{"id":1942,"date":"2020-08-23T18:58:06","date_gmt":"2020-08-23T15:58:06","guid":{"rendered":"http:\/\/trockist.net\/?p=1942"},"modified":"2021-11-22T21:58:45","modified_gmt":"2021-11-22T18:58:45","slug":"devrimci-siluetler-lev-trocki-anatoli-lunacarski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2020\/08\/23\/devrimci-siluetler-lev-trocki-anatoli-lunacarski\/","title":{"rendered":"Devrimci siluetler: Lev Tro\u00e7ki – (Anatoli Luna\u00e7arski)"},"content":{"rendered":"\n

Yazar:<\/strong> Anatoli Luna\u00e7arski<\/p>\n\n\n\n

\u00c7eviri:<\/strong> Kenan Zorlu <\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131zla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Anatoli Luna\u00e7arski\u2019nin denemesi, ilk kez T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Luna\u00e7arski k\u0131sa Tro\u00e7ki portesini 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda yazd\u0131. Bu portrenin \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6nemli yanlar\u0131ndan birisi, 1903 ile 1917 aras\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin Bol\u015fevik ve Men\u015fevik fraksiyonlar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunun \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131kl\u0131k eden biri taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Tam olarak bu \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indir ki, s\u00f6z konusu portre Stalinist b\u00fcrokrasi taraf\u0131ndan yasaklanacakt\u0131r (zira bu tan\u0131kl\u0131k, Tro\u00e7ki\u2019nin Men\u015fevik fraksiyonla olan d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiriyordu). Luna\u00e7arski\u2019nin de kaydetti\u011fi \u00fczere Lev Tro\u00e7ki, Rus m\u00fcltecilerin yurtd\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcregelen ve bitmek bilmeyen ve kimi zamanlarda faydas\u0131z ve verimsiz olan tart\u0131\u015fmalar\u0131na farkl\u0131 bir programatik hat \u00fczerinden yakla\u015f\u0131yordu. O kendi kaderini, Rus devrimlerinin kaderine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Lenin’in 1917\u2019deki devrimin ilk d\u00f6nemlerinde Petrograd Sovyeti i\u00e7in siyasi bir g\u00fc\u00e7 olacak fazla zaman\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131 (\u00e7\u00fcnk\u00fc parti i\u00e7indeki a\u015famac\u0131 devrim \u015fablonunu savunan uzla\u015fmac\u0131larla b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadele vermesi gerekmi\u015fti); bu b\u00fcy\u00fck, politik olarak uzla\u015fmac\u0131l\u0131\u011fa a\u00e7\u0131k ve bir \u015fekilde dengesiz bile\u015fkeyi hem te\u015fvik hem de kontrol etme ve Sovyetleri t\u00fcm Rusya’n\u0131n egemen organ\u0131 haline getirme i\u015fi, inan\u0131lmaz yetene\u011fini \u00e7oktan icra etmeye ba\u015flam\u0131\u015f olan Tro\u00e7ki’ye kald\u0131. Kas\u0131m ay\u0131nda eyleme ge\u00e7ilecek saat geldi\u011finde, Devrimci Asker\u00ee Komite\u2019nin ba\u015fkan\u0131 olarak Tro\u00e7ki, Lenin\u2019in y\u00f6netimi alt\u0131nda, iktidar\u0131n fiziksel ve politik olarak Bol\u015fevik ele ge\u00e7irili\u015fini icra eden, fiiliyata d\u00f6ken ki\u015fi oldu. Operasyonu Smolni Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden, g\u00fcnler boyunca uyumadan y\u00f6netmi\u015fti. Birka\u00e7 g\u00fcn boyunca Ekim Devrimi, Tro\u00e7ki\u2019nin kendisiydi. Tro\u00e7ki asker\u00ee literat\u00fcr\u00fcn sad\u0131k bir takip\u00e7isi ancak zorunlu olarak \u201cacemi\u201d bir komutan olarak K\u0131z\u0131l Ordu\u2019yu \u00f6rg\u00fctledi ve kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u201cprofesyonel\u201d Beyaz generalleri ve \u0130tilaf Devletleri\u2019nin e\u011fitilimli asker\u00ee uzmanlar\u0131n\u0131, \u00fclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131na z\u0131rhl\u0131 treniyle giderek yenilgiye u\u011fratt\u0131. Luna\u00e7arski\u2019nin portresi, yeni i\u015f\u00e7i devletinin ba\u015fkentine art arda Tro\u00e7ki\u2019nin asker\u00ee zaferlerinin haberinin geldi\u011fi g\u00fcnlerde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen Luna\u00e7arski\u2019nin bir\u00e7ok noktada Tro\u00e7ki\u2019ye ele\u015ftirel yakla\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi de\u011ferlidir. Kuzey Amerikal\u0131 kom\u00fcnist ve D\u00fcnyay\u0131 Sarsan On G\u00fcn<\/em> kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 John Reed\u2019in \u201c\u0130sa\u2019dan sonra ya\u015fam\u0131\u015f olan en b\u00fcy\u00fck Yahudi\u201d \u015feklinde tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Lev Tro\u00e7ki, gen\u00e7 i\u015f\u00e7i devletinin en sayg\u0131n fig\u00fcrlerinden biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken dahi, ele\u015ftiriye tamamen a\u00e7\u0131k bir konumu benimsemi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n

Anatoli Luna\u00e7arski<\/strong> (1875-1933): Rus Marksist, Bol\u015fevik devrimci, 1917\u2019de E\u011fitim Halk Komiseri; ayn\u0131 zamanda tiyatro oyunu ve deneme yazar\u0131. 1890\u2019da 15 ya\u015f\u0131ndayken Marksist oldu, 1894\u2019te RSD\u0130P\u2019e kat\u0131ld\u0131. 1896\u2019da tutukland\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi. 1903\u2019teki b\u00f6l\u00fcnmede Bol\u015feviklerin taraf\u0131nda kald\u0131. Bol\u015fevikler kendi aralar\u0131nda Lenin\u2019in takip\u00e7ileri ve Bogdanov\u2019un takip\u00e7ileri olarak b\u00f6l\u00fcnd\u00fcklerinde Bogdanov\u2019un saf\u0131nda kald\u0131. 1909\u2019da Bogdanov ve Maxim Gorki\u2019yle beraber \u00f6nce Capri\u2019de, sonra da Bologna\u2019da bir parti okulu i\u015fletti. 1914\u2019te I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131yla Lenin ve Tro\u00e7ki ile birlikte hareket ederek enternasyonalist bir tutum ald\u0131 ve yurtseverlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etti. 1917 \u015eubat Devrimi\u2019nin ard\u0131ndan Rusya\u2019ya d\u00f6nd\u00fc. S\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nen di\u011fer enternasyonalistlerle birlikte Tro\u00e7ki\u2019nin Mezhraiontsy<\/em> (B\u00f6lgeleraras\u0131 Komite) grubuna kat\u0131ld\u0131 ve bu grup da k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Bol\u015feviklerle birle\u015fti. Temmuz ay\u0131nda Kerenski h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan tutukland\u0131. Ekim Devrimi\u2019nden sonra 1917 ile 1929 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda E\u011fitim Komiserli\u011fi g\u00f6revini \u00fcstlendi.\u00a0 Maxim Gorki, Alexander Blok ve Maria Andreyeva ile 1919\u2019da \u00fcnl\u00fc Bolshoi Drama Tiyatrosu\u2019nu kurdu. Bogdanov\u2019la birlikte Proletk\u00fclt hareketinin temsilcilerindendi. S\u0131n\u0131fl\u0131 toplum miraslar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in tarihi eserlerin yok edilmesinin savunan parti i\u00e7indeki bir kanada kar\u015f\u0131 bu eserlerin muhafaza edilmesini savundu. \u015eair Mayakovski ve dans\u00e7\u0131 Isadora Duncan gibi bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131n\u0131n eserlerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda ve okullar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131nda inisiyatif \u00fcstlendi. 1929\u2019da Latin alfabesine ge\u00e7i\u015fi savundu. 1930-1932 aras\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019de SSCB\u2019yi temsil etti. 1933\u2019te \u0130spanya\u2019ya b\u00fcy\u00fckel\u00e7i olarak atand\u0131 ancak yolda \u00f6ld\u00fc. 1936-1938 y\u0131llar\u0131ndaki B\u00fcy\u00fck Temizlik s\u0131ras\u0131nda Kom\u00fcnist Parti ve Ekim Devrimi tarihlerinden ismi \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131 ve kaleme alm\u0131\u015f oldu\u011fu an\u0131lar\u0131n\u0131n ve sanat yaz\u0131lar\u0131n\u0131n bas\u0131m\u0131 ve okunmas\u0131 yasakland\u0131. K\u0131z\u0131 Irina Luna\u00e7arski 1950\u2019ler ve 1960\u2019lar boyunca babas\u0131n\u0131n itibar\u0131n\u0131n iade edilmesi i\u00e7in m\u00fccadele etti. T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrilmi\u015f baz\u0131 kitaplar\u0131 \u015funlard\u0131r: Sanat ve Edebiyat \u00dczerine<\/em>, Miras<\/em>, Sosyalizm ve Edebiyat<\/em>, Devrim ve Sanat<\/em>. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki partimizin tarihine beklenmedik bir \u015fekilde girdi ve girdi\u011fi andan itibaren bir deha oldu\u011fu belli etti. Benim duydu\u011fuma g\u00f6re, o sosyal demokrat eylemlerine okul s\u0131ralar\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f ve 18 ya\u015f\u0131na basmadan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrg\u00fcnden ka\u00e7t\u0131. \u0130lk olarak b\u00f6l\u00fcnmenin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u0130kinci Parti Kongresi\u2019ne gelerek dikkat \u00e7ekti. Tro\u00e7ki belagati, gen\u00e7 bir adam i\u00e7in fark edilir derecede fazla olan e\u011fitimi ve \u00f6zg\u00fcveniyle herkesi \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Onun hakk\u0131nda anlat\u0131lan, muhtemelen do\u011fru olmayan fakat karakteristik olan bir an\u0131ya g\u00f6re, Vera Ivanovna Zasulich Tro\u00e7ki\u2019yle tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra Plekhanov\u2019un yan\u0131nda her zamanki a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u201cBu gen\u00e7 adam \u015f\u00fcphesiz ki bir dahi!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131r ve Plekhanov toplant\u0131y\u0131 \u201cBu y\u00fczden Tro\u00e7ki\u2019yi asla affetmeyece\u011fim\u201d diyerek terk eder. Plekhanov\u2019un Tro\u00e7ki\u2019yi sevmedi\u011fi bir ger\u00e7ekti fakat bunun nedeni Zasulich\u2019in ona dahi demi\u015f olmas\u0131 de\u011fil, Tro\u00e7ki\u2019nin Plekhanov\u2019a \u0130kinci Kongre esnas\u0131nda ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 bir hiddetle sald\u0131rmas\u0131 ve hakk\u0131nda kaba ifadeler kullanmas\u0131yd\u0131. Plekhanov o zamanlar kendini sosyal demokrat \u00e7evrelerde dokunulmaz majesteleri fig\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Onunla ayn\u0131 fikirde olmayan d\u0131\u015f \u00e7evre dahi ona ba\u015flar\u0131 e\u011fik yakla\u015f\u0131yordu ve Tro\u00e7ki\u2019nin ald\u0131rmazl\u0131\u011f\u0131 onu kudurtmu\u015ftu. O zamanlar Tro\u00e7ki muhakkak ki gen\u00e7lik kibri i\u00e7indeydi. Ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek gerekirse, gen\u00e7li\u011finden dolay\u0131 \u00e7ok fazla ciddiye al\u0131nm\u0131yordu, ama herkes hitabet yetene\u011finin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul ediyordu ve tabi onun tavuk de\u011fil, gen\u00e7 bir kartal oldu\u011funu hissediyordu.<\/p>\n\n\n\n

Ben onunla g\u00f6rece ge\u00e7 bir a\u015famada, 1905\u2019teki Ocak olaylar\u0131ndan sonra tan\u0131\u015ft\u0131m [1]<\/strong>. Neredendi unuttum, bir yerden Cenevre\u2019ye geldi. Bu karga\u015fan\u0131n [1905] sonucu olarak \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir toplant\u0131da konu\u015fma yapmam\u0131z gerekiyordu. Tro\u00e7ki, geri kalan\u0131m\u0131z\u0131n aksine, s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir bi\u00e7imde zarif ve \u00e7ok yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131yd\u0131. Bu zarafet ve so\u011fukkanl\u0131l\u0131k, kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kim olursa olsun onunla k\u00fc\u00e7\u00fcmseyici tav\u0131rlarla konu\u015fma, bende ho\u015f olmayan bir sars\u0131nt\u0131 yaratt\u0131. Bacaklar\u0131n\u0131 \u00fcst \u00fcste atan ve toplant\u0131da yapaca\u011f\u0131 do\u011fa\u00e7lama konu\u015fma i\u00e7in notlar alan bu gen\u00e7 \u00e7\u0131tk\u0131r\u0131ld\u0131ma a\u015f\u0131r\u0131 bir ho\u015fnutsuzluk duydum. Ama do\u011frusu Tro\u00e7ki m\u00fcthi\u015f konu\u015ftu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda benim ilk defa Frans\u0131zca, onunsa Almanca konu\u015ftu\u011fu uluslararas\u0131 bir toplant\u0131da da konu\u015fma yapt\u0131. \u0130kimiz de yabanc\u0131 dillerin engel te\u015fkil etti\u011fini g\u00f6rd\u00fck fakat bir \u015fekilde bu \u00e7ileyi de atlatt\u0131k. Daha sonra hat\u0131rl\u0131yorum ikimiz de \u2014ben Bol\u015fevikler o Men\u015fevikler ad\u0131na\u2014 ortak mali birikimlerle ilgili bir kurula atand\u0131k. Tro\u00e7ki burada a\u00e7\u0131k\u00e7a sert ve k\u00fcstah bir tav\u0131r tak\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk devrimden (1905) sonra Rusya\u2019ya d\u00f6nene kadar onu bir daha g\u00f6rmedim. 1905 devriminin geli\u015fimi boyunca da pek g\u00f6rmedim. Kendini yaln\u0131zca bizden de\u011fil, Men\u015feviklerden de ayr\u0131 tuttu. Genelde \u0130\u015f\u00e7i Temsilcileri Sovyeti\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fc ve Parvus [2]<\/strong> ile birlikte olduk\u00e7a militan, \u00e7ok iyi d\u00fczenlenmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck ve ucuz bir gazete \u00e7\u0131karan ayr\u0131 bir grup \u00f6rg\u00fctledi\u00a0 [3]<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Birinin Lenin\u2019in huzurunda \u201cKhrustalev\u2019in y\u0131ld\u0131z\u0131 s\u00f6n\u00fcyor ve \u015fimdi Sovyet\u2019teki g\u00fc\u00e7l\u00fc adam Tro\u00e7ki\u201d dedi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum. Bunun \u00fczerine Lenin\u2019in y\u00fcz\u00fc bir anl\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc ve sonra \u201cEh, Tro\u00e7ki bunu parlak ve yorulmak bilmez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla hak etti\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn Men\u015fevikler aras\u0131ndan Tro\u00e7ki bize en yak\u0131n oland\u0131. Fakat bir kere bile Men\u015feviklerle aram\u0131zdaki uzun yeniden birle\u015fme tart\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlam\u0131yorum. Stockholm Kongresi\u2019ne kadar \u00e7oktan tutuklanm\u0131\u015ft\u0131 [4]<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Tutukland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Petersburg i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 aras\u0131ndaki pop\u00fclerli\u011fi muazzamd\u0131 ve duru\u015fmada g\u00f6sterdi\u011fi etkili ve kahramanca tav\u0131r sayesinde daha da artm\u0131\u015ft\u0131. \u0130tiraf etmeliyim ki 1905-1906 y\u0131llar\u0131nda, b\u00fct\u00fcn sosyal demokrat \u00f6nderler aras\u0131ndan yaln\u0131zca Tro\u00e7ki, gen\u00e7 ya\u015f\u0131na ra\u011fmen, en haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olan\u0131n kendisi oldu\u011funu ku\u015fkusuz bi\u00e7imde g\u00f6sterdi. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6nderlerde bulunan bir \u00e7e\u015fit \u00f6zel m\u00fclteci y\u00fczeyselli\u011fiyle hemhal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 en az Tro\u00e7ki\u2019de bulunuyordu ve bu, o zamanlar Lenin\u2019i bile etkilemi\u015fti. Tro\u00e7ki geni\u015f, ulus \u00e7ap\u0131nda siyas\u00ee bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmenin gereklerini geri kalan herkesten iyi anl\u0131yordu. Devrimden inan\u0131lmaz derecede b\u00fcy\u00fck bir \u015f\u00f6hretle \u00e7\u0131kt\u0131, \u00f6yle ki ne Lenin, ne de Martov\u2019un pop\u00fclaritesi bu s\u0131rada hi\u00e7 artmam\u0131\u015ft\u0131. Plekhanov yar\u0131 Kadet e\u011filimlerini sergiledi\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 kaybetti [5]<\/strong>. B\u00f6ylece Tro\u00e7ki en \u00f6n safa ge\u00e7mi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci m\u00fcltecili\u011fi s\u0131ras\u0131nda Tro\u00e7ki Viyana\u2019ya gitti, dolay\u0131s\u0131yla onunla daha nadir kar\u015f\u0131la\u015fmaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Stuttgart\u2019taki uluslararas\u0131 konferansta al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcce davrand\u0131 ve bizden de ayn\u0131s\u0131n\u0131 bekledi, \u00e7\u00fcnk\u00fc 1906\u2019daki gerici dalga sonucunda devrim treninden at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131k ve dolay\u0131s\u0131yla toplant\u0131n\u0131n iradesini y\u00f6nlendiremeyecektik.<\/p>\n\n\n\n

Sonralar\u0131 Tro\u00e7ki arabulucu \u00e7izgiden etkilendi ve partinin birli\u011fi fikrine kap\u0131ld\u0131. \u00c7e\u015fitli \u00fcye toplant\u0131lar\u0131nda bu ama\u00e7 u\u011fruna herkesten \u00e7ok \u00e7aba harcamaya ba\u015flad\u0131 ve Viyana\u2019daki kendi Pravda<\/em> gazetesinin ve kendi grubunun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te ikisini bu \u00fcmitsiz amaca ay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tek ba\u015far\u0131 Merkez Komite toplant\u0131s\u0131nda \u201ctasfiyecileri\u201d [6]<\/strong> partiden atmak oldu. Vperyod<\/em> (\u201c\u0130leri\u201d) gazetesi taraftarlar\u0131n\u0131 neredeyse kovdu ve \u2014\u00e7ok zay\u0131f bir ba\u011f ile de olsa \u2014 Martovcular ve Leninciler aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fu yamamak i\u00e7in zaman buldu. \u0130\u015fte bu toplant\u0131da, di\u011fer \u015feylerle beraber, Kamenev Tro\u00e7ki\u2019nin koruyucusu olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 (Kamenev tesad\u00fcf\u00ee olarak Tro\u00e7ki\u2019nin kay\u0131nbiraderiydi.) Fakat ikilinin aras\u0131nda sert bir \u00e7atlak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve Kamenev \u00e7ok ge\u00e7meden Paris\u2019e d\u00f6nd\u00fc. Burada, Tro\u00e7ki\u2019nin partiyi b\u0131rak\u0131n partinin ufak bir grubunu bile \u00f6rg\u00fctlemekte \u00e7ok k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemeliyim. Ko\u015fulsuz destek\u00e7isi yoktu; Parti\u2019ye kendini kabul ettirebilmesi tamamen kendi ki\u015fili\u011finden kaynaklan\u0131yordu. Men\u015feviklerin saflar\u0131na s\u0131\u011famad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi, Men\u015feviklerin onu bir \u00e7e\u015fit sosyal demokrat anar\u015fist olarak damgalamas\u0131n\u0131 getirdi ve Tro\u00e7ki\u2019nin t\u00fcm hareketleri g\u00f6zlerine batt\u0131. O s\u0131ralarda Bol\u015feviklerle olan tam uyumu \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmezdi. Tro\u00e7ki en \u00e7ok Martovculara yak\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu ve o da daima bu \u015fekilde hareket etti.<\/p>\n\n\n\n

Onun devasa kibri ve herhangi bir insan\u00ee nezaket g\u00f6stermedeki veya insanlara kulak kabartmadaki yetersizli\u011fi veya isteksizli\u011fi, Lenin\u2019i \u00e7evreleyen o albeniden yoksunlu\u011fu, Tro\u00e7ki\u2019yi belirli bir yaln\u0131zl\u0131\u011fa mahkum etti. Ki\u015fisel birka\u00e7 arkada\u015f\u0131n\u0131n bile (elbette politik \u00e7evreden bahsediyorum), onun yeminli d\u00fc\u015fmanlar\u0131na d\u00f6nd\u00fckleri hat\u0131rlanmal\u0131; bunun bir \u00f6rne\u011fi \u00fcste\u011fmen Semkovski [7]<\/strong> idi ve ayn\u0131 \u015fey kendisinin en g\u00f6zde izleyicisi olan Skobeliev i\u00e7in de ge\u00e7erliydi [8]<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki siyas\u00ee organlar\u0131 y\u00f6netmekte az yetene\u011fe sahip olsa da siyas\u00ee olaylar\u0131n devasa okyanusunda b\u00f6ylesi ki\u015fisel nitelikler olduk\u00e7a \u00f6nemsiz ve Tro\u00e7ki\u2019nin olumlu becerileri as\u0131l bu alanda kendini g\u00f6steriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra Tro\u00e7ki\u2019yle Kopenhag Kongresi\u2019nde bir araya geldim [9]<\/strong>. Tro\u00e7ki geldi\u011finde, Vorw\u00e4rts\u2019da (\u201c\u0130leri\u201d) [10]<\/strong> ayr\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn Rus temsil heyetini a\u015fa\u011f\u0131layan bir makaleyi yay\u0131mlamay\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fc; makalesinde onlar\u0131n bir dizi m\u00fclteciden ba\u015fka kimseyi temsil etmediklerini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Bu hem Bol\u015fevikleri hem de Men\u015fevikleri k\u0131zd\u0131rd\u0131. Tro\u00e7ki\u2019ye katlanamayan Plekhanov bir \u00e7e\u015fit mahkeme \u00f6n\u00fcnde onu su\u00e7lama f\u0131rsat\u0131n\u0131 elde etti. Bu bana haks\u0131z g\u00f6r\u00fcnd\u00fc ve Tro\u00e7ki lehine g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konu\u015fma yapt\u0131m ve (Ryazanov\u2019un [11]<\/strong> da katk\u0131lar\u0131yla) Plekhanov\u2019un plan\u0131n\u0131n suya d\u00fc\u015fmesinde katk\u0131m oldu. Biraz bu nedenden biraz da belki de tesad\u00fcfen, Tro\u00e7ki ile kongre boyunca g\u00f6r\u00fc\u015fmelerim s\u0131kla\u015ft\u0131. Birlikte vakit ge\u00e7irdik ve \u00e7o\u011funlukla siyas\u00ee bir\u00e7ok konu hakk\u0131nda konu\u015ftuk ve iyi ayr\u0131ld\u0131k.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Vorw\u00e4rts\u2019\u00e7\u0131lar olarak Kopenhag Kongresi\u2019ni takiben Bologna\u2019da ikinci parti okulumuzu yapt\u0131k ve Tro\u00e7ki\u2019yi gazetecilik \u00fczerine ve yan\u0131lm\u0131yorsam Alman ve Avusturya Sosyal Demokratlar\u0131n\u0131n parlamenter taktikleri ve Rusya\u2019daki Sosyal Demokrat Partisi tarihi \u00fczerine okumalarla ilgili dersler vermesi i\u00e7in davet ettik. Tro\u00e7ki teklifimizi kibarca kabul etti ve Bologna\u2019da yakla\u015f\u0131k bir ay ge\u00e7irdi. \u015eu bir ger\u00e7ek ki, t\u00fcm bu s\u00fcre boyunca siyas\u00ee \u00e7izgisini korudu ve \u00f6\u011frencilerimizi a\u015f\u0131r\u0131 sol hattan \u00e7ekip, kendinin sol olarak addetti\u011fi, arabulucu ve \u0131l\u0131ml\u0131 bir yola oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn \u00e7abas\u0131 bo\u015fa olmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6\u011frencilerimiz onun y\u00fcksek derecedeki etkileyici derslerinden olduk\u00e7a ho\u015fland\u0131lar. Kald\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn s\u00fcre boyunca Tro\u00e7ki hi\u00e7bir zaman olmad\u0131\u011f\u0131 kadar ne\u015feliydi; keskin zekal\u0131yd\u0131, bize kar\u015f\u0131 \u00e7ok vefak\u00e2rd\u0131 ve b\u0131rakabilece\u011fi en iyi izlenimi b\u0131rakt\u0131. \u0130kinci parti okulumuzdaki en \u00f6nde gelen \u00e7al\u0131\u015fanlardan biri oldu.<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki ile son g\u00f6r\u00fc\u015fmelerim \u00e7ok daha uzun ve samimi oldu. 1915\u2019te Paris\u2019teydik. Nashe Slovo<\/em> (\u201cS\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u201d) [12]<\/strong> isimli gazetenin yay\u0131n kuruluna kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve tabii bu durum pek \u00e7ok \u00e7eki\u015fmeye ve ho\u015f olmayan olaylar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Birisi onun bize kat\u0131lmas\u0131ndan deh\u015fete kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ki\u015fili\u011fin gazetenin tamam\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irebilece\u011finden \u00e7ekiniyordu. Fakat olay\u0131n bu k\u0131sm\u0131 \u00f6nemsizdi. Tro\u00e7ki\u2019nin Martov\u2019a kar\u015f\u0131 tavr\u0131 \u00e7ok daha acil bir sorundu. Biz i\u00e7ten bir \u015fekilde, yeni bir enternasyonalizm temelinde, partinin t\u00fcm cephesinin Lenin\u2019den Martov\u2019a kadar tamamen birle\u015fmesini istiyorduk. Bu ama\u00e7 u\u011fruna etkili bir konu\u015fma yapt\u0131m ve bir dereceye kadar \u015fu slogan\u0131n dayanak noktas\u0131 bu konu\u015fmad\u0131r: \u201cKahrolsun Savunmac\u0131lar [13]<\/strong>, ya\u015fas\u0131n b\u00fct\u00fcn Enternasyonalistlerin birli\u011fi!\u201d [14]<\/strong>. Tro\u00e7ki kendisini tamamen buna adad\u0131. Bu uzun zamand\u0131r hayaliydi ve b\u00fct\u00fcn ge\u00e7mi\u015f tav\u0131rlar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bol\u015feviklerle uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131m\u0131z yoktu, fakat Men\u015fevikler ile ili\u015fkiler k\u00f6t\u00fc gidiyordu. Tro\u00e7ki elindeki b\u00fct\u00fcn ara\u00e7larla, savunmac\u0131larla ba\u011f\u0131n\u0131 koparmas\u0131 i\u00e7in Martov\u2019u ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Yay\u0131n kurulunun toplant\u0131lar\u0131 uzun tart\u0131\u015fmalara d\u00f6nd\u00fc. Her seferinde Martov inan\u0131lmaz zek\u00e2s\u0131, kurnaz tarz\u0131yla savunmac\u0131lar ile yollar\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131p ay\u0131rmayaca\u011f\u0131 sorusuna ka\u00e7amak cevaplar verdi ve her seferinde Tro\u00e7ki ona m\u00fcthi\u015f bir \u00f6fkeyle sald\u0131rd\u0131. Olaylar Tro\u00e7ki ile \u2014Tro\u00e7ki\u2019nin politik ak\u0131l olarak her zaman sayg\u0131 duydu\u011fu\u2014 Martov\u2019u ve ayn\u0131 zamanda biz sol enternasyonalistler ile Martov grubunu tamamen kopma noktas\u0131na getirdi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

O d\u00f6nemde Tro\u00e7ki ile benim aramdaki siyasi ili\u015fki iyice geli\u015fti; san\u0131r\u0131m o s\u0131ralar ili\u015fkimizin en s\u0131k\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemdi: Di\u011fer yay\u0131n kurulu \u00fcyelerine kar\u015f\u0131 onun d\u00fc\u015f\u00fcncelerini temsil ederken di\u011fer edit\u00f6rlerin \u00f6nerilerini de ona aktarmak bana d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. M\u00fclteci \u00f6\u011frenci toplant\u0131lar\u0131nda onunla ben s\u0131k s\u0131k ayn\u0131 platformda konu\u015fmalar yap\u0131yorduk, birlikte Parti bildirgeleri yazd\u0131k; k\u0131sacas\u0131 olduk\u00e7a yak\u0131n bir ittifak i\u00e7indeydik.<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki\u2019yi her zaman b\u00fcy\u00fck bir insan olarak g\u00f6rd\u00fcm. Bundan kim \u015f\u00fcphe edebilir ki? Paris\u2019te benim g\u00f6z\u00fcmde b\u00fcy\u00fck bir devlet adam\u0131 olarak y\u00fckseldi ve sonralar\u0131 daha da b\u00fcy\u00fcd\u00fc g\u00f6z\u00fcmde. Bu, onu daha iyi tan\u0131mamdan m\u0131, yoksa onun kendi yeteneklerini daha geni\u015f bir \u00f6l\u00e7ekte tamam\u0131yla g\u00f6sterebilmesinden veya devrim tecr\u00fcbesinin ve sorunlar\u0131n\u0131n onu ger\u00e7ekten olgunla\u015ft\u0131rmas\u0131ndan ve kanatlar\u0131n\u0131 daha geni\u015fletmesini sa\u011flamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc m\u00fc, bilmiyorum. <\/p>\n\n\n\n

1917 bahar\u0131n\u0131n ajitasyon i\u015fi bu an\u0131lar\u0131n kapsam\u0131na uymuyor, fakat m\u00fcthi\u015f eylemlili\u011fi ve par\u0131ldayan ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda ona yak\u0131n olan baz\u0131 insanlar onu Rus devriminin ger\u00e7ek \u00f6nderi olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131lar. Bundan dolay\u0131 mesela, Tro\u00e7ki\u2019ye b\u00fcy\u00fck sayg\u0131 duyan, M.S. Uritski [15]<\/strong> bana ve san\u0131r\u0131m Manuilski\u2019ye [16]<\/strong>: \u201c\u015eimdi b\u00fcy\u00fck devrim geldi\u011fine g\u00f6re, ne kadar zeki olursa olsun Lenin, Tro\u00e7ki\u2019nin dehas\u0131 yan\u0131nda s\u00f6n\u00fck kalmaya ba\u015fl\u0131yor\u201d demi\u015fti. Bu tahmin bana yanl\u0131\u015f gelmi\u015fti. Tro\u00e7ki\u2019nin yeteneklerini ve g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015fili\u011fini abartt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil; o zamanlar Lenin\u2019in siyas\u00ee dehas\u0131n\u0131n nerelere ula\u015fabilece\u011fini hen\u00fcz g\u00f6rmedi\u011fimiz i\u00e7in. Fakat tabi o d\u00f6nemde Rusya\u2019ya geli\u015finin heybetli ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Temmuz g\u00fcnlerinden \u00f6nce Lenin geri planda kald\u0131; \u00e7ok konu\u015fmuyordu, \u00e7ok yazm\u0131yordu, ama Bol\u015fevik kamp\u0131n \u00f6rg\u00fctsel sorunlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimine giri\u015fmi\u015fti. Bu s\u0131ralarda Tro\u00e7ki Petrograd toplant\u0131lar\u0131nda g\u00fcrl\u00fcyordu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki\u2019nin en bariz yetenekleri hatiplik ve yazarl\u0131kt\u0131. Tro\u00e7ki\u2019yi muhtemelen \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en iyi hatibi olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Kendi zaman\u0131mda en m\u00fcthi\u015f parlamenterlerin ve sosyalist halk meclislerinin hepsini ve burjuva d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok \u00fcnl\u00fc konu\u015fmac\u0131s\u0131n\u0131 dinledim. Jaur\u00e8s [17]<\/strong> d\u0131\u015f\u0131nda (bir de Bebel [18]<\/strong> var, ama onu ancak ya\u015fl\u0131 halinde dinleyebildim) bunlar\u0131n hi\u00e7birini Tro\u00e7ki ile ayn\u0131 s\u0131n\u0131fa koyamam.<\/p>\n\n\n\n

Etkileyici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131, co\u015fkulu mimikleri, konu\u015fmas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc ritmi, y\u00fcksek ama asla yorucu olmayan sesi, c\u00fcmlelerinin kurulu\u015fundaki ola\u011fan\u00fcst\u00fc tutarl\u0131l\u0131k ve edebi yetene\u011fi, tasvirlerinin zenginli\u011fi, ha\u015flayan ironisi, dokunakl\u0131l\u0131\u011f\u0131, parlat\u0131lm\u0131\u015f \u00e7elik kadar temiz keskin mant\u0131\u011f\u0131, -bunlar Tro\u00e7ki’nin bir konu\u015fmac\u0131 olarak sahip oldu\u011fu erdemlerdir. K\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc c\u00fcmlelerle konu\u015fabilir veya son derecede iyi hedeflenmi\u015f birka\u00e7 slogan\u0131n ajitasyonuna giri\u015febilir ya da daha \u00f6nce yaln\u0131zca Jaur\u00e9s’de duydu\u011fum t\u00fcrden b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc muhte\u015fem bir siyasi konu\u015fma yapabilir. Tro\u00e7ki’yi iki bu\u00e7uk-\u00fc\u00e7 saat boyunca tamamen sessiz bir halde ayakta duran ve onun an\u0131tsal politik incelemesini sanki b\u00fcy\u00fclenmi\u015f gibi dinleyen bir izleyici kitlesinin \u00f6n\u00fcnde konu\u015furken g\u00f6rd\u00fcm. Tro\u00e7ki’nin anlatt\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaten bildi\u011fim \u015feylerdi, her politikac\u0131 do\u011fal olarak ayn\u0131 fikirleri yeni kalabal\u0131klar \u00f6n\u00fcnde s\u0131k s\u0131k tekrarlamak zorundayd\u0131, ama Tro\u00e7ki ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyi her seferinde farkl\u0131 bir \u015fekle b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmeyi ba\u015fard\u0131. Tro\u00e7ki\u2019nin devrim ve i\u00e7 sava\u015f s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck cumhuriyetimizin Sava\u015f Bakan\u0131 oldu\u011funda \u00e7ok fazla konu\u015fma yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum: B\u00fcy\u00fck ihtimalle \u00f6rg\u00fctsel \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve geni\u015f cephenin bir ucundan di\u011fer ucuna yorulmak bilmeyen yolculu\u011fu ona hitabet i\u00e7in \u00e7ok az zaman b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131, ama o zaman bile Tro\u00e7ki her \u015feye ra\u011fmen \u00fcst\u00fcn bir politik ajitat\u00f6rd\u00fc. Makaleleri ve kitaplar\u0131 sanki dondurulmu\u015f nutuklar gibiydi, hitabetinde edebi, edebiyat\u0131nda hatipti.<\/p>\n\n\n\n

Konu\u015fmalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcl\u00fc kalitesi yap\u0131tlar\u0131nda genellikle biraz kaybolmu\u015f olsa dahi Tro\u00e7ki’nin neden se\u00e7kin bir politika yazar\u0131 oldu\u011fu bu nedenle a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki’nin lider olarak i\u00e7sel niteliklerine gelince, s\u00f6yledi\u011fim gibi, acemiydi ve parti organizasyonunun k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in uygun de\u011fildi. Bu kusur, gelecekte g\u00f6ze \u00e7arpan bir \u015fekilde belli olacakt\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc her \u015feyden \u00f6nce Lenin, \u00c7ernov [19]<\/strong> ve Martov gibi insanlar\u0131n yasad\u0131\u015f\u0131 yeralt\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, onlar\u0131n partilerinin Rusya\u2019da, belki de daha sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada hegemonya i\u00e7in m\u00fccadele etmelerini sa\u011flad\u0131. Tro\u00e7ki kendi ki\u015fili\u011finin \u00e7ok kesin k\u0131s\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan engellendi.<\/p>\n\n\n\n

Bir insan olarak Tro\u00e7ki \u00e7abuk sinirlenen ve buyurucu biriydi. Bununla birlikte, Bol\u015feviklerle birle\u015fmesinden sonra, Tro\u00e7ki\u2019nin g\u00f6sterdi\u011fi \u2014ve g\u00f6stermeye devam etti\u011fi\u2014 dokunakl\u0131 bir ho\u015fg\u00f6r\u00fc yaln\u0131zca Lenin\u2019e kar\u015f\u0131 olan tutumunda g\u00f6r\u00fclebiliyordu. Ger\u00e7ekten b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck insanlar\u0131n al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ile Lenin’in \u00f6nceli\u011fini kabul eder.<\/p>\n\n\n\n

Bir di\u011fer yandan, bir siyasi dan\u0131\u015fman olarak Tro\u00e7ki’nin yetenekleri retorik g\u00fcc\u00fcne e\u015fittir. Zaten ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de olamaz \u00e7\u00fcnk\u00fc bir hatip, ne kadar becerikli olursa olsun, konu\u015fmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce taraf\u0131ndan ayd\u0131nlat\u0131lmam\u0131\u015fsa k\u0131s\u0131r bir virt\u00fc\u00f6zden fazlas\u0131 de\u011fildir ve t\u00fcm hitab\u0131 da \u00e7\u0131nlayan bir zil gibidir. Bir hatibin, aziz Pavlus gibi a\u015fktan ilham almas\u0131 o kadar da gerekli olmayabilir, ama d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olmas\u0131 temel \u00f6nemdedir. Sadece b\u00fcy\u00fck bir politikac\u0131 b\u00fcy\u00fck bir hatip olabilir ve Tro\u00e7ki \u00f6ncelikle bir politik hatip oldu\u011fu i\u00e7in konu\u015fmalar\u0131 da do\u011fal olarak politik d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ifadesidir. <\/p>\n\n\n\n

Bana \u00f6yle geliyor ki, \u00e7o\u011fu insan bunu garip bulsa bile Tro\u00e7ki Lenin\u2019den kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz bir \u015feklide daha ortodokstur. Tro\u00e7ki\u2019nin siyasi kariyeri bir par\u00e7a dolamba\u00e7l\u0131d\u0131r: Ne Men\u015fevik ne de Bol\u015fevik\u2019ti, ama deresini Bol\u015fevik nehriyle birle\u015ftirmeden \u00f6nce orta yolu arad\u0131 ve asl\u0131nda Tro\u00e7ki her zaman devrimci Marksizmin kesin kurallar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirildi. Lenin, siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnce alan\u0131nda hem usta hem de yarat\u0131c\u0131d\u0131r ve s\u0131kl\u0131kla, sonradan sonu\u00e7lara ula\u015fmada olduk\u00e7a etkili oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yeni politik \u00e7izgiler ortaya koymu\u015ftur. Tro\u00e7ki, d\u00fc\u015f\u00fcncede bu denli bir cesurluk bak\u0131m\u0131ndan dikkate de\u011fer de\u011fildir: Devrimci Marksizm’i al\u0131r ve ondan belirli bir durum \u00fczerinde uygulanabilir sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131r. Liberalizme ve sahte sosyalizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta olabildi\u011fince cesurdur, ancak yenilik\u00e7i de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda Lenin, kelimenin en derin anlam\u0131nda \u00e7ok daha f\u0131rsat\u00e7\u0131d\u0131r. Bu, gene kula\u011fa garip geliyor olabilir \u2014bir zamanlar Men\u015feviklerle, o me\u015fhur oport\u00fcnistlerle ili\u015fkilendirilen Tro\u00e7ki de\u011fil miydi? Fakat Men\u015feviklerin oport\u00fcnizmi basit\u00e7e bir k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva partinin politik zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Kastetti\u011fim bu tip bir oport\u00fcnizm de\u011fil; birini arada s\u0131rada taktiklerini de\u011fi\u015ftirmeye iten bir ger\u00e7eklik duygusuna, bir anda Lenin’in k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131n her iki kenar\u0131n\u0131 keskinle\u015ftirmesine, di\u011ferinde onu k\u0131l\u0131f\u0131na yerle\u015ftirmesine neden olan zaman\u0131n taleplerine kar\u015f\u0131 muazzam duyarl\u0131l\u0131\u011fa at\u0131fta bulunuyorum. <\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki’de bu yetenek daha azd\u0131r; onun devrime do\u011fru uzanan patikas\u0131 d\u00fcz bir yol izledi. Bu farkl\u0131 \u00f6zellikler, b\u00fcy\u00fck Rus devriminin iki \u00f6nderi aras\u0131ndaki Brest-Litovsk Bar\u0131\u015f\u0131 \u00fczerindeki \u00fcnl\u00fc \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda kendini g\u00f6sterdi [20]<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki ile ilgili olarak hep onun h\u0131rsl\u0131 biri oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Bu, elbette, tamamen sa\u00e7mad\u0131r. Tro\u00e7ki’nin \u00c7ernov’un bakanl\u0131k pozisyonunu kabul etmesi ile ilgili \u00e7ok \u00f6nemli bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum: \u201cNe denli a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k bir h\u0131rs: Bir kimsenin tarihteki rol\u00fcn\u00fc, zamans\u0131z bir bakanl\u0131k g\u00f6revi teklifi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda terk etmesi.\u201d Bence b\u00fct\u00fcn Tro\u00e7ki bu c\u00fcmlede yat\u0131yor. Onun i\u00e7inde bir damla bile g\u00f6steri\u015flilik yoktur, herhangi bir unvana veya iktidar\u0131n tuzaklar\u0131na tamamen kay\u0131ts\u0131zd\u0131r; bununla birlikte, tarihteki rol\u00fcne s\u0131n\u0131rs\u0131zca sahip \u00e7\u0131kar ve bu anlamda h\u0131rsl\u0131d\u0131r. Bu noktada iktidara olan tutkusu \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde samimidir.<\/p>\n\n\n\n

Lenin de asla h\u0131rsl\u0131 de\u011fildir. Lenin’in geri ad\u0131m at\u0131p kendine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisi hakk\u0131nda gelecek ku\u015faklar\u0131n ne diyeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sanm\u0131yorum, o basit\u00e7e i\u015fini yapar. Bunu iktidar\u0131 kullanarak yapar, iktidar\u0131 tatl\u0131 buldu\u011fundan de\u011fil, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131 ve kimsenin davas\u0131na zarar vermesine katlanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in. H\u0131rsl\u0131l\u0131\u011f\u0131, ilkelerinin do\u011frulu\u011funun muazzam kesinli\u011finden ve belki de sorunlara rakibin a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmamas\u0131ndan (bir politikac\u0131da \u00e7ok faydal\u0131 bir \u00f6zellik) kaynaklanmaktad\u0131r. Lenin bir tart\u0131\u015fmay\u0131 asla salt bir tart\u0131\u015fma olarak g\u00f6rmez; onun i\u00e7in bir tart\u0131\u015fma her zaman farkl\u0131 s\u0131n\u0131flar ya da farkl\u0131 gruplar aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131r, neredeyse insanl\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 t\u00fcrleri aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fmaym\u0131\u015f gibi. Onun i\u00e7in bir tart\u0131\u015fma her zaman belirli ko\u015fullar alt\u0131nda bir kavgaya d\u00f6n\u00fc\u015febilecek bir m\u00fccadeledir. Lenin her zaman m\u00fccadeleden kavgaya ge\u00e7i\u015fi memnuniyetle kar\u015f\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Lenin’in aksine, Tro\u00e7ki hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz geri ad\u0131m at\u0131p kendini izlemeye e\u011filimlidir. Tro\u00e7ki tarihsel rol\u00fcne \u00f6nem verir ve muhtemelen ger\u00e7ek bir devrimci \u00f6nderin halesiyle \u00e7evrili bir \u015fekilde insan haf\u0131zas\u0131nda derine inmek i\u00e7in hayat\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck fedakarl\u0131\u011f\u0131 dahil her t\u00fcrl\u00fc ki\u015fisel fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 yapmaya haz\u0131rd\u0131r. H\u0131rslar\u0131 Lenin’inkilerle ayn\u0131 \u00f6zelliklere sahiptir. O, Lenin\u2019deki neredeyse yan\u0131lmaz i\u00e7g\u00fcd\u00fcden yoksundur, hata yapmaya daha e\u011filimlidir ve s\u0131cak miza\u00e7l\u0131 biri olarak zaman zaman tutkusu taraf\u0131ndan k\u00f6r olmaya yatk\u0131nd\u0131r. Lenin ise her zaman dengelidir ve her zaman kendinin kontrol\u00fcndedir, dikkati \u00f6fke sonucu neredeyse hi\u00e7 da\u011f\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, Rus devriminin ikinci b\u00fcy\u00fck \u00f6nderinin, meslekta\u015f\u0131ndan her konuda daha alt seviyede oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olur. \u00d6rne\u011fin, Tro\u00e7ki’nin tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde Lenin\u2019i a\u015ft\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nler vard\u0131r \u2014 daha parlak bir zekaya sahiptir, daha nettir, daha faaldir. Hi\u00e7 kimse Halklar Komiserli\u011fi\u2019ne ba\u015fkanl\u0131k etmek ve d\u00fcnya devrimini dahice dokunu\u015fu ile y\u00f6nlendirmeye Lenin kadar uyumlu donat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r, ama Tro\u00e7ki’nin bir yerden bir yere \u015fim\u015fek gibi hareket etmesi, o sars\u0131c\u0131 konu\u015fmalar\u0131, nokta at\u0131\u015f\u0131 gibi olan emirleri, zay\u0131flayan bir ordunun bir orada bir burada durmak bilmeyen kataliz\u00f6r\u00fc olma rol\u00fc ile kendi omuzlar\u0131yla \u00fcstlenmi\u015f oldu\u011fu muazzam misyonu [21]<\/strong> olmaks\u0131z\u0131n, Lenin bu g\u00f6revle asla ba\u015f edemezdi. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde bu a\u00e7\u0131dan Tro\u00e7ki’nin yerini doldurabilecek ba\u015fka bir insan yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck bir devrim meydana geldi\u011finde, b\u00fcy\u00fck bir halk ger\u00e7ek rollerini yerine getirecek akt\u00f6rleri bulup \u00e7\u0131kar\u0131r. Ve bizim devrimimizin y\u00fcceli\u011finin g\u00f6stergelerinden biri, Kom\u00fcnist Parti\u2019nin kendi saflar\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 ya da di\u011fer partilerden ald\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 siyasi g\u00f6rev ne olursa olsun yerine getirmekte ba\u015fka hi\u00e7 kimsenin kendisi kadar uygun olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi \u00fcst\u00fcn ki\u015filikleri kendi organizmas\u0131na dahil etmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ve g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015filiklerin en g\u00fc\u00e7l\u00fclerinden ikisi, rolleriyle tamamen \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f olan Lenin ve Tro\u00e7ki’dir.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

1.<\/strong> Ocak olaylar\u0131: Kanl\u0131 Pazar\u2019a tekab\u00fcl eder (9 Ocak 1905). Papaz Gapon\u2019un ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir i\u015f\u00e7i eylemi \u00c7ar\u2019a bir dilek\u00e7e vermek \u00fczere Petersburg\u2019a y\u00fcr\u00fcrken askerler taraf\u0131ndan kur\u015funland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

2.<\/strong> Parvus: Dr. Alexander L. Helphand, takma ad\u0131yla Parvus (1867-1924). Rus-Alman as\u0131ll\u0131, hem parlak bir devrimci, hem i\u015fadam\u0131. Parvus Rusya\u2019n\u0131n sava\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131 bozmak i\u00e7in Alman h\u00fck\u00fcmeti fonlar\u0131n\u0131 Bol\u015feviklere y\u00f6nlendiren bir arabulucuydu.<\/p>\n\n\n\n

3.<\/strong> Na\u00e7alo (\u201cBa\u015flang\u0131\u00e7\u201d) ad\u0131ndaki bu gazete Iskra’n\u0131n (\u201cK\u0131v\u0131lc\u0131m\u201d) yerine ge\u00e7erek, partinin gazetesi olarak yay\u0131mlan\u0131yordu. 10 Kas\u0131m 1905\u2019te, Petersburg\u2019da yay\u0131m hayat\u0131na ba\u015flad\u0131. Tro\u00e7ki ve Parvus\u2019un yan\u0131 s\u0131ra Dan ve Martov da gazeteye katk\u0131 sundu.<\/p>\n\n\n\n

4. <\/strong>Stockholm Kongresi: Rusya Sosyal Demokrat Partisi\u2019nin 4. Kongresi, Nisan 1906\u2019da ger\u00e7ekle\u015fti. Birle\u015fme kongresi olarak an\u0131ld\u0131 ve Bol\u015fevikler ile Men\u015fevikleri birbirlerine yak\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca bu kongrede \u2018Bund\u2019 (a\u015fa\u011f\u0131 bak\u0131n) tekrar partiye kabul edildi.<\/p>\n\n\n\n

5.<\/strong> Yar\u0131 Kadet ak\u0131mlar: \u2018Kadet\u2019, Anayasal Demokratlar s\u00f6zc\u00fck \u00f6be\u011finin Rus\u00e7a\u2019daki ba\u015f harflerinin k\u0131saltmas\u0131d\u0131r. 1905\u2019te kurulmu\u015f sol liberal bir partiydi. 1906\u2019daki ilk Duma\u2019da \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturdu, sonraki Dumalarda ba\u015f muhalefet oldu. Parti, \u00f6zellikle de \u00f6nderi Milyukov Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet\u2019te \u00f6nemli rol oynad\u0131. Ekim-Kas\u0131m 1917 aras\u0131nda Bol\u015fevikler taraf\u0131ndan iktidar\u0131n zapt\u0131 esnas\u0131nda yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edildiler.<\/p>\n\n\n\n

6.<\/strong> Likidat\u00f6rler (Tasfiyeciler): 1905\u2019ten sonra Parti\u2019nin yasad\u0131\u015f\u0131 faaliyetini kesmesi ve i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmesini sendikalar ve kooperatiflerle s\u0131n\u0131rlamas\u0131 gerekti\u011fini savunan sa\u011f kanat Men\u015feviklere Lenin\u2019in takt\u0131\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 tan\u0131mlama.<\/p>\n\n\n\n

7.<\/strong> Semkovski: Semyon Yulievi\u00e7 Bronstein, di\u011fer ad\u0131 ile Semkovski (1882\u2013?). Gazeteci, 1920\u2019ye dek Men\u015fevik, sonra Bol\u015fevik partiye kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

8.<\/strong> Skobeliev: Matvey Ivanovich Skobeliev (1885\u20131939). 1903\u2019te Sosyal Demokrat Parti\u2019ye kat\u0131ld\u0131. Bak\u00fc\u2019de ajitat\u00f6rl\u00fck yapt\u0131. 1912\u2019de 4. Duma\u2019ya Men\u015fevik milletvekili olarak girdi. Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet\u2019te \u00c7al\u0131\u015fma Bakan\u0131. 1920\u2019de iltica etti, 1922\u2019de SSBC\u2019ye d\u00f6nd\u00fc. 30\u2019lardaki temizlikte tasfiye edildi.<\/p>\n\n\n\n

9.<\/strong> Kopenhag Kongresi: \u0130kinci Enternasyonal Kongresi, 1910.<\/p>\n\n\n\n

10.<\/strong> Vorw\u00e4rts: (\u201c\u0130leri\u201d) Alman Sosyal Demokrat Partisi\u2019nin (SPD) merkez\u00ee yay\u0131n organ\u0131.<\/p>\n\n\n\n

11.<\/strong> Riyazanov: David Borisovi\u00e7 Goldendach, di\u011fer ad\u0131 ile Riyazanov (1870\u20131938). Erken d\u00f6nem, hizipler d\u0131\u015f\u0131 bir Sosyal Demokrat. Sava\u015f konusunda enternasyonalist. Bol\u015fevik ve Men\u015fevik fraksiyonlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda duran Tro\u00e7ki\u2019nin \u2018B\u00f6lgeleraras\u0131\u2019 grubuna kat\u0131ld\u0131 (a\u015fa\u011f\u0131 bak\u0131n). 1917\u2019de Bol\u015fevik Parti \u00fcyesi oldu. Daha sonra Marks-Engels-Lenin Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc y\u00f6netti. 1931\u2019de partiden ihra\u00e7 edildi, ard\u0131ndan Stalin taraf\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

12.<\/strong> Nashe Slovo (\u201cS\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u201d): Hizipsiz fakat yine de \u00e7o\u011funlukla Men\u015fevik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 Rus sosyal demokrat gazete. 1914\u2019te Paris\u2019te kuruldu. 1917\u2019ye dek farkl\u0131 isimlerde yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

13.<\/strong> Savunmac\u0131lar: Plekhanov taraf\u0131ndan y\u00f6netilen, Almanya\u2019ya kar\u015f\u0131 Rusya\u2019n\u0131n sava\u015f\u0131 konusunda yurtsever tutum alm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir Men\u015fevik grubu. G\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re emperyalist Almanya\u2019n\u0131n sava\u015f\u0131 kazanmas\u0131 Rusya dahil b\u00fct\u00fcn Avrupa sosyalizminin yok olmas\u0131 demekti.<\/p>\n\n\n\n

14.<\/strong> Enternasyonalistler: Avrupa \u00e7ap\u0131nda az\u0131nl\u0131kta kalan ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 kapitalistler aras\u0131 sava\u015f\u0131 desteklememek konusunda uyaran bir sosyalist grup.<\/p>\n\n\n\n

15.<\/strong> Moisei Solomonovich Uritski (1873\u20131918). A\u015fa\u011f\u0131 bak\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

16.<\/strong> Dmitri Zakharevich Manuilski (1883\u20131959). 1903\u2019te sosyal demokrat oldu. Luna\u00e7arski ile birlikte Vperyod (\u201c\u0130leri\u201d) ve \u2018B\u00f6lgeleraras\u0131\u2019 gruplar\u0131na dahil oldu. 1917\u2019de Bol\u015feviklere kat\u0131ld\u0131. 1920\u2019den itibaren Ukrayna Kom\u00fcnist Partisi Merkez Komite \u00fcyesi. BM\u2019nin Ukrayna temsilcisi ve Ukrayna D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 (1944-52).<\/p>\n\n\n\n

17.<\/strong> Jaur\u00e8s: Jean Auguste Jaur\u00e8s (1899\u20131914). Toulouse \u00dcniversitesi\u2019nde felsefe profes\u00f6r\u00fc. Frans\u0131z Sosyalist Parti Lideri. L\u2019Humanit\u00e9\u2019nin kurucusu ve ilk edit\u00f6r\u00fc. Antimilitarist g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeni ile Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 arifesinde katledildi.<\/p>\n\n\n\n

18.<\/strong> August Bebel (1830\u20131913). Erken d\u00f6nem Alman sosyalisti. SPD\u2019nin ba\u015fkan\u0131. \u0130kinci Enternasyonal\u2019in \u00f6ne \u00e7\u0131kanlar\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n

19.<\/strong>\u00a0Viktor Mikhailovich \u00c7ernov (1873\u20131952). Radikal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve 1902\u2019de kurulan Sosyal Devrimci Parti\u2019nin (SR) lideri. Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet\u2019te Tar\u0131m Bakan\u0131. Sol sosyal devrimcilerin 1917\u2019de Bol\u015feviklerin iktidar\u0131 almas\u0131n\u0131 desteklemesi \u00fczerine, \u00c7ernov sa\u011f SR\u2019si Kurucu Meclis\u2019te \u00e7o\u011funlu\u011fu ald\u0131. \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Rusya\u2019dan ka\u00e7t\u0131, New York\u2019ta \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

20.<\/strong> Brest-Litovsk Bar\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine \u00e7arp\u0131\u015fma: Lenin, 1918\u2019de Rus ordusunun t\u00fcmden \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ve Petrograd\u2019\u0131n Almanlar taraf\u0131ndan i\u015fgalinin yarataca\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131 ve bunun i\u00e7in her hal\u00fck\u00e2rda bar\u0131\u015f istedi. Tro\u00e7ki Brest-Litovsk\u2019taki ba\u015f Bol\u015fevik m\u00fczakereci olarak anla\u015fmay\u0131 imzalamay\u0131 reddetti ve bir \u00e7e\u015fit \u2018ne sava\u015f ne bar\u0131\u015f\u2019 durumu ilan etti. Bu Rusya taraf\u0131ndan ilan edilmi\u015f ve Rus birliklerinin \u00e7ekilmesiyle sa\u011flanm\u0131\u015f tek tarafl\u0131 bir ate\u015fkes gibiydi. Merkez Komite\u2019deki ate\u015fli tart\u0131\u015fmalardan sonra Lenin kazand\u0131 ve Sokolnikov ve \u00c7i\u00e7erin Rusya ad\u0131na a\u011f\u0131r h\u00fck\u00fcmleri olan anla\u015fmay\u0131 imzalad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

21.<\/strong> Devasa g\u00f6rev: 1918-1922 s\u0131ras\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin Sava\u015f Komiseri olarak atanmas\u0131na ve K\u0131z\u0131l Ordu\u2019yu ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fcp, kendi i\u00e7inde birle\u015fen \u0130tilaf Devletleri\u2019ni ve Beyaz Rus g\u00fc\u00e7lerini yenmesine g\u00f6nderme.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Anatoli Luna\u00e7arski \u00c7eviri: Kenan Zorlu A\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131zla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Anatoli Luna\u00e7arski\u2019nin denemesi, ilk kez T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Luna\u00e7arski k\u0131sa Tro\u00e7ki portesini 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda yazd\u0131. Bu portrenin \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6nemli yanlar\u0131ndan birisi, 1903 ile 1917 aras\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin Bol\u015fevik ve Men\u015fevik fraksiyonlar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunun \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131kl\u0131k eden biri taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Tam olarak bu \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":37,"featured_media":1943,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[959],"tags":[766,961,962],"class_list":["post-1942","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lev-trocki","tag-lev-trocki","tag-trocki-yasiyor","tag-trocki2020"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/37"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1942"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1944,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1942\/revisions\/1944"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}