Eski Yunan mitolojisinde, ilahlar kimi yok etmek isterlerse onu \u00f6nce delirtirlerdi. \u0130stanbul Kanal\u0131 gibisinden \u00e7\u0131lg\u0131n projelerden belki de Kuzey K\u0131br\u0131s\u2019\u0131, Irak ve Suriye\u2019nin kuzey kesimlerini yutma, hatta Azerbaycan\u2019la bir bi\u00e7imde b\u00fct\u00fcnle\u015fme emellerine kadar varan planlar\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fmeye iten ve akl\u0131 ba\u015f\u0131nda diplomatlar\u0131n, zeki ekonomistlerin ve gelece\u011fi g\u00f6ren \u00e7evrecilerin neredeyse \u201cdelilik\u201d gibi g\u00f6rd\u00fckleri uygulamalara y\u00f6nelen T\u00fcrkiyeli y\u00f6neticileri bu hale s\u00fcr\u00fckleyen ilahlar da kapitalizmin o y\u00fcce tanr\u0131lar\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Yirmi y\u0131ll\u0131k iktidar\u0131 boyunca y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 arkas\u0131ndan s\u00fcr\u00fckleyen ve bunu her a\u015famada do\u011frultu de\u011fi\u015fikli\u011fi yapma ve yapt\u0131rma becerisiyle ba\u015faran Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u201cpragmatist\u201d bir lider oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Pragmatizm, ki\u015finin ko\u015fullara uyarlanabilme yetene\u011finin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Ama Erdo\u011fan\u2019\u0131n bug\u00fcne kadarki as\u0131l becerisi onun \u201coport\u00fcnizminde\u201d yat\u0131yor; yani ko\u015fulardan yararlanarak, hatta o ko\u015fullar\u0131 zorlayarak hedefine ula\u015fabilmek f\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda. Bir anlamda onun destek\u00e7ileri, liderlerinin tarihi yapt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorlar. Onu \u201creis\u201d konumuna y\u00fckseltenin sadece onun ki\u015fisel becerileri de\u011fil, asl\u0131nda tarihin nesnel ko\u015fullar\u0131 oldu\u011funu pek d\u00fc\u015f\u00fcnmeden. \u015eimdi ise \u00f6nderlerinin tarihin ko\u015fullar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l ayakta kalmaya \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201c\u00fczerlerine \u00f6l\u00fc topra\u011f\u0131 serpilmi\u015f\u201d salonlarda sessizce, muhtemelen endi\u015feyle izliyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Ku\u015fkusuz bireylerin tarihin ak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde etkileri vard\u0131r, ama her zaman belirli ko\u015fullar alt\u0131nda ve o ko\u015fullar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde, belki de o s\u0131n\u0131rlarla \u00e7arp\u0131\u015farak. Belirli bir liderin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir rastlant\u0131d\u0131r; ama tarihin, belirli d\u00f6nemlerde \u00f6nemli bir lider \u00e7\u0131karmas\u0131 bir zorunlulu\u011fun \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
\u201c\u015e\u00f6yle \u015f\u00f6yle bir adam\u0131n ve tam da o adam\u0131n, belli bir zamanda, belli bir \u00fclkede ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, ku\u015fkusuz yaln\u0131zca bir \u015fanst\u0131r. Ama o e\u011fer ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131rsa, ikame edilmesi gere\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar ve bu ikame, iyi ya da k\u00f6t\u00fc, ama uzun zamanda bulunur. Napolyon\u2019u, i\u015fte tam da o Korsikal\u0131y\u0131, bizzat kendi sava\u015flar\u0131yla t\u00fckenen Fransa Cumhuriyetinin askeri diktat\u00f6r olarak gereksinmesi rastlant\u0131yd\u0131; ama ortada bir Napolyon olmasayd\u0131, onun yerini birinin dolduracak oldu\u011funu, gerek duyuldu\u011fu zaman birinin mutlaka bulundu\u011fu olgusu kan\u0131tlamaktad\u0131r: Sezar, Agustus, Cromwell, vb.\u201d (Marks-Engels, Se\u00e7me Yaz\u0131\u015fmalar 2, Sol Yay\u0131nlar\u0131, 1996).<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Erdo\u011fan\u2019\u0131 yirmi y\u0131ldan beri T\u00fcrkiye\u2019nin lideri yapan tarihin bir rastlant\u0131s\u0131yd\u0131, ama e\u011fer o olmasayd\u0131 \u00fclkenin ya\u015famakta oldu\u011fu s\u00fcre\u00e7 mutlaka onun bug\u00fcne kadar \u00fcstlendi\u011fi i\u015flevleri yerine getirecek bir ba\u015fka lideri \u00f6n plana \u00e7\u0131karacak, ileri iletecek, bir s\u00fcre ba\u015f tac\u0131 yapacakt\u0131. Yar\u0131 parlamenter (yar\u0131 Bonapartist) bir rejimle k\u00fcreselle\u015fme d\u00f6neminde kendini ayakta tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan T\u00fcrkiye kapitalizmi, 2008 d\u00fcnya krizinin ard\u0131ndan neoliberal politikalar\u0131 ba\u015fta emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlar olmak \u00fczere halk\u0131n her kesimden gelecek muhalefetine ra\u011fmen uygulayabilmek i\u00e7in bir Bonapart\u2019a ihtiya\u00e7 duyuyordu ve bu g\u00f6reve Erdo\u011fan talip oldu.<\/p>\n\n\n\n
Sermaye i\u00e7in taze g\u00fc\u00e7<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Bu andan itibaren de T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda izledi\u011fi virajlar\u0131, k\u00fcresel neoliberal d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019deki sermaye birikimi s\u00fcre\u00e7lerinin gereklerine ba\u011fl\u0131 ve ona paralel olarak d\u00f6nemlere ay\u0131rarak izlemek gerekiyor. AKP 2002\u2019de iktidar oldu\u011fu d\u00f6nemde, 2001 krizinin T\u00fcrkiye\u2019deki etkileri, \u00f6zellikle bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirilen yeniden yap\u0131lanma sayesinde atlat\u0131lm\u0131\u015f durumdayd\u0131. 1994 krizi sonras\u0131nda Tansu \u00c7iller h\u00fck\u00fcmetince devlet garantisi alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olan 70\u2019i a\u015fk\u0131n banka tasfiye oldu; bu bankalar batan Tasarruf ve Mevduat Sigorta Fonu\u2019na (TMSF) devredildiler. Bankac\u0131l\u0131k D\u00fczenleme ve Denetleme Kurumu \u00f6zerkle\u015ftirildi, riskleri s\u0131n\u0131rlayan kurallar kondu. Merkez Bankas\u0131 yasas\u0131 yenilendi, ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve esas g\u00f6revi fiyat istikrar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 olarak belirlendi. Kamuda \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelik \u00f6nlemler al\u0131nd\u0131 ve \u00f6zelle\u015ftirmelerin kararl\u0131l\u0131kla uygulanaca\u011f\u0131 belirtildi. IMF uzmanlar\u0131yla birlikte haz\u0131rlanan \u201cistikrar program\u0131\u201d da 2002 ba\u015f\u0131ndan itibaren murislerinden devralarak uygulamaya devam etti..<\/p>\n\n\n\n
Kas\u0131m 2002\u2019de d\u00fczenlenen erken se\u00e7imlerde AKP %34 oyla iktidara geldi\u011finde ekonomik dengelerde belirli bir istikrar sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Ama d\u00fcnya konjonkt\u00fcr\u00fcnde de bir de\u011fi\u015fim ya\u015fanmaktayd\u0131. K\u00fcreselle\u015fmenin getirdi\u011fi sermaye hareketlili\u011fi, geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerdeki k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimi kar\u015f\u0131s\u0131nda, sermayenin ucuz emek cennetleri olarak kabul edilen ve sendikala\u015fma oranlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck ve i\u015f g\u00fcvenli\u011finin son derece yetersiz oldu\u011fu \u00fclkelere akmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu do\u011frudan d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlar sayesinde \u201caz geli\u015fmi\u015f\u201d olarak kabul edilen \u00fclkelerin d\u00fcnya ihracat\u0131 i\u00e7indeki paylar\u0131 h\u0131zla artmaya ba\u015flayacak ve T\u00fcrkiye de bundan kendi pay\u0131na d\u00fc\u015feni alacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktadan itibaren AKP y\u00f6netimi alt\u0131ndaki T\u00fcrkiye\u2019de sermaye birikimi s\u00fcreci t\u00fcm\u00fcyle d\u0131\u015fardan gelecek sermaye ve yat\u0131r\u0131mlar ekseni \u00fczerinden geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 2008 d\u00fcnya krizine kadar s\u00fcren bu d\u00f6nemde \u00fclkeye 62,5 milyar dolar do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m sermayesi girdi ve ortalama %7,1 gibi bir b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bu yolla \u00f6nemli miktarlarda sermaye yat\u0131r\u0131m\u0131 ve kredi imkanlar\u0131 elde eden Anadolu burjuvazisi, kurulan yeni organize sanayi b\u00f6lgelerinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi imalat sayesinde ihracat\u0131n 2002-2008 aras\u0131nda toplam yakla\u015f\u0131k yar\u0131m trilyon dolar d\u00fczeyine ula\u015fmas\u0131nda etkili oldu. Bu geli\u015fme toplam d\u0131\u015f borcun da azalmas\u0131na ve bunun GSYH\u2019ye oran\u0131n\u0131n %38,2\u2019ye (2008) kadar inmesine, yani Maastricht Kriteri olarak bilinen %60 oran\u0131n\u0131n epeyce alt\u0131nda kalmas\u0131na yard\u0131m etti.<\/p>\n\n\n\n
Bu ekonomik verilerin zemininde hareket eden AKP h\u00fck\u00fcmetlerinin d\u0131\u015f politikas\u0131 bir yandan Avrupa Birli\u011fi\u2019ne entegrasyon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini s\u00fcrd\u00fcrmek, \u00f6te yandan da ABD\u2019nin B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Plan\u0131\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc g\u00fcc\u00fc olmay\u0131 \u00fcstlenmek eksenlerinde geli\u015fti. Ayr\u0131ca Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u0130spanya ba\u015fbakan\u0131 Zapatero ile birlikte Medeniyetler \u0130ttifak\u0131 Giri\u015fimi\u2019nin e\u015fba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenmesi (2004) rejimin \u00f6zg\u00fcveninin bir i\u015fareti oldu.<\/p>\n\n\n\n
AKP h\u00fck\u00fcmetleri, h\u0131zlanan ekonomik geli\u015fmenin T\u00fcrkiye\u2019yi sadece Ortado\u011fu\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluklu devletler de\u011fil, ama ayn\u0131 zamanda Balkanlar\u2019da ve da\u011f\u0131lan SSCB\u2019den arta kalan Asya\u2019daki yeni T\u00fcrki cumhuriyetler \u00fczerinde lider konumuna getirebilece\u011fine ger\u00e7ekten inan\u0131yordu. Eski Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun \u015fa\u015fal\u0131 egemenlik haritalar\u0131 \u00f6n\u00fcnde tatl\u0131 hayaller kuran Yeni Osmanl\u0131c\u0131 politikac\u0131lar\u0131n g\u00f6rmek istemedikleri ise ABD emperyalizminin, haritalar\u0131 yenilenmekte olan bu b\u00f6lgelerde g\u00fc\u00e7lenmekte olan yay\u0131lmac\u0131 kapitalist Rusya\u2019n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019ye ta\u015feronluk g\u00f6revi y\u00fcklemi\u015f olmas\u0131yd\u0131. Yabanc\u0131 sermaye \u00fclkeye akmaya devam etti\u011fi ve bu \u00fclkelerle ticaret b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece bu g\u00f6revin istekle \u00fcstlenilerek emperyalizme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinde politik bir beis g\u00f6r\u00fclmedi. Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n ABD kurumlar\u0131n\u0131n raporlar\u0131nda Balkanlar\u2019a, Asya\u2019ya ve Ortado\u011fu\u2019ya \u0130slami demokrasiyi ta\u015f\u0131yacak, yani emperyalizm ad\u0131na neoliberal alanlar\u0131 geli\u015ftirecek en \u00f6nemli lider olarak kaydedilmesi T\u00fcrkiye burjuvazisinin g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc kabart\u0131yordu. ABD-T\u00fcrkiye i\u015fbirli\u011fiyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bu yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 ise, bu iki \u00fclkenin hedeflerindeki devletlerde bulundurduklar\u0131 resmi diplomatlar\u0131ndan ziyade, gene kendilerinin besledikleri Fetullah G\u00fclen cemaati ve onun onlarca \u00fclkede kurdu\u011fu dernekler, okullar, vak\u0131flar, vb. idi. (Bu i\u015fbirli\u011fi Aral\u0131k 2013\u2019e kadar s\u00fcrecekti.)<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015f m\u00fczakereci olarak Ali Babacan\u2019\u0131n y\u00f6nlendirmesi alt\u0131nda Avrupa Birli\u011fi ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen entegrasyon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ba\u011flam\u0131nda T\u00fcrk hukuk sisteminde yap\u0131lan baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler ise, bir yandan liberal kesimlerde \u00fclkede demokrasinin geli\u015fmekte oldu\u011funa dair iyimserlik havas\u0131 yarat\u0131rken \u00f6te yandan, ve daha da \u00f6nemlisi, \u0130slamc\u0131 iktidar\u0131n ba\u015fta silahl\u0131 kuvvetler olmak \u00fczere devlet kurumlar\u0131ndaki Kemalist kesimleri tasfiye giri\u015fimlerini g\u00fc\u00e7lendirmesine ve ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131rmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu. Fetullah\u00e7\u0131 kadrolarca s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen ve liberal entelijensiyan\u0131n \u015fevkle alk\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu k\u00f6kl\u00fc operasyon yeni bir Bonapartist rejimin de zeminini haz\u0131rl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n
Arap isyan\u0131 ve yeni rota<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
2008-2011 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nem t\u00fcm d\u00fcnyada s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri alan\u0131nda yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131 olacak ve ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda yay\u0131lmac\u0131 emellerin tam anlam\u0131yla uygulamaya konaca\u011f\u0131 bir zaman dilimi olu\u015fturacakt\u0131. 1970\u2019lerin ortalar\u0131ndan beri d\u00fcnya kapitalizminde k\u00e2r oranlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fc\u015f e\u011filimi (2000\u2019lerin ba\u015flar\u0131ndaki finans hareketlili\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici d\u00fczelmeye kar\u015f\u0131n) 2008\u2019de b\u00fcy\u00fck bir mali krizle birlikte, merkezi en geli\u015fmi\u015f emperyalist ekonomilerde olmak \u00fczere b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ve bunal\u0131ma yol a\u00e7t\u0131. Emperyalist finans kapitalin neden oldu\u011fu ve on binlerce i\u015fletmenin iflas ederek milyonlarca i\u015f\u00e7inin i\u015fsizlik ve yoksulluk girdab\u0131na s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi bu krize kar\u015f\u0131, gene ba\u015fta emperyalist \u00fclkeler olmak \u00fczere pek \u00e7ok yerde kitlesel isyan hareketleri ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece 1980\u2019lerin ba\u015flar\u0131ndan beri d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde s\u00fcrmekte olan emperyalizmin sald\u0131r\u0131 a\u015famas\u0131 kapan\u0131p yeni bir devrimci dalga kabarmaya ba\u015flayacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u201cB\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fcnt\u00fc\u201d olarak da adland\u0131r\u0131lan 2008 krizinin \u00f6ncesinde ba\u015flam\u0131\u015f olan ekonomik daralma T\u00fcrkiye\u2019de de \u00f6zellikle sanayi alan\u0131nda durgunlu\u011fa neden oluyordu. Ertesi y\u0131l bu durgunluk \u00f6nemli bir daralmaya ve i\u015fsizli\u011fe neden olacakt\u0131. Ama T\u00fcrkiye bu d\u00f6neme sa\u011flam bir bankac\u0131l\u0131k sistemi ve d\u00fc\u015f\u00fck kamu borcuyla girdi\u011finden, i\u00e7 talebi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u0131k\u0131 maliye politikalar\u0131yla krizi bir \u201cyumu\u015fak ini\u015fe\u201d d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ba\u015fard\u0131. \u0130hracat ithalattan daha h\u0131zl\u0131 artt\u0131, cari a\u00e7\u0131k geriledi ve b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 %3 d\u00fczeyinde tutulabildi.<\/p>\n\n\n\n
Bu d\u00f6nemde dikkat \u00e7ekici ve belirleyici olan noktalardan birisi T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa \u00fclkeleriyle olan ticareti daral\u0131rken Ortado\u011fu ve Afrika \u00fclkelerine olan ihracat\u0131n\u0131n toplam i\u00e7indeki pay\u0131n\u0131n %12\u2019lerden y\u00fczde 30\u2019lara \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Buna e\u015flik eden iki etmen daha AKP iktidar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f politika a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ortado\u011fu ve \u00f6zellikle Kuzey Afrika\u2019ya kayd\u0131rmas\u0131na neden oluyordu: Balkan \u00fclkelerinin Avrupa Birli\u011fi ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye ba\u015flamas\u0131 ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n NATO\u2019ya dahil olmas\u0131 ile Orta Asya \u00fclkelerinin Rusya\u2019n\u0131n arka bah\u00e7esi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finin kavranmas\u0131 ve bu \u00fclkelerle Ankara\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli s\u00fcrt\u00fc\u015fmelere girmesi.<\/p>\n\n\n\n
Ama rejimin karakterini ve d\u0131\u015f politika se\u00e7eneklerini belirleyecek olan bir unsur daha vard\u0131: Erdo\u011fan\u2019\u0131n etraf\u0131nda olu\u015fan oligar\u015fik burjuva kesim. D\u00fcnya krizinin s\u00fcre\u011fen niteli\u011fi T\u00fcrkiye\u2019nin geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle yapt\u0131\u011f\u0131 ticareti daralt\u0131rken \u00fclke sanayisini de olumsuz y\u00f6nde etkiliyordu. Ama bir yandan da geli\u015fmi\u015f ekonomilerden \u00e7ekilen finans sekt\u00f6rleri mali yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 geli\u015fmekte olan \u00fclkelere y\u00f6nlendirmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131 ve T\u00fcrkiye de bundan kendine d\u00fc\u015fen pay\u0131 alabiliyordu (2010\u2019dan itibaren). \u0130\u015fte bu krediler ihracata y\u00f6nelik sanayiden ziyade k\u00e2r oranlar\u0131 y\u00fcksek g\u00f6r\u00fcnen, i\u00e7 talebe y\u00f6nelik ve devlet destekli in\u015faat, enerji ve silah sekt\u00f6rlerine akmaya ba\u015flad\u0131. Bu kredilerden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlananlar ise bug\u00fcn \u201cbe\u015fli \u00e7ete\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ama biraz daha geni\u015f bir patronlar ve \u015firketler grubu oldu.<\/p>\n\n\n\n
\u201cS\u0131cak para\u201d giri\u015flerine (2011\u2019de 16 milyar dolar) dayal\u0131 sermaye birikimi s\u00fcreci, IMF\u2019ye olan borcun bunun da yard\u0131m\u0131yla kapat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n elbette kamu ve \u00f6zel d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu (300 milyar dolar; GSYH\u2019nin %44,8\u2019i). Ama oligar\u015fi eliyle ba\u015flat\u0131lan devlet destekli \u201cmega projeler\u201d bir yandan da ekonominin %8,5 (2011) gibi b\u00fcy\u00fck bir oranda b\u00fcy\u00fcmesine imkan sa\u011fl\u0131yordu. Bu d\u00f6nemde GSYH 774 milyar dolara (2011), ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir ise 10.444 dolara ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
2011 k\u00fcresel anlamda oldu\u011fu kadar T\u00fcrkiye i\u00e7in de kritik bir y\u0131l oldu. Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika\u2019da ba\u015flayan halk devrimleri s\u00fcreci pek \u00e7ok \u00fclkede rejim de\u011fi\u015fikliklerine yol a\u00e7t\u0131. B\u00f6lgedeki emperyalist egemenlik sars\u0131l\u0131rken bunlardan baz\u0131lar\u0131nda (Tunus ve M\u0131s\u0131r) devrimci bir se\u00e7ene\u011fin bulunmay\u0131\u015f\u0131 sonucunda \u0130hvan hareketi iktidara geldi. Bir yandan g\u00fc\u00e7lenen ekonomi, \u00f6te yandan kendisinin \u0130hvanc\u0131 ideolojisi, AKP iktidar\u0131n\u0131n b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p \u201ck\u00fcresel g\u00fc\u00e7\u201d olma hevesine kap\u0131lmas\u0131nda etkili oldu. Bu noktadan sonra, \u00f6nce ba\u015fbakanl\u0131k d\u0131\u015f politika dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yapan (2003-2009) ve May\u0131s 2009\u2019da da D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 olan Ahmet Davuto\u011flu\u2019nun \u201ckom\u015fularla s\u0131f\u0131r sorun\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na dayal\u0131 \u201cyumu\u015fak g\u00fc\u00e7\u201d politikas\u0131 art\u0131k bu ekseninden \u00e7\u0131k\u0131p tamamen yay\u0131lmac\u0131 ve sald\u0131rgan bir d\u00fczleme oturdu.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin cumhuriyet tarihinde h\u00fck\u00fcmetlerin ABD emperyalizmiyle zaman zaman s\u00fcrt\u00fc\u015fmeleri olmu\u015ftu, ama \u201cArap Bahar\u0131\u201d ile \u00e7ok daha aktif bir \u201cliderlik\u201d konumuna ge\u00e7ebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen AKP y\u00f6netimi, \u00f6zellikle Erdo\u011fan, bu tip s\u00fcrt\u00fc\u015fmeleri ba\u015fka bir boyuta ta\u015f\u0131maya ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin 2010\u2019da BM Genel Kurulu\u2019nda n\u00fckleer sorunla ilgili olarak \u0130ran\u2019\u0131 destekledi; \u00c7in\u2019le Konya\u2019da ortak hava tatbikat\u0131 yapt\u0131 ve bu \u00fclke ile ticaret hacmini sonraki 5 y\u0131l i\u00e7in 3 kat\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131. Daha da \u00f6nemlisi, emperyalizm Libya\u2019daki devrimci kalk\u0131\u015fmay\u0131 bir i\u00e7 sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde NATO\u2019nun Libya\u2019daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele\u015ftirdi. Emperyalist g\u00fc\u00e7lerin Ortado\u011fu\u2019daki varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirileriyle b\u00f6lge halklar\u0131na kendisini emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin ve demokrasinin \u00f6nderi olarak lanse etmeye koyuldu. Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u201c\u0130hvanc\u0131 ak\u0131m\u0131n lideri\u201d olarak 2011\u2019de M\u0131s\u0131r, Tunus ve Libya gezileri T\u00fcrkiye\u2019nin oyun kurucu rol\u00fcn\u00fcn vurgulanmas\u0131nda kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ama bunlar\u0131n hepsi yukar\u0131da belirtti\u011fimiz gibi Erdo\u011fan\u2019\u0131n oport\u00fcnist politikalar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7inde yer al\u0131yordu. Zira bir yandan emperyalizme kar\u015f\u0131 s\u00f6ylemler geli\u015ftirirken di\u011fer yandan da \u00f6rne\u011fin 2010\u2019da \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 F\u00fcze Kalkan\u0131 projesini kabul etti, hatta f\u00fczelerin T\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015ftirilmesini \u00f6nerdi. Ba\u015far Esad\u2019\u0131n Suriye devrimini i\u00e7 sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesinin ard\u0131ndan ABD\u2019nin yan\u0131nda konumland\u0131, ABD\u2019nin Predator insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131 Suriye\u2019yi ve Irak\u2019\u0131 g\u00f6zlemlemek \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fland\u0131rmas\u0131na izin verdi. \u00d6yle ki, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2010 Ter\u00f6r Raporunda, T\u00fcrkiye’den ABD i\u00e7in “dost, tarafs\u0131z ve b\u00f6lgesindeki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, ter\u00f6rle m\u00fccadelede kritik rol oynayan bir \u00fclke” olarak s\u00f6z edilecekti. Bir anlamda T\u00fcrkiye, AKP\u2019nin eliyle bir kez daha ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki ta\u015feronlu\u011funu \u00fcstlenmeye haz\u0131r oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. 2007\u2019de T\u00fcrkiye\u2019nin ABD ile imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cPKK ter\u00f6r\u00fcne kar\u015f\u0131 ortak istihbarat anla\u015fmas\u0131\u201d halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteydi. 2009\u2019da ABD ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenen Barack Obama Nisan ay\u0131nda Ankara\u2019y\u0131 ziyaret ederek iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkileri daha da g\u00fc\u00e7lendirecek, T\u00fcrkiye de ba\u015fta Afganistan ve Irak olmak \u00fczere b\u00f6lgesel d\u00fczeydeki i\u015fbirli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirecekti.<\/p>\n\n\n\n
2009 y\u0131l\u0131nda Kuzey Irak\u2019\u0131n T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda (\u015eekhan) son y\u0131llar\u0131n en b\u00fcy\u00fck petrol rezervinin bulunmas\u0131n\u0131n AKP h\u00fck\u00fcmetinin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n daha da \u015fahinle\u015fmesinde etkili oldu\u011funu belirtmemiz gerekiyor. Bunu izleyen iki y\u0131l i\u00e7inde d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen petrol \u015firketlerinin b\u00f6lgeye ak\u0131n etmeye ba\u015flamas\u0131, yeni kaynaklar\u0131n sahipli\u011fi ve ta\u015f\u0131nmas\u0131 konular\u0131nda Kuzey Irak B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi ile merkezi Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda gerginliklere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. \u00d6te yandan Erbil y\u00f6netimi, Ba\u011fdat\u2019a olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kurtulmak amac\u0131yla ve ihracat kapasitesini art\u0131rma niyetiyle, 2012\u2019de T\u00fcrkiye \u00fczerinden bir petrol boru hatt\u0131 kurulaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015fti. Ankara, kendi enerji oligarklar\u0131n\u0131n da itmesiyle soruna m\u00fcdahil olarak K\u00fcrt y\u00f6netimini Ba\u011fdat y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 desteklemeye koyuldu. Ayr\u0131ca AKP h\u00fck\u00fcmeti, ABD\u2019nin Irak\u2019tan \u00e7ekilmesiyle merkezi \u015eii y\u00f6netiminin Irakl\u0131 S\u00fcnniler \u00fczerinde bask\u0131 uygulamakta oldu\u011funu iddia ediyor, bu do\u011frultuda Irak K\u00fcrt y\u00f6netimiyle ili\u015fkilerini s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yordu. Bunlara (Erbil ile birlikte) \u201cPKK ter\u00f6r\u00fcne kar\u015f\u0131 m\u00fccadele\u201d stratejisi de eklenince, silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerin Kuzey Irak\u2019a girmesinin ve orada kal\u0131c\u0131l\u0131k kazanmas\u0131n\u0131n yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oluyordu.<\/p>\n\n\n\n
Benzer bir politika Suriye \u00fczerinde de uygulanmaya ba\u015flanacakt\u0131. \u201cS\u0131f\u0131r sorun\u201d politikas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye 2010 sonlar\u0131nda Suriye, L\u00fcbnan ve \u00dcrd\u00fcn ile b\u00f6lgesel ekonomik i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131 (Levant \u0130\u015f Forumu). Ama bu anla\u015fman\u0131n imzaland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde Arap isyanlar\u0131n\u0131n ilki Tunus\u2019ta patlak vermi\u015fti. \u0130syanlar, M\u0131s\u0131r, Libya ve Yemen \u00fczerinden Suriye\u2019ye s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131nda Esad diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tavr\u0131 kitlelere sald\u0131rmak ve i\u00e7 sava\u015f ba\u015flatmak oldu. Bu geli\u015fmenin kar\u015f\u0131s\u0131nda Erdo\u011fan-Davuto\u011flu y\u00f6netimi Esad y\u00f6netimini gayrime\u015fru ilan etti, i\u00e7 sava\u015f geli\u015ftik\u00e7e g\u00fc\u00e7lenen cihat\u00e7\u0131 kesimlerin T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6rg\u00fctlenmelerine izin verdi ve daha sonra di\u011fer gerici Arap \u00fclkelerinden Suriye\u2019ye gelen cihat\u00e7\u0131lara silah deste\u011fi sa\u011flad\u0131, NATO\u2019nun Suriye\u2019ye koydu\u011fu silah ambargosunu destekledi ve ekonomik ambargo uygulamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika\u2019daki devrimci s\u00fcre\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda AKP h\u00fck\u00fcmetinin politikas\u0131 iki ana eksen \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Birincisi, bu devrimlerin i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7i h\u00fck\u00fcmetlerle sonu\u00e7lanmamas\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019ye de s\u0131\u00e7ramamas\u0131 amac\u0131yla ABD taraf\u0131ndan da \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131\u201d olarak tan\u0131mlanan kar\u015f\u0131devrimci \u0130hvan partileri taraf\u0131ndan gasp edilmesi ve b\u00f6ylece b\u00f6lgede \u201cd\u00fczen kurucu\u201d rol\u00fcn Erdo\u011fan liderli\u011fine ge\u00e7mesi. \u0130kincisi, Suriye\u2019de I\u015e\u0130D ve di\u011fer cihat\u00e7\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 ABD\u2019nin de deste\u011fiyle m\u00fccadele eden K\u00fcrt PYD\/YPG g\u00fc\u00e7lerinin \u00fclkenin kuzeyinde (PKK\u2019yi de g\u00fc\u00e7lendirecek bi\u00e7imde) b\u00f6lgesel bir egemenlik alan\u0131 olu\u015fturmalar\u0131n\u0131n engellenmesi.<\/p>\n\n\n\n
Ama bu iki eksen de b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanacakt\u0131. Zira Tunus\u2019ta \u0130hvanc\u0131 Gannu\u015fi h\u00fck\u00fcmeti halk kitlelerinin bask\u0131s\u0131yla fazla ayakta kalamayacak (Ocak 2014); M\u0131s\u0131r\u2019da ordu bir darbeyle Mursi h\u00fck\u00fcmetini devirecek (Temmuz 2013); Libya emperyalizmin silahl\u0131 m\u00fcdahaleleri sonucunda kendi i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnecek ve i\u00e7 sava\u015fa ortam\u0131na s\u00fcr\u00fcklenecek; Suriye\u2019de K\u00fcrt g\u00fc\u00e7ler, baz\u0131 Arap gruplar\u0131n\u0131n da deste\u011fiyle I\u015e\u0130D\u2019in \u201c\u0130slam devletine\u201d son vererek ABD destekli bir egemenlik b\u00f6lgesi olu\u015fturacakt\u0131 (2016).<\/p>\n\n\n\n
\u00dcstelik Ankara\u2019n\u0131n bu politikalar\u0131 Suriye\u2019de ABD, Rusya ve \u0130ran\u2019la; M\u0131s\u0131r dolay\u0131s\u0131yla \u0130hvan kar\u015f\u0131t\u0131 Arap \u00fclkeleriyle; Libya\u2019da Avrupa Birli\u011fi\u2019yle s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler ya\u015famas\u0131na neden olacak ve T\u00fcrkiye 2013 ortalar\u0131ndan itibaren \u201cde\u011ferli yaln\u0131zl\u0131k\u201d ortam\u0131na s\u00fcr\u00fcklenecekti. Art\u0131k b\u00f6lgesinde \u201clider \u00fclke\u201d konumunu kaybeden T\u00fcrkiye\u2019nin \u201creisi\u201d, ayn\u0131 y\u0131l patlak veren Gezi ayaklanmas\u0131 ve 17-25 Aral\u0131k FET\u00d6 soru\u015fturmalar\u0131yla i\u00e7erde de dengesini kaybedecek ve kurmu\u015f oldu\u011fu t\u00fcm planlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek zorunda kalacakt\u0131. AKP h\u00fck\u00fcmeti o zamana kadarki m\u00fcttefiki G\u00fclen cemaatine kar\u015f\u0131 \u015fiddetli bir m\u00fccadeleye giri\u015fecek; \u00fclkedeki demokratik m\u00fccadelelere kar\u015f\u0131 tam bir bask\u0131 rejimi kurmaya y\u00f6nelecek; 2013\u2019te ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u201cK\u00fcrt a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131na\u201d, 7 Haziran 2015 se\u00e7imlerinde ald\u0131\u011f\u0131 yenilgi nedeniyle son verecek, 2017\u2019de de \u015faibeli bir Anayasa referandumuyla yeni bir Bonapartist rejimin in\u015fas\u0131na giri\u015fecekti.<\/p>\n\n\n\n
Ya\u011fmac\u0131 birikim d\u00f6nemi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Ba\u015fta da belirtti\u011fimiz gibi, siyasi ki\u015filikleri ve \u00f6nderlikleri, onlar\u0131n politikalar\u0131n\u0131 belirleyen sadece kendi kendilerini tan\u0131mlamalar\u0131 de\u011fil, daha da \u00f6nemlisi i\u00e7inde hareket ettikleri nesnel ko\u015fullard\u0131r. D\u00fcnya kapitalizminin i\u00e7inde s\u00fcr\u00fcklenmekte oldu\u011fu kriz dinamikleri, d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge bir \u00fclke olan T\u00fcrkiye\u2019nin kendi ko\u015fullar\u0131yla da birle\u015fince, \u00fclke burjuvazisinin ve onun i\u00e7indeki oligar\u015fik kesimin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve liderli\u011fini \u00fcstlenmi\u015f olan AKP\u2019nin ve Erdo\u011fan\u2019\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikalarda sergiledi\u011fi virajlarda ve zikzaklarda en \u00f6nemli etken olmu\u015ftur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta sermaye ithaline ve \u00fcr\u00fcn ihrac\u0131na dayal\u0131 birikim s\u00fcreci ve buna dayal\u0131 \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slamc\u0131l\u0131k\u201d, \u201cyumu\u015fak g\u00fc\u00e7\u201d, \u201dYeni Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k\u201d tariflerine dayal\u0131 politikalar\u0131n i\u00e7erde ve d\u0131\u015farda \u201csert g\u00fc\u00e7\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ya\u011fmac\u0131 ve yay\u0131lmac\u0131 nitelik kazanmas\u0131n\u0131n nedenlerini de i\u015fte bu nesnel ko\u015fullarda aramak gerekir.<\/p>\n\n\n\n
Bu ba\u011flamda g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmam\u0131z gereken en \u00f6nemli etmenlerden birisi de d\u00fcnya kapitalizminin 2008 b\u00fcy\u00fck krizini atlatamam\u0131\u015f olmas\u0131, k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmeye devam etmesi, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlarda daralmalar\u0131n ya\u015fanmas\u0131, ABD\u2019nin ve AB \u00fclkelerinin parasal geni\u015fleme uygulamalar\u0131yla ekonomilerine ge\u00e7ici bir denge (ki bu denge Covid-19 salg\u0131n\u0131yla tekrar bozulacakt\u0131) sa\u011flamalar\u0131yla sermaye ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu \u00fclkelere do\u011fru kaymas\u0131 idi. Bu durum d\u00fcnya sermaye \u00e7evrelerinin T\u00fcrkiye\u2019nin hukuk sisteminin ve uygulamalar\u0131n\u0131n sermayeye yeterli g\u00fcveni vermedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeleriyle birle\u015fince, T\u00fcrkiye burjuvazisi i\u00e7in d\u0131\u015f sermayeye dayal\u0131 birikim s\u00fcreci b\u00fcy\u00fck bir s\u0131k\u0131nt\u0131ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n
Ger\u00e7ekten de 2007 y\u0131l\u0131na kadar y\u00fckselerek gelen ve 19 milyar dolar\u0131 bulan T\u00fcrkiye\u2019ye d\u0131\u015f sermaye yat\u0131r\u0131mlar\u0131 2011\u2019den itibaren sistematik bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti ve 2019\u2019da 5,8 milyar, 2020\u2019de 4 milyar dolara kadar d\u00fc\u015ft\u00fc. Buna, bor\u00e7lanma stokunun 2005\u2019teki 170 milyar dolardan 2019\u2019da 440 milyar dolara y\u00fckselmesi de e\u015flik edince reel sekt\u00f6rdeki kriz derinle\u015fti. Bu durum, T\u00fcrkiye burjuvazisi i\u00e7indeki \u00e7eli\u015fkilerin de artmas\u0131nda etkili oldu. Zira in\u015faat, enerji ve silah sanayilerinde k\u00fcmelenen oligar\u015fik sekt\u00f6r kaynaklar\u0131n ya\u011flanmas\u0131n\u0131 Bonapartist rejim sayesinde p\u00fcr\u00fczs\u00fcz s\u00fcrd\u00fcrebiliyordu.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6yle ki, 2015\u2019ten 2020\u2019ye kadarki \u201cson be\u015f y\u0131lda kamu, 100 milyon lira \u00fczeri toplam 327.8 milyar liral\u0131k ihale verdi. Bunun y\u00fczde 50\u2019sini 20 \u015firket ald\u0131. Cengiz-Limak-Mapa-Kolin-Kalyon\u2019un pay\u0131 ise y\u00fczde 24 oldu. Krizin derinle\u015fti\u011fi 2019 y\u0131l\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lan ihalelerin \u00e7o\u011funlu\u011funu ise T\u00fcrkiye Varl\u0131k Fonu\u2019nun ortak oldu\u011fu \u0130stanbul Finans Merkezi\u2019nin yeni m\u00fcteahhitleri ald\u0131\u201d, (Gazete Duvar<\/em>, 24\/12\/2019). Ayr\u0131ca, \u201cCHP Mersin Milletvekili Ali Mahir Ba\u015far\u0131r, Cengiz, Limak, Kalyon, Kolin ve Makyol firmalar\u0131na sa\u011flanan Vergi, Resim ve Har\u00e7 \u0130stisna Belgelerine (VRH\u0130B) ka\u00e7 kez indirim yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ile ilgili Ticaret Bakan\u0131 Ruhsar Pekcan\u2019\u0131n yan\u0131tlamas\u0131 istemi ile 12 Ekim’de bir soru \u00f6nergesi vermi\u015fti. Soru \u00f6nergesine gelen cevaba g\u00f6re; son 10 y\u0131lda Cengiz \u0130n\u015faat i\u00e7in 30, Kolin \u0130n\u015faat i\u00e7in 36, Makyol \u0130n\u015faat i\u00e7in 24, Kalyon \u0130n\u015faat i\u00e7in 19 ve Limak \u0130n\u015faat i\u00e7in de 19 kez VRH\u0130B tanzim edildi\u011fi a\u00e7\u0131kland\u0131\u201d, (Cumhuriyet<\/em>, 24\/12\/2020).<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan b\u00fct\u00fcn bu in\u015faat firmalar\u0131 yurtd\u0131\u015f\u0131nda da yat\u0131r\u0131mlarda bulunmaktad\u0131r. Ne var ki, \u201cyumu\u015fak g\u00fc\u00e7\u201d d\u00f6neminde 31,4 milyar dolara \u00e7\u0131kan bu yat\u0131r\u0131mlar, \u201cde\u011ferli yaln\u0131zl\u0131kla\u201d birlikte 2019\u2019da 19,2 milyar dolara kadar gerilemi\u015f durumda. Buna, sekt\u00f6r\u00fcn ekonomik krizle birlikte yurti\u00e7indeki daralmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fcyen cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n ve d\u0131\u015f borcun yeni \u201cmega projelere\u201d fazlaca imkan tan\u0131mamas\u0131 da eklenince, in\u015faat oligar\u015fisinin en az\u0131ndan Kuzey Suriye\u2019de, Kuzey Irak\u2019ta, Libya\u2019da, hatta Azerbaycan\u2019da yeni fetihlere ihtiya\u00e7 duydu\u011fu, Tek Adam rejiminin \u0131srarl\u0131 yay\u0131lmac\u0131 siyasetinin alt\u0131nda yatan etmenlerden birinin de bu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n
Hidroelektrik, jeotermal ve n\u00fckleer enerji gibi alanlardan, boru hatlar\u0131 ve altyap\u0131 kurulu\u015flar\u0131na kadar de\u011fi\u015fen ve yukardaki baz\u0131 in\u015faat firmalar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki oligarklar da rejimden Ortado\u011fu ve Asya\u2019daki enerji kaynaklar\u0131 \u00fczerinde daha aktif ve yay\u0131lmac\u0131 politikalar izlemesini beklemektedir. Kuzey Irak\u2019taki petrol yataklar\u0131, Musul ve Kerk\u00fck sorunlar\u0131n\u0131n yeniden \u0131s\u0131t\u0131larak g\u00fcndeme getirilmesinin yan\u0131 s\u0131ra, \u201cter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele\u201d ba\u011flam\u0131nda T\u00fcrk silahl\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00f6lgede kal\u0131c\u0131 hale getirilmesini gerektirmektedir. Bu u\u011furda onlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan Libya\u2019daki petrol yataklar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kontrol eden Hafter y\u00f6netimi mutlaka yenilgiye u\u011frat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yine onlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan Akdeniz\u2019in do\u011fusunda bulundu\u011fu s\u00f6ylenen hidrokarbon kaynaklar\u0131ndan yararlanabilmek i\u00e7in M\u0131s\u0131r, Yunanistan, G\u00fcney K\u0131br\u0131s, hatta Fransa ile s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmalar g\u00f6ze al\u0131nabilmeli, Kuzey K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n ilhak\u0131 yolunda ad\u0131mlar at\u0131labilmelidir. Do\u011falgaz ve petrol boru hatlar\u0131 \u00fczerindeki \u00e7\u0131karlar\u0131n korunmas\u0131 amac\u0131yla \u201cTek millet, iki devlet\u201d olunan Azerbaycan\u2019la ara d\u00fczeltildikten sonra m\u00fcmk\u00fcnse \u201cTek millet, tek devlet\u201d olabilmenin yollar\u0131 aranmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130n\u015faat ve enerji oligarklar\u0131n\u0131n bu istek ve arzular\u0131 tabii silah sanayicilerinin ve t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n da kasalar\u0131n\u0131 doldurmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor. \u0130HA ve S\u0130HA\u2019lardan roket ve f\u00fcze m\u00fchimmatlar\u0131na, tanklardan y\u00fcksek teknolojili gemilere, hava ve kara savunma ara\u00e7lar\u0131ndan yaz\u0131l\u0131m teknolojilerine kadar de\u011fi\u015fen alanlarda faaliyet g\u00f6steren T\u00fcrk firmalar\u0131 art\u0131k d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nde gelen savunma sanayi listesi olarak kabul edilen “Defense News Top 100″de yer bulabilmektedirler. Bunlar\u0131n i\u00e7inde, son d\u00f6nemde Katar\u2019\u0131n sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 B\u0130ST\u2019in (Borsa \u0130stanbul) ikinci b\u00fcy\u00fck ortak oldu\u011fu Aselsan 52\u2019ci s\u0131raya y\u00fckselmi\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte Tek Adam rejimi b\u00fct\u00fcn bu dinamikler i\u00e7inde ayakta durmaya ve yol almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bu ya\u011fmac\u0131 ve yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131n\u0131 giderek artan oranda milliyet\u00e7i bir s\u00f6ylem \u00e7er\u00e7evesinde me\u015frula\u015ft\u0131rma gayretinde. Ne var ki bir yandan emperyalizme olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, di\u011fer yandan da ya\u011fmada var\u0131lacak ekonomik ve sosyal s\u0131n\u0131rlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 nedenleriyle hareket alan\u0131 giderek daralmakta. Bu daralman\u0131n da fark\u0131nda olan rejim, gene bir oport\u00fcnist d\u00f6n\u00fc\u015f yaparak Avrupa Birli\u011fi ile tekrardan yak\u0131nla\u015fabilmenin yollar\u0131n\u0131 da ar\u0131yor. Ne var ki, yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge bir \u00fclkenin emperyalist g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki dengelere oynayarak kat edebilece\u011fi mesafe ve iktidar \u00f6mr\u00fc, gene emperyalizmin belirleyece\u011fi zaman ve mekan dilimi i\u00e7inde kalmaya mahkum olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ama rejimin ve onun \u201creisinin\u201d hanesinde bir art\u0131 unsur bulunmakta: Resmi burjuva muhalefet. Erdo\u011fan\u2019\u0131n ve AKP s\u00f6zc\u00fclerinin d\u0131\u015f politikadaki sald\u0131rgan ve militarist politikalar\u0131n\u0131 \u00fczerine in\u015fa ettikleri \u201culusal \u00e7\u0131karlar\u201d s\u00f6ylemi, \u201ciyile\u015ftirilmi\u015f parlamenter rejim, liyakat ve ba\u011f\u0131ms\u0131z hukuk\u201d s\u00f6ylevlerinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamayan muhalif g\u00fc\u00e7leri demirden bir \u00e7embere alm\u0131\u015f durumda ve giderek daha fazla s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmakta. Oysa bug\u00fcn \u201culusal \u00e7\u0131karlar\u201d u\u011fruna izlendi\u011fi s\u00f6ylenen politikalar, kendisi ve T\u00fcrk kapitalizmi i\u00e7in i\u00e7erde ve d\u0131\u015farda sald\u0131rganl\u0131ktan ba\u015fka yol g\u00f6rmeyen finans kapitalin program\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00f6ylediklerimizden, Tek Adam rejiminin militarist politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 koyu\u015fun program\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f ve bar\u0131\u015fseverlik oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye proletaryas\u0131n\u0131n hedefi burjuvaziyi iktidardan uzakla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. B\u00f6ylece iktidara gelecek olan i\u015f\u00e7i-emek\u00e7i h\u00fck\u00fcmetinin d\u0131\u015f politikas\u0131 elbette yay\u0131lmac\u0131l\u0131k olacakt\u0131r; ama bu kez b\u00f6lgemizde ve t\u00fcm d\u00fcnyada sosyalist devrimin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Eski Yunan mitolojisinde, ilahlar kimi yok etmek isterlerse onu \u00f6nce delirtirlerdi. \u0130stanbul Kanal\u0131 gibisinden \u00e7\u0131lg\u0131n projelerden belki de Kuzey K\u0131br\u0131s\u2019\u0131, Irak ve Suriye\u2019nin kuzey kesimlerini yutma, hatta Azerbaycan\u2019la bir bi\u00e7imde b\u00fct\u00fcnle\u015fme emellerine kadar varan planlar\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fmeye iten ve akl\u0131 ba\u015f\u0131nda diplomatlar\u0131n, zeki ekonomistlerin ve gelece\u011fi g\u00f6ren \u00e7evrecilerin neredeyse \u201cdelilik\u201d gibi g\u00f6rd\u00fckleri uygulamalara y\u00f6nelen T\u00fcrkiyeli […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2082,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[645,701],"tags":[],"class_list":["post-2079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-devlet-ve-rejim","category-politika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2079"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2083,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2079\/revisions\/2083"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}