Nahuel Moreno (ger\u00e7ek ad\u0131 Hugo Miguel Bressano Capacete) Tro\u00e7ki sonras\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal hareketinin ba\u015fl\u0131ca \u00f6nderlerinden ve Arjantin radikal solunun \u00f6nemli fig\u00fcrlerinden bir kabul edilmektedir. 40 y\u0131l\u0131 a\u015fan m\u00fccadele hayat\u0131nda D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in ve \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde ulusal partilerin in\u015fas\u0131na sundu\u011fu katk\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra; devlet, devrim, ahlak, mant\u0131k, parti gibi \u00e7e\u015fitli konularda 20’yi a\u015fk\u0131n eser vererek, 20. y\u00fczy\u0131lda Marksist teoriyi zenginle\u015ftiren \u00f6nemli teorisyenlerden biridir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in ba\u015fl\u0131ca \u00f6nderlerinden ve teorisyenlerinden, ayn\u0131 zamanda Enternasyonal i\u00e7inde Moreno’nun ba\u015fl\u0131ca politik hasm\u0131 Ernest Mandel, Moreno’nun cenaze t\u00f6renine g\u00f6nderdi\u011fi mesajda, O’nu \u015fu \u015fekilde tan\u0131ml\u0131yordu: <\/p>\n\n\n\n
\u201cO’nun \u00f6l\u00fcm\u00fcyle, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonraki zor ko\u015fullar\u0131n alt\u0131nda, hareketimiz halen olduk\u00e7a yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir haldeyken, Lev Tro\u00e7ki\u2019nin m\u00fccadelesinin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir avu\u00e7 Tro\u00e7kist kadronun son temsilcilerinden birini yitirdik. Bizi ay\u0131ran farkl\u0131l\u0131klar\u0131n \u00f6tesinde, bu devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek ad\u0131na ayn\u0131 hedef do\u011frultusunda birle\u015fmi\u015ftik.\u201d(1)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Moreno, 1924’te, Buenos Aires b\u00f6lgesinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir kenti olan Alberdi’de,\u00a0 \u00fcst orta s\u0131n\u0131f bir ailede d\u00fcnyaya geldi. Babas\u0131 \u0130talya k\u00f6kenli bir hesap uzman\u0131 iken, annesi soylu bir \u0130spanyol ailesinden gelmekteydi. Day\u0131lar\u0131 politikada olduk\u00e7a aktiflerdi ve Radikal Sivil Birlik (Uni\u00f3n C\u00edvica Radical)’in b\u00f6lgedeki ba\u015fl\u0131ca liderleriydiler.(2)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Moreno 10 ya\u015f\u0131ndayken ailesi Buenos Aires kentine ta\u015f\u0131nd\u0131 ve avukat olmas\u0131 umuduyla nitelikli bir koleje g\u00f6nderildi. ’30’lu y\u0131llar\u0131n sonunda, d\u00fcnya ekonomik krizinin ve fa\u015fizmin y\u00fckseli\u015finin etkileri, Arjantin’de de belirgin bi\u00e7imde hissediliyordu. Buenos Aires kolejlerinde Nazi \u00f6rg\u00fctlenmeleri yay\u0131l\u0131yor ve Yahudi \u00f6\u011frencilere sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Moreno’nun radikelle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamanlar, b\u00f6yle bir d\u00f6neme denk geliyordu. Hen\u00fcz 14-15 ya\u015flar\u0131nda kararl\u0131 bir antifa\u015fistti ve okulda Nazilerin sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, ba\u015far\u0131l\u0131 bir boks\u00f6r olarak, Yahudi \u00f6\u011frencilerin saf tutuyordu.(3)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Moreno bu d\u00f6nemde daha \u00e7ok felsefeyle ilgileniyor, Kant ve Hegel’e hayranl\u0131k hayranl\u0131k duyuyordu. Bu s\u0131rada, bir arkada\u015f\u0131 vas\u0131tas\u0131yla, Nicol\u00e1s Vergara K\u00fclt\u00fcr Toplulu\u011fu ile tan\u0131\u015ft\u0131 ve buradaki felsefe tart\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131ld\u0131. Topluluk ayn\u0131 zamanda, d\u00f6nemin sol entelijansiyas\u0131n\u0131 bar\u0131ndan Halk\u0131n Tiyatrosu toplulu\u011funun da etkinliklerine kat\u0131l\u0131yordu. Moreno, 15 ya\u015f\u0131nda kendisini Tro\u00e7kizm’e kazanan liman i\u015f\u00e7isi Faraldo’yla bu toplulu\u011fun etkinliklerinde tan\u0131\u015ft\u0131. Ge\u00e7i\u015f Program\u0131’ndan olduk\u00e7a etkilenerek Tro\u00e7kist olan Moreno, hen\u00fcz politikay\u0131 yaln\u0131zca entelekt\u00fcel bir faaliyet olarak g\u00f6r\u00fcyor, hatta politikadan nefret ediyor, mant\u0131k, matematik, felsefe ve tiyatroyla ilgilenmeyi tercih ediyordu.(4)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
1941 y\u0131l\u0131nda D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal Y\u00fcr\u00fctme Komitesi, Arjantin’de da\u011f\u0131n\u0131k durumda bulunan Tro\u00e7kist \u00e7evreleri biraraya getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve bu \u00e7aban\u0131n sonucunda PORS (Sosyalist Devrimin \u0130\u015f\u00e7i Partisi) kuruldu.(5) <\/strong>Faraldo arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Moreno, PORS’a kat\u0131ld\u0131 ve buradaki faaliyetleri s\u0131ras\u0131nda, Bolivya k\u00f6kenli, okuma-yazmay\u0131 tam olarak bilmeyen ama ba\u015far\u0131l\u0131 bir konu\u015fmac\u0131 ve i\u015f\u00e7i lideri olan Fidel Ortiz Saavedra ile tan\u0131\u015ft\u0131. Bu tan\u0131\u015fma Moreno’nun hayat\u0131ndaki d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri olacakt\u0131. Moreno Saavedra’y\u0131 Vergara Toplulu\u011fu’nun etkinliklerine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve Saavedra, buradaki gen\u00e7leri Tro\u00e7kizm’e kazand\u0131. Moreno’nun bir s\u00fcre sonra kuraca\u011f\u0131 grubun \u00e7ekirde\u011fini, burada kazan\u0131lan gen\u00e7ler ve Saavedra olu\u015fturacakt\u0131.(6)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
PORS’a kat\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Moreno \u00e7ok ge\u00e7meden bu partiden ayr\u0131ld\u0131. Partiye d\u00f6n\u00fck iki temel ele\u015ftirisi vard\u0131. \u0130lki, iftira ve entrikac\u0131l\u0131\u011f\u0131n parti i\u00e7i i\u015fleyi\u015f metodu olarak reddedilmemesi ve aksine yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131, ikincisi, PORS’a kat\u0131lmayan tek Tro\u00e7kist grup olan LOR (Devrimci \u0130\u015f\u00e7i Birli\u011fi)’un, PORS’un aksine, yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerde ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadelesinin belirleyici oldu\u011funa dair tutumunu benimsemesi.(7)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bunun \u00fczerine Moreno, Arjantin eski devlet ba\u015fkan\u0131 Augistin P. Justo’nun o\u011flu Liborio Justo’nun \u00f6nderlik etti\u011fi LOR’a kat\u0131ld\u0131. Nahuel Moreno takma ismini, Bressano’ya Justo vermi\u015fti. Nahuel, Mapuche yerli dilinde \u201ckaplan\u201d anlam\u0131na gelmekteydi. \u201cEsmer\u201d anlam\u0131na gelen Moreno ise, Bressano’nun koyu siyah sa\u00e7lar\u0131ndan geliyordu. Moreno’nun, Justo’yu, politik tart\u0131\u015fmalar\u0131 ki\u015fisel su\u00e7lamarda bulunarak \u00fczerini \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc gerek\u00e7esiyle ele\u015ftirmesinin ard\u0131ndan, Moreno LOR’dan \u201cpolis ajan\u0131\u201d oldu\u011fu su\u00e7lamas\u0131yla at\u0131ld\u0131.(8)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Mevcut iki Tro\u00e7kist grupla da ili\u015fkisi kesilen Moreno’nun bu d\u00f6nemde Arjantin Tro\u00e7kizmi’ne d\u00f6n\u00fck temel ele\u015ftirisi, i\u015f\u00e7i ve kitle hareketinden yal\u0131t\u0131k durumdaki ak\u0131m\u0131n ba\u015fl\u0131ca aktivitesinin, kafelerde yap\u0131lan sonu gelmez politik tart\u0131\u015fmalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 ve bu yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131, marjinalli\u011fi k\u0131rmak i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmamas\u0131yd\u0131. 1944 y\u0131l\u0131nda GOM (Marksist \u0130\u015f\u00e7i Grubu)’u kurarak Moreno’nun yapmak istedi\u011fi, tam da Tro\u00e7kizm’i mevcut yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131karmak ve hareketi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7erisinde in\u015fa etmekti.(9)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
1943 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cParti\u201d isimli ilk politik metinde, \u201cB\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerine m\u00fcdahale edebilmek i\u00e7in, bunu yapabilece\u011fimiz \u00f6rg\u00fctlere yakla\u015fmal\u0131 ve dahil olmal\u0131, i\u015f\u00e7i hareketine kat\u0131lmal\u0131y\u0131z\u201d, diyordu.(10)<\/strong> Bu fikri hayata ge\u00e7irebilmek i\u00e7in GOM, o d\u00f6nemde Arjantin’in sanayi merkezi olarak kabul edilen, ba\u015fkent yak\u0131nlar\u0131ndaki Avellaneda \u015fehrinde politik faaliyet y\u00fcr\u00fctmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
GOM bu y\u00f6neli\u015fin meyvelerini \u00e7ok ge\u00e7meden toplamaya ba\u015flad\u0131. 1945’te Avellaneda b\u00f6lgesinde, yakla\u015f\u0131k 15 bin i\u015f\u00e7inin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Anglo-Ciabasa buzdolab\u0131 fabrikas\u0131nda \u015fiddetli bir grev patlak verdi. GOM, grevle dayan\u0131\u015fma komitesi kurarak s\u00fcrece m\u00fcdahale etti ve grevin ard\u0131ndan, m\u00fccadelenin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken i\u015f\u00e7ilerin \u00f6nemli bir kesimi GOM’a kat\u0131ld\u0131.(11)<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Grevin ard\u0131ndan Moreno, Avellaneda’daki i\u015f\u00e7i semti olan Villa Pobladora’ya ta\u015f\u0131nd\u0131. Buradaki \u00e7al\u0131\u015fmalar sayesinde, ba\u015fta g\u0131da ve metalurji sekt\u00f6r\u00fcnde olmak \u00fczere, GOM b\u00f6lgedeki belli ba\u015fl\u0131 fabrikalar\u0131n t\u00fcm\u00fcnde etki sahibi olmaya ba\u015flad\u0131. O d\u00f6nemde Villa Pobladora, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun Peronizm’in etkisi alt\u0131ndaki Arjantin’de bir \u201cTro\u00e7kist orman\u201d olarak \u00fcnlendi.(12)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
GOM’un i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7erisindeki etkisinin artmas\u0131yla, GOM sol hareket i\u00e7inde giderek artan bir ilgi uyand\u0131rmaya ba\u015flad\u0131 ve PS (Sosyalist Parti)’nin bir gen\u00e7lik kanad\u0131 ve \u00e7e\u015fitli entelekt\u00fceller GOM’a kat\u0131ld\u0131. GOM’a yeni kat\u0131lan kesimlerle yasal bir parti kurulmas\u0131na karar verilerek 1948’de POR (Devrimci \u0130\u015f\u00e7i Partisi) kuruldu.(13)<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan, 1948’de, Paris’te D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in \u0130kinci Kongresi ger\u00e7ekle\u015fti. Moreno, bu kongreye POR’un delegesi olarak kat\u0131ld\u0131. Tro\u00e7ki’nin \u00f6l\u00fcm\u00fc ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n bitiminin ard\u0131ndan, uluslararas\u0131 Tro\u00e7kist hareketin \u00f6nderleri, yan\u0131tlanmas\u0131 gereken \u00f6nemli sorularla, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’a yeni bir y\u00f6nelim verme \u00e7abas\u0131ndayd\u0131lar. Tro\u00e7ki, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 arifesinde, sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan, t\u0131pk\u0131 Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan oldu\u011fu gibi, bir devrimci y\u00fckseli\u015f ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131, i\u015f\u00e7i hareketinin sosyal demokrat ve Stalinist \u00f6nderliklerinin bu y\u00fckseli\u015fe yan\u0131t getiremeyece\u011fini ve bu sayede D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in bu devrimci y\u00fckseli\u015fe dayanarak kitleselle\u015fece\u011fini ve marjinallikten \u00e7\u0131karak ger\u00e7ek bir Enternasyonal h\u00fcviyeti kazanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Tro\u00e7ki’nin bu \u00f6ng\u00fcr\u00fcs\u00fc \u00e7eli\u015fik bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Nazi ordular\u0131n\u0131n Stalingrad’da durdurulmas\u0131yla bir devrimci y\u00fckseli\u015f ya\u015fanmaya ba\u015flam\u0131\u015f, Do\u011fru Avrupa’da K\u0131z\u0131l Ordu vas\u0131tas\u0131yla kapitalizm m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmi\u015f, \u00c7in’de Mao \u00f6nderli\u011findeki Kom\u00fcnist Parti iktidar\u0131 alma noktas\u0131na gelmi\u015fti. Tro\u00e7ki’nin \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc buraya kadar do\u011fruydu. Ger\u00e7ekle\u015fmeyen k\u0131sm\u0131 ise, Stalinist \u00f6nderli\u011fin n\u00fcfuzunu kaybedece\u011fi, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in kitselle\u015fece\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fcyd\u00fc. Nazizm’in askeri olarak yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131yla, d\u00fcnya i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 nezdinde Stalinizm prestijini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal marjinal konumda kalm\u0131\u015ft\u0131.(14)<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6yle bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde, Sovyetler Birli\u011fi’nin ve Do\u011fu Avrupa’daki m\u00fclks\u00fczle\u015ftirmelerin ard\u0131ndan, buradaki devletlerin s\u0131n\u0131f karakteri konusu, kongrenin ba\u015fl\u0131ca g\u00fcndemini olu\u015fturdu. Yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan, Sovyetler Birli\u011fi’nin i\u015f\u00e7i devleti niteli\u011fini korudu\u011fu, Do\u011fu Avrupa’daki devletlerin de b\u00fcrokratik i\u015f\u00e7i devletleri oldu\u011fu kabul edildi. Moreno, Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinde kapitalizmin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesinin ard\u0131ndan, yeni tipte, deforme i\u015f\u00e7i devletlerinin do\u011fdu\u011funu savunuyor ve Enternasyonal’in bu durumu kabul etmesinin \u00f6nemli bir ad\u0131m oldu\u011funa inan\u0131yordu.(15)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
1951 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kongre ise, \u00e7ok daha ciddi tart\u0131\u015fmalara sahne oldu. Y\u00fcr\u00fctme Komitesi ad\u0131na, o d\u00f6nemde D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in ba\u015fl\u0131ca lideri konumundaki Michel Pablo taraf\u0131ndan sunulan tezlerde, yak\u0131n bir zamanda ABD ve Sovyetler Birli\u011fi aras\u0131nda bir \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, bu s\u00fcre\u00e7te Stalinizm’in zorunlu olarak ilerici bir rol oynayaca\u011f\u0131 ve bundan dolay\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in seksiyonlar\u0131n\u0131n Kom\u00fcnist Partilere entrizm uygulamas\u0131 sonucuna var\u0131l\u0131yordu. Enternasyonal’in \u00f6nemli bir kesimi (Amerikan seksiyonu SWP, Arjantin seksiyonu POR ve Frans\u0131z seksiyonun \u00e7o\u011funlu\u011fu) bu tezleri kabul etmediler. Uluslararas\u0131 Sekreterlik’in, entrizm takti\u011fini kabul etmedi\u011fi gerek\u00e7esiyle Frans\u0131z seksiyonunu ihra\u00e7 etmesi yeni bir gerilime yol a\u00e7t\u0131 ve 1953 y\u0131l\u0131nda, ABD, Fransa (Lambert \u00f6nderli\u011findeki PCI), \u0130ngiltere ve Arjantin (Moreno \u00f6nderli\u011findeki POR) seksiyonlar\u0131, Pablo \u00f6nderli\u011findeki Uluslararas\u0131 Sekreterlik’ten ayr\u0131larak, Uluslararas\u0131 Komite’nin kurulu\u015funu ilan ettiler.(16)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Moreno’nun ve ak\u0131m\u0131n\u0131n Pablo \u00f6nderli\u011finden kopmas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli gerek\u00e7eleri bulunuyordu. Pablo’nun \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve Stalinizm’e d\u00f6n\u00fck tezlerini kabul etmiyor, Pablo \u00f6nderli\u011finin Fransa seksiyonu ihrac\u0131nda kristalle\u015fen b\u00fcrokratik metodlar\u0131n\u0131 reddediyor ve Pablo \u00f6nderli\u011finin ve Bolivya seksiyonu \u00f6nderli\u011finin, 1952 Bolivya devrimindeki tutumunu \u015fiddetle ele\u015ftiriyordu. T\u00fcm bu nedenlerle Moreno, Uluslararas\u0131 Komite’nin kurulu\u015funu olduk\u00e7a \u00f6nemli bir geli\u015fme olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Fakat, Uluslararas\u0131 Komite’nin i\u015flerli\u011fi konusunda, Komite’nin \u00f6nderli\u011fini olu\u015fturan SWP y\u00f6netimiyle aras\u0131nda derin bir farkl\u0131l\u0131k bulunuyordu. Moreno, Komite’nin demokratik merkeziyet\u00e7ilik temelinde in\u015fa edilmesi gerekti\u011fini, Kongre d\u00fczenlemesi ve uluslararas\u0131 s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine d\u00f6n\u00fck ortak tutum ve m\u00fcdahaleler geli\u015ftirmesi gerekti\u011fini savunurken, SWP y\u00f6netimi, Komite’nin federatif, gev\u015fek bir yap\u0131da i\u015flemesini savunuyordu. Bu nedenle, 1963’te Uluslararas\u0131 Sekreterlik ve Uluslararas\u0131 Komite tekrar birle\u015fti\u011finde, Uluslararas\u0131 Komite tek bir kongre dahi d\u00fczenlememi\u015fti.(17)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 Komite \u00f6nderli\u011finin bu tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda Moreno, vakit kaybetmeden, Uluslararas\u0131 Komite’nin Latin Amerika sekreterli\u011fini \u00f6rg\u00fctlemeye giri\u015fti ve Bolivya, \u015eili, Peru ve Arjantin seksiyonlar\u0131n\u0131 Ortodoks Tro\u00e7kizm’in Latin Amerika Sekreterli\u011fi (SLATO) \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toparlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. SLATO’nun \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 merkezi yay\u0131n organ\u0131 Estrategia’n\u0131n edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de Moreno \u00fcstlenmi\u015fti. SLATO sayesinde, Latin Amerika’daki Tro\u00e7kist \u00f6rg\u00fctler Peru’da geli\u015fen ve h\u0131zla radikalle\u015fen topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fc hareketine m\u00fcdahale imkan\u0131 yakalad\u0131lar ve bu harekete \u00f6nderlik ettiler.(18)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan Arjantin’de, 50’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Moreno, Peronizm analizinde \u00f6nemli bir revizyona gitti. Tro\u00e7ki’nin 30’lu y\u0131llarda geli\u015ftirdi\u011fi Bonapartizm analizlerinden yararlanarak Moreno, Peronizm tipindeki rejimlerin, burjuva ve totaliter karakterine kar\u015f\u0131 emperyalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6rece ilerici bir rol oynayabileceklerini ve bu nedenle de emperyalizm taraf\u0131ndan askeri darbeyle devrilmek istenebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu analiz sayesinde, 1955’te Peron rejimini devirmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015fen askeri darbeyi \u00f6ng\u00f6ren Arjantin’deki tek sol ak\u0131m oldular. \u00d6te yandan, askeri darbenin ard\u0131ndan yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edilen POR, Peronist sendikalara entrizm takti\u011fi uygulama karar\u0131 ald\u0131 ve bunun i\u00e7in MAO (\u0130\u015f\u00e7i Agrupasyonu Hareketi) kurulurken hareketin merkezi yay\u0131n organ\u0131 olarak haftal\u0131k Palabra Obrera (\u0130\u015f\u00e7i S\u00f6z\u00fc) gazetesi yay\u0131mlanmaya ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Bu taktik sayesinde, darbe rejimine kar\u015f\u0131 geli\u015fen i\u015f\u00e7i seferberliklerinde MAO \u00f6nderlik rol\u00fc \u00fcstlenmeye ba\u015flad\u0131 ve ba\u015fta metalurji sekt\u00f6r\u00fc olmak \u00fczere, sendika y\u00f6netimlerinde \u00f6nemli bir rol almaya ba\u015flad\u0131lar. Moreno, metalurji sendikas\u0131n\u0131n ulusal grev komitesinde yer almaktayd\u0131. Haftal\u0131k Palabra Obrera gazetesi ise 10 bin tiraj\u0131na ula\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131.(19)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ulusal ve uluslararas\u0131 arenaya damgas\u0131n\u0131 vuran geli\u015fme ise, 1959 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen K\u00fcba devrimi oldu. Amerika k\u0131tas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ilk muzaffer sosyalist devrim, t\u00fcm k\u0131tada bir heyecan dalgas\u0131 yarat\u0131r ve politik dengeleri sarsarken, m\u00fccadele \u00f6nc\u00fclerinin \u00f6nemli bir kesimi taraf\u0131ndan gerilla m\u00fccadelesi temel strateji olarak referans al\u0131nd\u0131 ve kitle m\u00fccadelelerinden yal\u0131t\u0131k gerilla gruplar\u0131 olu\u015fturulmaya giri\u015fildi. K\u0131tada, ’60’l\u0131 ve ’70’li y\u0131llar boyunca bu bi\u00e7imde verilen m\u00fccadelelerin tamam\u0131 ise, yenilgiye u\u011frad\u0131. \u00d6te yandan, devrimin ard\u0131ndan Kastroculuk’un geli\u015fimi hem Arjantin partisinde hem de D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’de \u00f6nemli tart\u0131\u015fmalar\u0131 beraberinde getirdi. K\u00fcba devrimine verilen destek, Uluslararas\u0131 Sekreterlik’in ve Uluslararas\u0131 Komite’nin 1963’te yeniden birle\u015fmesinin zemini olu\u015fturdu. \u00d6te yandan birle\u015fmenin ard\u0131ndan olu\u015fan Birle\u015fik Sekreterlik \u00f6nderli\u011finin K\u00fcba \u00f6nderli\u011fini ko\u015fulsuz bi\u00e7imde desteklemesi ve gerilla m\u00fccadelesini Latin Amerika seksiyonlar\u0131 i\u00e7in temel strateji olarak onaylamas\u0131 \u00e7e\u015fitli Latin Amerika seksiyonlar\u0131n\u0131n SWP \u00f6nderli\u011finin bir kesiminin ciddi bir direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Moreno’nun da aralar\u0131nda oldu\u011fu bu az\u0131nl\u0131k kesimi, K\u00fcba devriminin kapitalizmi m\u00fclks\u00fczle\u015ftirerek yeni bir i\u015f\u00e7i devleti yaratmas\u0131 nedeniyle desteklenmesi gerekti\u011fini savunuyor fakat Kastro \u00f6nderli\u011finin b\u00fcrokratik karakteri nedeniyle, onun ko\u015fulsuz bir bi\u00e7imde desteklenmesini reddediyor ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in K\u00fcba partisinin la\u011fvedilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u00d6te yandan gerilla m\u00fccadelesinin Latin Amerika’da temel strateji haline getirilmesine kar\u015f\u0131, i\u015f\u00e7i ve kitle hareketine m\u00fcdahale ekseninde devrimci partilerin in\u015fas\u0131 \u015feklinde geleneksel pozisyonu savunmaya devam ediyorlard\u0131.(20)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bu tart\u0131\u015fma Moreno’nun partisi i\u00e7inde de bir b\u00f6l\u00fcnme yaratt\u0131. 60’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Peronizm’e entrizm takti\u011fini sonland\u0131rarak, PRT (Devrimci \u0130\u015f\u00e7i Partisi)’yi kuran Moreno ve ak\u0131m\u0131, \u00e7ok ge\u00e7meden, gerilla m\u00fccadelesine d\u00f6n\u00fck farkl\u0131 tutumlar nedeniyle ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. Gerilla m\u00fccadelesini savunan kesim PRT-El Combatiente ad\u0131yla hareket etmeye ba\u015flar ve daha sonra ERP (Devrimci Halk Ordusu)’nu kurarak D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’den koparken, Moreno’nun \u00f6nderlik etti\u011fi kesim PRT-La Verdad ismiyle an\u0131l\u0131yordu.(21)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
60’l\u0131 y\u0131llarda gerilla m\u00fccadelesi ve ona d\u00f6n\u00fck rejimin a\u011f\u0131r bask\u0131s\u0131yla geri \u00e7ekilir gibi g\u00f6r\u00fcnen kitle m\u00fccadeleleri, 1969’da Cordoba kentinde ger\u00e7ekle\u015fen yar\u0131 ayaklanmayla (Cordobazo) yeniden ivme kazand\u0131. Kitle m\u00fccadelelerinin yeniden y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7mesiyle, rejimin bask\u0131lar\u0131 nedeniyle partinin yeralt\u0131na itildi\u011fi bir d\u00f6nemde, legal ara\u00e7lardan daha fazla yararlanmak gerekti\u011fi tespitini yapan Moreno ve partisi, PS’den kopan bir kesimle birle\u015ferek PST (Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisi)’ni kurdu. Solun b\u00fcy\u00fck kesiminin ya boykot etti\u011fi ya da Peronistleri destekledi\u011fi 1973 se\u00e7imlerinde, PST aktif bir se\u00e7im kampanyas\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc ve 180 bin oy kazanarak \u00f6nemli bir ba\u015far\u0131 kazand\u0131. Bu d\u00f6nemde parti 1000’den fazla militana ula\u015farak, d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck Tro\u00e7kist partilerden biri haline geldi.(22)<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Fakat PST’nin ulusal \u00e7apta giderek daha fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131, fa\u015fist sald\u0131r\u0131lar\u0131n da hedefi haline gelmesine neden oldu. Bir\u00e7ok kez parti lokallerine sald\u0131r\u0131ld\u0131 ve bir\u00e7ok parti militan\u0131 hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Fakat as\u0131l darbe 1976 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen askeri darbe ile geldi. T\u00fcm solu ve i\u015f\u00e7i hareketini ezmek i\u00e7in iktidara gelen Videla diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda, PST de a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdi ve y\u00fczden fazla militan\u0131 \u00f6ld\u00fc veya \u201ckayboldu\u201d.(23)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bu d\u00f6nemde PST bir yandan t\u00fcm\u00fcyle yeralt\u0131 ko\u015fullar\u0131na adapte olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bir yandan da, Moreno da dahil olmak \u00fczere, bir k\u0131s\u0131m \u00f6nemli kadrosunu Enternasyonal’in in\u015fas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 ad\u0131na \u00e7e\u015fitli \u00fclkelere g\u00f6nderdi. Moreno 1976 y\u0131l\u0131ndan, askeri diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn devrildi\u011fi 1982 y\u0131l\u0131na kadar, Kolombiya’da ya\u015fad\u0131. Moreno burada, hem Uluslararas\u0131 Bol\u015fevik Fraksiyon’un kurulu\u015fu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyor, hem de Tro\u00e7kist gelene\u011fin zay\u0131f oldu\u011fu Kolombiya’da, \u201cmerkezci\u201d olarak de\u011ferlendirdi\u011fi Bloque Socialista grubunu Bol\u015fevik Fraksiyon’un pozisyonlar\u0131na\u00a0 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015farak, Kolombiya’da devrimci partinin in\u015fas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bloque Socialista \u00e7ok ge\u00e7meden Bol\u015fevik Fraksiyon’a kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, 1977’de patlak veren genel grevin ard\u0131ndan y\u00fckselen kitle m\u00fccadelelerine aktif m\u00fcdahelelerde bulundu ve 500’\u00fc a\u015fk\u0131n militanla Kolombiya PST (Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisi)’nin kurulu\u015fu ger\u00e7ekle\u015fti.(24)<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan, 1977’den itibaren Nikaragua’da, diktat\u00f6r Somoza’ya kar\u015f\u0131 Sandinistler (FSLN) taraf\u0131ndan gerilla m\u00fccadelesi kitlesel destek kazanmaya ba\u015flad\u0131. Bol\u015fevik Fraksiyon, Somoza’ya kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadelede Sandinistler taraf\u0131nda yer ald\u0131 ve 1979’da Sandinistleri desteklemek \u00fczere, \u0130spanya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131’ndaki deneyim referans al\u0131narak, uluslararas\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fcler tugay\u0131 olu\u015fturulmas\u0131na karar verildi. Bu ama\u00e7la, Simon Bolivar Tugay\u0131 (SBT) kuruldu ve d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinden devrimcilerin de yer ald\u0131\u011f\u0131, yakla\u015f\u0131k 1500 ki\u015fiyi kapsayan Tugay, Somoza’ya kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadelede aktif rol ald\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Ayn\u0131 y\u0131l Somoza diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc devrildi ve Sandinistler iktidar\u0131 ele ge\u00e7irdi. \u0130ktidara gelen Sandinistler, K\u00fcba \u00f6rne\u011fini takip ederek burjuvaziyi m\u00fclks\u00fczle\u015ftirmek yerine, Somoza kar\u015f\u0131t\u0131 burjuva kesimlerle ittifak anlay\u0131\u015f\u0131na dayal\u0131 bir programla hareket ettiler. SBT ise, burjuvazinin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesini ve devrimin ba\u015fta El Salvador olmak \u00fczere di\u011fer \u00fclkelere yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele edilmesi gerekti\u011fini savunuyordu. Bir yandan da bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerde i\u015f\u00e7ilerin sendikalar kurmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunuyorlard\u0131; SBT’nin y\u00f6nlendirmesiyle, 80’den fazla kurulmu\u015ftu. SBT’nin politik muhalefeti ve i\u015f\u00e7i hareketine m\u00fcdahalesi, burjuvazinin tepkisini \u00e7ekiyor, Sandinistleri ise kayg\u0131land\u0131r\u0131yordu. Bu \u00e7er\u00e7evede, Sandinistler, SBT’yi yasad\u0131\u015f\u0131 ilan etti, SBT dahilindeki Nikaragua vatanda\u015f\u0131 olmayan devrimcileri tutuklad\u0131 ve \u00fclkeden s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 ederek Panama polisine teslim etti. Tugay \u00fcyeleri burada hapse at\u0131ld\u0131lar ve i\u015fkenceye maruz kald\u0131lar.(25)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Nikaragua’daki geli\u015fmeler, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal Birle\u015fik Sekreterlik i\u00e7erisinde de belirleyici geli\u015fmelere neden oldu. Moreno, SBT \u00fcyelerinin tutuklanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, uluslararas\u0131 bir kampanya yap\u0131lmas\u0131 ve Sandinist h\u00fck\u00fcmetin bu tutumunun protesto edilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. Fakat, Mandel \u00f6nderli\u011findeki Birle\u015fik Sekreterlik \u00e7o\u011funlu\u011fu, Sandinistlere ko\u015fulsuz destek veriyor, SBT’nin tutumunu radikal buluyor, bu tip bir tutumun Sandinistlerle kurulan ili\u015fkilere zarar verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu nedenle Tugay \u00fcyelerinin tutuklanmas\u0131nda sessiz kald\u0131lar. Bu geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda Moreno, Birle\u015fik Sekreterlik’te daha fazla kalman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bol\u015fevik Fraksiyon, 1979’da Birle\u015fik Sekreterlik’ten ayr\u0131ld\u0131.(26)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bol\u015fevik Fraksiyon, SBT ile dayan\u0131\u015fma g\u00f6steren Lambert \u00f6nderli\u011findeki enternasyonal \u00f6rg\u00fctlenme CORCI ile ba\u015far\u0131s\u0131z bir birle\u015fme giri\u015fiminin ard\u0131ndan, 1982 y\u0131l\u0131nda, Bogota’da, 18 \u00fclkeden partinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla, LIT-CI (Uluslararas\u0131 \u0130\u015f\u00e7i Birli\u011fi-D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal)’nin kurulu\u015funu ilan etti.(27)<\/strong> Fakat Moreno, LIT-CI’yi asla D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in kendisi olarak g\u00f6rm\u00fcyordu. Bu nedenle, \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek, devrimcilerin birli\u011fini sa\u011flama \u00e7abas\u0131ndan vazge\u00e7medi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan, Arjantin ve \u0130ngiltere aras\u0131nda, 1982’de Malvinas Adalar\u0131 nedeniyle \u00e7\u0131kan sava\u015f, Arjantin’de yeni bir politik d\u00f6nemin a\u00e7\u0131lmas\u0131na neden oldu. Malvinas Sava\u015f\u0131’nda Arjantin’in yenilgisi, ayn\u0131 zamanda Videla diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de sonu anlam\u0131na geliyordu. Diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn zay\u0131flamas\u0131yla, Moreno ve PST’nin di\u011fer \u00f6nderleri, ka\u00e7ak bi\u00e7imde Arjantin’e geri d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131 ve\u00a0 ak\u0131m\u0131n Arjantin’de yeniden in\u015fas\u0131na giri\u015fti. Diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn devrilmesinin ard\u0131ndan, 1983 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen se\u00e7imlere MAS (Sosyalizme Do\u011fru Hareket) ad\u0131yla giren parti, se\u00e7imlerde \u00f6nemli bir ba\u015far\u0131 g\u00f6sterdi ve parti h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecine girdi. 1985 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen se\u00e7imlere MAS, Kom\u00fcnist Parti ile ittifak yaparak girdi ve bu se\u00e7imlerde bir milletvekilli\u011fi (Luis Zamora) kazand\u0131. Zamora Arjantin parlamentosuna se\u00e7ilen ilk Tro\u00e7kist milletvekiliydi. Moreno, kalp krizi sonucu 25 Ocak 1987’de hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011finde, MAS 10 binden fazla militan\u0131yla, Arjantin solunun ve uluslararas\u0131 Tro\u00e7kist hareketin en b\u00fcy\u00fck partisi haline gelmi\u015f, LIT-CI ise, 20’den fazla \u00fclkede \u00f6rg\u00fctl\u00fc, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal hareketinin ba\u015fl\u0131ca kutuplar\u0131ndan biri konumuna eri\u015fmi\u015fti.(28)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
CARRASCO, Carmen ve CUELLO, Hernan, Nahuel Moreno \u2013 Esbozo Biografico, Buenos Aires, Ediciones de Correo Internacional, 1988<\/p>\n\n\n\n
HERNANDEZ, Martin (Ed.), Nahuel Moreno: Un marxista al servicio de la clase obrera y de l’internacional, Marxismo Vivo Marxismo Vivo, Say\u0131 14, 2007, 61-74<\/p>\n\n\n\n
MANDEL, Ernest, Message To Nahuel Moreno Funeral Ceremony, <http:\/\/www.marxists.org\/archive\/mandel\/1987\/xx\/moreno.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
MORENO, Nahuel, Actualizaci\u00f3n del Programa de Transici\u00f3n, <http:\/\/www.marxists.org\/espanol\/moreno\/actual\/index.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
ROMERO, Andres (Ed.), Un Siglo de Luchas \u2013 Historia del Movimiento Argentino, Buenos Aires, Ediciones Antidoto,1988<\/p>\n\n\n\n
VALLEJO, Patricio, S\u00edntesis biogr\u00e1fica de Nahuel Moreno (1924 \u2013 1987), <http:\/\/www.marxists.org\/espanol\/moreno\/biografia.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
VEIGA, Raul, El Tigre de Pobladora \u2013 Dialogos ineditos con Nahuel Moreno, Buenos Aires, Ediciones El Socialista, 2006<\/p>\n\n\n\n
***<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Dipnotlar:<\/h4>\n\n\n\n
1.) <\/strong>MANDEL, Ernest, Message To Nahuel Moreno Funeral Ceremony, <http:\/\/www.marxists.org\/archive\/mandel\/1987\/xx\/moreno.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
2.)<\/strong> VALLEJO, Patricio, S\u00edntesis biogr\u00e1fica de Nahuel Moreno (1924 \u2013 1987), <http:\/\/www.marxists.org\/espanol\/moreno\/biografia.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
3.)<\/strong> VEIGA, Raul, El Tigre de Pobladora \u2013 Dialogos ineditos con Nahuel Moreno, Buenos Aires, Ediciones El Socialista, 2006, s. 26.<\/p>\n\n\n\n
4.)<\/strong> A.g.e., s. 28-29.<\/p>\n\n\n\n
5.) <\/strong>Ed. HERNANDEZ, Martin, Nahuel Moreno: Un marxista al servicio de la clase obrera y de l’internacional, Marxismo Vivo\u00a0 Marxismo Vivo, Say\u0131 14, 2007, s. 65.<\/p>\n\n\n\n
6.)<\/strong> VEIGA, a.g.e., s. 31.<\/p>\n\n\n\n
7.)<\/strong> Ed. HERNANDEZ, a.g.e., s. 65.<\/p>\n\n\n\n
8.)<\/strong> A.g.e., s. 66.<\/p>\n\n\n\n
9.)<\/strong> Ed. ROMERO, Andres, Un Siglo de Luchas \u2013 Historia del Movimiento Argentino, Buenos Aires, Ediciones Antidoto,1988, sf. 64.<\/p>\n\n\n\n
10.)<\/strong> VALLEJO, Patricio, S\u00edntesis biogr\u00e1fica de Nahuel Moreno (1924 \u2013 1987), <http:\/\/www.marxists.org\/espanol\/moreno\/biografia.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
11.)<\/strong> Ed. ROMERO, a.g.e., sf. 64.<\/p>\n\n\n\n
12.)<\/strong> Ed. HERNANDEZ, a.g.e., s. 66.<\/p>\n\n\n\n
13.)<\/strong> CARRASCO, Carmen ve CUELLO, Hernan, Nahuel Moreno \u2013 Esbozo Biografico, Buenos Aires, Ediciones de Correo Internacional, 1988, sf. 10.<\/p>\n\n\n\n
14.) <\/strong>MORENO, Nahuel, Actualizaci\u00f3n del Programa de Transici\u00f3n, <http:\/\/www.marxists.org\/espanol\/moreno\/actual\/index.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
15.)<\/strong> Ed. HERNANDEZ, a.g.e., sf. 67.<\/p>\n\n\n\n
16.)<\/strong> CARRASCO ve CUELLO, a.g.e., sf. 13.<\/p>\n\n\n\n
17.)<\/strong> A.g.e., sf. 13.<\/p>\n\n\n\n
18.) <\/strong>Ed. HERNANDEZ, a.g.e., sf. 68.<\/p>\n\n\n\n
19.)<\/strong> CARRASCO ve CUELLO, a.g.e., sf. 14.<\/p>\n\n\n\n
20.)<\/strong> Moreno, Nahuel, Actualizaci\u00f3n del Programa de Transici\u00f3n, <http:\/\/www.marxists.org\/espanol\/moreno\/actual\/index.htm<\/a>>, (Eri\u015fim Tarihi: 21 Kas\u0131m 2012)<\/p>\n\n\n\n
21.)<\/strong> Ed. HERNANDEZ, a.g.e., sf. 71.<\/p>\n\n\n\n