{"id":241,"date":"2019-02-04T21:26:34","date_gmt":"2019-02-04T18:26:34","guid":{"rendered":"http:\/\/94.237.85.66\/?p=241"},"modified":"2019-02-16T02:34:28","modified_gmt":"2019-02-15T23:34:28","slug":"osmanli-devletinde-eglence-ve-iktidar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2019\/02\/04\/osmanli-devletinde-eglence-ve-iktidar\/","title":{"rendered":"Osmanl\u0131 Devleti’nde e\u011flence ve iktidar"},"content":{"rendered":"\n

D\u0131\u015f\u0131m\u0131zdaki ger\u00e7ekli\u011fin tam olarak kavranabilmesi, ancak, maddi ko\u015fullar\u0131n tam olarak kavranabilmesiyle olanakl\u0131d\u0131r. Maddi ko\u015fullar\u0131n hesaba kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 her \u00e7\u00f6z\u00fcmleme s\u00fcreci, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak referanslar\u0131n\u0131 bu d\u00fcnyan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda arayacakt\u0131r. Tarihsel geli\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bu tek yanl\u0131 ve anti-diyalektik kavran\u0131\u015f\u0131 bizi, tarihsel ve g\u00fcncel olaylar\u0131; ekonomik, toplumsal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fiminin bir sonucu olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek olana\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, bir ba\u015fka \u015feye, hayat\u0131n metafizik ve\/veya kaba materyalist kavran\u0131\u015f\u0131na yakla\u015ft\u0131racakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu alg\u0131lama ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleme s\u00fcrecindeki en tehlikeli yan, bu referans ve y\u00f6ntemin, \u201cyeni ve ba\u015fka bir hayat\u201d<\/em> tasavvurumuza vurdu\u011fu darbede ve a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 derin yarada gizlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015fi ve bug\u00fcn\u00fc alg\u0131lama ve a\u00e7\u0131klama y\u00f6ntemi, ayn\u0131 zamanda \u201cyar\u0131n\u0131 kurma\u201d<\/em> y\u00f6ntemidir. <\/p>\n\n\n\n

Hayat\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda -tarihte ve bug\u00fcn- en \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6ren ve kullan\u0131lan kaynaklar, dinsel \u00f6\u011freti ve efsanelere dayananlard\u0131r. Kendisi de insanl\u0131k tarihinin bir par\u00e7as\u0131 olan din, insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ve kendi hayat\u0131 \u00fczerinde en b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na neden olan; ekonomik, sosyal, siyasal, k\u00fclt\u00fcrel ve psikolojik b\u00fct\u00fcnselli\u011fe sahip bir \u00fcst yap\u0131 kurumdur. \u00dczerinde durulmas\u0131 gereken iki nokta var. Birinci nokta; dinsel \u00f6\u011freti ve inan\u0131\u015flar\u0131n asla ve sadece bir inan\u00e7 sisteminin uygulanmas\u0131 olmay\u0131p, b\u00fct\u00fcn bir toplumsal yap\u0131y\u0131 d\u00fczenlemeye d\u00f6n\u00fck bir i\u015flev y\u00fcklenmesi ve ikinci olarak -daima- siyasal bir i\u00e7eri\u011fe sahip olmas\u0131 ve egemenler taraf\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u00f6netim arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Tarihte din; ne zaman, toplumsal-siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bir arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015fse, bir sonraki evrede, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde, iktidar mekanizmas\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla tarih i\u00e7inde bize din sava\u015flar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen ya da sunulan her olay, kayna\u011f\u0131 hi\u00e7 de \u00f6teki d\u00fcnyayla ilgili olmayan somut olgulara dayan\u0131r. Farkl\u0131 \u00e7\u0131karlara sahip g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda din, yok edilmek istenen de\u011fil, tam tersine, sahip olunmak istenen toplumsal-siyasal bir kurumdur.<\/p>\n\n\n\n

Din, E\u011flence ve \u0130ktidar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dinin, g\u00fcndelik hayat \u00fczerinde egemenlik kurma \u00e7abas\u0131, bu nedenle, asl\u0131nda iktidarlar\u0131n egemenlik kurma aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin Konstantinopolis\u2019te, g\u00fcndelik hayat\u0131n en pop\u00fcler alanlar\u0131ndan birisinin hamamlar oldu\u011fu ve II. y\u00fczy\u0131ldan VII. y\u00fczy\u0131la kadar birer sosyal ve siyasal tart\u0131\u015fma mek\u00e2n\u0131 olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kan hamamlara kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck tepkinin de yine d\u00f6nemin dini otoriteleri taraf\u0131ndan getirildi\u011fi kaydediliyor. Bu dini ele\u015ftirilerin nedenleri konusunda bir\u00e7ok \u015fey s\u00f6ylenebilir ama bu mek\u00e2nlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcndelik hayat\u0131n renklerinden hareket edersek, sorunun -en az\u0131ndan- sadece bir papaz\u0131n ki\u015fisel yarg\u0131lar\u0131yla ya da dinsel inan\u00e7larla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ku\u015fkusuz her d\u00f6nemde kimi uygulay\u0131c\u0131lar \u201cg\u00f6revlerine\u201d daha d\u00fc\u015fk\u00fcn olabilmektedir… <\/p>\n\n\n\n

Buradaki \u00f6nemli nokta hamam\u0131n, Konstantinopolis\u2019te, d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n bir ifadesi olmas\u0131; hamam \u00f6nemli bir toplumsal i\u015flev \u00fcstlenirken, di\u011fer bir toplumsal i\u015flev y\u00fcklenici olan kiliseye, insanlar\u0131n, rutin ayinler i\u00e7in bile art\u0131k gitmek istememeleri ve bunun bir sonucu olarak -belki- kilisenin toplumsal ve siyasal rol\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc din, insanlar\u0131n, d\u00fcnya nimetlerinden yararlanmas\u0131n\u0131n arac\u0131 olan hamamlar\u0131n aksine, nimetin \u00f6teki yerde oldu\u011fu \u00f6nermesiyle hareket eder. Bu hareket tarz\u0131 \u00e7ok basit ve masumane g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen insanlar\u0131n, d\u00fcnyevi nedenlerle \u00e7ektikleri b\u00fct\u00fcn ac\u0131lar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in suskunlu\u011fu ve bu ac\u0131 ve mutsuzluklar\u0131n nihai \u00e7\u00f6z\u00fcm yeri olarak da \u00f6teki yeri g\u00f6stermesinden dolay\u0131 inan\u0131lmaz etkin bir iktidar arac\u0131d\u0131r. Bu nedenle Konstantinopolis\u2019te hamamlar, ne sadece bir sefa ve e\u011flence mek\u00e2n\u0131d\u0131r, ne de dini otoriteler sadece uhrevi nedenlerle bu mek\u00e2nlara, dolay\u0131s\u0131yla bu ya\u015fam tarz\u0131na ele\u015ftirel bir tutum almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla sorun bir kez daha y\u00fczeyde g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha farkl\u0131 ve daha derinde… <\/p>\n\n\n\n

Konstantinopolis\u2019teki \u201cbu hamam eksenli ya\u015fant\u0131, \u015fehre bol miktarda su temin edilebildi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e s\u00fcregelmi\u015ftir. Ancak Istranca\u2019dan su ta\u015f\u0131yan Valens kemerinin 626\u2019da Avar ak\u0131nlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda tahrip edilmesi ve 768 y\u0131l\u0131na kadar onar\u0131lamamas\u0131 nedeniyle kentin su kaynaklar\u0131nda \u015fiddetli bir azalma oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00f6ylelikle hamamlar birer birer terk edilmeye y\u00fcz tutmu\u015f, bir k\u0131sm\u0131 ba\u015fka ama\u00e7larla kullan\u0131lan yap\u0131lar haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, k\u0131sacas\u0131 yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz ya\u015fam tarz\u0131 sona ermi\u015ftir,\u201d(1)<\/strong> a\u00e7\u0131klamas\u0131 neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi i\u00e7inde ku\u015fkusuz bir ger\u00e7ekli\u011fi ifade etmektedir: \u201cHamamlar\u0131n Bizans sosyal ya\u015fam\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini kaybetmeleri… kentin su gereksinimiyle yak\u0131ndan ili\u015fkili bir olayd\u0131r.\u201d(2)<\/strong> Ama bu ger\u00e7ekli\u011fin sadece bir yan\u0131d\u0131r. Kent suyunun g\u00fcndelik ya\u015fam \u00fczerindeki bu etkisi, su kaynaklar\u0131n\u0131n 768 y\u0131l\u0131nda onar\u0131lmas\u0131ndan sonra yeniden olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r, neden? Dolay\u0131s\u0131yla suyun bol oldu\u011fu d\u00f6nemde g\u00fcndelik ya\u015fama bu do\u011frudan etkisini, bizzat, Bizans\u2019\u0131n o d\u00f6nemki toplumsal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131yla ili\u015fkilendirerek \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek gerekir. Suyun iki ayr\u0131 d\u00f6nemde iki ayr\u0131 i\u015flev \u00fcstlenmi\u015f olmas\u0131 bu durumun en \u00f6nemli kan\u0131t\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Toplumsal geli\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerinin, \u201csudan \u00f6te\u201d bir anlam\u0131 olmas\u0131n\u0131n di\u011fer bir kan\u0131t\u0131 ise VII. Y\u00fczy\u0131ldan sonra, kilisenin, toplumsal hayat \u00fczerinde ki artan etkisidir. Kilisenin toplumsal hayat \u00fczerindeki egemenli\u011finin artmas\u0131na ko\u015fut olarak, Konstantinopolis\u2019te \u201cd\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fckl\u00fck olgusunun\u201d ortadan kalkmas\u0131, sadece hamam sefalar\u0131n\u0131n bitmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f, genel olarak e\u011flence hayat\u0131 da bitmi\u015ftir. Kilisenin ilk hedef olarak e\u011flenceyi hedef almas\u0131, anlaml\u0131d\u0131r. Bunun nedeni, y\u00fcklendi\u011fi i\u015flevler ne olursa olsun e\u011flencenin, her a\u00e7\u0131dan bu d\u00fcnyaya ait bir ya\u015fant\u0131 \u00f6neriyor olmas\u0131na ra\u011fmen dinin (ki her \u015feyiyle bu d\u00fcnyaya aittir), \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyay\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmas\u0131d\u0131r. Tiyatrolar\u0131n din egemenli\u011finde mezbahaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, bu nedenle \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir: <\/p>\n\n\n\n

V. y\u00fczy\u0131lda \u00e7o\u011funlu\u011fu pantomim ve mim g\u00f6sterilerinin sahnelendi\u011fi en az d\u00f6rt ila yedi tiyatroya sahip olan kentte, Bizans kilisesinin bu t\u00fcr g\u00f6sterilere kar\u015f\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi \u00e7e\u015fitli engel ve yasaklamalar neticesinde, VII. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru tiyatrolardan hi\u00e7bir iz kalmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kynegion isimli amfiteatr binas\u0131 ise VIII. y\u00fczy\u0131lda h\u00e2l\u00e2 ayakta durmakla birlikte, art\u0131k mahk\u00fbmlar\u0131n idam edildi\u011fi bir yer olarak kullan\u0131lmaktayd\u0131.<\/em>(3)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tarihin her d\u00f6neminde, iktidar sahiplerinin, egemenliklerini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in de\u011fi\u015fik yol ve y\u00f6ntemler kulland\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Bilinen en eski ve en etkili y\u00f6ntemlerden birisi de kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131 kendi silahlar\u0131 ile vurmakt\u0131r. Bizans \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda oldu\u011fu gibi, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda da, iktidar sahibi y\u00f6neticilerin, d\u00fczenledikleri \u00e7e\u015fitli e\u011flence ve g\u00f6sterilerle, tebaalar\u0131n\u0131n huzurlar\u0131na \u00e7\u0131kmalar\u0131 ya da imparatorlu\u011fun de\u011fi\u015fik yerlerinde bu e\u011flence ve g\u00f6sterilere icazet vermeleri bu nedenledir. \u0130ktidar sahibi her y\u00f6netici, halk\u0131n sadece \u00f6b\u00fcr d\u00fcnya ile yetinmeyece\u011fini bilir. Halk\u0131n, hayattan zevk almak, payla\u015fmak, kendini g\u00f6stermek i\u00e7in de\u011fi\u015fik e\u011flencelere y\u00f6nelmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu y\u00f6nelme ihtiyac\u0131n\u0131 iktidarlar, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun olarak y\u00f6nlendirmek isterler; bu istek, e\u011flencenin toplumsalla\u015ft\u0131rma i\u015flevinden kaynaklan\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Toplumsalla\u015ft\u0131rma s\u00fcreci; a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lar\u0131n t\u00f6rp\u00fclendi\u011fi, \u00e7o\u011funlu\u011fun homojen bir karakter kazand\u0131\u011f\u0131 ve ki\u015fisel enerjilerin de\u015farj edilerek kitlesel patlamalara yol a\u00e7acak bir nitelik almas\u0131n\u0131n engellendi\u011fi bir b\u00fct\u00fcn olarak tan\u0131mlanabilir. E\u011flence, her bireyi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun ortak paydas\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirme amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu ortak payda, -farkl\u0131l\u0131k gibi g\u00f6r\u00fcnen ama ger\u00e7ekte \u00f6nemsiz olan yanlar\u0131 \u00f6zg\u00fcr b\u0131rak\u0131p-; iktidar\u0131n, iktidar\u0131na y\u00f6nelik tehdit olu\u015fturabilecek t\u00fcm ideolojik, teorik ve politik de\u011fer ve fikirlere kar\u015f\u0131 olu\u015fturulmu\u015f bir b\u00fct\u00fcn\u00fc temsil eder. Bu andan itibaren e\u011flence, iktidar\u0131n e\u011flencesi olarak yeni bir ideolojik-politik i\u00e7erik kazan\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Z\u0131tlar\u0131n Birli\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

H\u00fck\u00fcmdar\u0131n halk\u0131na, halk\u0131n da h\u00fck\u00fcmdar\u0131na yak\u0131n olmas\u0131 ve bu yolla b\u00fcy\u00fck ve ula\u015f\u0131lmaz olanla s\u0131radan olan\u0131n ayn\u0131 ortam i\u00e7inde ortak bir ama\u00e7 i\u00e7in bir araya gelmesi, iktidar e\u011flencelerinin temel g\u00f6r\u00fcng\u00fclerinden biridir. E\u011flencenin d\u00fczenlenme \u015fekli, seyir d\u00fczeni var olan toplumsal e\u015fitsizli\u011fin bir tezah\u00fcr\u00fc \u015feklindedir: <\/p>\n\n\n\n

\u015eenli\u011fe kat\u0131lan baz\u0131 arabalardaki sahnelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda d\u00fckk\u00e2n ve at\u00f6lyelerdeki hiyerar\u015fik yap\u0131 \u00e7ok iyi g\u00f6r\u00fclmekte, ustalar \u00e7ok daha zengin giysileriyle kalfa ve \u00e7\u0131raklardan hemen ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bu hiyerar\u015finin korunmas\u0131na gelince, g\u00f6revli memurlarla loncal\u0131 ustalar aras\u0131nda bu konuda herhalde bir \u00e7\u0131kar birli\u011fi olu\u015fmu\u015f olmal\u0131d\u0131r; alaylarda canland\u0131r\u0131lan sahneler de bu uzla\u015fman\u0131n ifade buldu\u011fu izlenmektedir. Baz\u0131 alaylara esnaf ve zanaatk\u00e2rlardan ba\u015fka devletin \u00e7e\u015fitli katlar\u0131ndan ulema da kat\u0131l\u0131rd\u0131. Bu durumda alay, y\u00fcksek devlet g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen Osmanl\u0131 toplumunun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6steri haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olurdu.<\/em>(4)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 e\u011flencelerinin bu genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, bize, iktidar\u0131n, kitle e\u011flencelerine neden bu kadar \u00f6nem verdi\u011fini de g\u00f6steriyor. Osmanl\u0131 e\u011flenceleri ve genel olarak iktidar e\u011flenceleri, toplumsal rol ve konumlar\u0131n \u00f6\u011frenildi\u011fi bir toplumsal etkile\u015fim okulu vazifesi y\u00fcklenmektedir. Bu nedenle, e\u011flencelerde kullan\u0131lan simgeler, renkler, k\u0131yafetler egemen y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 peki\u015ftiren ara\u00e7lard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Bu iktidar e\u011flenceleri teorik olarak \u201cherkese\u201d a\u00e7\u0131k olmakla birlikte, belirli merkezlerde ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanda yap\u0131lmas\u0131 nedeniyle, sadece toplumsal stat\u00fcleri uygun olanlara a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bizans \u0130stanbul\u2019unda, <\/p>\n\n\n\n

Hipodrom\u2019un en belli ba\u015fl\u0131 \u00f6zelli\u011fi, gerek yar\u0131\u015flar, gerek baz\u0131 t\u00f6ren ve g\u00f6steriler vesilesiyle, kent halk\u0131n\u0131n imparatorlar\u0131yla y\u00fcz y\u00fcze gelebildikleri, istek ve \u015fik\u00e2yetlerini veya siyasi tutumlar\u0131n\u0131 imparatora direkt olarak aktarabildikleri tek yer olmas\u0131yd\u0131.\u201d<\/em>(5) <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 \u015fekilde, <\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde… \u00e7e\u015fitli vesilelerle yap\u0131lan \u015fenlikler, her zaman i\u00e7in halka ve isteyen herkese a\u00e7\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in, R\u00f6nesans Avrupa\u2019s\u0131nda oldu\u011fu gibi yaln\u0131zca saray duvarlar\u0131 i\u00e7inde kalmam\u0131\u015f, halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7aptaki katk\u0131s\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>(6)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu iki farkl\u0131 d\u00f6neme ve topluma ait \u00f6rnek, iktidar e\u011flencelerinin i\u00e7erik olarak \u00e7ok da farkl\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u0130mparatorla y\u00fcz y\u00fcze gelebilme, istek ve \u015fik\u00e2yetini ve hatta siyasi tutumunu bildirme fiilini ne kadar az say\u0131da insan\u0131n \u201cbecerebilece\u011fi\u201d \u00e7ok a\u00e7\u0131k. Burada halk genellemesini herkes olarak anlamak i\u00e7in de bir neden yok. Di\u011fer yandan e\u011flence ve g\u00f6sterilerin, imparatorun g\u00f6r\u00fclebildi\u011fi \u201ctek yer\u201d olmas\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bu \u00f6zel g\u00fcnlere \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem vermesine neden olmaktad\u0131r. \u00d6zel g\u00fcnler i\u00e7in \u00f6zel haz\u0131rl\u0131klar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ise ancak varl\u0131kl\u0131lar\u0131n, sosyal ve siyasal n\u00fcfuz sahibi gruplar\u0131n yapabilece\u011fi bir giri\u015fim olabilir.<\/p>\n\n\n\n

E\u011flencede \u00d6zne ve Nesne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda \u015fenliklerin de\u011fi\u015fik gerek\u00e7eleri, ama\u00e7lar\u0131, anlamlar\u0131 vard\u0131r. Halk\u0131n, en geni\u015f \u015fekilde kutlad\u0131\u011f\u0131 e\u011flencelerin ba\u015f\u0131nda bayram e\u011flenceleri gelir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, \u201cbir \u015fehzadenin ya da sultan\u0131n do\u011fumu, s\u00fcnnet ve evlenme d\u00fc\u011f\u00fcnleri, ordunun sefere \u00e7\u0131kmas\u0131, bir sava\u015f\u0131n zaferle sonu\u00e7lanmas\u0131, bir yenilginin unutturulmas\u0131 ya da herhangi bir \u00fclkeye g\u00f6zda\u011f\u0131 verilmesi dolay\u0131s\u0131yla\u201d<\/em>(7) <\/em><\/strong>e\u011flenceler d\u00fczenlenir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda yap\u0131lan bu e\u011flenceler, iktidar e\u011flencelerinin resmi niteli\u011finin de bir resmini sunmaktad\u0131r. \u0130ktidar\u0131n, e\u011flence d\u00fczenlemesinde iki temel neden g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: Bir; imparatorluk ailesi, iki; ordu, sava\u015f, d\u0131\u015f ili\u015fkiler. <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar \u015fenlikleri, resmi olan\u0131 kutsama ve tekrar ve tekrar onaylatma i\u00e7eri\u011fiyle toplumsal motivasyon ve sosyalizasyon i\u015flevlerini ger\u00e7ekle\u015ftirir. Halk bu e\u011flenceler kanal\u0131yla imparatora ve imparatorlu\u011fa olan sadakat ve sevgilerini belirtir. E\u011flencenin \u00f6znesi iktidar, nesnesi ise halkt\u0131r. E\u011flencede bir araya gelen kalabal\u0131k ne kadar yiyip-i\u00e7ip e\u011flense de orada bulunma gerek\u00e7esi, \u00f6rne\u011fin padi\u015fah\u0131n \u00e7ocu\u011funun s\u00fcnnet olmas\u0131d\u0131r. Bu nedenle yedi\u011fi her lokma, i\u00e7ti\u011fi her yudum asl\u0131nda kendi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011flence halk i\u00e7in de\u011fil, imparator(luk) i\u00e7in yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcndelik Hayat\u0131n Bir Yans\u0131mas\u0131 Olarak Osmanl\u0131\u2019da E\u011flence<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda e\u011flenceler; kural, gelenek, t\u00f6re, al\u0131\u015fkanl\u0131k, anlay\u0131\u015f gibi ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda s\u0131ralanabilecek bir kurguyla harmanlanarak d\u00fczenlenir; bu nedenle iktidar\u0131n e\u011flencesi, var olan\u0131n peki\u015ftirilmesidir. <\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u015fenliklerini izlemi\u015f Avrupal\u0131 aristokratlar\u0131n ya da y\u00fcksek burjuvalar\u0131n hepsi, halk\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131ndaki d\u00fczen ve disiplini \u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/em>(8)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Halk iktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda bireydir, iktidar bireyin kar\u015f\u0131s\u0131nda imparatorluk. Bu e\u015fitsiz durum, e\u011flenceye kat\u0131lan halk\u0131 bir onay mekanizmas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 haline getirir. \u0130ktidar e\u011flencesindeki abart\u0131, halk\u0131n \u00fczerine var olan toplumsal ve siyasal yap\u0131n\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f bask\u0131s\u0131 olarak yans\u0131r. G\u00f6sterilerdeki ana tema, oyunlar, danslar, yar\u0131\u015fmalar resmi olan\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmesini sa\u011flarken, resmi olmayana ya\u015fam alan\u0131 kalmaz ve e\u011flenceler ne kadar uzun s\u00fcrerse, iktidar\u0131n g\u00fcc\u00fc o derece yo\u011funla\u015f\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

T\u00f6renleriyle, kurallar\u0131yla, sayg\u0131 t\u00f6releri ve anlay\u0131\u015f\u0131yla, program\u0131, g\u00f6steri\u015fi ve parlakl\u0131\u011f\u0131yla, ziyafetleri, arma\u011fanlar\u0131yla… halk bu \u015fenliklere yaln\u0131zca seyretmek i\u00e7in gelmiyordu; esnaf meslek alanlar\u0131yla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, yeteneklerini sergilerken \u015fenli\u011fin havas\u0131na uygun oyunlar \u00e7\u0131kar\u0131yor, yeni\u00e7eriler ve sipahiler h\u00fcner g\u00f6steriyorlar, tersane \u00e7avu\u015flar\u0131, \u2018\u00e7\u0131plaklar\u2019 bu h\u00fcnerlere kat\u0131l\u0131yorlard\u0131.<\/em>(9)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda yap\u0131lan e\u011flenceler \u00e7ok uzun g\u00fcnlere yay\u0131lmaktayd\u0131. E\u011flencenin yap\u0131laca\u011f\u0131 yerde b\u00fcy\u00fck haz\u0131rl\u0131klar yap\u0131l\u0131r, yiyecek, i\u00e7ecek gibi t\u00fcketim maddelerinin bollu\u011fu ve \u00e7e\u015fitlili\u011finin yan\u0131 s\u0131ra padi\u015fah ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131 i\u00e7in de g\u00f6rkemli yap\u0131lar haz\u0131rlan\u0131rd\u0131. Bu haz\u0131rl\u0131klar imparatorlu\u011fun g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve zenginli\u011fini g\u00f6stermek, d\u00fc\u015fmanlara g\u00f6zda\u011f\u0131, dostlara g\u00fcven vermek amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rd\u0131. Osman Gazi d\u00f6neminden ba\u015flayarak b\u00fct\u00fcn padi\u015fahlar d\u00f6neminde b\u00fcy\u00fck ya da k\u00fc\u00e7\u00fck ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu e\u011flencelerde temel yap\u0131 de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n, do\u011fum ve s\u00fcnnet i\u00e7in d\u00fczenledi\u011fi \u015fenlik, bu abart\u0131 ve g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterilerinden birisidir: <\/p>\n\n\n\n

1525 y\u0131l\u0131nda \u015fehz\u00e2de Mustafa\u2019n\u0131n do\u011fumuyla bir hafta s\u00fcren k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fenlikten sonra Kanuni d\u00f6nemindeki en b\u00fcy\u00fck \u015fenlik 1530 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kanuni\u2019nin \u015fehz\u00e2deleri Mustafa, Mehmet ve Selim\u2019in s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcnleri dolay\u0131s\u0131yla 19 Haziran 1530\u2019da ba\u015flayan ve \u00fc\u00e7 hafta s\u00fcren \u015fenlikte \u00e7e\u015fitli ge\u00e7it t\u00f6renlerini ve g\u00f6sterileri seyretmesi i\u00e7in padi\u015faha, At Meydan\u0131\u2019nda Mehterh\u00e2ne-i H\u00fcmay\u00fbn\u2019da g\u00fczel bir k\u00f6\u015fk haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Vezirler ve devlet b\u00fcy\u00fckleri i\u00e7in de y\u00fcksek ota\u011flar, seraserden ve ba\u015fka s\u00fcsl\u00fc kuma\u015flardan \u00e7ardaklar kurulmu\u015ftur… \u0130lk on yedi g\u00fcn padi\u015fah, el \u00f6pt\u00fcr\u00fcp \u00fcst r\u00fctbelerden alt r\u00fctbelere kadar tebrikleri ve arma\u011fanlar\u0131 kabul etmi\u015f… \u015eehz\u00e2deler \u015fenli\u011fin 18. G\u00fcn\u00fc s\u00fcnnet edilmi\u015fler ve padi\u015fah seyirlik oyunlar\u0131 20 g\u00fcn seyretmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>(10)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Yine ayn\u0131 \u015fekilde, \u201cFatih Sultan Mehmed\u2019in Dulkadiro\u011fullar\u0131ndan Sitti Hatun\u2019la evlenmesi dolay\u0131s\u0131yla yap\u0131lan d\u00fc\u011f\u00fcn t\u00f6reni (1449) \u00fc\u00e7 aydan daha fazla s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u201d(11)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Bu kurgu i\u00e7inde \u00f6zne, tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde imparator ve ailesidir. E\u011flencenin d\u00fczenlenme nedeni, d\u00fczenlenme \u015fekli, haz\u0131rl\u0131klar, hep bu y\u00f6nde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ktidar\u0131n e\u011flencesine davetli olan halk aya\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fcyerek gelir. \u0130mparator kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve zenginli\u011finin bir g\u00f6stergesi olarak her \u015feyin muslu\u011funu a\u00e7ar, bu nedenle;<\/p>\n\n\n\n

…her birinden, her \u015feyden, insanlar\u0131n hep birlikte t\u00fcketebilece\u011finden \u00e7ok daha fazlas\u0131 bulunur ve bunlar\u0131 t\u00fcketebilmek i\u00e7in giderek daha \u00e7ok insan kitleye akar. Bu insanlar\u0131n pay alabilece\u011fi bir \u015fey oldu\u011fu s\u00fcrece, \u015f\u00f6len hi\u00e7 bitmeyecekmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr… Hi\u00e7bir \u015fey ve hi\u00e7 kimse onlar\u0131 tehdit etmez, ka\u00e7acak bir \u015fey de yoktur; bir s\u00fcre i\u00e7in hayat ve haz g\u00fcvenlik alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu yasaklama ve k\u0131s\u0131tlama ge\u00e7ici olarak kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r… Birey i\u00e7in bu ortam, de\u015farj de\u011fil gev\u015feme atmosferidir. \u0130nsanlar\u0131n u\u011fra\u015f\u0131p varmak isteyecekleri ortak bir hedef yoktur. Hedef \u015f\u00f6lenin ta kendisidir ve onlar oradad\u0131r. Yo\u011funluk son derece b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, ama e\u015fitlik b\u00fcy\u00fck oranda yaln\u0131zca m\u00fcsamaha e\u015fitli\u011finden ibarettir.<\/em>(12)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar e\u011flencelerinin, iktidar\u0131n di\u011fer uygulama ve politikalar\u0131ndan daha farkl\u0131 bir niteli\u011fe sahip olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u0130mparatorlu\u011fun temel politik \u00f6nermeleri, ekonomik ve siyasal hayat\u0131 belirledi\u011fi gibi g\u00fcndelik hayat\u0131 da belirlemektedir. \u015eenliklerin uygulanma gerek\u00e7eleri gibi uygulanma y\u00f6ntemleri de temel ideolojik-politik program\u0131n bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131\u2019da g\u00fcndelik hayat ne kadar demokratik ve ne kadar e\u015fitse, e\u011flenceler de o kadar demokratik ve e\u015fittir. \u0130ki ayr\u0131 alanda, iki ayr\u0131 politikan\u0131n olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez: <\/p>\n\n\n\n

Evliya \u00c7elebi\u2019nin anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re lonca gruplar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun ba\u015f\u0131nda sarayda g\u00f6revli biri bulunurdu ve bu ki\u015fi ayn\u0131 zamanda o lonca esnaf\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi mallarla saray\u0131n ya da ordunun gereksinimini kar\u015f\u0131lamakla sorumluydu… Bu uygulamada, Osmanl\u0131 merkezi y\u00f6netiminin, \u0130stanbul\u2019daki askerlerle ba\u011flar\u0131 olmas\u0131 nedeniyle potansiyel tehlike g\u00f6z\u00fcyle bakt\u0131\u011f\u0131, ekonomik a\u00e7\u0131dan pek k\u00e2r etmeyen esnaf\u0131, devlet yap\u0131s\u0131na katma \u00e7abas\u0131 izlenmektedir.<\/em>(13)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidarda \u00dcslup Farkl\u0131l\u0131klar\u0131, De\u011fi\u015fim Dinamikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Padi\u015fahlar\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle devlet y\u00f6netiminde \u00fcslup farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olmu\u015ftur. Daha bask\u0131c\u0131 y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimseyen padi\u015fahlar oldu\u011fu gibi daha liberal padi\u015fahlarda y\u00f6netime gelmi\u015ftir. Devlet y\u00f6netimi binlerce, on binlerce b\u00fcrokrat ve y\u00f6neticinin olu\u015fturdu\u011fu karma\u015f\u0131k bir yap\u0131n\u0131n sonucunda i\u015flemektedir. Bu nedenle padi\u015fah de\u011fi\u015fiklikleri \u00fcslup farkl\u0131l\u0131klar\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r ama temel politik \u00f6nermelerin de\u011fi\u015fmesi \u00e7ok daha radikal m\u00fcdahale ve tutumlar sonucunda ger\u00e7ekle\u015febilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Liberal padi\u015fahlara \u00f6rnek olarak IV. Mehmet\u2019i verebiliriz. IV. Mehmet di\u011fer baz\u0131 padi\u015fahlara g\u00f6re (\u00f6rne\u011fin kendinden \u00f6nceki IV. Murat\u2019a g\u00f6re) daha \u0131l\u0131ml\u0131 bir politika izlemi\u015ftir. Kendisi de \u201csanat\u0131 seven ve bar\u0131\u015fsever\u201d<\/em> bir ki\u015fi oldu\u011fu i\u00e7in bu tutumu, iktidarda kald\u0131\u011f\u0131 k\u0131rk y\u0131l boyunca etkisini g\u00f6stermi\u015ftir. IV. Mehmet d\u00f6neminde, 1675 \u2018de Hatice Sultan\u2019\u0131n evlenmesi ve \u015fehz\u00e2delerin s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla yap\u0131lan e\u011flenceler \u015fu \u015fekilde anlat\u0131lmaktad\u0131r: <\/p>\n\n\n\n

Bu \u015fenlikte seyirlik g\u00f6steriler aras\u0131nda m\u00fczik, \u00e7e\u015fitli h\u00fcner g\u00f6sterileri (canbaz, zorbaz, \u015fem\u015firbaz, k\u00fbzebaz, g\u00f6zba\u011fac\u0131, y\u0131lanbaz, hayvan oynat\u0131c\u0131lar, g\u00f6lge oyuncular\u0131 ve kuklac\u0131lar), sportif oyunlar ve yar\u0131\u015fmalar (matrak oyunu, ok\u00e7uluk, binicilik, ko\u015fular, cirit, g\u00fcre\u015f), donanma ve gece e\u011flenceleri (fi\u015fekler, kandillerle \u0131\u015f\u0131k g\u00f6sterileri) vard\u0131. Ayr\u0131ca, danslar (dinsel ve erotik danslar, sava\u015f, h\u00fcner ve taklit danslar\u0131), komikler (curcunabazlar, tiryakiler, tulumcular) \u00e7ok seyirci topluyordu. Ancak bu g\u00f6sterilerin i\u00e7inde en renklileri dramatik g\u00f6sterilerdi. \u00c7e\u015fitli oyun kollar\u0131n\u0131n temsil ettikleri konulu g\u00fcld\u00fcr\u00fcler \u00e7ok seyirci buluyordu.<\/em>(14) <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi hem e\u011flence konular\u0131 geni\u015flemi\u015f hem de belirli bir liberal yakla\u015f\u0131m a\u011f\u0131rl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Erotik danslar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 bunun g\u00f6stergelerinden biridir. Di\u011fer yandan e\u011flence esas olarak halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun kat\u0131l\u0131m\u0131yla olmamaktad\u0131r. Bir k\u0131s\u0131m h\u00fcner ve sanat sahibi ki\u015filerin yapt\u0131klar\u0131n\u0131n sergilenmesinin seyredilmesi e\u011flenceye a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 kat\u0131l\u0131m bi\u00e7imini belirlemektedir. Bu ise bu d\u00f6nem e\u011flencelerinin (ve genel olarak da) kolektif bir s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmay\u0131p, icrac\u0131lar ve izleyiciler \u015feklinde ayr\u0131lm\u0131\u015f iki grup taraf\u0131ndan olu\u015ftu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar\u0131n E\u011flencesinde Ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn S\u0131n\u0131r\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun bu e\u011flencelere kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n aksine Osmanl\u0131 e\u011flencelerinin sadece mutlu bir az\u0131nl\u0131kla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck bir ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve sayg\u0131n\u0131n bu e\u011flencelerin karakterini olu\u015fturdu\u011fu konusunda yakla\u015f\u0131m ilgi \u00e7ekicidir: <\/p>\n\n\n\n

Her \u015fenlik, Avrupa\u2019daki kral \u015fenliklerinin tersine, yaln\u0131zca mutlu bir az\u0131nl\u0131k i\u00e7in de\u011fil, geni\u015f halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 il birlikte yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr \u015fenliklerin halk\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131 ile kayna\u015fm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 kolayca s\u00f6yleyebiliriz. \u00c7e\u015fitli vesilelerle d\u00fczenlenen \u015fenliklerde, y\u0131l\u0131n belirli d\u00f6nemlerinde kutlanan bayramlarda ve esnaf loncalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn, pe\u015ftamal ku\u015fanma gibi durumlarda yapt\u0131\u011f\u0131 e\u011flencelerde yabanc\u0131 g\u00f6zlemcileri \u015fa\u015f\u0131rtan bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz.<\/em>(15)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu yakla\u015f\u0131mda baz\u0131 noktalar\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor. E\u011flencelere halk\u0131n toplu olarak kat\u0131lmas\u0131, g\u00fcndelik hayat\u0131n toplu olarak ya\u015fanmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. \u00d6rne\u011fin, kad\u0131nlar\u0131n sosyal ya\u015fam i\u00e7inde yer almas\u0131, g\u00fcndelik hayat\u0131n kolektif \u015fekilde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergelerinden birisidir. Osmanl\u0131\u2019da g\u00fcndelik hayat bu \u015fekilde bir toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmeye sahip de\u011fildir. Osmanl\u0131 e\u011flencelerini resmeden minyat\u00fcrlere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da icrac\u0131 olarak kad\u0131nlar e\u011flencenin i\u00e7inde g\u00f6sterilirken (\u00f6rne\u011fin dans ederlerken), seyirci kitlesi i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclmemektedir. <\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen e\u011flenceler ifadesi, var olan sosyal \u00f6rg\u00fctlenmeyi temel almakta ve ba\u015ftan, sosyal ya\u015fam i\u00e7indeki kalabal\u0131k \u00fczerinden bir sonuca ula\u015fmaktad\u0131r. Yine ayn\u0131 \u015fekilde e\u011flencelerdeki ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve anlay\u0131\u015f\u0131 da g\u00fcndelik hayat\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerekir. Bu nedenle Avrupa\u2019da e\u011flencelere sadece mutlu bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Osmanl\u0131\u2019da ise herkesin kat\u0131labildi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla Osmanl\u0131\u2019da e\u011flencelere kat\u0131lan herkesin, -\u00f6rne\u011fin Avrupa\u2019ya g\u00f6re- mutlu bir \u00e7o\u011funluk olu\u015fturdu\u011fu yakla\u015f\u0131m\u0131 olduk\u00e7a eksik ve tek yanl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ku\u015fkusuz ilk soru, kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 ne kadar de\u011fil, kat\u0131lma bi\u00e7imi ve y\u00f6ntemi nas\u0131l, olmal\u0131d\u0131r: <\/p>\n\n\n\n

Devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tebaaya kabul ettirmede bu t\u00fcr alaylar\u0131 nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131ya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: Alayda marangozlar nah\u0131llarla yan yanad\u0131rlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc alay\u0131n yolu \u00fczerindeki evlerin nah\u0131llar\u0131n ge\u00e7mesini engelleyen cumbalar\u0131n\u0131 hemen y\u0131karak yol a\u00e7makla g\u00f6revlendirilmi\u015flerdir. Tabii cumbalar\u0131 y\u0131k\u0131lan ev sahiplerinin ziyanlar\u0131 hemen tanzim edilmi\u015fti. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin ezici ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de korku verici g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koydu\u011fu bu t\u00fcr g\u00f6sterilerde\u2026<\/em>(16)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

…evleri y\u0131k\u0131lanlara hemen paralar\u0131n\u0131n verilmesi, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u201cho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc ve sayg\u0131l\u0131\u201d davran\u0131\u015f\u0131 olarak ifade ediliyorsa sorun yok! Avrupa\u2019da sadece mutlu bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n kat\u0131labildi\u011fi e\u011flencelere, Osmanl\u0131\u2019da halk\u0131n neden ve nas\u0131l bu kadar geni\u015f bir \u015fekilde d\u00e2hil oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor… <\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019da E\u011flencenin Toplumsal \u0130\u015flevleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar\u0131n b\u00fcy\u00fck miktarlarda para harcayarak, \u00e7e\u015fitli nedenlerle yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bu e\u011flenceler birer toplumsal yat\u0131r\u0131md\u0131r. Halk\u0131n sosyal \u00f6rg\u00fctlenme i\u00e7indeki unsurlar\u0131n\u0131n en geni\u015f bir \u015fekilde kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 e\u011flencelerin d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131, bir ilerilik ve medeniyet g\u00f6stergesi olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi iktidar\u0131n halk \u00fczerideki denetim ve kontrol ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak da de\u011ferlendirilebilir. Bu nedenle e\u011flence \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerini ve \u00f6zellikle de iktidar\u0131n e\u011flencelerini; toplumsal, siyasal, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde de\u011ferlendirmek gerekir. Y\u00f6netimin selameti i\u00e7in karde\u015fler ve \u00e7ocuklar gerekti\u011finde \u00f6ld\u00fcr\u00fclebilir fetvas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu bir toplumsal-siyasal sistemde, e\u011flencenin b\u00fcy\u00fck bir ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve iyi niyet i\u00e7inde ve ba\u015fkaca bir ama\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in hi\u00e7bir ge\u00e7erli sebep g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Osmanl\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fc s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r; s\u00fcnnet olmu\u015f \u015fehzade alay\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne cumbalar \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece… <\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019da e\u011flence, ku\u015fkusuz, sadece imparatorluk ailesi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u00c7e\u015fitli nedenlerle halk \u2013bug\u00fcn oldu\u011fu gibi- e\u011flenceler d\u00fczenlemektedir. Bu e\u011flencelerin, burada ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z iktidar e\u011flencelerinden en \u00f6nemli fark\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanda ve s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla yap\u0131lmalar\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu e\u011flencelerin kitlesel \u015fekilde d\u00fczenlenen e\u011flencelere g\u00f6re etki ve yans\u0131malar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan, bu s\u0131n\u0131rl\u0131 ve\/veya kapal\u0131 e\u011flencelerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n belirli bir k\u00fclt\u00fcrel anlay\u0131\u015f\u0131 devam ettirmek korumak amac\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun \u00e7ok say\u0131da k\u00fclt\u00fcrel, sosyal, siyasal etnik yap\u0131y\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 ve \u00f6rne\u011fin, bizzat imparatorlu\u011fun ba\u015fkenti olan \u0130stanbul\u2019da, \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel grubun bulunmas\u0131, bu tarz \u00f6zel e\u011flencelerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131 olarak kabul edilmelidir. Bu durumda iktidar e\u011flencelerinin farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel gruplar i\u00e7in bir tehdit oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u0130mparatorlu\u011fun M\u00fcsl\u00fcman kesimi i\u00e7in ise iktidar e\u011flenceleri, \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f da olsa, \u201cyabanc\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em> bir k\u00fclt\u00fcrel d\u00fcnyan\u0131n belirli bir nedenle ve belirli bir anda yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sunumu olarak kabul g\u00f6rmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, \u201cpadi\u015fah\u0131n iste\u011fiyle d\u00fczenlendi\u011fi halde yaln\u0131zca saray\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmay\u0131p b\u00fct\u00fcn ba\u015fkentte, hatta bazen de b\u00fcy\u00fck ta\u015fra kentlerinde kutlanan b\u00fcy\u00fck \u015fenliklerin\u201d<\/em>(17)<\/em><\/strong> varl\u0131\u011f\u0131, demokratik bir d\u00fcnya yans\u0131mas\u0131 olarak de\u011fil, Osmanl\u0131\u2019da g\u00fcndelik hayat\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesine, iktidar\u0131n kendi siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011frultusunda m\u00fcdahalesi olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. Bu iki yakla\u015f\u0131m aras\u0131ndaki temel fark; birinci yakla\u015f\u0131m, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 zenginlik olarak benimsedi\u011fi i\u00e7in e\u011flenceler d\u00fczenlerken; ikincinin, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 belirli bir potada eritmek istedi\u011fi i\u00e7in e\u011flenceler d\u00fczenlemesidir. \u0130ktidar, bu nedenle e\u011flenceler d\u00fczenlemekle kalmaz, olanaklar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131r, en geni\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ister. \u00c7\u00fcnk\u00fc iktidar e\u011flencesinin kap\u0131s\u0131ndan giren her birey, var olan realitenin bir par\u00e7as\u0131 olur, onu benimser. Bu benimseme s\u00fcreci sadece kat\u0131l\u0131mc\u0131larla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir; kat\u0131lan her ki\u015fi g\u00fcndelik hayat i\u00e7inde bu felsefi anlay\u0131\u015f\u0131, bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ba\u015fkalar\u0131yla etkile\u015ferek yayar. <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar\u0131n E\u011flencesinden E\u011flencenin \u0130ktidar\u0131na<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar e\u011flencesine kat\u0131lanlar, kapt\u0131klar\u0131 bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131r gibi, iktidar\u0131n, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131r ve bula\u015ft\u0131r\u0131rlar: <\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki etkile\u015fim ve birbirinden \u00f6d\u00fcn\u00e7leme al\u0131n\u0131p sonra alan\u0131n hayat\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde modifikasyonlar\u0131 yapanlar, \u0130skender\u2019in ordusuyla birlikte gelen nalbantlar, kumar oynat\u0131c\u0131lar\u0131, \u015fark\u0131c\u0131lar, masalc\u0131lar, seyyar sat\u0131c\u0131lar, h\u0131rs\u0131zlar, fahi\u015feler, t\u00fcccarlar, tefeciler, b\u00fcy\u00fcc\u00fcler, muskac\u0131lar ile bunlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ordularla birlikte toplanan, y\u00fcr\u00fcyen, ka\u00e7\u0131\u015fan, sonra tekrar ordular\u0131n etraf\u0131nda toplanan insanlar olmu\u015ftur. Bunlar, bir \u00e7e\u015fit g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki medyadan halk aras\u0131na yay\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fcnce, de\u011fer ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n aktar\u0131m\u0131ndaki kanaat \u00f6nderleri ve kanaat yap\u0131c\u0131lar\u0131 gibi i\u015f g\u00f6rerek, \u0130skender ordusunun ge\u00e7ti\u011fi \u00fclkelerdeki \u015fehirlerde, kasabalarda onlarca, y\u00fczlerce y\u0131l s\u00fcrecek bir harmanlanman\u0131n, de\u011fi\u015fimlerden ge\u00e7irmenin, eklenmenin odaklar\u0131 olmu\u015ftur.<\/em>(18)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130skender\u2019in, fetihlerin de sadece k\u0131l\u0131\u00e7 kullanmay\u0131p, k\u0131l\u0131\u00e7tan daha etkili ve kal\u0131c\u0131 y\u00f6ntemleri de benimsemesi ve bu yolla b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde etmesiyle; Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00e7ok uzun y\u0131llar boyunca bir imparatorluk olarak ya\u015famas\u0131nda, bilek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda, d\u00fczenledi\u011fi \u015fenliklerin de etkisinin olmas\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli bir benzerlik bulunmaktad\u0131r. \u00dcnsal Oskay\u2019\u0131n deyimiyle; \u201ck\u0131sacas\u0131, insanlar\u0131n d\u00fczayak aptall\u0131klar\u0131, ger\u00e7eklikten ka\u00e7malar\u0131na neden olan \u00f6dleklikleri de\u011fil; yalan\u0131 do\u011fru diye g\u00f6steren axis mundi\u2019lerin olu\u015fumuna, kabullenimine neden olan reel politiktir; bu reel politi\u011fin g\u00fc\u00e7 dengesidir. Evlilikte, a\u015fklarda, futbolda, sava\u015flarda, dinlerde\u2026\u201d<\/em>(19)<\/em><\/strong> bu reel politi\u011fin olu\u015fumuna ku\u015fkusuz en \u00e7ok iktidar e\u011flenceleriyle ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r. <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar\u0131n e\u011flencesi, e\u011flencenin iktidar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u201c\u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015firken\u201d<\/em>, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n axis mundi\u2019<\/em>si de g\u00fcndelik hayat\u0131n t\u00fcm renkleri \u00fczerine g\u00f6lgesini d\u00fc\u015f\u00fcrerek, ya\u015famaya devam eder; ta ki \u201chep birlikte t\u00fcketilebilecek olan zenginlik\u201d<\/em>, imparatorlu\u011fun ellerinin aras\u0131ndan kay\u0131p gidene ve Osmanl\u0131\u2019n\u0131n axis mundi\u2019<\/em>si par\u00e7alanana kadar…<\/p>\n\n\n\n

Yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Bir An Olarak E\u011flence<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm \u015fenliklerin ortak \u00f6zelli\u011fi abart\u0131d\u0131r. E\u011flencenin yap\u0131labilmesi i\u00e7in bir araya getirilen her \u015fey, g\u00fcndelik olarak var oldu\u011fu bi\u00e7imden \u00e7ok daha farkl\u0131 ve \u00e7ok daha abart\u0131l\u0131 bir \u015fekilde d\u00fczenlenir. Giysiler her g\u00fcn giyilen giysiler gibi de\u011fildir. Yiyecekler her zaman olandan daha fazla ve \u00e7e\u015fitlidir. G\u00fcndelik ya\u015fam alanlar\u0131; evler, yollar, okullar, bah\u00e7eler s\u00fcslenerek, her g\u00fcn oldu\u011fundan daha farkl\u0131 bir \u00e7ehreye kavu\u015fturulur. \u0130li\u015fkiler, diyaloglar, oyunlar ger\u00e7ek\u00fcst\u00fc bir co\u015fku ile ya\u015fan\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar e\u011flencenin; g\u00fcndelik hayat\u0131n rutinlerine meydan okurcas\u0131na abart\u0131larak, yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir an olarak ya\u015fanmas\u0131na neden olur. E\u011flence an\u0131, bir dolma ve bo\u015falma an\u0131d\u0131r. Hayat\u0131n tekd\u00fczeli\u011fine, zorlu\u011funa, ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, adaletsizli\u011fine kar\u015f\u0131 bir hayk\u0131r\u0131\u015f an\u0131d\u0131r, e\u011flence. <\/p>\n\n\n\n

Her \u015feyin haz\u0131rlanmas\u0131 y\u0131llar boyu s\u00fcrebilir ve insanlar bu k\u0131sa s\u00fcreli bollu\u011fu ya\u015famak i\u00e7in uzun bir yoklu\u011fa katlanmak zorunda olabilirler. Ama onlar bu an i\u00e7in ya\u015farlar ve bu ana ula\u015fabilmek i\u00e7in durmaks\u0131z\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/em>(20)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

E\u011flenceye ula\u015fma duygusu, hayat\u0131n devindirici g\u00fcc\u00fcd\u00fcr ve iktidarlar, bu duygunun hesab\u0131n\u0131 iyi yaparlar. E\u011flenceye ula\u015fma duygusunun suiistimali, devlet y\u00f6netiminin temel politikalar\u0131ndan birini olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 e\u011flencelerinin d\u00fczenlenme \u015fekline bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu abartma a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/p>\n\n\n\n

R\u00f6nesans d\u00f6nemi Avrupa \u015fenliklerinde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Osmanl\u0131lar\u0131n kutlamalar\u0131nda da tahtadan \u00e7ad\u0131r bezine, de\u011ferli kuma\u015flardan kandillere kadar t\u00fcrl\u00fc malzemeler kullan\u0131larak, her g\u00fcn i\u00e7inde ya\u015fanan g\u00fcnl\u00fck mek\u00e2nlardan \u015fenli\u011fe \u00f6zg\u00fc \u2018fantastik\u2019 mek\u00e2nlar yarat\u0131l\u0131rd\u0131… Padi\u015fahlar seferden geri d\u00f6nd\u00fcklerinde yap\u0131lan ge\u00e7it t\u00f6renlerinde ba\u015fkentin sokaklar\u0131 reng\u00e2renk de\u011ferli kuma\u015flar as\u0131larak s\u00fcslenirdi… \u015eenlik alaylar\u0131 i\u00e7in cami ve hamamdan ba\u015fka kale maketleri de haz\u0131rlan\u0131rd\u0131… \u00dc\u00e7 katl\u0131 kale maketinin alt kat\u0131nda tepesi dendanl\u0131 duvarlar\u0131n arkas\u0131nda toplar ve askerler yer almakta, \u00fcstte geride g\u00f6rkemli bir bur\u00e7 y\u00fckselmektedir.<\/em>(21)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi g\u00fcndelik hayat, \u015fenliklerde, abart\u0131l\u0131 bir \u015fekilde tasvir edilmektedir. \u0130ktidar ya da toplum, e\u011flencede, kendisine en \u00e7ok mutluluk veren yanlar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmakta, bu yanlar\u0131 oldu\u011fundan daha da fazla abartarak kendini yeniden \u00fcretmektedir. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6zg\u00fcrle\u015firken K\u00f6lele\u015fmek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E\u011flence, var olan\u0131n yeniden ve daha abart\u0131l\u0131 bir \u015fekilde yans\u0131t\u0131larak \u00fcretilmesidir. Bu nedenle iktidar e\u011flenceleri sistemin yeniden \u00fcretildi\u011fi alanlar olmaktad\u0131r. Ge\u00e7it alaylar\u0131nda bulunan kale maketleri \u00e7evresinde, temsili olarak yap\u0131lan sava\u015f, daha \u00f6nce kazan\u0131lm\u0131\u015f olan zaferin yaratt\u0131\u011f\u0131 co\u015fkunun, bir kez daha ya\u015fanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu \u015fekilde, bir zafer, bir\u00e7ok kere canland\u0131r\u0131larak yeniden \u00fcretilir ve her defas\u0131nda ordu, sanki yeni bir zafer kazanm\u0131\u015f gibi olur. Ya\u015fan\u0131lm\u0131\u015f olan\u0131n yeniden tasvir edili\u015fi, ortak haf\u0131zay\u0131 hem olu\u015fturur hem de canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 muhafaza etmesini sa\u011flar. Bu sayede, sadece sava\u015fa kat\u0131lanlar de\u011fil, herkes, zaferin al\u0131n\u0131\u015f\u0131na ortak olur. Hep birlikte kazan\u0131lan zafer duygusu, toplumsal bir ortak kimlik yarat\u0131r. Toplumu olu\u015fturan bireyler, bu ortak payda alt\u0131nda bir araya gelirler. <\/p>\n\n\n\n

E\u011flencenin bu birle\u015ftirici etkisinden dolay\u0131, iktidarlar, denetimleri d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen e\u011flencelere korku ve \u015f\u00fcphe ile yakla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu korku ve \u015f\u00fcphe, bir yandan, halk\u0131n kendi ba\u015f\u0131na d\u00fczenledi\u011fi e\u011flencelerin say\u0131s\u0131n\u0131 azaltm\u0131\u015f, yap\u0131labilenler \u00fczerinde a\u015f\u0131r\u0131 bir denetim kurulmas\u0131na neden olmu\u015f; di\u011fer yandan iktidar e\u011flencelerinin de k\u0131smi bir \u201crahatl\u0131k\u201d<\/em> i\u00e7inde ya\u015fanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin padi\u015fah\u0131n d\u00fczenletti\u011fi \u015fenlikler s\u0131ras\u0131nda \u0130stanbullu erkeklerin, aralar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman olan var m\u0131 diye bak\u0131lmadan Galata meyhanelerinde e\u011flenmelerine g\u00f6z yumuldu\u011funu pek \u00e7ok yazar anlatmaktad\u0131r.<\/em>(22)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Ama bu durum, iktidar\u0131n, kendi d\u00fczenlemedi\u011fi e\u011flencelere kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ku\u015fku ve korkunun bir yans\u0131mas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n

S\u00fcnni devlet g\u00f6revlileri ba\u015fka bayram kutlamalar\u0131na sapk\u0131nl\u0131k g\u00f6z\u00fcyle bakar, kutlayanlar\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fte olup olmamalar\u0131na ald\u0131rmadan yasaklard\u0131.<\/em>(23)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019da halk e\u011flencelerinin az say\u0131da, padi\u015fah\u0131n d\u00fczenletti\u011fi \u015fenliklerin ise \u00e7ok say\u0131da olmas\u0131 toplumsal \u00e7at\u0131\u015fma dinamiklerinin bir g\u00f6stergesidir. <\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar, kendisinin d\u00fczenlenmedi\u011fi e\u011flenceleri genellikle yasaklam\u0131\u015ft\u0131r; \u00f6zellikle ba\u015fkent ve yak\u0131n \u00e7evresinde bu e\u011flencelerin uygulanmas\u0131 kat\u0131 bir \u015fekilde engellenmi\u015ftir. Benzer e\u011flencelerin, merkezden daha uzak b\u00f6lgelerde yap\u0131lmas\u0131 ise genellikle olanakl\u0131 olmu\u015ftur. Halk e\u011flencelerinin yasaklanma nedeni, genellikle devlet g\u00fcvenli\u011fidir. E\u011flence i\u00e7in toplanan kalabal\u0131\u011f\u0131n, hedef olarak kendisine y\u00f6nelmesinden korkan iktidar, bu ku\u015fku ve korkusuna uygun bir politika izlemi\u015ftir. Dinsel ve ahlaksal nedenlerle engellenen e\u011flencelerde vard\u0131r; \u00f6rne\u011fin, \u201cen sevilen bayram e\u011flencelerinden biri olan sal\u0131ncaklar halk\u0131n ahlak\u0131n\u0131 koruma gerek\u00e7esiyle yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em>(24)<\/em><\/strong> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 devlet y\u00f6netiminin, e\u011flence kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutum ve politikalar\u0131, egemenler taraf\u0131ndan tarihin her d\u00f6neminde benimsenmi\u015ftir. \u0130ktidar\u0131n e\u011flencesi, halka, devlet ideolojisinin aktar\u0131lmas\u0131n\u0131n bir arac\u0131d\u0131r. Bu aktar\u0131m s\u00fcreci, e\u011flencenin toplumsal i\u015flevlerini de belirler. Milyonlarca insan\u0131n olu\u015fturdu\u011fu toplumsal yap\u0131, g\u00fcndelik hayat\u0131n belirli ortak paydalar alt\u0131nda birle\u015ftirilmesini gerektirir. Bu birle\u015ftirme eylemi, g\u00fcncel ve tarihsel olaylar\u0131n harmanlanarak, e\u011flence an\u0131nda yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131; hem duygusal hem sosyal hem de ekonomik a\u00e7\u0131dan, g\u00fcndelik hayat\u0131n; ahlaksal, dinsel, kurumsal, estetik de\u011fer ve davran\u0131\u015flar ba\u011flam\u0131nda abart\u0131l\u0131 bir \u015fekilde a\u015f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelir. E\u011flencenin bu \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici do\u011fas\u0131, iktidar\u0131n y\u00f6nlendirmesi alt\u0131nda, var olan\u0131n kabul\u00fcne d\u00f6n\u00fck bir i\u015flev \u00fcstlenir. \u0130ktidar, e\u011flenceyi, resmi ideolojinin bir par\u00e7as\u0131 haline getirerek; d\u00fcn\u00fc istedi\u011fi \u015fekilde onaylat\u0131r, bug\u00fcn\u00fc garanti alt\u0131na al\u0131r ve ayn\u0131 zamanda halk\u0131n zihninde, egemenli\u011fini garanti alt\u0131na alacak bir yar\u0131n modeli yarat\u0131r. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Benzeri b\u00fct\u00fcn iktidarlar gibi Osmanl\u0131\u2019n\u0131n da al\u00e2meti f\u00e2rikas\u0131 bundan ibarettir\u2026 \u0130ktidar\u0131n e\u011flencesi, e\u011flencenin iktidar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u201c\u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015firken\u201d<\/em>, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n axis mundi\u2019<\/em>si de g\u00fcndelik hayat\u0131n t\u00fcm renkleri \u00fczerine g\u00f6lgesini d\u00fc\u015f\u00fcrerek, ya\u015famaya devam eder; ta ki \u201chep birlikte t\u00fcketilebilecek olan zenginlik\u201d<\/em>, imparatorlu\u011fun ellerinin aras\u0131ndan kay\u0131p gidene ve Osmanl\u0131\u2019n\u0131n axis mundi\u2019<\/em>si par\u00e7alanana kadar…<\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131 iktidar\u0131n e\u011flencesi; \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirirken k\u00f6lele\u015ftiren, co\u015ftururken ayn\u0131la\u015ft\u0131ran, e\u011flendirirken \u00f6ld\u00fcren e\u011flencenin iktidar\u0131n\u0131 kurar; hi\u00e7 kimsenin birbirine benzemedi\u011fi ama herkesin ayn\u0131 oldu\u011fu anda, e\u011flence olmayan e\u011flencenin \u00fczerine kurulu, yeni bir d\u00fcnyan\u0131n kap\u0131lar\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcnde, sonuna kadar a\u00e7\u0131l\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\u015eubat 2010<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.)<\/strong> NEC\u0130PO\u011eLU, Nevra, G\u00fcndelik Hayat\u0131n Renkleri,<\/em> \u201cBizans \u0130stanbul\u2019unda G\u00fcndelik Hayat\u201d,Yay\u0131ma Haz\u0131rlayan: Mustafa Arma\u011fan, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1997, c.3, s.61.

2.)<\/strong> Ibid<\/em>., s.61.

3.)<\/strong> Ibid<\/em>., s.61.

4.)<\/strong> FAROQHI, Suraiya; Osmanl\u0131 K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve G\u00fcndelik Ya\u015fam -Orta\u00e7a\u011fdan Yirminci Y\u00fczy\u0131la-, \u00e7ev. Elif K\u0131l\u0131\u00e7, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, 1998, s.189.

5.)<\/strong> Ibid<\/em>., s.61.

6.)<\/strong> NUTKU, \u00d6zdemir, G\u00fcndelik Hayat\u0131n Renkleri, <\/em>\u201cEski \u015eenlikler\u201d, Yay\u0131ma Haz\u0131rlayan: Mustafa Arma\u011fan, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1997, c.3, s.97.

7.)<\/strong> Ibid<\/em>., s.97.

8.)<\/strong> FAROQHI, Suraiya; agy<\/em>, s.194.

9.) <\/strong>NUTKU, \u00d6zdemir, agy,<\/em> c.3, s.97.

10.)<\/strong> Agy,<\/em> s.105-106.

11.)<\/strong> FAROQHI, Suraiya; agy.,<\/em> s.185.

12.)<\/strong> CANETTI, Elias, Kitle ve \u0130ktidar<\/em>, \u00e7ev. G\u00fcl\u015fat Aygen, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 1998, s.61-62.

13.)<\/strong> FAROQHI, Suraiya; agy, <\/em>s.189.

14.)<\/strong> NUTKU, \u00d6zdemir, agy.,<\/em> c.3, s.121.

15.)<\/strong> Agy,<\/em> s.138.

16.)<\/strong> FAROQHI, Suraiya; agy,<\/em> s.190.

17.)<\/strong> FAROQHI, agy,<\/em> s.185.

18.)<\/strong> OSKAY, \u00dcnsal; Yalan\u0131 Do\u011fru Yapan ne?<\/em>, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, G\u00fcz 1998, say\u0131. 16, s.137.

19.)<\/strong> Agy<\/em>, s.143.

20.)<\/strong> CANETTI, agy,<\/em> s.62.

21.)<\/strong> Ibid., <\/em>s.192-193.

22.)<\/strong> FAROQHI, Suraiya; Osmanl\u0131 K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve G\u00fcndelik Ya\u015fam -Orta\u00e7a\u011fdan Yirminci Y\u00fczy\u0131la-, \u00e7ev. Elif K\u0131l\u0131\u00e7, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, 1998, s.197.

23.)<\/strong> Agy<\/em>, s.198.

24.)<\/strong> Agy<\/em>, s.199.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u0131\u015f\u0131m\u0131zdaki ger\u00e7ekli\u011fin tam olarak kavranabilmesi, ancak, maddi ko\u015fullar\u0131n tam olarak kavranabilmesiyle olanakl\u0131d\u0131r. Maddi ko\u015fullar\u0131n hesaba kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 her \u00e7\u00f6z\u00fcmleme s\u00fcreci, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak referanslar\u0131n\u0131 bu d\u00fcnyan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda arayacakt\u0131r. Tarihsel geli\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bu tek yanl\u0131 ve anti-diyalektik kavran\u0131\u015f\u0131 bizi, tarihsel ve g\u00fcncel olaylar\u0131; ekonomik, toplumsal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fiminin bir sonucu olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek olana\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":242,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[648],"tags":[308,305,306,307,304,47],"class_list":["post-241","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-osmanli-devletinde-sinif-mucadelesi","tag-devletinde","tag-eglence","tag-iktidar","tag-osmanli","tag-osmanlida","tag-ve"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=241"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":243,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241\/revisions\/243"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}