asgari maliyet g\u00f6zetme) Ortado\u011fu politikas\u0131 izledi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. <\/p>\n\n\n\n Kas\u0131m 2002\u2019de h\u00fck\u00fcmet olan AKP, b\u00fcy\u00fck beklentilerle (eski rejimleri\/y\u00f6netimleri merkezine alarak) b\u00f6lgeye siyasi ve ekonomik yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131. Bununla birlikte AKP h\u00fck\u00fcmetleri d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131 yine de tutarl\u0131 bir seyir izleyemedi. Bunun en \u00f6nemli nedeni T\u00fcrkiye\u2019nin \u2013niyetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak- olaylar\u0131 y\u00f6nlendirebilen, kontrol edebilen de\u011fil mevcut tabloya uyum sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir konumda olmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Tunus\u2019ta 17 Aral\u0131k 2010 tarihinde kendini yakarak isyan bayra\u011f\u0131n\u0131 ate\u015fleyen Muhammed Bouazizi\u2019nin ard\u0131ndan ayaklanma ve devrimler pe\u015fi s\u0131ra geldi\u011finde T\u00fcrkiye\u2019nin i\u015fi iki kat zor oldu. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Davuto\u011flu devrimlerin belli bir a\u015famas\u0131ndan sonra, \u201cArap Bahar\u0131 ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk Bahar\u0131d\u0131r\u201d <\/em>dese de Ortado\u011fu\u2019ya \u201cmodel \u00fclke\u201d olarak sunulan T\u00fcrkiye\u2019nin \u201cb\u00f6lgenin kutup y\u0131ld\u0131z\u0131\u201d olmaktan uzak oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. T\u00fcrkiye\u2019nin \u201ckom\u015fularla s\u0131f\u0131r sorun\u201d, \u201carac\u0131 \u00fclke\u201d ve \u201cdiplomasiyle \u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d politikalar\u0131 konusunda giri\u015fimleri olsa da, bunlar kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler olarak kar\u015f\u0131l\u0131k bulmad\u0131. <\/p>\n\n\n\n Ku\u015fkusuz bu noktada T\u00fcrkiye\u2019nin \u201cmodel \u00fclke\u201d olarak sunulmas\u0131nda AKP h\u00fck\u00fcmetlerinin neoliberal ekonomik-politik ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r pay\u0131 bulunmaktad\u0131r (G20 \u00fcyesi olmas\u0131 gibi.) \u00dcstelik bunu Milli G\u00f6r\u00fc\u015f gelene\u011finin bir uzant\u0131s\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, emperyalist-kapitalist d\u00fcnyan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda, kendisini de uluslararas\u0131 emperyalist-kapitalist sisteme entegre ederek yapm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle Ortado\u011fu i\u00e7in bir model olarak sunulmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu.<\/p>\n\n\n\n Bu arka plan ba\u011flam\u0131nda AKP h\u00fck\u00fcmetleri d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019nin, Arap kamuoyunda belirgin bir pop\u00fclerlik kazanm\u0131\u015f olmas\u0131 ayr\u0131ca anlaml\u0131d\u0131r. Ku\u015fkusuz bu pop\u00fclerlikte T\u00fcrk parlamentosunun 1 Mart Tezkeresi\u2019ne hay\u0131r diyerek ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgalini desteklememesinin (2003) ve AKP h\u00fck\u00fcmetinin \u0130srail\u2019in D\u00f6kme Kur\u015fun Operasyonu ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi Gazze katliam\u0131na kar\u015f\u0131 tutum alm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n ve Davos\u2019ta \u201cOne Minute\u201d<\/em> \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n pay\u0131 vard\u0131r (2008\u20132009). <\/p>\n\n\n\n L\u00e2kin bu tutumlar\u0131n ilkesel olmaktan \u00f6te bir hesap hatas\u0131 sonucu ve oport\u00fcnist\u00e7e oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r; birinci tutumun ABD, ikinci tutumun \u0130srail ile stratejik \u00f6neme haiz ittifak\u0131 \u00e7at\u0131rdatmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan s\u00f6z konusu kararlar\u0131n hem h\u00fck\u00fcmet hem de sermaye \u00e7evrelerinde fazlas\u0131yla tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortadad\u0131r. Yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz \u00fczere Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n 1 Mart Tezkeresi\u2019nin ge\u00e7mesinden yana oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a bilinmektedir. Nitekim 7 Kas\u0131m 2003\u2019te AKP h\u00fck\u00fcmeti \u00f6nderli\u011finde T\u00fcrk parlamentosu, ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine kat\u0131lmak \u00fczere Irak\u2019a asker g\u00f6nderme karar\u0131 ald\u0131; ama Irakl\u0131 K\u00fcrtler ve \u015eiiler istemedi\u011fi i\u00e7in, ABD bu karar\u0131n hayata ge\u00e7mesine izin vermedi. T\u00fcrkiye\u2019nin Afganistan ve L\u00fcbnan\u2019a asker g\u00f6nderdi\u011fi ayr\u0131ca hat\u0131rlanmal\u0131. Filistin ve Gazze meselesinin insani boyutun \u00f6tesinde ba\u015fta ve \u00f6zellikle \u0130ran ile bir rekabet alan\u0131 oldu\u011funu da belirtmeliyiz. <\/p>\n\n\n\n De\u011fi\u015fen Roller<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu\u2019da politika yapmak buzda dans etmeye benzer. Niyet ne olursa olsun hareketlere y\u00f6n veren son tahlilde bas\u0131lan kaygan zemindir. Ortado\u011fu\u2019da politika yapan yerel\/yabanc\u0131 t\u00fcm g\u00fc\u00e7lerin ald\u0131\u011f\u0131 ilk ders budur. Davuto\u011flu\u2019nun form\u00fcle etti\u011fi \u2018s\u0131f\u0131r sorun\u2019 politikas\u0131n\u0131n pratik iflas\u0131 buzda dans\u0131n en g\u00fcncel \u00f6rneklerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada, \u00f6zellikle d\u0131\u015f politikada, \u201cd\u00fc\u015fman\u0131m\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 dostumdur\u201d ilkesi en g\u00fc\u00e7l\u00fc tutumlardan biri olmaya devam ediyor. \u201cEdebi dostluklar de\u011fil, \u00e7\u0131karlar vard\u0131r\u201d ilkesi devletleraras\u0131 ili\u015fkileri tan\u0131mlamakta halen g\u00fcncelli\u011fini koruyor. Bu anlay\u0131\u015f\u0131 devletleraras\u0131 ili\u015fkilerin konjont\u00fcrel niteli\u011fine dair temel bir saptama olarak g\u00f6rmek gerekir. S\u00f6z konusu Ortado\u011fu b\u00f6lgesi oldu\u011funda ise bu ilke daha da dinamik bir hal almaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Mevsimlerin de\u011fi\u015fmesi gibi Ortado\u011fu\u2019nun politik iklimi de s\u00fcrekli bir de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. Ku\u015fkusuz T\u00fcrkiye\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131n\u0131n ana direklerinden birisi b\u00f6lgede K\u00fcrtlerin m\u00fcstakil bir yap\u0131 kazanmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi oldu. Bu anlamda Irak\u2019\u0131n 2003\u2019te i\u015fgali sonras\u0131 Kuzey Irak\u2019ta bir K\u00fcrt federe b\u00f6lgesinin olu\u015fmas\u0131n\u0131n engellemesi i\u00e7in sava\u015f\/i\u015fgal d\u00e2hil t\u00fcm senaryolar devreye sokuldu. Bu \u00e7er\u00e7evede ABD ile ili\u015fkilerin bozulmas\u0131, hatta \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu. <\/p>\n\n\n\n Oysa gelinen noktada K\u00fcrdistan Federe B\u00f6lgesi, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli ticari ortaklar\u0131ndan birine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Ekonomi Bakan\u0131 Zafer \u00c7a\u011flayan\u2019\u0131n Erbil \u0130\u015f Forumu\u2019nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma (18 Ocak 2012) bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn kan\u0131t\u0131 niteli\u011finde: <\/p>\n\n\n\n Bu ziyarette bana ve arkada\u015flar\u0131ma g\u00f6sterdi\u011finiz ilgi i\u00e7in de ayr\u0131ca te\u015fekk\u00fcr ederim. Onun i\u00e7in Erbil ez Malemine dedim. Kendimi burada evimde hissediyorum.<\/em>(35)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u00f6z konusu Ortado\u011fu oldu\u011funda pratik gerekliliklerin daima resmi politikalar\u0131 anlams\u0131z k\u0131ld\u0131\u011f\u0131na\/belirledi\u011fine tan\u0131k oluyoruz. Halen T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131na g\u00f6re K\u00fcrdistan Federe B\u00f6lgesi, Kuzey Irak Yerel Y\u00f6netimi olarak adland\u0131r\u0131lsa da bu \u201cresmi g\u00f6r\u00fc\u015f\u201d Bakan \u00c7a\u011flayan\u2019\u0131n co\u015fkusuna engel te\u015fkil etmiyor:<\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgede toplam bin 200 yabanc\u0131 \u015firket var. Bunun 740\u2019\u0131n\u0131n T\u00fcrk \u015firketi olmas\u0131, buraya verdi\u011fimiz \u00f6nemin ve Irak halk\u0131n\u0131n konukseverli\u011finin g\u00f6stergesidir. T\u00fcrk firmalar\u0131 taraf\u0131ndan son 3 y\u0131lda b\u00f6lgeye 5 milyar dolar m\u00fcteahhitlik yat\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131ld\u0131. Bug\u00fcne kadar T\u00fcrk firmalar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcteahhitlik yat\u0131r\u0131mlar\u0131 12 milyar dolar\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir. Sadece ge\u00e7en y\u0131l T\u00fcrk m\u00fcteahhitlerinin burada ald\u0131\u011f\u0131 i\u015f 2,5 milyar dolar\u0131 ge\u00e7ti. T\u00fcrkiye\u2019nin ikinci b\u00fcy\u00fck liman\u0131 olan Mersin Liman\u0131na gelen konteyn\u0131rlardan d\u00f6rtte biri Erbil\u2019e mal ta\u015f\u0131yor. Irak\u2019la olan ticaretimizi bu rakamlar fazlas\u0131yla anlat\u0131yor.<\/em>(36)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Irak s\u00fcreci-deneyimi bir anlamda T\u00fcrkiye\u2019nin Arap devrimleri s\u00fcrecinde izledi\u011fi politik rota hakk\u0131nda da turnusol i\u015flevi g\u00f6rmektedir: Engelleyemiyorsan yararlan! Bu ayn\u0131 zamanda geleneksel T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin, AKP h\u00fck\u00fcmetleriyle birlikte Ortado\u011fu\u2019daki temel politikas\u0131 da bu geleneksel T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131na paralel bir seyir izlemektedir. Alg\u0131sal farkl\u0131l\u0131klar T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede parlat\u0131lan imaj\u0131yla ger\u00e7ek g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc aras\u0131ndaki farktan kaynaklanmaktad\u0131r. Empoze edilen imaj T\u00fcrkiye\u2019nin, Ortado\u011fu\u2019nun lider \u00fclkesi olmaya aday oldu\u011fu \u015feklindedir. Ger\u00e7ek g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, olaylar\u0131n ve olgular\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrekli kan\u0131tlamaktad\u0131r. AKP h\u00fck\u00fcmeti bu durumun fark\u0131ndad\u0131r. Bu nedenle T\u00fcrkiye\u2019nin geleneksel d\u0131\u015fi\u015fleri politik felsefesine uygun olarak; yerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak, risksiz \u015fekilde pay\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctmek, g\u00fcc\u00fc nispetinde dengeleyici\/arabulucu bir \u00fclke olmak rotas\u0131n\u0131 izlemektedir. T\u00fcrkiye Ortado\u011fu\u2019da ta\u015feron bir \u00fclke de\u011fildir; ama bir ba\u015frol oyuncusu da de\u011fildir. Mutlaka bir rol atfetmek gerekirse ancak bir karakter oyuncusu olabilir. Her karakter oyuncusunun rol\u00fcn\u00fc oynayabilmek i\u00e7in daima bir ba\u015frol oyuncusuna ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131r\u0131z belirtmek gereksizdir. \u00dcstelik Arap devrimleri b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131 tarih sahnesinin en \u00f6n\u00fcne birer ba\u015frol oyuncusu olarak f\u0131rlat\u0131rken\u2026 Ortado\u011fu\u2019da hi\u00e7bir rol d\u00fcn oldu\u011fu kadar kolay oynanamayacakt\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n Ocak 2012<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dipnotlar:<\/strong> Ortado\u011fu -tarihsel olarak- T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00f6nemli alanlar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Son yirmi y\u0131lda bu \u00f6nem daha da artt\u0131 ve son on y\u0131lda merkezi bir nitelik kazand\u0131. Ortado\u011fu -g\u00fcncel olarak- T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n en hayati unsurlar\u0131ndan biri haline geldi. Giderek artan bu g\u00fcncel merkezi \u00f6nem, Irak-K\u00fcrtler ba\u011flam\u0131nda (1990\u201391 K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131) \u00d6zal-Anavatan Partisi (ANAP) h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde ivme […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":298,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[644],"tags":[342,149,340,366,365,47],"class_list":["post-297","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arap-devrimleri","tag-arap","tag-devrimleri","tag-ortadogu","tag-politikasi","tag-turkiyenin","tag-ve"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/297","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=297"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/297\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":299,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/297\/revisions\/299"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=297"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=297"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=297"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
1.)<\/strong> Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n \u201cbir koyup be\u015f alma\u201d politikas\u0131 (A\u011fustos 1991) T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u201cmaceraya\u201d yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 niteli\u011findedir.\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019nin \u201cbir koyup be\u015f alma\u201d politikas\u0131ndan orta vadede 40 ile 100 milyar dolar aras\u0131nda zarar etti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.
2.)<\/strong> Bu ifade, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen h\u00fck\u00fcmetlerle birlikte de\u011fi\u015fti\u011fi anlam\u0131na gelmez. Her h\u00fck\u00fcmetin kendine \u00f6zg\u00fc bir d\u0131\u015f politika \u00fcslubu olsa da T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131 bir devlet politikas\u0131d\u0131r.\u00a0 Nitekim T\u00fcrkiye\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131, tarihsel-g\u00fcncel bir perspektif \u00fczerinden kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 1923\u20132011 aral\u0131\u011f\u0131nda konjonkt\u00fcrel de\u011fi\u015fimler d\u0131\u015f\u0131nda temel olarak ayn\u0131 felsefi \u00e7izgiye ba\u011fl\u0131d\u0131r.
3.)<\/strong> ABD\u2019nin 2003\u2019de Irak\u2019\u0131 i\u015fgal etmek i\u00e7in T\u00fcrkiye \u00fczerinden Kuzey Irak\u2019ta bir cephe a\u00e7mas\u0131na ve ABD sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131n bombalama yapmak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019deki askeri \u00fcslerini kullanmas\u0131na onay verilmemesi\u2026
4.)<\/strong> \u0130ran-T\u00fcrkiye-Brezilya aras\u0131nda imzalanan, \u0130ran\u2019\u0131n, T\u00fcrkiye \u00fczerinden uranyum takas\u0131 yapmay\u0131 kabul etti\u011fi anla\u015fma\u2026
5.)<\/strong> Obama y\u00f6netiminin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi \u0130ran\u2019a yeni ve kat\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar uygulanmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi (BMGK) karar\u0131na hay\u0131r denmesi\u2026
6.)<\/strong> Gazze ablukas\u0131n\u0131 k\u0131rmak i\u00e7in tamam\u0131 sivillerden olu\u015fan yard\u0131m gemisine uluslararas\u0131 sularda \u0130srail askerlerinin m\u00fcdahale etmesi sonucu biri ABD vatanda\u015f\u0131 9 T\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6lmesiyle T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerini en alt d\u00fczeye indiren s\u00fcre\u00e7\u2026
7.)<\/strong> ABD, Hamas\u2019\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak nitelerken, AKP h\u00fck\u00fcmetinin onu se\u00e7ilmi\u015f me\u015fru h\u00fck\u00fcmet olarak tan\u0131mas\u0131\u2026
8.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.zaman.com.tr\/yazar.do?yazino=509579, son eri\u015fim 26 Ocak.
9.)<\/strong> Bak.: http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C3%87uval_olay%C4%B1 , son eri\u015fim 26 Ocak.
10.)<\/strong> 2009, CNN, %61 olumlu, bak.: http:\/\/www.tesev.org.tr\/UD_OBJS\/PDF\/DPT\/OD\/YYN\/Matthew_Duss_TR.pdf, son eri\u015fim 26 Ocak.
11.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.sabah.com.tr\/Dunya\/2012\/01\/20\/obamanin-en-guvendigi-liderlerden-biri-erdogan, son eri\u015fim 26 Ocak.
12.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.tesev.org.tr\/UD_OBJS\/PDF\/DPT\/OD\/YYN\/Matthew_Duss_TR.pdf, son eri\u015fim 26 Ocak.
13.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www2.irna.ir\/tr\/news\/view\/menu-444\/1201043782090117.htm-.
14.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.musiad.org.tr\/sube\/detayHaber.aspx?id=4075&subeID=1<\/a>.
15.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.sabah.com.tr\/Dunya\/2012\/01\/20\/obamanin-en-guvendigi-liderlerden-biri-erdogan, son eri\u015fim 26 Ocak.
16.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.tesev.org.tr\/UD_OBJS\/PDF\/DPT\/OD\/YYN\/Matthew_Duss_TR.pdf, son eri\u015fim 26 Ocak.
17.)<\/strong> Age
18.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.sabah.com.tr\/Ekonomi\/2011\/02\/07\/iran_dunyaya_istanbuldan_aciliyor, son eri\u015fim 25 Ocak.
19.)<\/strong> Bak.: http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/K%C3%BCrtler, son eri\u015fim 26 Ocak.
20.)<\/strong> Bak.:http:\/\/www.stargazete.com\/yazar\/sedat-laciner\/ortadogu-da-turk-bahari-haber-354302.htm, son eri\u015fim 24 Ocak.
21.)<\/strong> Age.
22.)<\/strong> TC. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u201cSorularla D\u0131\u015f Politika\u201d, bak.: http:\/\/www.mfa.gov.tr\/sorular.tr.mfa , son eri\u015fim 24 Ocak.
23.)<\/strong> Age
24.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.tesev.org.tr\/UD_OBJS\/PDF\/DPT\/OD\/YYN\/Meliha_Altunisik_TR_FINAL.pdf, son eri\u015fim 24 Ocak.
25.)<\/strong> TC. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u201cSorularla D\u0131\u015f Politika\u201d, bak.: http:\/\/www.mfa.gov.tr\/sorular.tr.mfa<\/a>, son eri\u015fim 24 Ocak.
26.)<\/strong> Bak.:\u00a0 http:\/\/www.mfa.gov.tr\/sorular.tr.mfa, son eri\u015fim 24 Ocak.
27.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.cnnturk.com\/2010\/dunya\/11\/29\/basbakan.erdogana.kaddafi.odulu\/597813.0\/, son eri\u015fim 24 Ocak.
28.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.tesev.org.tr\/UD_OBJS\/PDF\/DPT\/OD\/YYN\/Matthew_Duss_TR.pdf, son eri\u015fim 24 Ocak.
29.)<\/strong> Age
30.)<\/strong> \u0130srail\u2019in Hizbullah sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 bahane ederek L\u00fcbnan\u2019\u0131 i\u015fgal giri\u015fimi.
31.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.tesev.org.tr\/UD_OBJS\/PDF\/DPT\/OD\/YYN\/Matthew_Duss_TR.pdf, son eri\u015fim 26 Ocak.
32.)<\/strong> Bak.: http:\/\/www.t24.com.tr\/haberdetay\/186749.aspx, son eri\u015fim 25 Ocak.
33.)<\/strong> Ibid
34.)<\/strong> TC. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u201cSorularla D\u0131\u015f Politika\u201d, bak.: http:\/\/www.mfa.gov.tr\/sorular.tr.mfa , son eri\u015fim 24 Ocak.
35.)<\/strong> http:\/\/www.akparti.org.tr\/site\/haberler\/muteahhitlik-sektorunde-dunya-ikincisiyiz\/19031, eri\u015fim 26 Ocak
36.)<\/strong> Age<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"