{"id":2055,"date":"2020-12-04T17:20:11","date_gmt":"2020-12-04T14:20:11","guid":{"rendered":"http:\/\/trockist.net\/?p=2055"},"modified":"2021-01-12T21:16:38","modified_gmt":"2021-01-12T18:16:38","slug":"friedrich-engels-ile-ilgili-kisisel-hatiralar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2020\/12\/04\/friedrich-engels-ile-ilgili-kisisel-hatiralar\/","title":{"rendered":"Friedrich Engels ile ilgili ki\u015fisel hat\u0131ralar"},"content":{"rendered":"\n

Yazar:<\/strong> Paul Lafargue<\/p>\n\n\n\n

Orjinal kaynak:<\/strong> Die Neue Zeit<\/em>, B\u00f6l. 23, 1904-05, II, s. 556-561<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk\u00e7e kaynak:<\/strong> Paul Lafargue, Burjuvazi \u00d6ld\u00fcr\u00fcr<\/em>, \u00c7eviren: Mehmet K\u00f6le, Zeplin Kitap, 1. Bas\u0131m, Eyl\u00fcl 2014, syf. 59-69.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels\u2019i 1867\u2019de, Kapital\u2019in ilk cildinin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 y\u0131l tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Marx bana, \u201cArt\u0131k k\u0131z\u0131mla ni\u015fanl\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re seni Engels ile tan\u0131\u015ft\u0131rmam gerekiyor,\u201d dedi. ve Manchester\u2019a do\u011fru yola koyulduk. Engels, kar\u0131s\u0131 ve kar\u0131s\u0131n\u0131n o zamanlar alt\u0131 ya da yedi ya\u015f\u0131nda olan k\u0131z ye\u011feniyle birlikte \u015fehrin dibindeki k\u00fc\u00e7\u00fck bir evde ya\u015f\u0131yordu; evin birka\u00e7 ad\u0131m sonras\u0131nda tarlalar ba\u015fl\u0131yordu. O zamanlar Engels, babas\u0131n\u0131n kurdu\u011fu bir \u015firketin hissedar\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n

T\u0131pk\u0131 Marx gibi o da k\u0131tada ya\u015fanan devrimin bozguna u\u011framas\u0131ndan sonra Londra\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti ve yine onun gibi Engels de kendisini politik harekete ve bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara adamak istiyordu. Ancak Marx bu politik f\u0131rt\u0131nada kendisinin ve kar\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti; Engels\u2019in de hi\u00e7bir ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131; bu y\u00fczden, babas\u0131n\u0131n da davetiyle Manchester\u2019a d\u00f6n\u00fcp, daha 1843 y\u0131l\u0131nda \u00fcstlendi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck memur g\u00f6revine tekrar ba\u015flamak zorunda kald\u0131. Marx ise ailesinin en acil ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 New York Daily Tribune<\/em> i\u00e7in haftal\u0131k olarak g\u00f6nderdi\u011fi yaz\u0131larla zar zor kar\u015f\u0131l\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n

O zamandan 1870\u2019e kadar Engels ikili bir hayat bir s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc: Haftan\u0131n alt\u0131 g\u00fcn\u00fc saat sabah ondan ak\u015fam d\u00f6rde kadar bir \u015firket \u00e7al\u0131\u015fan\u0131yd\u0131 ve g\u00f6revi \u00f6zellikle firman\u0131n ba\u015fka dillerdeki yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tutmak ve Borsa\u2019ya gitmekti. Kentin merkezinde i\u015f d\u00fcnyas\u0131ndan tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ofisi vard\u0131. Kenar mahalledeki evi ise sadece siyaset ve aralar\u0131nda kimyac\u0131 Schorleimmer, ilerleyen zamanlarda Kapital<\/em>\u2019in ilk k\u0131sm\u0131n\u0131 \u0130ngilizceye \u00e7eviren Samuel Moore\u2019un da bulundu\u011fu bilim insanlar\u0131na a\u00e7\u0131kt\u0131. \u0130rlanda k\u00f6kenli ve ate\u015fli bir vatansever olan kar\u0131s\u0131 yurtta\u015flar\u0131 ile s\u00fcrekli temas halindeydi ve b\u00fct\u00fcn komplolardan haberi vard\u0131. Birden fazla f\u00e9nian [1] <\/strong>evlerine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 ve onun sayesinde, \u00f6l\u00fcme mahkum edilerek dara\u011fac\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclen bir f\u00e9nian\u2019a yard\u0131m eli uzatan biri polisten ka\u00e7may\u0131 ba\u015farabilmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n

F\u00e9nian hareketine ilgi duyan Engels, \u0130ngiltere\u2019nin \u0130rlanda \u00fczerindeki h\u00e2kimiyetinin tarihiyle ilgil\u015f belgeleri bir araya getirmi\u015fti. Bunlar\u0131 par\u00e7a par\u00e7a incelemi\u015f olmal\u0131; ku\u015fkusuz bunlar notlar\u0131n\u0131n aras\u0131ndan \u00e7\u0131kacakt\u0131r. [2]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flerin k\u00f6leli\u011finden kurtulunca Engels ak\u015famlar\u0131 o k\u00fc\u00e7\u00fck evine d\u00f6n\u00fcyor ve yeniden \u00f6zg\u00fcn bir adam oluyordu. Engels, Manchester sanayisinin yaln\u0131zca i\u015f hayat\u0131na kat\u0131lm\u0131yor, onun e\u011flencelerine de kat\u0131l\u0131yordu; onlar\u0131n toplant\u0131lar\u0131nda, \u015f\u00f6lenlerinde, spor aktivitelerinde de bulunuyordu. \u00c7ok iyi bir at binicisi olan Engels\u2019in kendine bir at\u0131 (bir hunter<\/em> [3]<\/strong>) vard\u0131. Eski bir feodal gelene\u011fe g\u00f6re aristokratlar ve soylular civarda bulunan binicileri tilki izi s\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131 zaman bu f\u0131rsat\u0131 asla ka\u00e7\u0131rmazd\u0131; iz s\u00fcrme konusunda en \u00e7etinlerinden biriydi; ne bir hendek, ne bir \u00e7it, ne de bir engel onu yolundan al\u0131koyuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Marx bana, \u201cBa\u015f\u0131na bir \u015fey gelmesinden daima korkuyorum,\u201d derdi.<\/p>\n\n\n\n

Burjuva tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131n Engels\u2019in di\u011fer hayat\u0131ndan haberi olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmiyorum; \u0130ngilizler son derece ketumlard\u0131r ve kendilerini ilgilendirmeyen \u015feylere kar\u015f\u0131 \u00e7ok az merak duyarlar; her ne olursa olsun, g\u00fcnl\u00fck olarak temas kurduklar\u0131 bu adam\u0131n y\u00fcksek entelekt\u00fcel niteliklerinden kesinlikle haberleri yoktu; zira Engels bilgisini onlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde pek g\u00f6stermiyordu. Marx\u2019\u0131n Avrupa\u2019n\u0131n en birikimli insanlar\u0131ndan biri olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Engels, onlar i\u00e7in \u015faraptan iyi anlayan \u015fen \u015fakrak bir arkada\u015ft\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7lerle arkada\u015fl\u0131k kurmay\u0131 severdi ve konuksever bir evin babas\u0131yd\u0131. Pazar g\u00fcnleri o karde\u015f sofras\u0131n\u0131n etraf\u0131nda toplanan Londral\u0131 sosyalistlerin, b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerden m\u00fcltecilerin ve \u0130ngiltere\u2019den ge\u00e7en yolda\u015flar\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a fazlayd\u0131. Herkes evden, herkese bula\u015fan co\u015fkusu, ruhu, bitmez t\u00fckenmez ne\u015fesi ile canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu ak\u015famlardan sevinerek ayr\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels olmadan Marx\u2019\u0131, Marx olmadan da Engels\u2019i akl\u0131m\u0131za getiremeyiz; varl\u0131klar\u0131 \u00f6ylesine i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir ki adeta tek bir ya\u015fam olu\u015fturmaktayd\u0131. Yine de her birinin \u00e7ok belirgin ki\u015filik \u00f6zellikleri vard\u0131r. Sadece d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f birbirlerinden farkl\u0131 de\u011filler; huy, miza\u00e7, duygusal olarak ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da birbirlerinden farkl\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Marx ve Engels ilk kez 1842\u2019nin son g\u00fcnlerinde, Rheinische Zeitung<\/em> kaleme al\u0131n\u0131rken Engels\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 bir ziyaret esnas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Rheinische Zeitung<\/em>\u2019un sans\u00fcrden dolay\u0131 yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n durduruldu\u011fu g\u00fcnlerde Marx evlendi ve Fransa\u2019ya yerle\u015fti. Engels, 1844 y\u0131l\u0131nda Marx\u2019\u0131n Paris\u2019teki evinde birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7irdi. Engels\u2019in, Marx\u2019\u0131n biyografisinde de bahsetti\u011fi gibi Deutsch-Franz\u00f6siche Jahrb\u00fccher<\/em> \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131ndan itibaren birbirleriyle yaz\u0131\u015fmaktayd\u0131lar ve Marx\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar s\u00fcrecek olan ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu d\u00f6neme dayanmaktad\u0131r. Marx, 1845 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda Prusya h\u00fck\u00fcmetinin k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla Bakan Guizot taraf\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn edildi. Br\u00fcksel\u2019e yerle\u015fti ve ard\u0131ndan Engels de ona kat\u0131ld\u0131. 1848 devrimi Rheinische Zeitung<\/em>\u2019u [4] <\/strong>tekrar hayata ge\u00e7irdi\u011fi zaman Engels Marx\u2019\u0131n yan\u0131ndayd\u0131. Marx onu, gitmek zorunda oldu\u011fu zamanlarda gazetenin ba\u015f\u0131na ge\u00e7iriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Entelekt\u00fcel \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ra\u011fmen Engels, \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131n; yetenek, devrimci ruh ve cesaret a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden tamamen farkl\u0131 gen\u00e7lerin g\u00f6z\u00fcnde Marx ile ayn\u0131 otoriteye sahipti. Marx bana, Viyana seyahatinden sonra Engels\u2019in yat\u0131\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalara ayr\u0131lm\u0131\u015f bir yaz\u0131 buldu\u011funu s\u00f6yledi. \u0130li\u015fkiler o kadar gerginmi\u015f ki bu i\u015fi ancak bir d\u00fcellonun \u00e7\u00f6zece\u011fi san\u0131lm\u0131\u015f. Marx bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fe koymak zorunda kalm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n, insanlar\u0131 y\u00f6netmek gibi do\u011fu\u015ftan bir yetene\u011fi vard\u0131. Ona i\u015fi d\u00fc\u015fen herhangi biri hemen onun alt\u0131na giriyordu. Bunu ilk fark eden Engels idi. Bana her zaman Marx\u2019\u0131n gen\u00e7li\u011finden itibaren bu \u00f6zelli\u011fini g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015fili\u011fi ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 sayesinde herkese kabul ettirdi\u011fini s\u00f6ylerdi. Bir sonraki c\u00fcmlede g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, uzmanl\u0131k alan\u0131na girmeyen konularda bile herkesin g\u00fcvendi\u011fi ger\u00e7ek bir \u00f6nderdi. Kapital<\/em>\u2019in birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ithaf dildi\u011fi Wolf, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Manchester\u2019da a\u011f\u0131r bir \u015fekilde hastaland\u0131. Doktorlar ona \u00f6lecek g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yorlard\u0131 ama Engels ve arkada\u015flar\u0131 bu korkun\u00e7 karar\u0131 reddediyor ve hep bir a\u011f\u0131zdan Marx\u2019\u0131n buraya gelip g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemesi i\u00e7in ona telgraf \u00e7ekilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Engels ve Marx\u2019\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Bilimsel d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc son haddeye kadar g\u00f6t\u00fcren Engels, on farkl\u0131 yoldan kan\u0131tlamad\u0131\u011f\u0131 bir c\u00fcmleyi yay\u0131mlamay\u0131 reddeden Marx\u2019\u0131n titizli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman \u00f6fkeden deliye d\u00f6n\u00fcyordu. <\/p>\n\n\n\n

Devrimin bozguna u\u011framas\u0131ndan sonra iki arkada\u015f ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131lar. Biri Manchester\u2019a yerle\u015fti, di\u011feri ise Londra\u2019da kald\u0131; ancak d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak beraber ya\u015famay\u0131 b\u0131rakmad\u0131lar. Yirmi y\u0131l boyunca neredeyse her g\u00fcn mektuplar\u0131nda bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ilerleyi\u015finden ve politik olaylar hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnce ve izlenimlerinden birbirlerini haberdar ettiler.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131\u015fmalar b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gitti.<\/p>\n\n\n\n

Engels, ticaret boyunduru\u011funu \u00fczerinden atar atmaz Manchester\u2019\u0131 terk etti ve Marx\u2019\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Maitland Park\u2019a on dakika uzakl\u0131ktaki Regent\u2019s Park Road\u2019a yerle\u015fmek i\u00e7in Londra\u2019ya gelmeye can at\u0131yordu. Her g\u00fcn saat bire do\u011fru Marx\u2019\u0131n evinde bulunuyordu; e\u011fer hava g\u00fczelse ve Marx\u2019\u0131n keyfi yerindeyse Hampstead \u00e7ay\u0131rlar\u0131na gidiyorlard\u0131; yok hava g\u00fczel de\u011filse, Marx\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131nda bir ya da iki saat boyunca birlikte volta atarak konu\u015fuyorlard\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Albililer hakk\u0131nda birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren bir tart\u0131\u015fmay\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Marx o zaman Orta\u00e7a\u011f\u2019daki Yahudi ve Hristiyan ticaret adamlar\u0131n\u0131n rolleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. G\u00f6r\u00fc\u015fmedikleri zamanlarda her biri tart\u0131\u015f\u0131lan soru \u00fczerinden ayn\u0131 sonuca ula\u015fabilmek i\u00e7in kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yap\u0131yordu. Fikirlerine, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na y\u00f6neltilen hi\u00e7bir ele\u015ftiri onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan daha de\u011ferli de\u011fildi; ikisi de \u00fcst d\u00fczey bir g\u00f6r\u00fc\u015fe sahipti.<\/p>\n\n\n\n

Marx, Engels\u2019in evrensel bilgisine, ona bir konudan di\u011fer konuya \u00e7abucak ge\u00e7mesini sa\u011flayan k\u0131vrak zekas\u0131na hayran olmaktan hi\u00e7 b\u0131km\u0131yordu. Engels de Marx\u2019\u0131n analiz ve sentez g\u00fcc\u00fcn\u00fc kabul etmekten her zaman k\u0131van\u00e7 duyuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bir g\u00fcn bana \u201cKu\u015fkusuz g\u00fcn\u00fcn birinde kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin mekanizmalar\u0131n\u0131 sonunda anlayaca\u011f\u0131z, a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131z ve bunun geli\u015fim yasalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturaca\u011f\u0131z; ancak bunun i\u00e7in \u00e7ok zaman gerekli ve \u00e7al\u0131\u015fma, kusurlu ve eksik kalabilir. Yaln\u0131zca Marx, b\u00fct\u00fcn ekonomik kategorileri kendi diyalektik geli\u015fimleri i\u00e7inde izleyebiliyor; bunlar\u0131n geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini onlar\u0131 belirleyen nedenlere ba\u011flayabiliyor ve bir b\u00fct\u00fcn olarak ekonomi-politikten, farkl\u0131 par\u00e7alar\u0131n birbirini destekledi\u011fi ve ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir kuramsal yap\u0131 elde ediyordu,\u201d demi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Onlar\u0131 birbirine yak\u0131nla\u015ft\u0131ran yaln\u0131zca fikri emekleri de\u011fildi; birbirlerine duyduklar\u0131 co\u015fkun sempati de yak\u0131nla\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu; her biri di\u011ferini her zaman mutlu etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bir g\u00fcn Marx Hamburg\u2019daki edit\u00f6r\u00fcnden Engels\u2019in onu ziyaret etti\u011fini ve bu sayede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fcleyici adamlardan biriyle tan\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131 buldu\u011funu anlatan bir mektup alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Mektubu okumay\u0131 yar\u0131da keserek \u201cEngels\u2019i bilge oldu\u011fu kadar sevimli bulmayan bir adam\u0131 ger\u00e7ekten g\u00f6rmek isterim,\u201d diye hayk\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sahip olduklar\u0131 her \u015feyi ortaya koyuyorlard\u0131; para keselerini, bilgi birikimlerini\u2026<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019a New York Daily Tribune<\/em>\u2019da yazma i\u015fi verildi\u011finde Engels ona hala \u0130ngilizce \u00f6\u011fretiyordu. Engels onun makalelerini \u00e7eviriyor ve gerek olursa onlar\u0131 yaz\u0131yordu. Engels Anti-D\u00fchring<\/em>\u2019i haz\u0131rlarken Marx, Engels\u2019in k\u0131smen kulland\u0131\u011f\u0131 ve kesin olarak kabul etti\u011fi ekonomi k\u0131sm\u0131n\u0131 yazmak i\u00e7in kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yar\u0131da kesmi\u015fti. [5]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels\u2019in dostlu\u011fu Marx\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn ailesine uzan\u0131r. Marx\u2019\u0131n k\u0131zlar\u0131 onun da k\u0131zlar\u0131yd\u0131; onlar da Engels\u2019i ikinci babalar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Bu dostluk Marx\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra da sona ermedi.<\/p>\n\n\n\n

Sadece Engels, Marx\u2019\u0131n elyazmalar\u0131ndan kazan\u00e7 sa\u011flayabilir ve yazar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra kitaplar\u0131n\u0131 yay\u0131mlayabilirdi. Engels, on y\u0131ld\u0131r \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in t\u00fcm bilimleri ve son geli\u015fmelerini g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fi genel bilim felsefesini [6]<\/strong>, Kapital<\/em>\u2019in son iki cildinin yay\u0131mlanmas\u0131na kendini tamamen adamak i\u00e7in bir kenara koydu.<\/p>\n\n\n\n

Engels, sevdi\u011fi i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yap\u0131yordu: B\u00fct\u00fcn bilgi alanlar\u0131na ilgi duyuyordu. 1848 devriminin bozguna u\u011framas\u0131ndan sonra Cenova\u2019dan \u0130ngiltere\u2019ye giden bir yelkenliye atlad\u0131. Bu, \u0130svi\u00e7re\u2019nin arada ona pek de g\u00fcvenli g\u00f6r\u00fcnmeyen Fransa \u00fczerinden \u0130ngiltere\u2019ye ge\u00e7ilen bir yolculuktu. Bu yolculuktan gemicilik konusunda baz\u0131 bilgiler elde etmek i\u00e7in yararland\u0131. Geminin g\u00fcvertesine \u00e7\u0131k\u0131yor ve g\u00fcne\u015fim konumunda, r\u00fczgar\u0131n y\u00f6n\u00fcnde, denizin durumunda, vb. ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fi\u015fiklikleri kaydetti\u011fi bir g\u00fcnl\u00fck tutuyordu. Bu, g\u00fcnl\u00fck notlar\u0131 aras\u0131nda bulunuyor olmal\u0131, zira b\u00f6ylesi canl\u0131 ve co\u015fkulu olan Engels ayr\u0131ca, ihtiyar bir kad\u0131n kadar d\u00fczenliydi; her \u015feyi son derece b\u00fcy\u00fck bir dikkatle muhafaza ediyor ve kaydediyordu.<\/p>\n\n\n\n

Felsefe ve sava\u015f sanat\u0131 onun en b\u00fcy\u00fck tutkusuydu; onlara her zaman sad\u0131k kalm\u0131\u015f ve s\u00fcrekli olarak bunlar\u0131n geli\u015fiminden haberdar olmu\u015ftur. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fteki en \u00f6nemsiz ayr\u0131nt\u0131 bile onun i\u00e7in bir de\u011fer ta\u015f\u0131rd\u0131. \u0130spanya\u2019dan gelen arkada\u015f\u0131 Mesa ile birlikte, telaffuzunu d\u00fczeltmek i\u00e7in sesli bir \u015fekilde Romancero\u2019yu okudu\u011funu hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa dilleri, hatta bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n leh\u00e7eleri hakk\u0131ndaki bilgisi \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kom\u00fcn\u2019\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcs\u00fcnden sonra \u0130spanya\u2019da Enternasyonal Ulusal Kurulu \u00fcyeleriyle tan\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131m oldu; bana, \u0130spanya Genel Kurul sekreterli\u011finde \u00e7ok ar\u0131 bir \u0130spanyolca ile yazan Angel\u2019in vekili oldu\u011fumu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. \u0130spanyolca Angel diye telafuz ettikleri isim Engels\u2019ten ba\u015fkas\u0131 de\u011fildi. Lizbon\u2019a gitti\u011fim zaman Portekiz Genel Kurulu sekreteri Francia bana Engels\u2019ten kusursuz bir Portekizceyle yaz\u0131lm\u0131\u015f mektuplar ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. S\u0131rad\u0131\u015f\u0131 olan \u015feyse, bu iki dilin ve \u0130talyancan\u0131n birbirine olan yak\u0131nl\u0131klar\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131na ra\u011fmen bunlar\u0131n hepsini m\u00fckemmel bir \u015fekilde bilmesiydi. <\/p>\n\n\n\n

Ramsgate\u2019de, deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda, Londra\u2019n\u0131n fakir insanlar\u0131 bir panay\u0131r kul\u00fcbesinin sahibinin etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015f, i\u015faret etti\u011fi Brezilyal\u0131 general k\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki sakall\u0131 bir c\u00fcceyi izliyormu\u015f. Engels onunla \u00f6nce Portekizce sonra \u0130spanyolca konu\u015fmay\u0131 dener ama c\u00fcce hi\u00e7bir cevap vermez; sonunda \u201cgeneral\u201d bir \u015feyler m\u0131r\u0131ldan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u201cAma bu Brezilyal\u0131 bir \u0130rlandal\u0131ym\u0131\u015f,\u201d diye hayk\u0131r\u0131r, onu \u0130rlanda leh\u00e7esiyle paylayan Engels. Bahts\u0131z c\u00fcce, bunlar\u0131 duyduktan sonra sevin\u00e7 g\u00f6zya\u015flar\u0131 d\u00f6ker.<\/p>\n\n\n\n

\u201cEngels yirmi dilde kekeler,\u201d diyordu Engels\u2019in heyecanland\u0131\u011f\u0131 zaman kekeleme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile dalga ge\u00e7en bir Kom\u00fcn m\u00fcltecisi. <\/p>\n\n\n\n

Hi\u00e7bir alan ona yabanc\u0131 de\u011fildi. Son y\u0131llar\u0131nda ebelikle ilgili eserleri okumaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc onun evinde kalan Bayan Freyberger bir t\u0131p s\u0131nav\u0131na haz\u0131rlan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Marx ona, insanl\u0131k i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek yerine s\u0131rf keyfi i\u00e7in kendini bir dolu konuya vererek dikkatini da\u011f\u0131tmas\u0131ndan dolay\u0131 sitemde bulunuyordu. Oysa o hi\u00e7 \u00fczerine al\u0131nm\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

\u201cY\u0131llardan beri Kapital<\/em>\u2019i tamamlamana engel olan tar\u0131m\u0131n durumu hakk\u0131ndaki Rus\u00e7a yay\u0131nlar\u0131 ate\u015fe atmaktan zevk duyard\u0131m,\u201d diyordu. <\/p>\n\n\n\n

Marx, Rus\u00e7a \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc Petersburglu arkada\u015f\u0131 Danielson ona Rus h\u00fck\u00fcmetinin, neden oldu\u011fu korkun\u00e7 durumlardan dolay\u0131 yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131 tar\u0131m \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalardan olu\u015fan \u00e7ok say\u0131da kal\u0131n bilimsel bildiriler g\u00f6ndermi\u015fti. [7]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels\u2019in \u00f6\u011frenme a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 ancak konuyu en ince  ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar bilince yat\u0131\u015f\u0131yordu. Bilgisinin sonsuz \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve geni\u015fli\u011fi hakk\u0131nda ortalama fikir edindi\u011fimiz ve bunun da \u00f6tesinde bu denli aktif ya\u015fam\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirdi\u011fimiz zaman, Engels\u2019e \u015fa\u015f\u0131rmamak elde de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisini yeti\u015ftiren bir bilginden ba\u015fka bir \u015fey olmayan Engels bu kadar \u00e7ok bilgiyi zihnine yerle\u015ftirmeyi ba\u015farabilmi\u015ftir. Canl\u0131 ve geni\u015f oldu\u011fu kadar keskin olan haf\u0131zas\u0131n\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feydeki ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00e7abuklu\u011fu ve bir o kadar \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 kavrama becerisiyle birle\u015ftiriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Her \u015feyi \u00e7abucak ve zorlanmadan kap\u0131yordu. \u00c7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve duvarlar\u0131 kitaplarla dolu ayd\u0131nl\u0131k iki b\u00fcy\u00fck odada bir tek ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131 bile yerde da\u011f\u0131n\u0131k halde bulunmazd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma masas\u0131n\u0131n \u00fczerinde bulunan bir d\u00fczine kitap hari\u00e7 di\u011fer kitaplar yerli yerindeydi. Oda, bir bilginin \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131ndan daha \u00e7ok bir salona benziyordu.<\/p>\n\n\n\n

Engels, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne de \u00f6zen g\u00f6sterirdi; k\u0131l\u0131k k\u0131yafetinde her zaman kusursuz ve d\u00fczenli oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc asker s\u0131fat\u0131yla Prusya ordusuna hizmet etti\u011fi d\u00f6nemlerdeki gibi s\u00fcrekli tefti\u015fe haz\u0131r oldu\u011fu izlenimi uyand\u0131r\u0131yordu. Ayn\u0131 k\u0131yafeti bu kadar uzun s\u00fcre giyen ba\u015fka biriyle kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015ft\u0131m o ana kadar. K\u0131yafetinin \u015fekli asla bozulmaz ve hep yeni g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Kendisi ad\u0131na tutumlu olsa da, sadece kesinkes gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feylere para harcasa da partiye ve ondan yard\u0131m iste\u011finde bulunan yolda\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 olabildi\u011fine c\u00f6mertti.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels, Enternasyonal kuruldu\u011funda Manchester\u2019da oturuyordu\u2026 Genel kurul taraf\u0131ndan kurulan The Commonwealth<\/em>\u2019e maddi olarak destek oluyor ve yard\u0131mda bulunuyordu. Ama Fransa-Prusya Sava\u015f\u0131 patlak verip Engels Londra\u2019ya yerle\u015fince [8]<\/strong>, giri\u015fti\u011fi her \u015feyde ortaya koydu\u011fu co\u015fkuyla kendini Enternasyonal\u2019e adam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Sava\u015f her \u015feyden \u00f6nce onu bir taktik\u00e7i olarak ilgilendiriyordu. G\u00fcn be g\u00fcn mevcut ordular\u0131n hareketlerini izliyordu ve The Pall Mall Gazette<\/em>\u2019de [9] <\/strong>yay\u0131mlanan makalelerinin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi Alman kurmaylar\u0131n\u0131n alaca\u011f\u0131 kararlar\u0131 bir\u00e7ok kez \u00f6nceden bildirmi\u015ftir. Sedan\u2019dan iki g\u00fcn \u00f6nce III. Napolyon\u2019un ordusunun ku\u015fatmas\u0131n\u0131 tahmin etmi\u015ftir. Bu tahminleri sayesinde \u0130ngiliz gazetesinin ayr\u0131ca dikkatini \u00e7ekmi\u015f ve Marx\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131 Jenny ona \u201cGeneral\u201d lakab\u0131n\u0131 takm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mparatorlu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fcs\u00fcnden sonra tek bir \u015feyi arzuluyor ev umuyordu: Fransa\u2019daki Cumhuriyet\u2019in zaferi. Marx ve Engels\u2019in vatan\u0131 yoktu; Marx\u2019\u0131n deyimiyle onlar d\u00fcnya vatanda\u015f\u0131yd\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

[1] <\/strong>F\u00e9nian: 1850-70 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130rlanda\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sava\u015fan \u0130rlandal\u0131 devrimciler. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

[2] <\/strong>Engels\u2019in \u0130rlanda tarihi ile ilgili tamamlanmam\u0131\u015f el yazmalar\u0131 ve faydaland\u0131\u011f\u0131 belgelerin bir k\u0131sm\u0131 Marx ve Engels ar\u015fivlerinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r, t. X, s. 59-263. <\/p>\n\n\n\n

[3] <\/strong>Hunter: Engelli ko\u015fu at\u0131. (\u00e7.n.)<\/p>\n\n\n\n

[4] <\/strong>Die Neue<\/em> Rheinische Zeitung <\/em>(Yeni Ren Gazetesi)ad\u0131 alt\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

[5] <\/strong>Marx, Anti-D\u00fchring<\/em>\u2019in ekonomi politik k\u0131sm\u0131n\u0131n onuncu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yazm\u0131\u015ft\u0131r. Vorw\u00e4rts!<\/em>\u2019ta (\u0130leri!) eserin yay\u0131mlanmas\u0131 esnas\u0131nda Engels bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u0131saltmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r; ancak eserin 1894\u2019teki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bask\u0131s\u0131nda Marx\u2019\u0131n el yazmalar\u0131ndan esinlenerek bunu tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

[6] <\/strong>Engels\u2019in tamamlamad\u0131\u011f\u0131 Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi<\/em> ile ilgili elyazmalar\u0131 1925 y\u0131l\u0131nda hem Almaca hem de Rus\u00e7a olarak Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi taraf\u0131ndan yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

[7] <\/strong>Lafargue ku\u015fkusuz, s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da \u00f6rneklerden elde edilen kal\u0131n Vergi Komisyonu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/em>\u2019n\u0131 kastetmektedir. <\/p>\n\n\n\n

[8] <\/strong>Eyl\u00fcl 1870.<\/p>\n\n\n\n

[9] <\/strong>The Pall Mall Gazette<\/em>: 1865\u2019ten itibaren Londra\u2019da yay\u0131mlanan \u0130ngiliz gazetesi. Engels\u2019in Fransa-Prusya Sava\u015f\u0131 \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 makaleleri temmuz 1870\u2019den Mart 1871\u2019e kadar yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 Alman Sosyal Demokrasisi<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 derlemede bir araya getirilmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Paul Lafargue Orjinal kaynak: Die Neue Zeit, B\u00f6l. 23, 1904-05, II, s. 556-561 T\u00fcrk\u00e7e kaynak: Paul Lafargue, Burjuvazi \u00d6ld\u00fcr\u00fcr, \u00c7eviren: Mehmet K\u00f6le, Zeplin Kitap, 1. Bas\u0131m, Eyl\u00fcl 2014, syf. 59-69. *** Engels\u2019i 1867\u2019de, Kapital\u2019in ilk cildinin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 y\u0131l tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131m. Marx bana, \u201cArt\u0131k k\u0131z\u0131mla ni\u015fanl\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re seni Engels ile tan\u0131\u015ft\u0131rmam gerekiyor,\u201d dedi. ve Manchester\u2019a […]<\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":2056,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[977],"tags":[876],"class_list":["post-2055","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-friedrich-engels","tag-friedrich-engels"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/28"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2055"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2057,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2055\/revisions\/2057"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}