{"id":2969,"date":"2024-01-28T15:31:56","date_gmt":"2024-01-28T12:31:56","guid":{"rendered":"https:\/\/trockist.net\/?p=2969"},"modified":"2024-01-28T15:34:18","modified_gmt":"2024-01-28T12:34:18","slug":"ekoloji-ve-sinif-hareketi-katastrofa-karsi-devrimci-bileske","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2024\/01\/28\/ekoloji-ve-sinif-hareketi-katastrofa-karsi-devrimci-bileske\/","title":{"rendered":"Ekoloji ve s\u0131n\u0131f hareketi: Katastrofa kar\u015f\u0131 devrimci bile\u015fke"},"content":{"rendered":"\n

Bu yaz\u0131 ilk kez <\/em>Yeni Ya\u015fam<\/em><\/a> gazetesinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

D\u00fcnya tarihinin son derece \u00f6zel ve y\u0131k\u0131c\u0131 bir d\u00f6neminden ge\u00e7iyoruz. Hayat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flayan biyosferin y\u0131k\u0131m\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kapitalizm bir \u00f6l\u00fcm uygarl\u0131\u011f\u0131\/sistemi olarak hayata taamm\u00fcden sald\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Biyosfer, ya\u015fayan t\u00fcm canl\u0131 t\u00fcrlerini, bu t\u00fcrlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerini, t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n litosferle (ta\u015fk\u00fcreyle) yani canl\u0131lar\u0131n \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ta\u015flardan ve topraktan olu\u015fan katmanla, hidrosferle (suk\u00fcre) yani d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn sularla; okyanuslar, denizler, g\u00f6ller, akarsular, yeralt\u0131 sular\u0131yla, atmosferle yani yer\u00e7ekimi etkisiyle d\u00fcnyay\u0131 \u00e7epe\u00e7evre saran gaz ve buhar tabakas\u0131yla etkile\u015fim i\u00e7inde ekolojik bir sistemdir. Olu\u015fumu milyarca y\u0131ldan beri devam eden biyosferin y\u0131k\u0131m\u0131 veya \u00f6l\u00fcm tehlikesi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir geli\u015fmedir. Senkronize katastrof ve yokolu\u015f manas\u0131 ta\u015f\u0131r. \u00d6zellikle kapitalizmin geni\u015f \u00e7er\u00e7evede 500 y\u0131ll\u0131k tarihi ve \u00f6zellikle son yar\u0131m as\u0131rda yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat bu manada kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u00f6l\u00fcm uygarl\u0131\u011f\u0131 olarak kapitalizm<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Kapitalizm s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlar\u0131n en modern bi\u00e7imi ve insan\u0131n insan ve insan\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve tahakk\u00fcm ili\u015fkisinin en rafine halidir.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin temel karakteristik \u00f6zelliklerini k\u0131saca \u015f\u00f6yle tan\u0131mlayabiliriz: En ba\u015fta y\u0131k\u0131c\u0131 rekabete dayanmas\u0131; varolu\u015funu s\u00fcrekli sermaye birikimi ve k\u00e2r\u0131n azamile\u015ftirilmesi \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve i\u015f\u00e7i \u00fcretkenli\u011fini s\u00fcrekli art\u0131rma stratejileriyle hareket etmesidir.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm sadece ekonomik bir yap\u0131 de\u011fil, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve ideolojik boyutlar\u0131 olan bir d\u00fcnya sistemidir. \u00d6zellikle bir d\u00fcnya sistemi oldu\u011funun kavranmas\u0131 kapitalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ve \u00f6rg\u00fctlenme perspektifini ve diyalekti\u011fini ortaya koyar. Kapitalizmin ac\u0131yan yerinin nereleri olabilece\u011fini bize g\u00f6sterir ve enternasyonal m\u00fccadelenin ne derece \u00f6nemli ve yak\u0131c\u0131 bir g\u00f6rev oldu\u011funu ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm enterkonnekte, k\u00fcresel, kompleks ve \u201cya\u015fayan\u201d organik bir sistemdir. Kapitalizm, Yunan mitolojisindeki \u00f6l\u00fcm tanr\u0131s\u0131 Thanatos gibidir. Ya da Roma mitolojisindeki Mors\u2019tur. Thanatos \u00f6ld\u00fcrerek, \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerinin solu\u011fuyla beslenir. Thanatos \u00f6l\u00fcm\u00fc simgelemez. Thanatos \u00f6l\u00fcm\u00fcn kendisidir. Thanatos \u00f6l\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bence kapitalizmin en iyi tan\u0131m\u0131; Thanatos \u00fczerinden yap\u0131labilir. Yani kapitalizm \u00f6l\u00fcm\u00fc simgelemez, o \u00f6l\u00fcm\u00fcn ta kendisidir. Kapitalizmin bu en temel \u00f6zelli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 son derece \u00f6nemli ve ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Kapitalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin derinlikli, katmanl\u0131 boyutunu ve kapitalizmden kopu\u015fun ya\u015famsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. K\u0131saca \u00f6l\u00fcm, kapitalizmin ya\u015fama bi\u00e7imidir.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlar tarihinde \u00f6zel m\u00fclkiyet, devlet ve medeniyeti \u00f6l\u00fcm\u00fcn takip etmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Tanr\u0131, ayn\u0131 k\u00f6kten gelir. Kapitalist sistemde tanr\u0131 bir sermaye bi\u00e7imi olarak paraya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, feti\u015f parada kristalize olur ve tap\u0131n\u0131lacak nesneye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te \u00f6l\u00fcm h\u00fckm\u00fcn\u00fc her alana yayar. Kapitalizm paran\u0131n ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn imparatorlu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm organikli\u011fini ve ya\u015famas\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00fczerinden kurar. Organikli\u011fini b\u00fct\u00fcn her \u015feyi metala\u015ft\u0131rma s\u00fcrecinden, inorganikle\u015ftirmesinden al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm sermayenin s\u0131n\u0131rs\u0131z diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Kapitalizm proletaryay\u0131 ablukaya ald\u0131\u011f\u0131, kontrol ve denetledi\u011fi oranda diktat\u00f6rl\u00fck olarak kalabilir. Sermaye diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sistematik s\u00f6m\u00fcr\u00fc, \u00f6zel m\u00fclk ve yabanc\u0131la\u015fma \u00fczerinden in\u015fa eder.<\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131la\u015fma s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 konsantre y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131kla s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7selle\u015fmesi ve s\u00fcrekli hale gelmesini sa\u011flar. Yabanc\u0131la\u015fma s\u0131n\u0131f\u0131 enkazla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. Klasik anar\u015fizmin \u00fc\u00e7 \u00f6nemli kuramc\u0131lar\u0131ndan biri olan Proudhon (di\u011fer ikisi Bakunin ve Kropotkin\u2019dir) \u201cm\u00fclkiyet h\u0131rs\u0131zl\u0131kt\u0131r\u201d derken, kutsanan \u00f6zel m\u00fclke kar\u015f\u0131 felsefi bir kavramla\u015ft\u0131rma in\u015fa eder, ayr\u0131ca h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 despotlu\u011fun takip edece\u011fini s\u00f6ylemesi bo\u015funa de\u011fildir. G. Flaubert\u2019in \u201cBurjuvaziden nefret etmek erdemdir ve bu erdemin ilk \u015fart\u0131d\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn oturdu\u011fu ba\u011flam\u0131 buralarda aramak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin ruhunu sonsuz bir k\u00e2r g\u00fcd\u00fcs\u00fc belirler. Her \u015feyi metala\u015ft\u0131rmas\u0131, metaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi kapitalizmin ruhunun tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. K\u00e2r ve daha fazla k\u00e2r mant\u0131\u011f\u0131 onun manik karakterini olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin iki V\u2019si: Vampir ve vir\u00fcs<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Kapitalist sistemi iki V \u00fczerinden tan\u0131mlayabiliriz. Birinci V Marx\u2019\u0131n tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 V\u2019dir.  Yani sistemin Vampir karakteri\u2026 Kapitalizm eme\u011fi emek g\u00fcc\u00fc haline getirerek, art\u0131de\u011fer gasp\u0131yla kendini var eder. Ba\u015fka manada eme\u011fin emek g\u00fcc\u00fc haline gelmesi, \u00f6l\u00fc eme\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fme s\u00fcrecidir. Asl\u0131nda sermayenin ba\u015fka bir tan\u0131m\u0131 \u00f6l\u00fc emek \u00fczerinden yap\u0131labilir. \u0130kincisi ve benim yapt\u0131\u011f\u0131m tan\u0131mlama: yani Vir\u00fcs\u00fcn V\u2019sidir. Birinci V, ikinci V\u2019yi ko\u015fullar. Vampir \u0131s\u0131rarak, enfekte eder. Vir\u00fcs h\u0131zla yay\u0131l\u0131r. Kapitalizm bilin\u00e7siz, \u00f6rg\u00fcts\u00fcz kitleleri su\u00e7 orta\u011f\u0131 yapar.<\/p>\n\n\n\n

Konfor alanlar\u0131 yaratarak, t\u00fcketim ter\u00f6r\u00fcn\u00fc normalle\u015ftirir, bireycili\u011fi ve egosantrizmi besler. Sermaye bir taraftan eme\u011fi \u00f6l\u00fc emek haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr, di\u011fer taraftan toplumu kadavra haline getirir. Benzer y\u00f6nelimi do\u011faya kar\u015f\u0131 g\u00f6sterir. Sermaye do\u011faya bir fetih\u00e7i, i\u015fgalci ve yok edici olarak yakla\u015f\u0131r. Do\u011fa sermaye i\u00e7in stratejik bir aland\u0131r. Hem bir hammadde ve enerji kayna\u011f\u0131, hem hi\u00e7bir masraf yapmadan h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, kalbini s\u00f6k\u00fcp ald\u0131\u011f\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdi\u011fi ve kendini yeniden \u00fcretti\u011fi ola\u011fan\u00fcst\u00fc olanaklar\u0131 ifade eder.<\/p>\n\n\n\n

Sermaye do\u011faya ger\u00e7ek manada ara\u00e7salc\u0131 bir eksenle yakla\u015f\u0131r. Sermaye i\u00e7in do\u011fa, emek gibi bir k\u00e2r kayna\u011f\u0131d\u0131r. K\u00e2r a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nesnesidir. Do\u011fa bir habitat, i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f evrenler ve hayat\u0131n kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmez, o bir \u201c\u015feydir\u201d, nesnedir ve i\u015fgal alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fan\u0131n stratejik i\u015fgali ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Sistem do\u011fa ve insan s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc \u00fczerine kendini in\u015fa eder. Sermayenin s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcme zorunlulu\u011fu ontolojik karakterdedir. B\u00fcy\u00fcme ayn\u0131 zamanda topra\u011f\u0131n, suyun, havan\u0131n s\u00fcrekli ve derin metala\u015fmas\u0131 ve bu metala\u015fmaya ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc anlam\u0131na gelir. Kapitalizm i\u00e7in emek ve do\u011fan\u0131n k\u00e2r nesnesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, meta hali ayn\u0131 zamanda her \u015feyin \u00e7\u00f6p haline gelmesi demektir. Sermayenin s\u00fcrekli k\u00e2r arzusu, s\u00fcrekli metala\u015fmay\u0131 ko\u015fullar. Do\u011fan\u0131n s\u00fcrekli metala\u015fmas\u0131 onun y\u0131k\u0131m\u0131 ve \u00e7\u00f6ple\u015fme halidir.<\/p>\n\n\n\n

Metala\u015fma s\u00fcrecinin par\u00e7as\u0131 olarak her \u015feyi at\u0131k ve \u00e7\u00f6p haline getirme, bir nevi akt\u00fcel kapitalizmin varolu\u015f bi\u00e7imidir. Mesela i\u015fsizler ve yoksullar sermaye i\u00e7in bir sosyal at\u0131k ya da sosyal \u00e7\u00f6pt\u00fcr. Bu olguyu s\u00fcrekli i\u00e7 sava\u015f stratejileriyle Libya, Afganistan, Yemen, Libya, Irak, Suriye gibi \u00fclkelerin at\u0131k ve \u00e7\u00f6p \u00fclkelere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi izler, Afrika\u2019n\u0131n bir k\u0131ta olarak son yar\u0131m as\u0131rda \u00e7\u00f6p k\u0131taya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi tesad\u00fcfi de\u011fildir. Do\u011fan\u0131n kaderi de farks\u0131zd\u0131r. Do\u011fan\u0131n enerji, besin, hammadde, maden olarak y\u00fcre\u011fi s\u00f6k\u00fcl\u00fcp al\u0131n\u0131rken, \u00f6lmekte, at\u0131k haline gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin i\u015fleyi\u015f yasalar\u0131ndan biri sermayenin yo\u011funla\u015fmas\u0131 yani konsantrasyonu ve sermayenin merkezile\u015fmesi yani santralizasyonudur. Bu s\u00fcre\u00e7 do\u011fan\u0131n s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesini ve h\u0131zl\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131 ko\u015fullar. Do\u011fa sermaye i\u00e7in bir hammadde deposudur. Sermaye istila ve taarruzla bu hammadde deposunu ya\u011fmalar.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fa kapitalizmin do\u011fu\u015f ko\u015fullar\u0131ndan itibaren ekolojik y\u0131k\u0131m \u00fczerinden \u015fekillenmi\u015ftir. Ekolojik y\u0131k\u0131m sistemin do\u011fas\u0131na i\u00e7kindir. \u00d6zellikle ABD\u2019nin Nagazaki ve Hiro\u015fima\u2019da atom bombas\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 ve yapt\u0131\u011f\u0131 katliam tarihsel bir moment olarak ele al\u0131nabilir. Bu pratik bir yandan emperyalizmin agresyonunun nerelere ula\u015fabilece\u011fi g\u00f6sterirken \u00f6te yandan n\u00fckleer \u00e7a\u011fa giri\u015fi simgeler.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin do\u011fay\u0131 ve insan\u0131 yok edicili\u011fin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 boyutu bize g\u00f6sterir. Yani son 80 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 ve \u00f6zellikle neoliberal kapitalizm olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz son 40 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7, en sert, en \u015fiddetli ve \u00e7ok boyutlu kapitalist y\u0131k\u0131m\u0131n, yokolu\u015f dinamiklerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan bir d\u00f6nemin kap\u0131lar\u0131n\u0131 aralad\u0131. Bu geli\u015fmeleri tek ba\u015f\u0131na end\u00fcstri devrimi, kapitalist b\u00fcy\u00fcme politikalar\u0131, kentle\u015fmenin yaratt\u0131\u011f\u0131 olgular \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamak, tek nedenli bir izah ve eksik bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Sorunun sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde tak\u0131l\u0131 kalmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik y\u0131k\u0131m\u0131n temel nedeni kapitalizmdir ve onun i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imidir. Bir sistem olarak kapitalizmin tarihsel ve toplumsal varolu\u015fudur. Sorun kapitalist i\u015fleyi\u015fin, hareket yasalar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl\/holistik kavranmas\u0131 ve analizinin yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Antikapitalist bir stratejiyi hayata ge\u00e7irmektir.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik krize farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

1968 k\u00fcresel isyan hareketi, ekolojik direni\u015fin ilk kolektif bi\u00e7imleni\u015fi olarak ele al\u0131nabilir. 1970-1980\u2019li y\u0131llar ekolojik hareketin \u015fekillendi\u011fi d\u00f6nem olarak dikkat \u00e7eker. Son 30 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 ekolojik m\u00fccadelenin h\u0131zla geli\u015fti\u011fi, k\u00f6klendi\u011fi ve farkl\u0131 e\u011filimler ve anlay\u0131\u015flar olarak kendini d\u0131\u015fa vurdu\u011fu d\u00f6nem oldu. A\u011f\u0131rl\u0131kta b\u00fcy\u00fcme ideolojisi kar\u015f\u0131t\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fclmeci ak\u0131mlar \u015feklinde bi\u00e7imlenen ve ekososyalizmin (anar\u015fist, liberter Marksist, \u00fctopik sosyalist) varyantlar\u0131 olarak kabul edebilece\u011fimiz bu hareketlerin her biri k\u0131ymetli ve manal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Esasta kapitalizm kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden yerele, yerel inisiyatife ve \u00f6rg\u00fctlenmeye vurgu yapan, e\u015fitlik\u00e7i bir toplumu savunan, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretim ve kooperatif\u00e7ilik \u00fczerinden ekonomik modeller geli\u015ftiren, do\u011fal ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli tar\u0131m\u0131 savunan, iktisadi akl\u0131 ele\u015ftiren, ekolojik toplumu hemen \u015fimdi in\u015fa etmeyi hedefleyen ve bu y\u00f6nde k\u00fc\u00e7\u00fck ve alternatif ad\u0131mlar atan ekolojik direni\u015f ve pratikler ekolojik kar\u015f\u0131 duru\u015flar olarak dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n her birinin teorik olarak k\u00f6kleri, kapitalizmin geli\u015fim s\u00fcrecinde ortaya \u00e7\u0131kan ve d\u00f6neminde etkili tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015f; Malthus\u00e7uluk, klasik anar\u015fizm, fizyokrasi, \u00fctopik sosyalizm gibi felsefi ak\u0131m ve ekonomik e\u011filimlere dayan\u0131yor. Benzer kavram haritas\u0131 ya da kavram matrislerinden hareket edilir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fc\u00e7\u00fclmeci teoriler \u00f6z\u00fcnde kapitalizmin y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 bir tepki ve aray\u0131\u015f\u0131 ifade ediyor. \u00d6zellikle reel sosyalizmin pragmatist, modernist, ilerlemeci, ekonomik b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nmay\u0131 sosyalizmle \u00f6zde\u015ftiren yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve ekolojik y\u0131k\u0131m pratikleri bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel e\u011filimlerin sosyalizmle aralar\u0131na mesafe koymas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Ayr\u0131ca problemli bir Marksizm okumas\u0131 yaparak Marksizmin temel kavramlar\u0131na spek\u00fclatif manalar y\u00fckl\u00fcyorlar. Mesela \u00fcretici g\u00fc\u00e7lere y\u00f6nelik ele\u015ftirileri buna \u00f6rnektir. Heyulala\u015fm\u0131\u015f ve y\u0131k\u0131c\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir \u00fcretici g\u00fc\u00e7 tan\u0131mlamas\u0131 \u00fczerinden, \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler kavram\u0131na onu mekanikle\u015ftiren, daraltan bir i\u00e7erik veriyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n yan\u0131nda kapitalizmle sosyalizmi \u00f6zde\u015fle\u015ftirerek end\u00fcstrile\u015fme, b\u00fcy\u00fcme kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden bir ekolojik toplum tasavvuru geli\u015ftiriyorlar. Bu toplumun yarat\u0131lmas\u0131nda veya ufkunda antikapitalist kopu\u015fun ve \u00f6zel m\u00fclkiyetin ilgas\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu es ge\u00e7ilir ve kapitalizmin i\u015fleyi\u015f s\u00fcrecine y\u00f6nelik net vurgular g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu genel tan\u0131mlamalar\u0131m\u0131za ra\u011fmen ekososyalist anlay\u0131\u015flar\/\u00e7izgiler heterojen bir karaktere sahipler ya da ekososyalist teorileri, in\u015fa olan, \u015fekillenen bir teorik zemin olarak da d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Ekolojik m\u00fccadelenin seyri ve deneyimlerin teorik tart\u0131\u015fmalara ve pratik y\u00f6nelimlere ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na zenginlik kataca\u011f\u0131n\u0131, teoriyi katmanla\u015ft\u0131r\u0131p, derinle\u015ftirece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik direni\u015fin ve teorik \u201csava\u015f\u0131n\u201d \u00f6nemli isimleri var: En ba\u015fta anarkoprimitivist J. Zerzan, ekoanar\u015fist diye tan\u0131mlayabilece\u011fimiz M. Bookchin, filozof ekolojist A. Gorz, liberter Marksist M. L\u00f6wy, ekososyalist J. Kovel ve Marksist ekoloji \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan J.B. Foster gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n

Foster\u2019in yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 alanlar dikkat \u00e7ekici: Foster, 16 maddelik ekolojik devrim manifestosuyla ekomarksist anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koyarak, ekolojik m\u00fccadeleyle sosyalizm aras\u0131ndaki ba\u011f \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ayr\u0131ca Marx\u2019\u0131n ekolojik sorunlar\u0131 ele al\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir nevi arkeolojisini yap\u0131yor ve Engels\u2019in ekoloji teorisine katk\u0131lar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n do\u011fadan ontolojik kopu\u015fu<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Marx, yabanc\u0131la\u015fma teorisini erken \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olan 1844 Ekonomik ve Felsefi Elyazmalar\u0131\u2019nda in\u015fa etmeye ba\u015flar. Teori zamanla i\u00e7 zenginli\u011fi i\u00e7inde derinle\u015fir, meta feti\u015fizmi kavram\u0131 \u00fczerinden daha detayl\u0131 ele al\u0131n\u0131r. \u00d6zellikle Marx\u2019\u0131n olgunluk d\u00f6nemi eserleri olan Ekonomi-Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131 (1859), Grundrisse (1857-58) ve Kapital (1867) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda konu daha geni\u015f ve kapsaml\u0131 i\u00e7eri\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Marx, 1844 gibi erken tarihte yapt\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f emek vurgusuyla, yabanc\u0131la\u015fma sorununu felsefe, din ve siyasi alan\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131r. Bu ad\u0131m hem G. W. Hegel\u2019in, hem de L. Feuerbach\u2019\u0131n yabanc\u0131la\u015fma anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele\u015ftirerek a\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Marx yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f emek tan\u0131mlamas\u0131yla yabanc\u0131la\u015fma teorisini meta \u00fcretimine dayanan ekonomiyle \u2013kapitalizmle\u2013 do\u011frudan ba\u011f kurarak in\u015fa eder, boyut ve derinlik kazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm \u00f6z\u00fcnde bir meta \u00fcretimi toplumudur. Her \u015feyi metala\u015ft\u0131rarak kendini yeniden \u00fcretir. B\u00f6ylesi bir toplumsal yap\u0131n\u0131n ilk y\u0131k\u0131c\u0131 sonucu, \u00f6z\u00fcnde do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan ve do\u011fayla ili\u015fkisini yeniden \u00fcretim \u00fczerinden kuran, eme\u011fin do\u011fadan kopmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Eme\u011fin metala\u015fma s\u00fcreci bu kopu\u015fun en u\u00e7 ve en y\u0131k\u0131c\u0131 bi\u00e7imidir. Bu s\u00fcre\u00e7le emek, kendisinin de par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu do\u011fay\u0131 t\u00fcketmeye ba\u015flar. Her alan\u0131 kapsayan ve yay\u0131lan metala\u015fma s\u00fcreci bu tahribat\u0131 art\u0131r\u0131r. Ayn\u0131 zamanda kendisi \u00f6l\u00fc emek olan makinalar vas\u0131tas\u0131yla do\u011fan\u0131n tahribi ve t\u00fcketilmesi inan\u0131lmaz boyutlara ula\u015f\u0131r. De\u011fi\u015fim de\u011feri \u00fczerinden \u015fekillenen bu s\u00fcre\u00e7 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kapitalizmin ruhunu olu\u015fturan k\u00e2r maksimasyonuna hizmet eder.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131saca do\u011fan\u0131n metala\u015fmas\u0131, eme\u011fin emek g\u00fcc\u00fc haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi ya da metala\u015fmas\u0131ndan sonra daha da h\u0131zlanm\u0131\u015f ve derinle\u015fmi\u015ftir. Eme\u011fin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 ve Marx\u2019\u0131n hapishaneye benzetti\u011fi \u00fcretim s\u00fcrecinde disiplin alt\u0131na al\u0131nmas\u0131yla, do\u011fan\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 aras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden daha i\u00e7kin ba\u011flar vard\u0131r. Kapitalizmde sadece k\u00e2r i\u00e7in \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim de\u011ferinin belirleyicili\u011fi eme\u011fi \u00f6l\u00fc emek haline getirirken, do\u011fay\u0131 da \u00f6l\u00fc do\u011faya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Marx eme\u011fin yabanc\u0131la\u015fma olgusunu d\u00f6rt d\u00fczeyde ele al\u0131r. Birbirini besleyen ve etkileyen bu i\u00e7erikler \u00fczerinden yabanc\u0131la\u015fma teorisini kurar. En ba\u015fta insan\u0131n kendi emek \u00fcr\u00fcnlerine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 analiz eder. \u0130kinci vurgusu insan\u0131n kendi eme\u011fine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc insan\u0131n \u00f6teki insanlara yabanc\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise insan\u0131n kendi insan do\u011fas\u0131na yabanc\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu, insan\u0131n organik par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu do\u011faya yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 ko\u015fullar (bir dahaki makalemizde yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f emek veya yabanc\u0131la\u015fma teorisi \u00fczerinde spesifik olarak duraca\u011f\u0131m\u0131zdan bu yaz\u0131da sadece konsantre vurgular yapt\u0131k). Bu konsantre yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcreci sermayenin eme\u011fi kontrol ve disiplin alt\u0131na almas\u0131n\u0131, yaratt\u0131\u011f\u0131 tersine d\u00fcnyayla hegemonyas\u0131n\u0131 peki\u015ftirmesini sa\u011flar. Sonu\u00e7 olarak tarihsel \u00f6zne muktedir olma kudretini kaybetmekte ya da bu kudretinin fark\u0131na varmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm do\u011fan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnen varl\u0131\u011f\u0131 ve onun organik par\u00e7as\u0131 olan insan\u0131n do\u011fadan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc kopu\u015funu yaratm\u0131\u015f, do\u011fan\u0131n oldu\u011fu gibi insan\u0131n da ontolojik y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn gelinen a\u015fama korkutucudur. \u0130nsan bir anlamda do\u011fadan ontolojik kopu\u015f ya\u015famaktad\u0131r. \u0130nsan\u0131n do\u011fayla ili\u015fkisi, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n ba\u015fka bi\u00e7imi olan insan\u0131n insanla ili\u015fkisi gibidir. Yani \u201c\u015feyle\u201d ya da nesnenin nesneyle ili\u015fkisi gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan i\u00e7in do\u011fa art\u0131k par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu, ya\u015fayan, soluk al\u0131p veren bir \u201cevren\u201d de\u011fil, sadece yararlan\u0131lan, i\u015fgal edilen, \u00f6zel m\u00fclk haline getirilen, piyasa de\u011feri olan \u201c\u015feydir\u201d. Bu s\u00fcrecin bir ba\u015fka izah\u0131 tersinden insan\u0131n kendine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n ifadesidir. Ontolojik kopu\u015fun bir devam\u0131 ve par\u00e7as\u0131 olan ba\u015fka bir ba\u015fka olgu ise insan\u0131n do\u011fayla epistemolojik kopu\u015fudur. \u0130nsan\u0131n do\u011fan\u0131n dilini, ruhunu, atmosferini, yap\u0131s\u0131n\u0131 unutmas\u0131, anlamamas\u0131, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yabanc\u0131 g\u00f6rmesi, ondan korkmas\u0131 ve bir g\u00fcvensizlik unsuru olarak alg\u0131lamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki olgunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu ise insan\u0131n do\u011fadan etik kopu\u015fudur. B\u00fct\u00fcn bu yabanc\u0131la\u015fma unsurlar\u0131 ya da vekt\u00f6rleri do\u011fan\u0131n talan\u0131na ve y\u0131k\u0131m\u0131na hatta \u00f6l\u00fcm\u00fcne kar\u015f\u0131 insan\u0131 duyars\u0131z k\u0131lmakta, kapitalist ya\u011fma ve talan\u0131n par\u00e7as\u0131 hatta su\u00e7 haline getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik kriz hatta eko\u00f6l\u00fcm s\u00fcrecinde bile kitlelerin genel duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, umursamazl\u0131\u011f\u0131n ve normalle\u015ftirmelerinin k\u00f6klerini buralarda aramak gerekir. Bu durum bir \u00e7\u00fcr\u00fcme halinin ve kapitalizmin ruhunu anlatmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ikinci V\u2019nin, yani kapitalist vir\u00fcs\u00fcn ne derece etkin oldu\u011fu g\u00f6stermektedir. Kitleler kapitalist vir\u00fcsle enfekte olmu\u015f haldedir.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik hareketle s\u0131n\u0131f hareketinin rezonans\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

2008 y\u0131l\u0131ndan beri farkl\u0131 fazlar\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kapitalizmin yap\u0131sal krizi tarihsel bir momentin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. Multikriz \u015feklinde geli\u015fen kapitalist kriz, ekolojik ve sa\u011fl\u0131k krizi gibi yeni nesil krizlerle derinle\u015fiyor. Kapitalizmin varolu\u015fsal krizinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin yap\u0131sal kriz anlar\u0131 k\u00fcresel finans kapitalin k\u00e2r a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fiddetlendi\u011fi y\u00fcksek konjonkt\u00fcrlerdir. Ve her sistemik krizde, ekolojik y\u0131k\u0131m ola\u011fan\u00fcst\u00fc noktalara ula\u015f\u0131r. Moment olarak kapitalizmin tarihinin en yok edici d\u00f6nemini ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle son 30 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 ekolojik krizin, d\u00fcnyan\u0131n yokolu\u015f noktas\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131 yaratt\u0131. Ve bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc momentte s\u0131n\u0131f hareketiyle, ekolojik hareketin veya direni\u015fin rezonans\u0131n\u0131 kurmak ve devrimcile\u015ftirmek ya\u015famsald\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca eme\u011fin ve do\u011fan\u0131n metala\u015ft\u0131rma ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi kapitalizme kar\u015f\u0131 do\u011frudan m\u00fccadelenin, do\u011frudan eylemin, direni\u015fin ve \u00f6rg\u00fctlenmenin ortakla\u015fmas\u0131n\u0131n, i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesinin ve ayn\u0131 eksende y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik krize kar\u015f\u0131 kapitalizm bu iki s\u00f6m\u00fcrge alan\u0131nda muazzam bir enerji birikmektedir. Bu alanlarda kristalize olacak bir enerji ve eylemin i\u00e7inde in\u015fa olan devrimci bir \u00f6rg\u00fctlenme kapitalizmin varl\u0131k zemini ortadan kald\u0131racak i\u00e7eriktedir.<\/p>\n\n\n\n

Ekolojik hareketin emek hareketiyle girece\u011fi y\u00fcksek rezonans ideolojik ve pratik defanslar\u0131n kolayca a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, m\u00fccadelenin tekil kalma riskini ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131 gibi, yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00fccadelenin i\u00e7inde kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Son bir vurgu kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketi i\u00e7in yap\u0131labilir. Neoliberal kapitalizmin \u00fc\u00e7 s\u00f6m\u00fcrge alan\u0131 emek, do\u011fa ve kad\u0131nd\u0131r. Eme\u011fin, do\u011fan\u0131n ve kad\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmesine kar\u015f\u0131 emek, do\u011fa ve kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinin devrimci bile\u015fkesini yaratmak, 21. y\u00fczy\u0131lda ba\u015fka bir d\u00fcnyan\u0131n imk\u00e2n\u0131n\u0131 yaratmak anlam\u0131na gelecektir. G\u00f6rev acille\u015fmi\u015f ve ya\u015famsalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Art\u0131k kar\u015f\u0131m\u0131zda \u00f6nce Engels, daha sonra Rosa\u2019n\u0131n belirtti\u011fi gibi \u201cYa sosyalizm ya barbarl\u0131k\u201d se\u00e7ene\u011fi yok. Durum daha da vahimle\u015fmi\u015ftir. Art\u0131k tek bir se\u00e7ene\u011fimiz var: \u201cYa sosyalizm ya yokolu\u015f!\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu yaz\u0131 ilk kez Yeni Ya\u015fam gazetesinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. *** D\u00fcnya tarihinin son derece \u00f6zel ve y\u0131k\u0131c\u0131 bir d\u00f6neminden ge\u00e7iyoruz. Hayat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flayan biyosferin y\u0131k\u0131m\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kapitalizm bir \u00f6l\u00fcm uygarl\u0131\u011f\u0131\/sistemi olarak hayata taamm\u00fcden sald\u0131r\u0131yor. Biyosfer, ya\u015fayan t\u00fcm canl\u0131 t\u00fcrlerini, bu t\u00fcrlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerini, t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n litosferle (ta\u015fk\u00fcreyle) yani canl\u0131lar\u0131n \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ta\u015flardan ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":43,"featured_media":2972,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[990],"tags":[844],"class_list":["post-2969","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tartisma","tag-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2969","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/43"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2969"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2969\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2971,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2969\/revisions\/2971"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}