{"id":2048,"date":"2020-12-02T13:50:29","date_gmt":"2020-12-02T10:50:29","guid":{"rendered":"http:\/\/trockist.net\/?p=2048"},"modified":"2020-12-02T13:52:37","modified_gmt":"2020-12-02T10:52:37","slug":"engels-ve-marx-tarihsel-materyalizmden-komunist-manifesto-ve-birinci-enternasyonale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2020\/12\/02\/engels-ve-marx-tarihsel-materyalizmden-komunist-manifesto-ve-birinci-enternasyonale\/","title":{"rendered":"Engels ve Marx: Tarihsel materyalizmden Kom\u00fcnist Manifesto ve Birinci Enternasyonal\u2019e"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: <\/strong>Adolfo Santos <\/p>\n\n\n\n

\u00c7eviri: <\/strong>Kaan G\u00fcnde\u015f<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk defa \u0130\u015f\u00e7ilerin Uluslararas\u0131 Birli\u011fi – D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in Correspondencia Internaciona<\/em>l (Uluslararas\u0131 Haberle\u015fme) isimli dergisinin Kas\u0131m 2020 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Friedrich Engels\u2019i Karl Marx ile ili\u015fkilendirmeden, onun hakk\u0131nda konu\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak bu durum, Marx i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Engels ve Marx ya da Marx ve Engels 1844\u2019te tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda, bu ikili Marx\u2019\u0131n 1883\u2019teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek k\u0131rk y\u0131l boyunca birbirlerinden ayr\u0131lmaz olmakla kalmad\u0131lar, ama ayn\u0131 zamanda aralar\u0131nda s\u0131k\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma i\u015fbirli\u011fi olu\u015fturarak, toplumsal ve ekonomik ili\u015fkiler \u00fczerine \u015fu ana kadar bilinen en m\u00fcthi\u015f eserleri de ortaya koydular. Bu \u00f6ylesine bir ili\u015fkilenmeydi ki, Marx\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan bile s\u00fcrd\u00fc. Tro\u00e7ki\u2019nin kaydetti\u011fi \u00fczere: <\/p>\n\n\n\n

\u201cEngels kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 bir kenara koydu ve uzun y\u0131llar\u0131n\u0131 Marx\u2019\u0131n hiyeroglif elyazmalar\u0131n\u0131n \u015fifresini k\u0131rmaya adad\u0131. Marx\u2019\u0131n eserlerinin \u00e7evirilerini dikkatlice inceledi ve neredeyse b\u00fct\u00fcn Avrupa dillerindeki Marx metinlerinde d\u00fczeltmeler yapt\u0131; bunun titiz bir bi\u00e7imde yap\u0131lmas\u0131 gerekiyordu.\u201d [1]<\/strong> <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Bu \u00f6zellikle Kapital<\/em>\u2019in son iki cildi i\u00e7in ge\u00e7erliydi.<\/p>\n\n\n\n

1820\u2019de Almanya\u2019n\u0131n Barmen kentine d\u00fcnyaya gelen Engels, daha sonra Marx\u2019\u0131n analizlerinin anahtar\u0131 olacak olan birtak\u0131m sonu\u00e7lara Marx\u2019tan \u00f6nce ula\u015ft\u0131. Bunlardan bir tanesi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci karakteriydi. Marx 1840 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda Paris\u2019te birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck sosyalist grupla ileti\u015fime ge\u00e7mi\u015fti. Bu gruplar \u00fczerinden Proudhon\u2019a ula\u015ft\u0131.*<\/strong> O andan itibaren, en \u00e7ok s\u00f6m\u00fcr\u00fclen o oldu\u011fu i\u00e7in, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en devrimci toplumsal kesim oldu\u011fu fikrini \u015fekillendirmeye ba\u015flad\u0131. Bundan bir s\u00fcre \u00f6nce ise, Marx\u2019tan iki ya\u015f gen\u00e7 olan Engels, farkl\u0131 bir yoldan da olsa ayn\u0131 sonuca ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Bir tekstil fabrikat\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00e7ocu\u011fu olan Engels \u00fcniversite e\u011fitimini tamamlama f\u0131rsat\u0131 yakalayamad\u0131 ve babas\u0131n\u0131n bask\u0131s\u0131yla aile \u015firketinin \u0130ngiltere \u015fubesinde sorumluluklar \u00fcstlenmek durumunda kald\u0131. Marx gibi 1830\u2019larda Hegelci olan Engels, \u00fclkesinde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren ve art\u0131k geni\u015f \u00e7apta sorgulanmaya ba\u015flanan mutlak monar\u015fiye kar\u015f\u0131 olu\u015fan muhalefete kat\u0131ld\u0131. Ancak onun \u0130ngiltere i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketiyle ve sosyalist fikirlerle tan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, babas\u0131n\u0131n \u015firketinin hizmetinde \u0130ngiltere\u2019ye yapt\u0131\u011f\u0131 zorunlu ziyaretlerdi. B\u00f6ylece \u00c7artizm**<\/strong> ve onun yay\u0131nlar\u0131yla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7ine girdi, \u0130ngiliz ekonomi politi\u011finin temellerini \u00f6\u011frendi ve \u0130ngiliz ekonomistler Adam Smith ile David Ricardo\u2019nun form\u00fcle etti\u011fi \u201cemek-de\u011fer\u201d teorisiyle tan\u0131\u015ft\u0131. Bu somut tecr\u00fcbelerin yard\u0131m\u0131yla 1845\u2019te \u0130ngiltere\u2019de \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Durumu<\/em>\u2019nu yazd\u0131. Bu kitapta \u0130ngiltere i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n korkun\u00e7 ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131 detayl\u0131 bir bi\u00e7imde betimledi. <\/p>\n\n\n\n

Tarihsel materyalizmin yolu: Hegel\u2019den Ludwig Feuerbach\u2019a <\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Engels ile Marx\u2019\u0131n ilk tan\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Hegel\u2019in yine bir ba\u015fka takip\u00e7isi olan Ludwig Feuerbach, idealizmi ele\u015ftiren metinleriyle esip g\u00fcrl\u00fcyordu. 1841\u2019de, Prusya mutlak monar\u015fisine kar\u015f\u0131 politik bir ayaklanman\u0131n tam ortas\u0131nda, Feuerbach Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00d6z\u00fc<\/em> kitab\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131. Feuerbach bu kitapta Alman rejimini, \u00f6zellikle Hegelciler gibi dinsel bir \u00f6nyarg\u0131yla idealist bir pozisyondan savunanlar\u0131 sorguluyor ve b\u00f6ylece kendi \u00f6\u011fretmeniyle y\u00fczle\u015fiyordu. Feuerbach bu ele\u015ftiriyi temel alarak materyalizmin unsurlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi. Halihaz\u0131rda kitaplarda ve gazetelerde birka\u00e7 metin***<\/strong> yay\u0131mlam\u0131\u015f olan gen\u00e7 Engels ile Marx, zaman\u0131n \u00e7alkant\u0131l\u0131 toplumsal s\u00fcre\u00e7lerinin bir yans\u0131mas\u0131 olarak bu yeni felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00f6nemini anlayabildiler. Bu yeni felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnceyi tekrar etmediler ama ele\u015ftirel bir \u015fekilde onu a\u015ft\u0131lar ve materyalizme dayanan yeni bir felsef\u00ee kavray\u0131\u015f geli\u015ftirdiler. <\/p>\n\n\n\n

Marx ve Engels diyalektikle ili\u015fkili olarak Hegel\u2019in \u00f6nemini daima teslim ettiler ancak bununla beraber, \u00f6zellikle de Hegel\u2019in kavramsalla\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n idealist do\u011fas\u0131 nedeniyle, ona d\u00f6n\u00fck ele\u015ftirel tav\u0131rlar\u0131n\u0131 korudular. Ayn\u0131 \u015fekilde, Feuerbach\u2019\u0131n miras\u0131na dair hissettikleri heyecana ra\u011fmen, ona da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ba\u011fl\u0131 kalmad\u0131lar \u00e7\u00fcnk\u00fc bu miras Hegel\u2019in diyalektik y\u00f6n\u00fcn\u00fc i\u00e7ermeyen k\u0131sm\u00ee bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn sonucuydu. Marx ve Engels\u2019in dehas\u0131 burada yatmaktad\u0131r: Birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan iki d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u00fcreci al\u0131p sentezlemi\u015fler ve insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bir s\u0131\u00e7rama yaratacak ve tarihsel materyalizme yolu a\u00e7acak \u015fekilde diyalektik ile materyalizmi birbirlerine entegre etmi\u015flerdir. Bu yeni kavramsalla\u015ft\u0131rma, 1846\u2019da tamamlanan Alman \u0130deolojisi<\/em>\u2019nde \u015fekillenecekti. Bu eser \u00f6ylesine m\u00fcthi\u015f bir ad\u0131md\u0131 ki, sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnce bundan b\u00f6yle \u201cAlman \u0130deolojisi<\/em>\u2019nden \u00f6ncesi\u201d ve \u201cAlman \u0130deolojisi<\/em>\u2019nden sonras\u0131\u201d \u015feklindeki kronolojiyle anla\u015f\u0131lmak zorunda kal\u0131nacakt\u0131. Eser, o zamana kadarki sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnceyle, yani temel olarak \u00fctopyac\u0131 sosyalizmle ili\u015fkisi i\u00e7inde niteliksel bir s\u0131\u00e7ramayd\u0131. B\u00f6ylece Engels\u2019in bilimsel sosyalizm olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ak\u0131m do\u011fmu\u015f oldu.  <\/p>\n\n\n\n

Bundan bir s\u00fcre \u00f6nce, 1845\u2019te, Engels ve Marx\u2019\u0131n ortakla\u015fa yazd\u0131klar\u0131 ilk metin olan Kutsal Aile<\/em> yay\u0131mland\u0131. Mutlak monar\u015finin \u00fczerinde durdu\u011fu zemini kaybetti\u011fi bir s\u0131rada bu eser, Prusya rejimine kar\u015f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir liberal politikay\u0131 savunan gen\u00e7 Hegelcilerin kavray\u0131\u015flar\u0131na ac\u0131mas\u0131zca sald\u0131r\u0131yordu. Gen\u00e7 Hegelcilerin d\u00fc\u015f\u00fcncesi o s\u0131rada Almanya\u2019da egemen olan d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fekliydi. Kutsal Aile<\/em>\u2019nin yazarlar\u0131 yeni Hegelci kavramlara dair ele\u015ftirilerini, Hegelci ak\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fck temsilcileriyle polemik halinde geli\u015ftirdi: O s\u0131rada \u00f6nemli bir gazetenin edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015f olan Bruno, Edgar ve Egbert Bauer karde\u015fler. Bu eser yaln\u0131zca Marx ve Engels\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcnsel birli\u011fini g\u00f6stermekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda toplumun geli\u015fimine dair ve toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn u\u011fruna verilen sosyal m\u00fccadelelerin karakterine dair yeni bir perspektif koydu ortaya. <\/p>\n\n\n\n

Marx ile Engels\u2019in devrimci eylemde birle\u015ferek Kom\u00fcnist Manifesto<\/em>\u2019yu haz\u0131rlamalar\u0131 ve Birinci Enternasyonal\u2019i kurmalar\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

K\u0131rk y\u0131l s\u00fcren bu kopmaz i\u015fbirli\u011fi, insanl\u0131k tarihinin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hizmetindeki en m\u00fcthi\u015f politik, ekonomik ve sosyal kavray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya koydu. Marx ve Engels organik olarak bir devrimci \u00f6rg\u00fcte ancak 1847\u2019de kat\u0131lm\u0131\u015f olsalar da (daha sonra ismi Kom\u00fcnistler Birli\u011fi olacak olan Adalet i\u00e7in Birlik\u2019te \u00f6rg\u00fctlenmi\u015flerdi), senelerdir militanl\u0131k yapmakta ve i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctleriyle ileti\u015fim geli\u015ftirmekteydiler. Marx ve Engels i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n i\u00e7inde, onlar\u0131n deneyimlerinden, taleplerinden ve m\u00fccadelelerinden al\u0131nan birikimle bir felsef\u00ee yap\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdi. <\/p>\n\n\n\n

\u0130ki entelekt\u00fcel olmalar\u0131na ald\u0131r\u0131\u015f etmeksizin, hayatlar\u0131n\u0131 adad\u0131klar\u0131 s\u0131n\u0131ftan gelecek olan ele\u015ftirelere a\u00e7\u0131k b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bir politik ve sosyal \u00e7al\u0131\u015fma yaratt\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

1847\u2019nin sonunda, Marx ile Engels\u2019in kurdu\u011fu Kom\u00fcnistler Birli\u011fi Londra\u2019da topland\u0131. \u00dctopyac\u0131 sosyalizmi a\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f olan ve yeni fikirlere sempati duyan \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden militanlar bu toplant\u0131ya kat\u0131ld\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcresince \u0130ngilizce, Almanca, \u0130talyanca ve Frans\u0131zca dillerinde \u00f6rg\u00fct\u00fcn yeni y\u00f6neli\u015fini tart\u0131\u015ft\u0131lar. Nihai olarak \u015fu temel g\u00f6revleri tan\u0131mlamay\u0131 ba\u015fard\u0131lar: \u201cBurjuvazinin yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131, proletaryan\u0131n iktidara ta\u015f\u0131nmas\u0131, s\u0131n\u0131f uzla\u015fmazl\u0131klar\u0131na dayal\u0131 eski burjuva toplumunun ilga edilmesi ve s\u0131n\u0131flar ile \u00f6zel m\u00fclkiyetin olmad\u0131\u011f\u0131 yeni bir toplumun in\u015fa edilmesi.\u201d [2]<\/strong> Bu ilkeler temelinde, 29 ya\u015f\u0131ndaki Marx ve 27 ya\u015f\u0131ndaki Engels, bahsi edilen g\u00f6revlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine dahil olmak isteyen herkese bu program\u0131 tan\u0131tacak olan bir dok\u00fcman\u0131n yaz\u0131lmas\u0131yla g\u00f6revlendirildi. <\/p>\n\n\n\n

1847\u2019nin son g\u00fcnleri ile 1848\u2019in ilk g\u00fcnleri aras\u0131nda, bu iki Alman \u00f6nder bu entelekt\u00fcel ve militan g\u00f6revi \u00fcstlendi. Engels zaten 1847 Haziran\u2019\u0131ndan beri Birlik\u2019in toplant\u0131s\u0131nda sunmak i\u00e7in birtak\u0131m notlar \u00e7\u0131kart\u0131yordu ama hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki Londra\u2019daki ate\u015fli tart\u0131\u015fma, ona \u00f6nerilerini geli\u015ftirmesi konusunda ilham oldu. O s\u0131rada Br\u00fcksel\u2019de ya\u015famakta olan Marx\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta, ismine Kate\u015fizm dedi\u011fi tasla\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerinde yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fini s\u00f6yledi ve bu metnin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da Kom\u00fcnist Manifesto<\/em> \u015feklinde yeniden adland\u0131rmay\u0131 \u00f6nerdi. Lev Tro\u00e7ki daha sonra, Manifesto<\/em>\u2019yu \u015f\u00f6yle tarif edecekti: \u201cD\u00fcnya literat\u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn eserleri aras\u0131ndaki en iyisi.\u201d Engels taraf\u0131ndan \u201cvaftiz edilen\u201d kitap, tarihsel materyalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200ba\u015famas\u0131ndaki temellerini att\u0131. Manifesto<\/em>\u2019nun \u015fu c\u00fcmleyle a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m: \u201cToplumlar\u0131n tarihi, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin tarihinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bu iki deha aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fi sars\u0131lmadan devam etti. Manifesto<\/em>\u2019nun yaz\u0131m\u0131n\u0131n ard\u0131ndan birlikte \u00fcretmeye ve m\u00fccadele etmeye devam ettiler. Ortakla\u015ft\u0131klar\u0131 nokta, entelekt\u00fcel olarak ve pratik a\u00e7\u0131dan geli\u015ftirdikleri devrimci eylemin kendisiydi. Hayatlar\u0131n\u0131n her an\u0131 bir ad\u0131m ileriye atmak anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bir \u00f6nceki ad\u0131mlar\u0131 onlara, devrime hizmet edecek yeni bir a\u015faman\u0131n fethedilmesine olanak tan\u0131yordu. Birlikte muhte\u015fem eserler \u00fcrettiler ve b\u00fcy\u00fck militanlar olarak Kom\u00fcnistler Birli\u011fi ve Birinci Enternasyonal \u00f6rneklerinde oldu\u011fu \u00fczere, devrimci \u00f6rg\u00fct\u00fcn ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 birlikte bina ettiler. Kendi zamanlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri olaylar\u0131na kat\u0131ld\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

Marx ve Engels, bug\u00fcne dek benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f ve ba\u015far\u0131s\u0131 tekrarlanamaz bir tak\u0131md\u0131. Y\u00fcksek ihtimalle her ikisi de, birbirlerinden ayr\u0131 bir bi\u00e7imde bug\u00fcn sahip olduklar\u0131 tarihsel konuma gelemezlerdi. Hem birbirlerini d\u00fc\u015f\u00fcnsel olarak m\u00fckemmel bir \u015fekilde tamamlad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, hem de birbirlerine hissettikleri bireysel, insan\u00ee ve neredeyse ailesel yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n, y\u00fczle\u015fmek zorunda kald\u0131klar\u0131 ki\u015fisel zorluklarda bile kendilerine birbirlerini destekleme \u015fans\u0131 sundu\u011fu i\u00e7in. Engels\u2019i Marx olmadan d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ama ayn\u0131 \u015fekilde Marx\u2019\u0131 da Engels olmadan d\u00fc\u015f\u00fcnmek olanakl\u0131 de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

*<\/strong> Proudhon, Pierre Joseph<\/strong>: Anar\u015fizmin ilk teorisyenlerinden. Daha sonra Fransa parlamentosunda milletvekili. Fransa\u2019daki s\u00fcrg\u00fcn\u00fc s\u0131ras\u0131nda Marx\u2019la ili\u015fki kurdu. Bu ili\u015fki Marx kendisiyle polemi\u011fe giri\u015fince sonland\u0131. Marx Felsefenin Sefaleti <\/em>(1847) kitab\u0131yla, Proudhon\u2019un Sefaletin Felsefesi<\/em> kitab\u0131na cevap vermi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

**<\/strong> \u00c7artizm:<\/strong> 1830\u2019da ba\u015flay\u0131p 1948\u2019e dek s\u00fcren \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi.  Temel olarak, Genel \u0130\u015f\u00e7i Konfederasyonu\u2019nda temsil edilen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyasete dahil olmas\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele etti.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong> 1844\u2019te Marx Ekonomi Politik Elyazmalar\u0131<\/em>\u2019n\u0131 kaleme ald\u0131. Bunlar ancak 1932\u2019de bas\u0131labildi. Bu metinlede Marx, David Ricardo ile Adam Smith\u2019in kavramlar\u0131n\u0131 ve idealist duru\u015fu nedeniyle Hegelci diyalekti\u011fi ele\u015ftiriyordu ve materyalist diyalekti\u011fe do\u011fru yakla\u015f\u0131yordu. Engels ise Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisinin Unsurlar\u0131<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir metin kaleme alm\u0131\u015ft\u0131. Marx bu metne bay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve y\u00fcksek ihtimalle ikili aras\u0131ndaki tarihsel ili\u015fkinin kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu eser sa\u011flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

[1] <\/strong>Lev Tro\u00e7ki, Friedrich Engels<\/em>, El Socialista Centroamericano N \u00b0 225, A\u011fustos 2016, syf. 12.<\/p>\n\n\n\n

[2] <\/strong>Kom\u00fcnist Birlik T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc, Birinci Kongre, Aral\u0131k 1847.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Adolfo Santos  \u00c7eviri: Kaan G\u00fcnde\u015f \u0130lk defa \u0130\u015f\u00e7ilerin Uluslararas\u0131 Birli\u011fi – D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in Correspondencia Internacional (Uluslararas\u0131 Haberle\u015fme) isimli dergisinin Kas\u0131m 2020 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. *** Friedrich Engels\u2019i Karl Marx ile ili\u015fkilendirmeden, onun hakk\u0131nda konu\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak bu durum, Marx i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Engels ve Marx ya da Marx ve Engels 1844\u2019te tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda, bu ikili […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":2049,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[977],"tags":[876],"class_list":["post-2048","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-friedrich-engels","tag-friedrich-engels"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2048"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2051,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2048\/revisions\/2051"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2049"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}