{"id":1839,"date":"2020-05-25T17:21:11","date_gmt":"2020-05-25T14:21:11","guid":{"rendered":"http:\/\/trockist.net\/?p=1839"},"modified":"2020-05-25T17:21:13","modified_gmt":"2020-05-25T14:21:13","slug":"devrimci-marksizmde-gecis-programi-anlayisi-iv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2020\/05\/25\/devrimci-marksizmde-gecis-programi-anlayisi-iv\/","title":{"rendered":"Devrimci Marksizm\u2019de \u201cGe\u00e7i\u015f Program\u0131\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 (IV)"},"content":{"rendered":"\n

Yaz\u0131n\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan<\/a>, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan<\/a>, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise buradan<\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yazar:<\/strong> M. Yenice<\/p>\n\n\n\n

Kaynak: <\/strong>“Devrimci Marksizm’de Ge\u00e7i\u015f Program\u0131 Anlay\u0131\u015f\u0131”, Ele\u015ftiri Yay\u0131nevi, Devrimci Sosyalizm Dizisi 3, Nisan 1980, \u0130stanbul.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcr\u00fcyen kapitalizm ve ge\u00e7i\u015f program\u0131<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, i\u015f\u00e7i hareketi i\u00e7indeki farkl\u0131 program anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n temelinde, farkl\u0131 toplumsal geli\u015fme teorilerinin, kapitalist geli\u015fmeye ili\u015fkin farkl\u0131 de\u011ferlendirmelerin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftik. Asgari program-azami program ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 temelinde d\u00fc\u015f\u00fcnen ve hareket eden Kautsky\u2019nin ve \u201cortodoks\u201d merkezcilerin ekonomist ve kaderci Marksizm\u2019inde, kar\u015f\u0131 konulmaz bir zorunlulukla i\u015fleyen nesnel ekonomik yasalar kapitalist toplumu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe g\u00f6t\u00fcrecekti; bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ayn\u0131 zamanda sosyalizmin ba\u015flang\u0131c\u0131 da demekti. Azami program\u0131n g\u00f6revi, sosyalizmin bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz do\u011fu\u015funu ortaya koymakt\u0131. Asgari program ise, i\u015f\u00e7i hareketine, zaten ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan bu do\u011fumu biraz daha h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in gerekli olan taktik ara\u00e7lar\u0131 sa\u011flayacakt\u0131: Sendikal ve parlamenter y\u00f6ntemler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Bernstein ve di\u011fer revizyonistlere g\u00f6re, azami program b\u00fcsb\u00fct\u00fcn gereksizdi \u00e7\u00fcnk\u00fc kapitalizmin herhangi bir zorunlu hareket yasas\u0131 yoktu; kapitalizmin g\u00f6zlenebilen \u00e7eli\u015fkileri, sistemin \u00f6z\u00fcne ili\u015fkin nedenlerden de\u011fil, \u201car\u0131z\u00ee\u201d ve y\u00fczeysel nedenlerden kaynaklan\u0131yordu. Bunlar, esas olarak, kapitalizmin \u00f6rg\u00fctlenme d\u00fczeyindeki aksakl\u0131klar\u0131 (kapitalizmin anar\u015fik niteli\u011fi) ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm alan\u0131ndaki adaletsizliklerdi (gelir farkl\u0131l\u0131klar\u0131). Bu aksakl\u0131klar\u0131n, temel bir kopu\u015fa, temel bir \u00e7at\u0131\u015fmaya gerek kalmadan, asgari programda belirtilen m\u00fccadele y\u00f6ntemleriyle d\u00fczeltilmeleri m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Kapitalizm ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe de\u011fil, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir bi\u00e7imde \u201csosyalizme\u201d do\u011fru, yani \u201cadil bir toplum d\u00fczenine\u201d do\u011fru ilerliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Gerek Kautsky\u2019nin mekanik determinizmine gerekse Bernstein\u2019\u0131n ahlaki sosyalizmine kar\u015f\u0131, Luxemburg, Tro\u00e7ki, Lenin ve d\u00f6nemin di\u011fer devrimci Marksistleri, Marx\u2019\u0131n tarihsel diyalekti\u011finden kaynaklanan bir geli\u015fme teorisini ortaya koydular. De\u011fi\u015fik ifadelerini Lenin\u2019in Emperyalizm: Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015famas\u0131<\/em>\u2019nda, Luxemburg\u2019un \u00f6zellikle d\u00fcnya sava\u015f\u0131 d\u00f6nemindeki yaz\u0131lar\u0131nda, Tro\u00e7ki\u2019nin Komintern kongrelerindeki konu\u015fmalar\u0131nda ve nihayet Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019nda bulan bu teori iki s\u00f6zc\u00fckle \u00f6zetlenebilir: \u201cYa sosyalizm, ya barbarl\u0131k!\u201d Buna g\u00f6re, kapitalizmin hareket yasalar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fi, geli\u015fimin belli bir a\u015famas\u0131nda kapitalist toplumdaki \u00e7eli\u015fkilerin son derece \u015fiddetlenmesine, nitel bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmesine yol a\u00e7ar. Bu, \u201c\u00e7\u00fcr\u00fcyen kapitalizm\u201d \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na tekab\u00fcl eder. Kapitalizm, art\u0131k, g\u00f6reli \u201cilerici\u201d niteli\u011fini genelde yitirmi\u015ftir. \u0130nsanl\u0131k, daha do\u011frusu proletarya, iki se\u00e7enekle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r: Ya bu geli\u015fmeye m\u00fcdahale ederek sosyalizmi kurmak, ya da insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yok edilmesi ve milyonlar\u0131n a\u00e7l\u0131k ve \u00f6l\u00fcme terkedilmesi demek olan barbarl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fclmek. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, kapitalizmin geli\u015fmesi otomatik bir bi\u00e7imde sosyalizmi getirmez, sosyalizmin nesnel \u00f6nko\u015fullar\u0131n\u0131 haz\u0131rlar, o kadar. Sosyalizm, son tahlilde, bilin\u00e7li insan \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u201cProleter devrim i\u00e7in gerekli nesnel \u00f6nko\u015fullar sadece olgunla\u015fmakla kalmay\u0131p, neredeyse \u00e7\u00fcr\u00fcmeye y\u00fcz tutmu\u015ftur. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki tarihsel d\u00f6nemde sosyalist devrimin ger\u00e7ekle\u015fmemesi halinde b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc bir y\u0131k\u0131m tehdidi alt\u0131ndad\u0131r.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ge\u00e7i\u015f Program\u0131 <\/em>ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu iki tarihsel se\u00e7ene\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymakta, \u00f6neri ve taleplerini kapitalizmin \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131na girmi\u015f oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi \u00fczerinde temellendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, Program<\/em>\u2019\u0131n bu \u00e7ok \u00f6nemli y\u00f6n\u00fc, ayn\u0131 zamanda en fazla yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r da. Bunun bir nedeni, Marx\u2019\u0131n kapitalist geli\u015fme ve kapitalizmin \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131 ile ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin de sosyalist hareket i\u00e7inde yeterince kavranmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu noktay\u0131 biraz a\u00e7may\u0131 deneyelim.<\/p>\n\n\n\n

Program<\/em>\u2019da Tro\u00e7ki, \u201c\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin duraklama i\u00e7ine girdi\u011fini, yeni ke\u015fif ve bulu\u015flar\u0131n maddi refah d\u00fczeyini artt\u0131ramad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yler. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, kapitalizm art\u0131k geli\u015fememekte, \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri de geli\u015ftirememektedir. \u00c7o\u011fu ele\u015ftiriciler, kapitalist d\u00fcnyada \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonraki h\u0131zl\u0131 ve uzun s\u00fcreli ekonomik geli\u015fmeye i\u015faret ederek, Tro\u00e7ki\u2019nin \u201ckehanetinin\u201d yanl\u0131\u015f \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7, kapitalizmin hen\u00fcz \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011fma girmemi\u015f oldu\u011fudur; yani proleter devriminin nesnel ko\u015fullar\u0131 haz\u0131r de\u011fildir. Ya da kimi dogmatikler, tam ters bir zihinsel i\u015flemle, sava\u015ftan sonraki g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi g\u00f6rmezden gelmi\u015fler, kapitalizmin s\u00fcrekli bir bunal\u0131m i\u00e7inde oldu\u011funda diretmi\u015fler, ger\u00e7ekleri iptal etmeyi denemi\u015flerdir. Bu iki hatal\u0131 yakla\u015f\u0131m (birincisi, sadece d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerle yetinen ampirik bir yakla\u015f\u0131m, \u0130kincisi ise teoriyi ger\u00e7eklerden ve pratik s\u0131nanmadan koparan dogmatik bir tutum) devrimci strateji alan\u0131nda ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde etkisiz kalmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011fma girmi\u015f olmas\u0131, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesinin durmas\u0131, hele mutlak anlamda durmas\u0131 demek de\u011fildir. Kapitalizm daha ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan itibaren \u00e7eli\u015fkili bir \u00fcretim tarz\u0131d\u0131r; bu \u00e7eli\u015fki, kapitalizmin en temel kategorisinde, meta kavram\u0131nda mevcuttur: Metan\u0131n \u00fcretilmesiyle sat\u0131lmas\u0131 aras\u0131ndaki kopukluk; ba\u015fka bir deyi\u015fle, kullan\u0131m de\u011feriyle m\u00fcbadele de\u011feri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki. Metan\u0131n i\u00e7indeki bu en temel \u00e7eli\u015fki, genelle\u015fmi\u015f meta \u00fcretimi demek olan kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde, \u00fcretimin geni\u015flemesiyle art\u0131k de\u011fer \u00fcretimi aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u00c7eli\u015fki, \u00e7ok genel bir ifade ile \u015fudur: Kapitalist \u00fcretim tarz\u0131, de\u011feri ve onun i\u00e7indeki art\u0131k de\u011feri hesaba katmaks\u0131z\u0131n ve kapitalist \u00fcretimin \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturan toplumsal ko\u015fullar\u0131 dikkate almaks\u0131z\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri mutlak olarak geli\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde bir e\u011filim ta\u015f\u0131maktad\u0131r; buna kar\u015f\u0131l\u0131k, bu \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n amac\u0131, mevcut sermayenin de\u011ferinin korunmas\u0131 ve azami \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletilmesidir. (\u2026) Kapitalist \u00fcretimin ger\u00e7ek engeli, sermayenin kendisidir. <\/strong>Sermaye ve onun kendini b\u00fcy\u00fctmesi, \u00fcretimin hem \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 hem de sonu\u00e7 noktas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. (\u2026) Ara\u00e7 – toplumsal \u00fcretim g\u00fc\u00e7lerindeki kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z geli\u015fme – s\u0131n\u0131rl\u0131 ama\u00e7la, mevcut sermayenin kendi kendini b\u00fcy\u00fctme amac\u0131yla devaml\u0131 olarak <\/strong>\u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girer.\u201d (120)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n bu temel \u00e7eli\u015fkisi, kapitalizmin tarihsel varolu\u015funun ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri mevcuttur:<\/p>\n\n\n\n

\u201c(Kapitalizmin) bu i\u00e7sel s\u0131n\u0131rlar\u0131, sermayenin do\u011fas\u0131na, sermaye kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne tekab\u00fcl ederler.\u201d (121)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Konjonkt\u00fcrel a\u015f\u0131r\u0131-\u00fcretim bunal\u0131mlar\u0131, bu \u00e7eli\u015fkinin hem d\u0131\u015favurumu hem de \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Her bunal\u0131mla birlikte, sermayenin yo\u011funla\u015fma ve merkezile\u015fmesi artar, ba\u015fka bir deyi\u015fle tekelle\u015fme h\u0131zlan\u0131r. Bu \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin de geli\u015fmesi demektir.<\/p>\n\n\n\n

Ama bu geli\u015fme mutlak de\u011fildir. S\u00f6z konusu i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkiden \u00f6t\u00fcr\u00fc, bu geli\u015fmenin kendisi de \u00e7eli\u015fkilidir. Kapitalizmin tarihsel geli\u015fiminin belli bir a\u015famas\u0131nda, bu temel \u00e7eli\u015fki ve onun yans\u0131mas\u0131 olan di\u011fer \u00e7eli\u015fkiler (\u00fcretimin toplumsal niteli\u011fi ile \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki, \u00fcretimin uluslararas\u0131 niteli\u011fi ile sermayenin ulusal temelleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki, art\u0131k de\u011ferin \u00fcretilmesi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki, \u00fcretimin \u00e7e\u015fitli dallar\u0131 aras\u0131ndaki uyumsuzluk, vb.) \u00f6ylesine derinle\u015fir ve \u015fiddetlenir ki, kapitalizm kendini ve \u00e7evresini tahrip e\u011filimi i\u00e7ine girer: Kapitalizmin \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sistemin i\u00e7inde ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri var olan \u00e7eli\u015fkiler, art\u0131k nitel olarak farkl\u0131 bir d\u00fczeye \u00e7\u0131karlar:<\/p>\n\n\n\n

\u201cSermaye zay\u0131f oldu\u011fu s\u00fcrece, daha eski \u00fcretim tarzlar\u0131n\u0131n koltuk de\u011fneklerine dayan\u0131r. Kendini g\u00fc\u00e7l\u00fc hissetmeye ba\u015flar ba\u015flamaz, bu koltuk de\u011fneklerini bir yana atar ve kendi yasalar\u0131na uygun olarak devinmeye ba\u015flar. Ama kendisinin geli\u015fmeye bir engel oldu\u011funu hissetmesiyle ve bunun bilincine varmas\u0131yla birlikte de, serbest rekabeti s\u0131n\u0131rlayarak sermayenin egemenli\u011fini daha da kusursuzla\u015ft\u0131r\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmelerine ra\u011fmen, ayn\u0131 zamanda onun (sermayenin) \u00e7\u00fcr\u00fcmesinin ve ona dayal\u0131 \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n da \u00e7\u00fcr\u00fcmesinin habercileri olan bi\u00e7imlere s\u0131\u011f\u0131n\u0131r.\u201d (122)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir deyi\u015fle, tekelci kapitalizm ve emperyalizm, kapitalizmi bir d\u00fcnya sistemi haline getirmekte ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftirmektedir – bu sermayenin zorunlu ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00f6zelli\u011fidir – ama, art\u0131k bu geli\u015fme \u00e7\u00fcr\u00fcme bi\u00e7imini <\/strong>almaktad\u0131r. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin kapitalist sistem i\u00e7inde<\/strong> daha da geli\u015fmesi, kapitalizmin kendi \u00e7eli\u015fkisini daha da \u015fiddetlendirecek ve art\u0131k b\u00fcy\u00fcme \u00e7\u00fcr\u00fcmeyle birlikte gidecektir. Lenin\u2019in Emperyalizm<\/em>\u2019de belirtti\u011fi gibi:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u015e\u00fcphe yok ki, \u00fcretim giderlerini azaltma ve uygulanan teknik d\u00fczeltme i\u015flemleriyle k\u00e2r\u0131 artt\u0131rma olana\u011f\u0131, bir tak\u0131m de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7maktad\u0131r. Ancak tekellere \u00f6zg\u00fc o durgunluk ve \u00e7\u00fcr\u00fcme e\u011filimi i\u015flemeye devam etmekte, baz\u0131 \u00fclkelerde, baz\u0131 sanayi dallar\u0131nda bir zaman i\u00e7in \u00fcste \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u201d (123)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Burada, ba\u015fa d\u00f6nmek ve bir noktay\u0131 yeniden vurgulamak gerekiyor: \u00c7\u00fcr\u00fcyen kapitalizm \u00e7a\u011f\u0131nda temel \u00e7eli\u015fkilerin nitel bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi\u011fi ve uzun s\u00fcreler boyunca durgunlu\u011fa ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin kitlesel olarak tahribine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. Sava\u015flar, kitlesel tahrip ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bilimsel olarak geli\u015ftirilmesi, do\u011fal dengenin bozulmas\u0131, teknik ilerleme sonucunda i\u015fsizli\u011fin art\u0131\u015f\u0131, vb., bu \u00e7a\u011f\u0131n bilinen \u00f6zellikleridir. Ama b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler kapitalist b\u00fcy\u00fcmenin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcrler <\/strong>ve ancak onun \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde anla\u015f\u0131labilirler. Bu y\u00fczden, \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi kesin olarak ihtimal d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek ciddi bir yan\u0131lg\u0131 olur.(*)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki de bir\u00e7ok kez bu ihtimali ortaya koymu\u015f, \u00f6zellikle uzun vadeli geli\u015fme \u00e7izgisi konusunda \u00e7ok temkinli bir tutum alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1921\u2019de, Komintern\u2019in \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kongresi\u2019nde i\u015f\u00e7i hareketinin ve sermayenin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini de\u011ferlendirirken \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemekteydi:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci m\u00fccadelede y\u00fckselemedi\u011fini ve burjuvazinin d\u00fcnyan\u0131n kaderine h\u00fckmetmesine bir s\u00fcre daha, diyelim yirmi, otuz y\u0131l daha izin verdi\u011fini varsayarsak, o zaman hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz bir t\u00fcr yeni denge kurulacakt\u0131r. Avrupa m\u00fcthi\u015f bir gerileme i\u00e7ine girecek, milyonlarca i\u015f\u00e7i i\u015fsizlik ve k\u00f6t\u00fc beslenmeden \u00f6lecektir. ABD d\u00fcnya pazar\u0131nda kendine yeni bir y\u00f6neli\u015f bulacak, sanayisini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek ve uzunca bir s\u00fcre \u00fcretimi k\u0131smak zorunda kalacakt\u0131r. Bundan sonra, yani 15, 20 ya da 25 y\u0131l i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar ve k\u0131vranmalarla birlikte yeni bir uluslararas\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kurulmas\u0131ndan sonra, yeni bir kapitalist y\u00fckselme \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d (125)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce 1928\u2019de de Tro\u00e7ki\u2019yi u\u011fra\u015ft\u0131rmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\u201cHi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, teorik olarak, en g\u00fc\u00e7l\u00fc, hakim ve \u00f6nder \u00fclkelerde kapitalizmin yeni bir genel ilerleme d\u00f6nemine bile girmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ama bunun olmas\u0131 i\u00e7in, kapitalizmin daha \u00f6nce gerek s\u0131n\u0131fsal gerekse devletleraras\u0131 nitelikte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck engelleri a\u015fmas\u0131 gerekmektedir. Proleter devrimini uzun bir s\u00fcre i\u00e7in bo\u011fazlamas\u0131 gerekmekledir (\u2026).\u201d (126)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ne garip, olan da budur! Tro\u00e7ki\u2019nin yukardaki s\u00f6zleri s\u00f6yledi\u011fi tarihten tam 25 y\u0131l sonra, Avrupa\u2019da milyonlarca i\u015f\u00e7i i\u015fsizlikten, k\u00f6t\u00fc beslenmeden, fa\u015fizmden ve sava\u015ftan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Alman, Frans\u0131z ve \u0130spanyol i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n ezilmesi ve bast\u0131r\u0131lmas\u0131yla birlikte, \u201c\u00e7ok b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131fsal engeller\u201d a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Amerika uzunca bir s\u00fcre (1929-38) \u00fcretimini k\u0131smak, i\u015fsizlik oran\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve bu temel \u00fczerinde sanayisinin yap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. ABD\u2019nin sava\u015ftan en g\u00fc\u00e7l\u00fc emperyalist \u00fclke olarak \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte, emperyalizmin sava\u015f \u00f6ncesindeki dengesiz durumu a\u015f\u0131lm\u0131\u015f, emperyalist sistem ABD\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyucu ve b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici bir merkeze kavu\u015fmu\u015f, ba\u015fka bir deyi\u015fle \u201cdevletleraras\u0131 nitelikte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir engel a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d ABD\u2019nin d\u00fcnya pazar\u0131na hakim olmas\u0131yla yeni bir uluslararas\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc kurulmu\u015ftur. Ve sonu\u00e7ta, 1940\u2019lar\u0131n sonundan itibaren yeni bir kapitalist b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemine girilmi\u015ftir. (**)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ancak, uzun vadeli geli\u015fme olas\u0131l\u0131klar\u0131 ne olursa olsun, kapitalizmin tarihsel misyonunu tamamlad\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u00fcr\u00fcme d\u00f6nemine girdi\u011fi do\u011fruydu. Lenin, Luxemburg ve Tro\u00e7ki, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019yla birlikte kapitalizmin y\u0131k\u0131c\u0131 ve gerici y\u00f6n\u00fcn\u00fcn ilerici y\u00f6n\u00fcne a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerlerken, sadece Marx\u2019\u0131n teorisine de\u011fil, \u00e7ok sa\u011flam bir g\u00f6zleme de dayan\u0131yorlard\u0131: 19. y\u00fczy\u0131l d\u00fcnya tarihinde b\u00fcy\u00fck sava\u015flar\u0131n ve kitlesel \u015fiddetin g\u00f6rece az rastland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olmu\u015ftu. Ama 20. y\u00fczy\u0131l ve \u00f6zellikle Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019yla birlikte militarist ve \u0131rk\u00e7\u0131 e\u011filimlerde, bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131nda, sava\u015flar\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr nitel <\/strong>bir y\u00fckselme belirmi\u015fti. Ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonraki h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmeye de korkun\u00e7 bir silahlanma, bir atom sava\u015f\u0131 ve kitlesel \u00f6l\u00fcm tehdidi, azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde a\u00e7l\u0131k ve k\u0131y\u0131m e\u015flik edecekti; \u00f6te yandan, belli ko\u015fullarda kapitalizmin yeniden h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemine girmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ama o d\u00f6nemin <\/strong>ger\u00e7ekli\u011fi, Lenin ve Tro\u00e7ki\u2019nin d\u00f6nemlerinin ger\u00e7ekli\u011fi, b\u00fcy\u00fcme de\u011fil durgunluk ve gerilemeydi. Bu gerileme, k\u00e2r oran\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015fte, i\u015fsizli\u011fin art\u0131\u015f\u0131nda, vb. kendini belli ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte, Tro\u00e7ki\u2019nin Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019ndaki s\u00f6zlerini bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde g\u00f6rmek gerekir: Somut durumun tan\u0131mlanmas\u0131 ve b\u00f6yle bir durumda i\u015f\u00e7i hareketinin \u00f6n\u00fcnde duran g\u00f6revlerin ortaya konulu\u015fu. Ya sosyalizm, ya barbarl\u0131k!<\/p>\n\n\n\n

Bu bizi Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019nda yine \u00e7ok tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015f bir noktaya, \u201c\u00f6nderli\u011fin rol\u00fc\u201d sorununa getiriyor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cB\u00fct\u00fcn\u00fcnde d\u00fcnya politik durumu esas olarak proletarya \u00f6nderli\u011finin tarihsel bunal\u0131m\u0131yla belirlenmektedir. (\u2026) \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki tarihsel d\u00f6nemde sosyalist devrimin ger\u00e7ekle\u015fmemesi halinde, t\u00fcm insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc bir y\u0131k\u0131m tehditi alt\u0131ndad\u0131r. \u015eimdi art\u0131k her \u015fey proletaryaya, yani esas olarak da onun devrimci \u00f6nc\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tarihsel bunal\u0131m\u0131, devrimci \u00f6nderli\u011fin bunal\u0131m\u0131na indirgenmi\u015ftir.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019ndaki bu s\u00f6zlere, \u201cb\u00fct\u00fcn karma\u015f\u0131k toplumsal, ekonomik, ideolojik ve siyasal sorunlar\u0131 tek bir etkene indirgedi\u011fi i\u00e7in\u201d \u00e7e\u015fitli \u00e7evrelerden itirazlar gelmi\u015ftir. Bu itirazlar, do\u011fru bir y\u00f6ntemsel yakla\u015f\u0131mdan kaynaklan\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte, sadece y\u00f6ntemsel kald\u0131klar\u0131, yani fazlaca genel olduklar\u0131 ve somut durumun \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ka\u00e7\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u00e7in isabetsizdirler. Oysa s\u00f6ylenen, somut ko\u015fullar\u0131n\u015f i\u00e7inde kavrand\u0131\u011f\u0131 takdirde hi\u00e7bir yanl\u0131\u015f anlamaya yer b\u0131rakmayacak kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r ve \u00e7ok sa\u011flam, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle pratikte s\u0131nanm\u0131\u015f bir y\u00f6ntemsel ilkenin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ba\u015ftan alal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

1920\u2019lerde kapitalizm yap\u0131sal bir bunal\u0131m i\u00e7indedir. Bu bunal\u0131m\u0131 a\u015fmas\u0131, her \u015feyden \u00e7ok i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na a\u011f\u0131r bir darbe indirmesine, s\u0131n\u0131f\u0131n ekonomik ve siyasal kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 geri almas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ama o d\u00f6nemde Avrupa i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n sava\u015f g\u00fcc\u00fc azalmamakta, tersine artmaktad\u0131r. Bu ko\u015fullarda, s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131nda ciddi bir art\u0131\u015f sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Devrimcilerin g\u00fcndemindeki g\u00f6rev de, yeni bir kapitalist canlanma d\u00f6neminin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmekten \u00e7ok proleter devriminin olas\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fczerinde kafa yormak, yap\u0131sal bunal\u0131m\u0131 devrime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde ard\u0131 ard\u0131na devrimci durumlar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, uluslararas\u0131 sermaye de i\u015f\u00e7i hareketini s\u0131n\u0131rlamak, geriletmek ve ezmek i\u00e7in az ya da \u00e7ok bilin\u00e7li stratejiler olu\u015fturmaktad\u0131r (fa\u015fizm, Keynes\u00e7ilik, vb.). B\u00f6yle bir durumda i\u015f\u00e7i hareketinin \u00f6nderli\u011finin stratejisi \u00f6nemli midir, \u00f6nemsiz mi? Tro\u00e7ki 1928\u2019de \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n\n\n\n

\u201cBurjuvazi yeni bir kapitalist b\u00fcy\u00fcme ve egemenlik d\u00f6nemi elde edebilecek midir? B\u00f6yle bir olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 sadece kapitalizmin \u2018umutsuz durumuna\u2019 dayanarak reddetmek, basit bir devrimci lafazanl\u0131k olur. Lenin\u2019in dedi\u011fi gibi \u2018mutlak olarak umutsuz bir durum olamaz\u2019. Avrupa \u00fclkelerinde bug\u00fcnk\u00fc karars\u0131z s\u0131n\u0131fsal denge, s\u0131rf bu karars\u0131zl\u0131ktan \u00f6t\u00fcr\u00fc, hep b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gidemez. (\u2026) Ne proletaryan\u0131n iktidar\u0131 alabildi\u011fi, ne de burjuvazinin kendi evinde kendini efendi gibi hissedebildi\u011fi bu karars\u0131z durum, er veya ge\u00e7 \u015fu ya da bu y\u00f6nde sert bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmek zorundad\u0131r: Ya proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc do\u011frultusunda olacakt\u0131r bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, ya da halk kitlelerinin kemikleri \u00fczerinde, s\u00f6m\u00fcrge halklar\u0131n\u0131n kemikleri \u00fczerinde ciddi ve uzun s\u00fcreli bir kapitalist istikrar sa\u011flanacakt\u0131r. (\u2026) Avrupa burjuvazisi, ancak proletaryan\u0131n yenilgileri ve devrimci \u00f6nderli\u011fin hatalar\u0131 sayesinde \u00f6l\u00fcmc\u00fcl \u00e7eli\u015fkilerinden bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulabilecektir. Ama bunun tersi de do\u011frudur: Ancak proletaryan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc karars\u0131z dengeye devrimci bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmesi halinde, d\u00fcnya kapitalizmi yeni bir b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemini ya\u015fayamayacakt\u0131r.\u201d (128)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Yaz\u0131k ki, olan da bundan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. Rus devriminin zaferi ve 1918-23 Alman devrimci y\u00fckseli\u015finin yenilgisiyle a\u00e7\u0131lan karars\u0131z denge d\u00f6nemi 1930\u2019larda sona ermi\u015ftir, \u00f6nderli\u011finin hatalar\u0131 ve kimi yerde de a\u00e7\u0131k ihanetlerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Almanya, Fransa ve \u0130spanya\u2019da ald\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r yenilgi ve ard\u0131ndan d\u00fcnya sava\u015f\u0131, kapitalizmin yap\u0131sal bunal\u0131m\u0131n\u0131n bir kez daha sermaye lehine \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Siyasal durumdaki h\u0131zl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015flerle, ard\u0131 ard\u0131na devrimci durumlar\u0131n ya da devrim \u00f6ncesi durumlar\u0131n patlak vermesiyle belirlenen dengesiz bir toplumsal ortamda, \u00f6nderlik ve izledi\u011fi siyasetin devrim ve kar\u015f\u0131devrim denkleminin kilit \u00f6\u011fesi haline gelmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bunu abart\u0131lm\u0131\u015f bir de\u011ferlendirme olarak g\u00f6renlerin, \u201cTro\u00e7kizm\u2019in her \u015feyi Stalinizm\u2019in ve \u00f6nderli\u011fin ihanetine ba\u011flama e\u011filiminin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc\u201d olarak g\u00f6rmek isteyenlerin, s\u00f6z konusu d\u00f6nemde ve daha sonra resm\u00ee kom\u00fcnist harekette \u00f6nderlik konumunda bulunmu\u015f bir devrimcinin, hi\u00e7 de \u201cTro\u00e7kist\u201d say\u0131lamayacak bir devrimcinin tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na kulak vermeleri gerekir:<\/p>\n\n\n\n

\u201cKapitalizmin tarihindeki en ciddi ekonomik bunal\u0131m, Komintern\u2019in bekledi\u011fi gibi proleter devrimiyle sonu\u00e7lanacak olan \u2018nihai bunal\u0131m\u2019 olmak yerine, kapitalist geli\u015fmenin yeni bir evresinin do\u011fum sanc\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. (\u2026) Kapitalist, cihaz\u0131n korkun\u00e7 \u2018mant\u0131\u011f\u0131\u2019, bir kez daha insanl\u0131\u011f\u0131n vicdan\u0131ndan ve proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinden g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7\u0131km\u0131\u015f, devrimin \u2018d\u00fcnya partisi\u2019nin stratejik ve taktik plan ve entrikalar\u0131ndan daha kurnaz \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yine de, Hitler\u2019in iktidara geli\u015fiyle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki k\u0131y\u0131m\u0131n ba\u015flamas\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde Avrupa\u2019da bu \u2018mant\u0131\u011fa\u2019 kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ve olaylar\u0131n ak\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in yeni f\u0131rsatlar do\u011fmu\u015ftur. (\u2026) \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketinin fa\u015fist ilerlemeye ve kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn yo\u011funla\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00f6neltti\u011fi bu kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131, 1936\u2019da doruk noktas\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (\u2026) \u0130spanya ve Fransa\u2019daki bu iki hareketin yer ve zaman y\u00f6n\u00fcnden birbirine yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, Avrupa\u2019daki manzaray\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirebilecek bir s\u00fcreci ba\u015flatmak i\u00e7in e\u015fsiz bir f\u0131rsat yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00fcphesiz o d\u00f6nemde \u0130spanya\u2019daki derin devrimci duygunun ve sava\u015f ruhunun Fransa\u2019dakinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu do\u011frudur. Ama Fransa\u2019daki hareket de devrimci bir potansiyel ta\u015f\u0131maktayd\u0131; bu potansiyel onu y\u00fcreklendirmesi ve te\u015fvik etmesi gerekenler taraf\u0131ndan kas\u0131tl\u0131 olarak s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, geri itilmi\u015ftir. \u0130spanyol Devrimi b\u00f6ylece Fransa\u2019daki hareketin devrimci olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n bo\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 sonucunda tecrit olmu\u015ftur ve bu da onun yenilgisinin temel nedenlerinden biridir. B\u00f6ylece Hitler\u2019in sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d (129)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 yenilgiler kesin ve mutlak yenilgiler miydi, yoksa k\u0131smi ve ge\u00e7ici yenilgiler mi? O d\u00f6nemde Tro\u00e7ki\u2019nin kendi kendine sordu\u011fu bu soru (130)<\/strong>, \u015f\u00f6yle de ifade edilebilir: Kapitalizmin yeni canlanma ve b\u00fcy\u00fcme evresi sonsuza dek uzay\u0131p gidebilecek midir? Kapitalizm, a\u015f\u0131lmas\u0131 imkans\u0131z \u00e7eli\u015fkilerle birlikte vard\u0131r; \u201csermayenin en b\u00fcy\u00fck engeli kendisidir.\u201d Bu demektir ki, kapitalizm mutlak ve ebedi bir sistem de\u011fil, tarihsel ve ge\u00e7ici bir \u00fcretim tarz\u0131d\u0131r. Belli bir noktada sistemin do\u011fas\u0131nda var olan \u00e7eli\u015fkiler yeniden y\u00fcze \u00e7\u0131kacak, bir b\u00fct\u00fcn olarak toplumsal ili\u015fkilerin bunal\u0131m\u0131 yeniden ba\u015flayacakt\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, uzun vadede proleter devriminin kendisinin de\u011fil ama ko\u015fullar\u0131n\u0131n<\/strong> ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu ko\u015fullar kitleleri yeniden devrim yoluna itecektir. Ama bu yeni devrimci dalgan\u0131n devrimle sonu\u00e7lanmas\u0131 ve daha \u00f6nemlisi, bu devrimin Stalin y\u00f6netimindeki SSCB\u2019den farkl\u0131, ger\u00e7ek bir proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015febilmesi i\u00e7in, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 bilincinin y\u00fckselmesi, s\u0131n\u0131f \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn ge\u00e7mi\u015f deneylerin derslerini \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve yeni g\u00f6revlere ili\u015fkin bir perspektif \u00e7izmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Bu yeni s\u0131n\u0131f \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn de yeni bir \u00f6nderlikte, yeni devrimci kitle partilerinde ve yeni bir kitle enternasyonalinde \u00f6rg\u00fctsel ifadesini bulmas\u0131 gerekir. B\u00f6yle bir \u00f6nc\u00fcn\u00fcn ve \u00f6nderli\u011fin do\u011fmas\u0131 i\u00e7in devrimci Marksizm\u2019in teorik ve programatik s\u00fcreklili\u011finin korunmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ne var ki, bu s\u00fcreklilik sadece teorik metinlerle vb. sa\u011flanamaz: Yeni bir prati\u011fin \u00e7ekirdeklerini olu\u015fturacak olan yeni bir militanlar ve kadrolar ku\u015fa\u011f\u0131nda cisimle\u015fmesi gerekir. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n e\u015fi\u011findeki elveri\u015fsiz ko\u015fullarda, eski \u00f6nc\u00fcn\u00fcn k\u0131smen Stalinist ayg\u0131t\u0131n i\u00e7inde eriyip gitmi\u015f, k\u0131smen de umutsuzlu\u011fa kap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu, kitlelerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun \u015fovenist bir ruh halinin etkisi alt\u0131na girdi\u011fi bir noktada D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in kurulmas\u0131n\u0131n anlam\u0131 budur.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in kurulu\u015f kongresinde kabul edilen temel dok\u00fcman olan Ge\u00e7i\u015f Program\u0131 <\/em>da, ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyle belirlenmi\u015fti: Burjuva toplumunun tarihsel bunal\u0131m\u0131nda proletaryan\u0131n ve \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn yetersizli\u011fi; yeni bir \u00f6nc\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulma zorunlulu\u011fu. Ancak (burada bir basitle\u015ftirmeden ka\u00e7\u0131nmak gerekir), i\u015f\u00e7i hareketinin yetersizli\u011fi (\u201c\u00f6znel etken\u201d), sermayenin kendi egemenlik ko\u015fullar\u0131n\u0131 yeniden kurmas\u0131na f\u0131rsat vermi\u015f (\u00f6znel hatan\u0131n sonucu olarak bunal\u0131mdan \u00e7\u0131kan \u201cnesnel ko\u015fullar\u201d) ve bu durum da proletaryan\u0131n \u00f6znel geli\u015fme imkanlar\u0131n\u0131 ve \u00e7er\u00e7evesini hi\u00e7 de\u011filse bir s\u00fcre i\u00e7in belirlemi\u015ftir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r yenilgilerinin hemen sonras\u0131nda, proleter \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn devrime haz\u0131rlanmas\u0131, tek bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015fla ger\u00e7ekle\u015fecek bir \u015fey, bug\u00fcnden yar\u0131na tamamlanacak bir g\u00f6rev de\u011fildir; \u00f6znel hatalar, nesnel \u00fcr\u00fcnlerini vermi\u015ftir. Bu demektir ki, sorun sadece i\u015f\u00e7i hareketinin \u201c\u00f6nder kadrolar\u0131n\u0131n\u201d daha becerikli bir yeni kadroyla de\u011fi\u015ftirilmesi sorunu de\u011fil, bir b\u00fct\u00fcn olarak bu hareketin kendisinin yeniden<\/strong> kurulmas\u0131 sorunudur. (***)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki de yaz\u0131lar\u0131nda ve Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019nda (****) <\/strong>\u00f6znel etkenin bunal\u0131m\u0131n\u0131n bu karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikili y\u00f6n\u00fcn\u00fc vurgulam\u0131\u015ft\u0131r: Bir yanda \u00f6nderli\u011fin bunal\u0131m\u0131, \u00f6b\u00fcr yanda proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin bunal\u0131m\u0131. Mandel\u2019in dedi\u011fi gibi:<\/p>\n\n\n\n

\u201c(\u00d6znel etkenin) bu iki y\u00f6n\u00fcn\u00fcn birbirine diyalektik olarak ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir Marksist gelenekten gelen Tro\u00e7ki, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde reformist d\u00fc\u015f\u00fcncelerin egemenli\u011fi alt\u0131ndaki bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, ger\u00e7ek bir \u00e7aba g\u00f6stermeksizin, ustaca bir manevrayla, devrim yapma\u011fa kand\u0131r\u0131labilece\u011fi yolundaki d\u00fc\u015f\u00fcnceyi b\u00fcy\u00fck bir sa\u00e7mal\u0131k olarak reddedebilirdi ancak. Ge\u00e7i\u015f talepleri i\u00e7in m\u00fccadelenin temel i\u015flevi, i\u015f\u00e7ilerin, kendi deneyleri i\u00e7inde, iktidar\u0131 alman\u0131n gerekli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesine varmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Program, i\u015f\u00e7ilerin var olan bilin\u00e7leriyle ba\u015far\u0131l\u0131 bir sosyalist devrim i\u00e7in gerekli olan bilin\u00e7 d\u00fczeyi aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. Ama bu k\u00f6pr\u00fc ancak \u00e7ok sa\u011flam direkler \u00fczerinde kurulabilir: \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, kapitalist toplumun \u00e7eli\u015fki ve bunal\u0131mlar\u0131ndan kaynaklanan ve o toplum taraf\u0131ndan gittik\u00e7e daha az kar\u015f\u0131lanabilen, bilin\u00e7li <\/strong>gereksinme ve istekleri. Bunlar\u0131 kitle seferberlikleri yoluyla, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 eylemleri ve \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenmeleri yoluyla kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in m\u00fccadele: Bu da k\u00f6pr\u00fcy\u00fc sa\u011flam temellere oturtan ikinci direktir.\u201d (132)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Bu nokta, yaz\u0131n\u0131n di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerinde de a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, ge\u00e7i\u015f program\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla reformist asgari programlar aras\u0131ndaki belirleyici farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Reformist programlarda tek tek talepler kendi ba\u015flar\u0131na bir de\u011feri olan ve toplumu ciddi bir sars\u0131nt\u0131ya u\u011fratmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hedeflerdir. Dahas\u0131, \u00e7o\u011fu kez bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki g\u00fc\u00e7lerdir: \u0130lerici burjuvazi, ilerici cunta, CHP, vb. Bu hedeflerin ger\u00e7ekle\u015fmesiyle, reformist b\u00fcrokrasinin pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc artacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi, \u201c\u00fclkenin demokratikle\u015ftirilmesi i\u00e7in bir eylem program\u0131\u201d olarak sundu\u011fu \u201cekonomik demokratikle\u015fme plan\u0131ndaki\u201d hedefler i\u00e7in \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n\n\n\n

\u201cBu hedeflerin nas\u0131l ve hangi iktidar eliyle <\/strong>ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fini, bu hedefler i\u00e7in m\u00fccadeleye kat\u0131lan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, emek\u00e7i kitleler ve t\u00fcm demokratik g\u00fc\u00e7ler (?) belirleyecektir. (\u2026) Planda \u00f6ng\u00f6r\u00fclenleri, i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilerin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partisinin ortak olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir iktidar da <\/strong>ger\u00e7ekle\u015ftirebilir; veya burjuva bir iktidar, <\/strong>nesnel ko\u015fullar\u0131n zorlamas\u0131 ve i\u015f\u00e7i, emek\u00e7i kitlelerle di\u011fer demokratik g\u00fc\u00e7lerin m\u00fccadelesinin bask\u0131s\u0131yla bu y\u00f6nde \u00f6nlemler almak zorunda kalabilir <\/strong>(\u2026).\u201d (a.b.\u00e7.)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Yani \u201ci\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partisinin\u201d program\u0131ndaki talepleri, ya bu partinin ortak olarak (kiminle ortak: Ulusal burjuvaziyle mi, ilerici cuntayla m\u0131, sol sosyal demokrasiyle mi, sosyal demokrasiyle mi, Adalet Partisi\u2019yle mi?) kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr Halk Cephesi h\u00fck\u00fcmeti ger\u00e7ekle\u015ftirecektir, ya da dosdo\u011fru burjuvazinin kendisi ger\u00e7ekle\u015ftirecektir. Tarihsel halk cephelerindeki \u00f6b\u00fcr orta\u011f\u0131n, burada ad\u0131 belirtilmeyen orta\u011f\u0131n neler yapabildi\u011fini daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fck. Burjuva h\u00fck\u00fcmetlerine gelince; herhangi bir \u201ci\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partisinin\u201d burjuvazi taraf\u0131ndan (\u015fu ya da bu zorlamayla) uygulamaya sokulan talepleri, sadece kapitalizmin teknik a\u00e7\u0131dan daha rasyonelle\u015fmesine, yani daha da sa\u011flamla\u015fmas\u0131na hizmet etmi\u015ftir. Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ekonomik tarihi buna \u00f6rnektir: Sermaye, \u00fccret taleplerine, \u00fcretim s\u00fcrecini gittik\u00e7e otomatikle\u015ftirerek, \u00fccret art\u0131\u015flar\u0131n\u0131 verimlilik art\u0131\u015f\u0131na ba\u011flayarak kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015f, y\u00fcksek \u00fccretleri kapitalizmin itici g\u00fcc\u00fc haline getirmi\u015ftir. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partilerinin talebi olan ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde uygulanan devletle\u015ftirme ve ekonomiye devlet m\u00fcdahalesi \u00f6nlemleri de, kapitalist anar\u015finin bir \u00f6l\u00e7\u00fcde engellenmesini ve bunal\u0131mlar\u0131n hafif ge\u00e7irilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. 1918-1923 d\u00f6neminde Almanya\u2019daki i\u015f\u00e7i konseyleri bile, sosyal demokrasi taraf\u0131ndan devrimci \u00f6zleri kurutulduktan sonra, burjuvaziyle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00fcst kesimleri aras\u0131nda bir pazarl\u0131k ve uzla\u015fma zemini haline gelebilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019ndaysa bu t\u00fcrden bir soruya (nas\u0131l ve hangi iktidar taraf\u0131ndan?) ve belirsiz cevaplara (ya i\u015f\u00e7ilerin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 (\u2026) ya da burjuva iktidar\u0131) yer yoktur. Devrimci Marksizm i\u00e7in demokratik ve ge\u00e7i\u015f talepleri ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir ama\u00e7 de\u011fil, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve \u00e7al\u0131\u015fan kitlelerin bilin\u00e7 ve m\u00fccadele d\u00fczeyini ve \u00f6zeylemini (Lenin\u2019in deyimiyle, \u201c\u00f6zy\u00f6netimlerini\u201d) geli\u015ftirmek i\u00e7in birer ara\u00e7t\u0131rlar. Talepler kitle m\u00fccadeleleri ve \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenmeleri yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak ve ancak bir devrimci durumda, devrimci durumun ba\u015far\u0131l\u0131 bir devrime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesiyle ger\u00e7ekle\u015fecektir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinden bir \u00f6rnek: \u00c7ok h\u0131zl\u0131 fiyat art\u0131\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00fccretleri korumak i\u00e7in zaman zaman baz\u0131 sendikalar ve MSP gibi partiler, hatta h\u00fck\u00fcmet, e\u015fel<\/strong> mobil <\/strong>(oynak merdiven) sistemini, yani \u00fccretlerin de belli d\u00f6nemlerde fiyat art\u0131\u015flar\u0131 oran\u0131nda otomatik olarak artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermekteler. \u015eimdi tastamam bu talep, Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019nda yer almaktad\u0131r. Ama \u00f6nemli bir farkla; programda bu talep, ba\u015fka bir taleple, i\u015f saatlerinin ayarlanmas\u0131nda oynak merdiven (*****)<\/strong> talebiyle birlikte ve kitle m\u00fccadelesi ve \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenmesi (fabrika komiteleri, fiyat denetim komiteleri) y\u00f6ntemlerine dayan\u0131larak ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Bu iki talep, birlikte ele al\u0131nd\u0131klar\u0131nda, kapitalist ekonominin \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmakta, sosyalist toplumun ilk a\u015famas\u0131n\u0131n ekonomik \u00f6rg\u00fctlenmesine i\u015faret etmektedir. Program\u00fczerine konu\u015fmalar\u0131nda Tro\u00e7ki bunu \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n

\u201cNedir bu slogan (\u00fccret ve i\u015f saatlerinde oynak merdiven slogan\u0131)? Ger\u00e7ekte sosyalist toplumdaki \u00e7al\u0131\u015fma sisteminin tan\u0131m\u0131d\u0131r. Toplam i\u015f saatlerinin toplam i\u015f\u00e7i say\u0131s\u0131na b\u00f6l\u00fcnmesi. Oysa e\u011fer biz sosyalist sistemin (i\u015fleyi\u015f anlam\u0131nda) b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc sunacak olursak, bu ortalama bir Amerikan i\u015f\u00e7isine bir \u00fctopya, Avrupa\u00ee bir \u015fey gibi g\u00f6r\u00fcnecektir. Biz bu i\u015fleyi\u015fi bunal\u0131ma bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak, i\u015f\u00e7ilerin yeme, i\u00e7me ve elveri\u015fli konutlarda ya\u015fama haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye alacak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak sunuyoruz. Bu sosyalizmin program\u0131d\u0131r ama \u00e7ok basit, herkesin anlayabilece\u011fi bir bi\u00e7imde ifade edilmi\u015ftir.\u201d (133)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, sendika b\u00fcrokratlar\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu ve bug\u00fcn baz\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde uyguland\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle oymak merdiven sistemi, patronlar, devlet ve sendika b\u00fcrokrasisinin \u00fcst kesimleri aras\u0131nda d\u00f6nem d\u00f6nem yap\u0131lan anla\u015fmalar\u0131n \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcyecek bir pazarl\u0131kt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n gereksinim ve taleplerinin, s\u0131n\u0131f\u0131n do\u011frudan denetiminin d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00f6zel ve kapal\u0131 komitelere, burjuva demokrasisinin uzmanla\u015fm\u0131\u015f cihazlar\u0131na ak\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>, bu slogan\u0131, \u201cdefterler a\u00e7\u0131ls\u0131n!\u201d ve \u201csanayide i\u015f\u00e7i kontrol\u00fc\u201d gibi, i\u015f\u00e7ilerin ve \u00e7al\u0131\u015fan halk\u0131n toplumsal ve ekonomik s\u00fcre\u00e7ler \u00fczerindeki bilgisini ve denetimini geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik di\u011fer taleplerle birlikte ileri s\u00fcrmektedir. Ve \u00e7al\u0131\u015fan kitlelerin bu yoldan geli\u015fecek etkinli\u011finin, somut bir \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminde, \u201cfiyat denetim komitelerinde\u201d cisimle\u015fmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Kapitalistler y\u00fcksek \u00fccret taleplerine raz\u0131 olabilir; T\u00fcrkiye\u2019deki \u015fu bunal\u0131m durumunda, metal i\u015fkolundaki patronlar, olduk\u00e7a y\u00fcksek zamlar\u0131 kabul edebileceklerini, ancak i\u015f\u00e7i denetimini artt\u0131racak, \u201cfabrikay\u0131 kimin y\u00f6netti\u011fi sorusunu g\u00fcndeme getirecek\u201d taleplere kesinlikle ve aktif bi\u00e7imde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacaklar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015flerdir. (134)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7i\u015f program\u0131n\u0131n da amac\u0131 budur; kitlelerin somut olarak hissettikleri, bilin\u00e7li gereksinme ve taleplerinden hareket ederek, bunlar\u0131 genelle\u015ftirmek, birbirine ba\u011flamak, bu talepler i\u00e7in verilen m\u00fccadeleler i\u00e7inde kitlelerin elde etti\u011fi deneylere dayanarak daha ileri talepler atmak, kitle seferberli\u011fi ve \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenmesiyle iktidar sorununu g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n i\u00e7ine sokmak; gittik\u00e7e geni\u015fleyen bir kitleyi sosyalist devrim m\u00fccadelesinin i\u00e7ine \u00e7ekmek. \u201cGe\u00e7i\u015f program\u0131, bug\u00fcnden sosyalist devrimin ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar olan s\u00fcrenin eylem program\u0131d\u0131r.\u201dGe\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019n\u0131 do\u011fru okumak ve do\u011fru uygulamak i\u00e7in \u015fu soruyu da sormak gerekiyor: \u201cBug\u00fcnden sosyalist devrimin ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar olan s\u00fcre\u201d, de\u011fi\u015fmez niteliklere sahip, her zaman ve her yerde ayn\u0131 kalan bir s\u00fcre\u00e7 midir? Ya da \u015f\u00f6yle soral\u0131m bunu: Program\u0131n talepleri, ko\u015fullardan ba\u011f\u0131ms\u0131z, sabit talepler midir? Tabii, hi\u00e7bir \u015fey b\u00f6yle de\u011fildir; ge\u00e7i\u015f program\u0131 da. Marksizm\u2019in b\u00fct\u00fcn \u00f6nermeleri, belirli tarihsel ko\u015fullarla birlikte var olan, \u00f6zg\u00fcl, tarihsel \u00f6nermelerdir. Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019n\u0131n da \u00f6z\u00fc, temeli, mutlak olan tek y\u00f6n\u00fc, yukar\u0131da tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00f6ntemidir. Ama bunun b\u00f6yle oldu\u011funu, bizzat program\u0131n yap\u0131s\u0131nda da g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Program d\u00f6rt ana b\u00f6l\u00fcmden (emperyalist \u00fclkelerde, geri \u00fclkelerde, SSCB\u2019de ve fa\u015fist \u00fclkelerde) ve \u00fc\u00e7 tip talepten olu\u015fmaktad\u0131r. Birinci tip talepler, kitlelerin g\u00fcnl\u00fck \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ve ya\u015fam d\u00fczeylerinin savunulmas\u0131yla ilgili k\u0131smi ekonomik <\/strong>taleplerdir. \u0130kincisi, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hem ekonomik alanda hem de siyasal alanda ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn savunulmas\u0131 ve geni\u015fletilmesiyle ilgili demokratik<\/strong> taleplerdir. Bu iki t\u00fcr talep de, \u00e7a\u011fda\u015f kapitalizmin gerici y\u00f6nlerinin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 durumlarda ve devrimci y\u00f6ntemlerle savunulduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, k\u0131smi niteliklerini a\u015fan patlay\u0131c\u0131 bir y\u00f6neli\u015f kazanacaklard\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve \u00e7al\u0131\u015fan kitlelerin vazge\u00e7ilmez gereksinimlerinden kalkan ama genelde kapitalizmin \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmeleri m\u00fcmk\u00fcn olmayan ge\u00e7i\u015fsel<\/strong> talep ve ad\u0131mlar (\u00f6rn. oynak merdiven ve \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi talebi, i\u015f\u00e7i kontrol\u00fc, fabrika komiteleri, vb.) yer almaktad\u0131r. \u015eimdi, somut konjonkt\u00fcrlere ba\u011fl\u0131 olarak bu \u00fc\u00e7 t\u00fcr talebin s\u0131ralanmalar\u0131 ve g\u00f6reli a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 da de\u011fi\u015fecektir:<\/p>\n\n\n\n

\u201cProletaryan\u0131n m\u00fccadelesinde tek tek demokratik ve ge\u00e7i\u015f taleplerinin g\u00f6reli a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011flar\u0131 ve sunulu\u015f s\u0131ralar\u0131, her geri \u00fclkenin \u00f6zellikleri ve \u00f6zg\u00fcl ko\u015fullar\u0131yla, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de \u00fclkenin gerilik derecesiyle belirlenmektedir.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Program<\/em>\u2019\u0131n uzay\u0131p giden emperyalist \u00e7a\u011f\u0131n (yani ge\u00e7i\u015f \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n) karma\u015f\u0131k ve de\u011fi\u015fken ko\u015fullar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek her t\u00fcrl\u00fc talebi kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymak da yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7i\u015f \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n uzamas\u0131, 1930\u2019larda \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyecek bi\u00e7imler almas\u0131, program d\u00fczeyinde de etkisini \u015f\u00fcphesiz g\u00f6sterecektir, \u00f6rne\u011fin bunal\u0131m ko\u015fullar\u0131nda ge\u00e7erli olan baz\u0131 taleplerin ekonomik denge ve rahatlama d\u00f6nemlerinde ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 almas\u0131 beklenemez. Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019n\u0131 tamamlanm\u0131\u015f, kapal\u0131 bir metin olarak de\u011fil, a\u00e7\u0131k bir programatik y\u00f6neli\u015f olarak, bir y\u00f6ntem olarak g\u00f6rmek gerekir. Tro\u00e7ki de Program<\/em>\u2019\u0131n i\u00e7inde bu y\u00f6nde bir uyar\u0131da bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\u201cBir ge\u00e7i\u015f \u00e7a\u011f\u0131nda, i\u015f\u00e7i hareketinin sistemli ve dengeli de\u011fil, hummal\u0131 ve patlay\u0131c\u0131 bir niteli\u011fi olur. Sloganlar kadar \u00f6rg\u00fctsel bi\u00e7imler de, hareketin bu \u00f6zelli\u011fine ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r. (\u2026) Kitlelerin devrimci seferberli\u011finin somut a\u015famalar\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal seksiyonlar\u0131, her yeni a\u015famada ele\u015ftirel bir bi\u00e7imde kendilerini y\u00f6nlendirmeli ve kitlelerin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasete ula\u015fmalar\u0131na yard\u0131m edecek, bu siyasetlerin s\u0131n\u0131fsal niteli\u011fini derinle\u015ftirecek, reformist ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yan\u0131lsamalar\u0131 y\u0131kacak, \u00f6nc\u00fcn\u00fcn kitlelerle ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ve iktidar\u0131n devrimci fethini haz\u0131rlayacak t\u00fcrden sloganlar ileri s\u00fcrmelidirler.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>, kapitalist toplumun \u00e7eli\u015fkilerinden do\u011fan kitlesel talepleri bir devrim \u00f6ncesi durumun do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7acak kitlesel devrimci m\u00fccadelelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin, devrim \u00f6ncesi durumlar\u0131 devrimci durumlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin ve devrimci durumlar\u0131 da ba\u015far\u0131l\u0131 devrimlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin arac\u0131d\u0131r. Bu, hareketin farkl\u0131 geli\u015fme a\u015famalar\u0131nda, proletaryan\u0131n farkl\u0131 siyasal olgunla\u015fma d\u00fczeylerinde farkl\u0131 talep ve \u00f6rg\u00fctsel bi\u00e7imlerin ortaya at\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir; \u00f6rne\u011fin Sovyetler slogan\u0131, ancak kitlesel \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerinin toplumun \u00e7ok geni\u015f alanlar\u0131na yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131, her alanda bir kar\u015f\u0131 iktidar kutbunun do\u011fdu\u011fu ya da do\u011fmakta oldu\u011fu durumlarda \u201cg\u00fcncel bir ajitasyonel slogan olarak\u201d kullan\u0131labilir. Peki, Program<\/em>\u2019\u0131n di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131 rafa m\u0131 kald\u0131r\u0131lacakt\u0131r? Burda, Komintern\u2019in D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Kongresi\u2019nin Taktikler \u00dczerine Tezler<\/em>\u2019de ortaya koydu\u011fu ve Tro\u00e7ki\u2019nin de ba\u011fl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 bir ayr\u0131ma i\u015faret etmek gerekir: Bir talep ya da slogan\u0131n, \u201cgenel propaganda slogan\u0131\u201d olarak kullan\u0131lmas\u0131yla, \u201cg\u00fcncel bir ajitasyonel slogan\u201d olarak kullan\u0131lmas\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131m. Bunu, Tro\u00e7ki\u2019nin \u0130spanya\u2019da 1930\u2019lardaki devrimci y\u00fckseli\u015fle ilgili yaz\u0131lar\u0131nda da g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki, 1931\u2019de diktat\u00f6r Primo de Rivera\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve monar\u015finin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte a\u00e7\u0131lan d\u00f6nemde, \u0130spanyol Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin \u201cderhal proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d \u00f6neren \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00f6nem \u00e7izgisine ve \u0130spanyol Tro\u00e7kistleri i\u00e7indeki aceleci e\u011filimlere kar\u015f\u0131, daha n\u00fcansl\u0131 bir politikay\u0131 ortaya koyarken \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130\u015f\u00e7ilerin ve k\u00f6yl\u00fclerin silahland\u0131r\u0131lmas\u0131 <\/strong>(bir i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fc milisinin kurulmas\u0131) slogan\u0131, m\u00fccadele i\u00e7inde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak gittik\u00e7e artan bir \u00f6nem kazanacakt\u0131r. Ama i\u00e7inde bulundu\u011fumuz a\u015famada, <\/strong>bu slogan da i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fc \u00f6rg\u00fctlerinin savunulmas\u0131 sorununa, toprak devrimi, \u00f6zg\u00fcr se\u00e7imlerin g\u00fcven alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ve halk\u0131n gerici asker\u00ee darbelerden korunmas\u0131 sorununa ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. (\u2026) Ancak kitab\u00ee doktrinerler, demokratik sloganlar\u0131n ge\u00e7i\u015fsel ve d\u00fcped\u00fcz sosyalist sloganlarla birle\u015ftirilmesinde bir \u00e7eli\u015fki g\u00f6rebilirler. B\u00f6yle bir bile\u015fik program, tarihsel toplumun \u00e7eli\u015fkili kurulu\u015funu yans\u0131tmaktad\u0131r ve ge\u00e7mi\u015ften devral\u0131nan sorunlar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. B\u00fct\u00fcn \u00e7eli\u015fki ve g\u00f6revlerin bir asgari ortak paydaya – proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne –<\/strong> indirgenmesi, gerekli ama tamam\u0131yla yetersiz bir i\u015flem olur. Zihinsel bir s\u0131\u00e7rama yapsak ve proleter \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u0130spanya\u2019y\u0131 daha fazla \u00e7\u00fcr\u00fcmeden ancak proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcyle kurtulaca\u011f\u0131 fikrini benimsedi\u011fini varsaysak bile, devrime haz\u0131rlanma sorunu, b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla g\u00fcndemde durmaktad\u0131r: \u00d6nc\u00fcn\u00fcn \u00e7evresinde, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n heterojen (t\u00fcrde\u015f olmayan) kesimlerini ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn daha da heterojen kesimlerini birle\u015ftirmek.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Farkl\u0131 konjonkt\u00fcrlerde g\u00f6revlerin ve sloganlar\u0131nda farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131, program\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir yana at\u0131lmas\u0131 demek de\u011fildir. Sadece g\u00fcncel kitlesel ajitasyonda, baz\u0131 sloganlar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 demektir:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u2018\u0130\u015f\u00e7i cumhuriyeti\u2019 slogan\u0131na gelince; kesinlikle bu slogandan vazge\u00e7mek gerekmez. Ama i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemde, bu slogan\u0131n ajitasyondan \u00e7ok, propaganda a\u00e7\u0131s\u0131ndan <\/strong>bir de\u011feri vard\u0131r. \u0130leri i\u015f\u00e7ilere, i\u015f\u00e7i cumhuriyetine do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ama ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak k\u00f6yl\u00fclerin bu slogana kazan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemeliyiz. Ama k\u00f6yl\u00fcler, ger\u00e7ekte proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelen i\u015f\u00e7i cumhuriyetini ancak ara deneyler yoluyla destekleme noktas\u0131na gelebilirler; bu ara deneylere, parlamenter deneyler de dahildir. K\u00f6yl\u00fcl\u00fck, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, b\u00fct\u00fcn di\u011fer olanaklar\u0131 t\u00fckettikten sonra kabul edecektir.\u201d (135)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Bu pasajdan da g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi, Tro\u00e7ki, bir slogan ya da talebin bir propaganda \u00f6\u011fesi olarak kullan\u0131lmas\u0131yla, g\u00fcncel ajitasyon \u00f6\u011fesi olarak kullan\u0131lmas\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmaktad\u0131r. Program\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc ve \u00f6zellikle sosyalizme i\u015faret eden en ileri talepleri, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131nda ve uzun vadeli e\u011fitiminde her zaman kullan\u0131lacakt\u0131r. Ama, somut ve anl\u0131k konjonkt\u00fcrlerde kitlelerin geni\u015f kesimlerine yer g\u00f6sterecek, bilin\u00e7 ve m\u00fccadele d\u00fczeylerini bir \u00fcst noktaya \u00e7\u0131karacak ajitasyon sloganlar\u0131, o konjonkt\u00fcrdeki g\u00fc\u00e7ler ili\u015fkisi taraf\u0131ndan belirlenen sloganlar olacaklard\u0131r. Ge\u00e7i\u015f program\u0131, bir kal\u0131p halinde ortaya s\u00fcr\u00fclecek bir re\u00e7ete de\u011fil, farkl\u0131 durumlara g\u00f6re farkl\u0131 bile\u015fimler i\u00e7inde kullan\u0131labilecek taleplerden meydana gelen bir eylem k\u0131lavuzudur.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

(*)<\/strong>: Lenin kapitalist \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 \u201cher t\u00fcrl\u00fc ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin durmas\u0131\u201d olarak g\u00f6renleri \u015f\u00f6yle uyar\u0131yordu: \u201cAncak bu \u00e7\u00fcr\u00fcme e\u011filiminin, kapitalizmin h\u0131zl\u0131 geli\u015fimini durduraca\u011f\u0131n\u0131 sanmak yanl\u0131\u015f olur. Emperyalist d\u00f6nemde, baz\u0131 \u00fclkeler, baz\u0131 sanayi kollar\u0131, burjuvazinin baz\u0131 tabakalar\u0131, bu e\u011filimlerden (\u00e7\u00fcr\u00fcme ve durgunluk e\u011filimi ile b\u00fcy\u00fcme ve birikim e\u011filimi) birini ya da \u00f6tekini \u015fu veya bu oranda g\u00f6sterirler. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle kapitalizm, eskiye g\u00f6re \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla geli\u015fmektedir.\u201d (124)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(**)<\/strong>: Tro\u00e7ki\u2019nin uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7ler ili\u015fkisinin tahliline dayanan bu \u201ckehanetinin\u201d \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kavrayabilmek i\u00e7in, onu ayn\u0131 d\u00f6nemdeki resm\u00ee kom\u00fcnist hareketin \u201c\u00f6ng\u00f6r\u00fcleriyle\u201d kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yeter. \u0130ki Sovyet tarih\u00e7isi, o d\u00f6nemdeki \u201c\u00e7\u00f6k\u00fc\u015f teorilerine\u201d ili\u015fkin olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar: \u00abDimitrov\u2019un sonradan i\u015faret edece\u011fi gibi, Kom\u00fcnistler, uzun bir s\u00fcre, 1929\u2019da ba\u015flayan ekonomik krizi (kapitalizmin) nihai krizi olarak g\u00f6rme yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 yapt\u0131lar; burjuvazinin bu krizden bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulamayaca\u011f\u0131n\u0131, bunun zorunlu sonucunun proleter devriminin zaferi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler.\u201d (127)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(***)<\/strong>: \u201cGeriye \u00f6nderlik sorununu incelemek kal\u0131yor. (\u2026) proletarya devrimine \u00f6nderlik edebilecek bir partiyi zaman\u0131nda olu\u015fturabilecek miyiz? Bu soruya do\u011fru cevap vermek i\u00e7in, soruyu do\u011fru koymak gerekir. Do\u011fal olarak, devrimci \u00f6nderli\u011fin olgunla\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle, \u015fu ya da bu ayaklanma (\u2026) yenilgiyle son bulacakt\u0131r. Ama s\u00f6z konusu olan tek bir ayaklanma sorunu de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir devrimci \u00e7a\u011f sorunudur bu.\u201d (131)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(****)<\/strong>: Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>\u2019nda kullan\u0131lan ifade \u015fudur: \u201c\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemin stratejik g\u00f6revi, nesnel devrimci ko\u015fullar\u0131n olgunlu\u011fu ile proletarya ve \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn haml\u0131\u011f\u0131 (eski ku\u015fa\u011f\u0131n kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131, yeni ku\u015fa\u011f\u0131n deneysizli\u011fi) aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkinin a\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

(*****)<\/strong>: \u00a0Ge\u00e7i\u015f Program\u0131<\/em>: \u201cYap\u0131sal ve konjonkt\u00fcrel i\u015fsizli\u011fe kar\u015f\u0131 (\u2026) i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn oynak merdiven sistemiyle ayarlanmas\u0131 slogan\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmenin zaman\u0131d\u0131r. Sendikalar ve di\u011fer kitle \u00f6rg\u00fctleri, i\u015f\u00e7ileri ve i\u015fsizleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sorumluluk ve dayan\u0131\u015fma anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde birbirine kenetlemelidir. Bu temel \u00fczerindeki eldeki i\u015fin tamam\u0131, var olan b\u00fct\u00fcn i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnebilecektir (yani i\u015f saatleri k\u0131salt\u0131larak her i\u015f\u00e7inin eski \u00fccret \u00fczerinden i\u015f bulmas\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r. – \u00c7.N.) Her i\u015f\u00e7inin ortalama \u00fccreti, eski \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresindekinin ayn\u0131 kalacakt\u0131r. Kesin olarak g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bir asgari d\u00fczeyin \u00fczerinde \u00fccretler fiyat art\u0131\u015flar\u0131 oran\u0131nda artacakt\u0131r. (\u2026) Bu durumda (bu talebin) \u2018ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fi\u2019 sorunu, ancak m\u00fccadeleyle saptanabilecek bir g\u00fc\u00e7ler ili\u015fkisi sorunudur. K\u0131sa vadede pratik ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 ne olursa olsun, bu m\u00fccadeleyle i\u015f\u00e7iler kapitalist esareti y\u0131kma zorunlulu\u011funu en etkin bi\u00e7imde kavrayacaklard\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

120.)<\/strong> K. Marx, Kapital, <\/strong>\u0130stanbul 1975 (Odak Yay\u0131nlar\u0131), c. 3, s. 379-80<\/p>\n\n\n\n

121.)<\/strong> K. <\/strong>Marx, Grundrisse, <\/strong>Harmondsworth 1973 (Pelican Books), s. 415<\/p>\n\n\n\n

122.)<\/strong> K. Marx, a.g.e., s. 651<\/p>\n\n\n\n

123.) <\/strong>Lenin, Emperyalizm: Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015fa<\/strong>mas\u0131, Ankara 1974 (Sol Yay\u0131nlar\u0131), s. 124<\/p>\n\n\n\n

124.)<\/strong> Lenin, a.g.e., s. 156<\/p>\n\n\n\n

125.)<\/strong> Tro\u00e7ki, First Five Years of The Communist Inter<\/strong>national (Komintern\u2019in ilk Be\u015f Y\u0131l\u0131), New York 1972 (Pathfinder Press), s. 211<\/p>\n\n\n\n

126.)<\/strong> Tro\u00e7ki, Third International After Lenin <\/strong>(Lenin\u2019den Sonra \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enternasyonal), New York 1974 (Pathfinder Press), s. 81<\/p>\n\n\n\n

127.)<\/strong> B. M. Leibzon ve K. K. <\/strong>\u015eirinya, Povorot v politike Kominterna <\/strong>(\u00abKomintern Politikas\u0131nda D\u00f6n\u00fc\u015f\u00bb), Mysl, Moskova 1965; aktaran F. Claudin, a.g.e., s. 685<\/p>\n\n\n\n

128.)<\/strong> Tro\u00e7ki, Third International After Lenin, <\/strong>s. 64-65<\/p>\n\n\n\n

129.)<\/strong> F. Claudin, a.g.e., s 169-70<\/p>\n\n\n\n

130.) <\/strong>Bkz. Tro\u00e7ki, Fa\u015fiszme Kar\u015f\u0131 M\u00fccadele, <\/strong>\u0130stanbul 1977 (K\u00f6z Yay\u0131nlar\u0131), s. 429-30<\/p>\n\n\n\n

131.)<\/strong> Tro\u00e7ki, Emperyalist Sava\u015f ve D\u00fcnya Devrimi, <\/strong>\u0130stanbul 1979 (Enternasyonal Yay\u0131nlar\u0131), s. 53-54<\/p>\n\n\n\n

132.)<\/strong> E. Mandel, Trotsky; A study in the Dynamic of his Thought, <\/strong>Londra 1979 (New Left Books), s. 115-16<\/p>\n\n\n\n

133.) <\/strong>Tro\u00e7ki, Amerikan \u0130\u015f\u00e7ilerinin Politik Gerili\u011fi, <\/strong>elinizdeki kitap i\u00e7inde, s. 238<\/p>\n\n\n\n

134.) <\/strong>Terc\u00fcman, 29 \u015eubat 1980<\/p>\n\n\n\n

135.)<\/strong> Tro\u00e7ki, The Spanish Revolution (1931-39), <\/strong>New <\/strong>York 1973 (Pathfinder Press), s. 79-80, 90<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131n\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise buradan ula\u015fabilirsiniz. Yazar: M. Yenice Kaynak: “Devrimci Marksizm’de Ge\u00e7i\u015f Program\u0131 Anlay\u0131\u015f\u0131”, Ele\u015ftiri Yay\u0131nevi, Devrimci Sosyalizm Dizisi 3, Nisan 1980, \u0130stanbul. *** \u00c7\u00fcr\u00fcyen kapitalizm ve ge\u00e7i\u015f program\u0131 Bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, i\u015f\u00e7i hareketi i\u00e7indeki farkl\u0131 program anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n temelinde, farkl\u0131 toplumsal geli\u015fme teorilerinin, kapitalist geli\u015fmeye ili\u015fkin farkl\u0131 de\u011ferlendirmelerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":1840,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[925],"tags":[835,481,945,944,892,258,107,890,935,44,159,461],"class_list":["post-1839","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gecis-programi-anlayisi","tag-bolsevik-parti","tag-bolsevizm","tag-curuyen-kapitalizm","tag-devrimci-marksizm","tag-dorduncu-enternasyonal","tag-enternasyonal","tag-gecis","tag-gecis-programi","tag-gecis-talepleri","tag-leninizm","tag-trocki","tag-trockizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1839","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1839"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1839\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1841,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1839\/revisions\/1841"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1840"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1839"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1839"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1839"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}