Bug\u00fcnlerde \u00c7in ve Avrupa’da ya\u015fanan enerji k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131na da yay\u0131lacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. L\u00fcbnan’da \u00fclke genelinde g\u00fcnlerce s\u00fcren bir elektrik kesintisi ya\u015fand\u0131. Buna ko\u015fut olarak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda do\u011fal gaz, petrol, k\u00f6m\u00fcr ve genel olarak hammaddelerin piyasa fiyatlar\u0131nda bir art\u0131\u015f ya\u015fan\u0131yor. En kritik nokta ise \u00c7in’deki elektrik kesintileri nedeniyle \u00fclkenin 20 vilayetinde sanayinin yar\u0131 fel\u00e7 olmas\u0131. Bu yeni kriz neden kaynaklan\u0131yor?<\/p>\n\n\n\n
S\u00f6z konusu durum ku\u015fkusuz, 2020’nin ba\u015f\u0131nda Covid-19 pandemisi ile iyice derinle\u015fen, d\u00fcnya kapitalist ekonomisindeki en ciddi krizin h\u00e2l\u00e2 alttan alta s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Bu da, IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131 ve di\u011fer emperyalist \u00f6rg\u00fctlerin, krizin a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7in b\u00fcy\u00fck bir krizin ba\u015flar\u0131nda. \u00c7in’in b\u00fcy\u00fck \u00e7okuluslu \u015firketlerinden biri olan, emlak devi Evergrande’nin iflas\u0131n e\u015fi\u011fine gelmesiyle birlikte, bu krizin ilk, sar\u0131 alarm\u0131 gelmi\u015fti (1)<\/strong>. \u015eimdiyse, burjuva bas\u0131n\u0131ndan bir man\u015fette \u015funu okuyoruz: Evergrande’yi unutun: \u00c7in t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 zora sokabilecek bir enerji kriziyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya<\/em>. (El Economista.es, 27\/9\/21)<\/p>\n\n\n\n En \u00e7ok etkilenen vilayetler aras\u0131nda, \u00c7in ekonomisinin neredeyse \u00fc\u00e7te birine denk gelen \u00fc\u00e7 sanayi merkezi olan Jiangsu, Zhejiang ve Guangdong yer al\u0131yor. Enerji k\u0131s\u0131tlamalar\u0131, \u00f6zellikle de elektrik kesintileri sonucunda, \u00e7e\u015fitli fabrikalar tamamen veya k\u0131smen kapan\u0131yor ve haneler elektrikten mahrum kal\u0131yor. Al\u00fcminyum haddeleme tesislerinin kapanmas\u0131 metal fiyatlar\u0131n\u0131 etkilerken, ayn\u0131 \u015fekilde tekstil \u00fcreticileri ve soya fasulyesi i\u015fleme tesisleri de zor durumda. Ayr\u0131ca, Avrupa ve d\u00fcnya i\u00e7in gerek otomobil bile\u015fenleri gerek teknolojik cihazlar \u00fcreten yabanc\u0131 \u00e7okuluslu \u015firketlere ait fabrikalar da bu durumdan etkileniyor. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00fcretimde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ger\u00e7ekle\u015fmesi ve bu t\u00fcr cihazlarda k\u0131tl\u0131k ya\u015fanmas\u0131 ihtimali beliriyor.<\/p>\n\n\n\n Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda kayg\u0131lanan \u00e7okuluslu \u015firketler aras\u0131nda, tedarik\u00e7ileri \u00c7in’de bulunan Avrupa ve d\u00fcnya otomobil sanayinin yan\u0131 s\u0131ra, Apple ve Tesla bulunuyor. Elektronik \u00fcr\u00fcnlerin tedarik zinciri k\u0131smen kesintiye u\u011frayabilir ve sonu\u00e7ta Avrupa’ya g\u00f6nderilecek otomobil par\u00e7alar\u0131 veya otomobillerde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler olabilir. Ve bu geli\u015fmelerin tam da, kuzey yar\u0131mk\u00fcrenin k\u0131\u015fa girdi\u011fi d\u00f6nemde meydana gelmesi milyonlarca hanenin \u0131s\u0131nmas\u0131n\u0131 tehlikeye at\u0131yor. \u00d6te yandan, d\u00fcnya pazar\u0131nda s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal gaz (LNG) ve petrol fiyat\u0131 da y\u00fckseliyor; oysa \u00c7in \u00f6nemli bir petrol ve gaz \u00fcreticisi de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n \u00c7in’in ba\u015fl\u0131ca t\u00fcketicilerden biri oldu\u011fu k\u00f6m\u00fcr\u00fcn fiyat\u0131 da y\u00fckselmekte. \u00c7in m\u00fcthi\u015f miktarda k\u00f6m\u00fcr \u00fcretmesine ra\u011fmen, bu \u00fcretim \u00fclkenin i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layam\u0131yor ve k\u00f6m\u00fcr ithal ediliyor. Ya\u015fanan do\u011fal gaz s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle \u00c7in k\u00f6m\u00fcr ithalat\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yor; oysa uluslararas\u0131 bas\u0131n\u00e7 ve k\u00fcresel \u0131s\u0131nma nedeniyle \u00c7in k\u00f6m\u00fcr kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Son g\u00fcnlerde Avustralya’dan gelen y\u00fck gemileri \u00c7in’e yakla\u015f\u0131k 450 bin ton k\u00f6m\u00fcr ta\u015f\u0131d\u0131. <\/p>\n\n\n\n Avrupa kapitalizmi bu fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131 faturalara yans\u0131tarak bedeli i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve halk kesimlerine \u00f6detmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi (\u00c7KP) diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc eylemlerin artmas\u0131 ve toplumsal isyan korkusu y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok y\u00fcksek bir fatura zamm\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor (2)<\/strong>. Bu sosyal gerilime dair ilk emareler, milyonlarca tasarruf sahibinin evlerini kaybetti\u011fi, yukar\u0131da bahsetti\u011fim Evergrande emlak krizi ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkedeki olumsuz sosyal durumun fark\u0131nda olan \u00c7in kapitalist diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, aylard\u0131r b\u00fcy\u00fck \u00c7in \u00e7okuluslu \u015firketlerine bask\u0131 yaparak, k\u00e2rlar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekmelerini istiyor. Bizzat Cumhurba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, kitleler nezdinde kendisini “zenginlere meydan okuyan” lider gibi sunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fma yaparak, “refah\u0131 payla\u015fma” slogan\u0131n\u0131 zikretti. Kriz \u00f6yle bir d\u00fczeyde ki, Xi ayn\u0131 konu\u015fmada, b\u00fct\u00fcn ba\u015far\u0131lar\u0131na ra\u011fmen \u00c7in’in aynen SSCB gibi \u00e7\u00f6kebilece\u011fi tehlikesine dikkat \u00e7ekerek \u015fu uyar\u0131da bulundu: <\/p>\n\n\n\n \u201cSSCB \u00e7\u00f6kt\u00fc, \u00e7\u00fcnk\u00fc esasen Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi halktan koptu ve salt kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumaya d\u00fc\u015fk\u00fcn ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir b\u00fcrokrat z\u00fcmresine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u201d (Xi’nin Temmuz ay\u0131nda parti \u00fcyelerine y\u00f6nelik konu\u015fmas\u0131ndan). <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Xi b\u00f6ylece iddial\u0131 bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma ve \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir uyar\u0131 yapt\u0131; bu da \u00c7in’de, enerji krizinin iyice k\u00f6r\u00fckleyebilece\u011fi ciddi bir kriz ya\u015fanmakta oldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n Avrupa ve \u0130ngiltere’de de LNG ve petrol fiyatlar\u0131 y\u00fckseliyor; ge\u00e7en y\u0131ldan bug\u00fcne %500 civar\u0131nda art\u0131\u015f s\u00f6z konusu. Norve\u00e7 hari\u00e7, Avrupa’n\u0131n \u00f6nemli miktarda do\u011fal gaz \u00fcretmedi\u011fini, sanayi ve hanelerin do\u011fal gaz ihtiyac\u0131n\u0131n %70’inin ithal edilmek durumunda oldu\u011funu hat\u0131rlayal\u0131m. Gaz fiyatlar\u0131 rekor bir art\u0131\u015fla megawatt saat ba\u015f\u0131na 115 dolar d\u00fczeyine y\u00fckseldi, \u00f6te yandan petrol fiyatlar\u0131 da Kas\u0131m 2014’ten bu yana en y\u00fcksek seviyesine ula\u015ft\u0131. \u00d6rne\u011fin ABD’de ham petrol\u00fcn varili neredeyse 80 dolar; Avrupa’da referans al\u0131nan Brent ham petrol\u00fcn\u00fcn varil fiyat\u0131 ise 82.87 dolara y\u00fckseldi. Bu da \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde halk\u0131n \u00f6dedi\u011fi faturalarda bir art\u0131\u015f\u0131 beraberinde getiriyor. Do\u011fal gaz faturalar\u0131nda astronomik zam ya\u015fanan \u00fclkelerden biri, di\u011fer Avrupa \u00fclkelerine nazaran elektrik \u00fcretiminde do\u011fal gaza \u00e7ok daha fazla ba\u011f\u0131ml\u0131 olan \u0130spanyol devleti. Ama hi\u00e7bir \u00fclke bu sorundan muaf de\u011fil: \u00d6rne\u011fin Fransa ve \u0130talya’da da elektri\u011fe zam geldi.<\/p>\n\n\n\n Do\u011fal gaz, petrol ve k\u00f6m\u00fcrdeki k\u0131tl\u0131\u011fa ve bu hammaddelerde fiyat art\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7an bir dizi fakt\u00f6r var. Temel neden, d\u00fcnya kapitalist sisteminin i\u00e7inden ge\u00e7mekte oldu\u011fu kriz: Somut olarak, ba\u015fta petrol, gaz ve k\u00f6m\u00fcr \u00fcreticileri olmak \u00fczere \u00e7okuluslu \u015firketler, k\u00e2rlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in k\u0131yas\u0131ya rekabet halinde.<\/p>\n\n\n\n Do\u011frusu do\u011fal gaz veya petrol “bitmiyor”; mesele, aslen \u00e7okuluslu \u015firketlerin rol\u00fcyle ili\u015fkili. Pandeminin dip noktas\u0131n\u0131n geride kalmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00fcretimin yeniden artmas\u0131yla birlikte, b\u00fcy\u00fck do\u011fal gaz, petrol ve k\u00f6m\u00fcr \u00fcreticileri, pandemi d\u00f6neminde sanayi ve hizmet sekt\u00f6r\u00fcndeki k\u0131smi gerileme nedeniyle ya\u015fad\u0131klar\u0131 kay\u0131plar\u0131 telafi etmek istiyor. Pandemi d\u00f6neminde deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131, u\u00e7aklar, otob\u00fcsler k\u0131smen durmu\u015f, bu da enerji, gaz ve yak\u0131t t\u00fcketiminde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden olmu\u015ftu. \u00d6yle ki, \u00e7okuluslu petrol ve gaz \u015firketlerinin ellerindeki \u00fcretim fazlas\u0131n\u0131 depolayacak yer bulamad\u0131\u011f\u0131 zamanlar olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcnse, b\u00fcy\u00fck \u00e7okuluslu \u015firketler bu kay\u0131plar\u0131n\u0131 telafi etmek istiyor ve bunun faturas\u0131n\u0131 d\u00fcnya i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ve d\u00fcnya halklar\u0131na \u00e7\u0131kartmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. ABD, Rusya ve Katar gibi b\u00fcy\u00fck do\u011fal gaz \u00fcreticilerinde k\u0131tl\u0131k durumu yok ancak bu enerji zengini \u00fclkeler ve onlar\u0131n \u00e7okuluslu \u015firketleri \u00fcretimi art\u0131rmay\u0131 reddediyor. Ve b\u00f6ylece do\u011fal gaz, petrol ve k\u00f6m\u00fcr fiyatlar\u0131nda bir art\u0131\u015f ya\u015fanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yorlar. <\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki borsalarda, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin bu fiyatlarda art\u0131\u015f ya\u015fanaca\u011f\u0131 beklentisine g\u00f6re hareket etmesiyle, spek\u00fclatif bir kumar oynan\u0131yor. Hammadde fiyatlar\u0131 Chicago, Wall Street, Londra veya Hong Kong’da belirleniyor. Bu borsalardaki spek\u00fclat\u00f6rler, h\u0131zl\u0131 k\u00e2r elde etme amac\u0131yla d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir kaos yaratmaktan \u00e7ekinmiyor. Bu da, kitlelerin b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famas\u0131na, evlerin \u0131s\u0131namamas\u0131na ve fatura zamlar\u0131na neden oluyor: Bedeli, d\u00fcnyadaki milyonlarca m\u00fclks\u00fcz insan, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve halk kesimleri \u00f6d\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n Kitleleri etkilemeye devam eden bir di\u011fer olgu ise, emperyalist \u00fclkelerin k\u00f6m\u00fcr t\u00fcketimini azaltma yalan\u0131: K\u00f6m\u00fcr t\u00fcketimindeki art\u0131\u015f, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla m\u00fccadele etti\u011fini s\u00f6yleyen emperyalizmin ve onun b\u00fcy\u00fck “iklim zirvelerinin\u201d ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyuyor. Her ne kadar bu \u00fclkeler k\u00f6m\u00fcr t\u00fcketimine son verecek planlardan dem vursa da, k\u00f6m\u00fcr \u00f6zellikle \u00c7in’de, ama ayn\u0131 zamanda Avrupa ve Avustralya’da da enerji \u00fcretmek i\u00e7in temel bir kaynak olarak kullan\u0131lmaya devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin \u0130ngiltere’ye bakal\u0131m: Enerji darbo\u011faz\u0131 ya\u015fayan \u00fclke, elektrik \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in k\u00f6m\u00fcrle \u00e7al\u0131\u015fan elektrik santrallerini yeniden devreye ald\u0131. Oysa \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti, 2024 y\u0131l\u0131na kadar k\u00f6m\u00fcr t\u00fcketimine tamamen son verme hedefi koymu\u015ftu: \u0130ngiltere ayr\u0131ca Kas\u0131m ay\u0131nda Glasgow’da d\u00fczenlenen d\u00fcnya iklim konferans\u0131 COP26’ya evsahipli\u011fi yapan \u00fclke. \u0130ngiltere 2050 itibariyle karbon n\u00f6tr hale gelme s\u00f6ylemini benimseyen \u00fclkelerden de biri: B\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamalar, \u0130sve\u00e7li gen\u00e7 Greta Thunberg’in Avrupa’da \u00f6nderlik etti\u011fi \u00e7evre hareketleri taraf\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce, emperyalizmin “bla bla bla’s\u0131”, yani palavralar\u0131 olarak tan\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n\n En kritik \u00f6rnek ise \u00c7in \u00e7\u00fcnk\u00fc elektrik \u00fcretimi aslen k\u00f6m\u00fcre dayanan bu b\u00fcy\u00fck sanayi g\u00fcc\u00fc de do\u011faya zarar veren k\u00f6m\u00fcr\u00fcn hem \u00fcretim hem kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltma vaadinde bulunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in’deki enerjinin %56’s\u0131 k\u00f6m\u00fcrden \u00fcretiliyor ve \u00fclke, d\u00fcnyadaki en \u00f6nemli k\u00f6m\u00fcr t\u00fcketicisi. \u00c7in 2021’in ilk 8 ay\u0131nda yakla\u015f\u0131k 198 milyon ton k\u00f6m\u00fcr ithal etti. Hem \u00c7in’de hem Avrupa ve di\u011fer \u00fclkelerde k\u00f6m\u00fcr\u00fcn yo\u011fun kullan\u0131m\u0131n\u0131n s\u00fcrmesi, bu y\u0131l tan\u0131kl\u0131k etti\u011fimiz gibi, iklim krizinin daha da a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131na neden oluyor. Kapitalist k\u00f6m\u00fcr ticareti s\u00fcr\u00fcyor, nitekim \u00c7in ve Avustralya gibi k\u00f6m\u00fcr \u00fcreticileri k\u00f6m\u00fcr fiyatlar\u0131n\u0131 d\u00fczenli bir \u015fekilde art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zetlemek gerekirse, do\u011fal gaz, petrol, k\u00f6m\u00fcr ve hammadde fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesinde ifadesini bulan bir \u201cenerji k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 krizinin\u201d i\u00e7inden ge\u00e7iyoruz. Bu, kapitalist krizin farkl\u0131 bir tezah\u00fcr\u00fc ve burjuvazi i\u00e7indeki rekabeti iyice tetikleyecek. Fakat bu durumdan en \u00e7ok zarar\u0131 yine d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki kitleler g\u00f6recek. Gezegendeki milyarlarca insan g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda daha fazla s\u0131k\u0131nt\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015facak ve ya\u015fam standard\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131k olacak; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7in’de ve d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerinde bir\u00e7ok fabrika tamamen veya k\u0131smen kapan\u0131yor, \u00fccretlerde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fan\u0131yor, h\u00fck\u00fcmetler krizi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na \u00f6detmek i\u00e7in faturalara zam yap\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te, kemer s\u0131kma planlar\u0131, fatura zamlar\u0131, \u00fccretlerde ve emekli maa\u015flar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fanmas\u0131yla beraber, toplumsal \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n yeni bi\u00e7imleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelece\u011fiz. Ve biz gerek \u0130UB-DE (\u0130\u015f\u00e7ilerin Uluslararas\u0131 Birli\u011fi – D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal) olarak, gerek d\u00fcnyan\u0131n militan sendika hareketleri olarak, \u00e7okuluslu \u015firketlerin ve emperyalizmin bu kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunuyoruz. Bu seferberli\u011fin \u00e7e\u015fitli yans\u0131malar\u0131n\u0131 bir s\u00fcredir, Kolombiya ve \u015eili gibi Latin Amerika \u00fclkelerindeki halk ayaklanmalar\u0131nda, Brezilya’da Bolsonaro’ya kar\u015f\u0131 s\u00fcren g\u00f6sterilerde, Fransa ve \u0130talya’daki sendika grevlerinde, Almanya’daki demiryolu grevinde g\u00f6r\u00fcyoruz. Kapitalizmin krizini i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na \u00f6detmeye y\u00f6nelik bu yeni \u00e7abaya kar\u015f\u0131 durman\u0131n yolu, i\u015fte bu seferliklerden ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\nEnerji krizi Avrupa’ya yay\u0131l\u0131yor<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Gaz ve petroldeki fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve enerji k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedenleri<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
K\u00f6m\u00fcr t\u00fcketiminin artmas\u0131yla \u00e7evre krizi b\u00fcy\u00fcyor<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
***<\/h4>\n\n\n\n
Dipnotlar:<\/strong><\/h4>\n\n\n\n