\u201cUzun zamand\u0131r biliniyor ki gericiler cesur ve liberaller de korkaklar.\u201d<\/p>\n\n\n\n
– V. I. Lenin, Cesur Bir Sald\u0131r\u0131 ve Utanga\u00e7 Bir Savunma<\/em>, 5 Temmuz 1906<\/p>\n\n\n\n 19. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiliz kent yoksullar\u0131n\u0131 tarif etmek i\u00e7in romanc\u0131 Edward Bulwer-Lytton\u2019\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bir tabir, daha sonra edebi ve hatta politik literat\u00fcrde bir b\u00fct\u00fcn olarak yoksullar\u0131 ve ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131 anlatmak i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015flanacakt\u0131: The Great Unwashed<\/em> (B\u00fcy\u00fck Y\u0131kanmam\u0131\u015flar). <\/p>\n\n\n\n Kavramsalla\u015ft\u0131rma ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, Victoria D\u00f6nemi\u2019nin yoksul d\u00fc\u015fman\u0131 ve ikiy\u00fczl\u00fc p\u00fcritenizminin de etkisiyle belirli bir kibri ve k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyi ifade ediyordu. Ancak bu tabir i\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan sahiplenildi. The Great Unwashed <\/em>proleter ve yar\u0131 proleter s\u0131n\u0131flar\u0131n hijyen, temizlik ve dolay\u0131s\u0131yla da sa\u011fl\u0131k haklar\u0131na eri\u015fimlerinin olmamas\u0131n\u0131 anlatmaya ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n COVID-19 pandemisi bu ba\u011flamda B\u00fcy\u00fck Y\u0131kanmam\u0131\u015flar\u2019a s\u00fcrekli hijyenik olunmas\u0131n\u0131, s\u00fcrekli temizlenilmesini dayatan bir s\u00f6ylem geli\u015ftirdi; temiz olunmas\u0131 i\u00e7in insan\u0131n gereksinim duydu\u011fu hi\u00e7bir \u015fart\u0131 ve arac\u0131 tedarik etmeden! Frans\u0131z Marksist Paul Lafargue\u2019\u0131n m\u00fcthi\u015f bir \u015fekilde \u00f6zetledi\u011fi \u00fczere, \u201ctemizlik, burjuvalar\u0131n yoldu\u011fu i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan ancak g\u00fc\u00e7l\u00fckle elde edilebilecek bir l\u00fckst\u00fcr.\u201d(1)<\/strong> Dahas\u0131 bug\u00fcn, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n B\u00fcy\u00fck Y\u0131kanmam\u0131\u015flar\u0131\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131f karde\u015fleri hayatta kalma haklar\u0131n\u0131 kazanabilmek i\u00e7in, pandemiye ve pandeminin derinle\u015ftirdi\u011fi ekonomik kriz ile siyasal bask\u0131c\u0131la\u015fma e\u011filimlerine kar\u015f\u0131 da hayat\u00ee bir kavgan\u0131n i\u00e7inde. <\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 sosyopolitik arenada B\u00fcy\u00fck Y\u0131kanmam\u0131\u015flar\u2019\u0131n vermekte oldu\u011fu s\u0131n\u0131fsal bir meydan sava\u015f\u0131 s\u00fcrmekte. Bu sava\u015f\u0131n taraflar\u0131 a\u00e7\u0131k ve belli. Ancak bir de sava\u015f\u0131, oturduklar\u0131 Kolezyum\u2019un trib\u00fcnlerinden takip eden filozoflar var. Bunlar Kolezyum s\u0131ralar\u0131ndan ba\u011f\u0131rarak sava\u015fan taraflara birtak\u0131m \u00f6nerilerini duyurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar (ger\u00e7i baz\u0131lar\u0131 bunu dahi yapm\u0131yor ve baz\u0131lar\u0131 var ki onlar en \u00e7ok taktikleri anlatmay\u0131 seviyor ama uygulamay\u0131 de\u011fil). Filozoflardan hi\u00e7biri trib\u00fcn\u00fcn\u00fc terk edip kumlu arenaya giri\u015f yapma taraftar\u0131 de\u011fil; kimisi pandeminin, arenada ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir tahakk\u00fcm\u00fcn kurulmas\u0131 i\u00e7in uyduruldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor; kimisi pandeminin arenadaki durumu mutlak olarak gladyat\u00f6rler lehine de\u011fi\u015ftirece\u011fini iddia ediyor; kimisi de pandeminin ya\u015fan\u0131p ya\u015fanmam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n, ola\u011fan olan\u0131 \u00fcretmesi haricinde bir etkisinin olmayaca\u011f\u0131n\u0131 m\u0131r\u0131ldan\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n O halde s\u00f6z konusu olan pandemi, pandeminin derinle\u015ftirdi\u011fi kapitalizmin krizi ve filozoflar olunca, o me\u015fhur Latince deyi\u015fi tersine \u00e7evirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil mi: Verba non acta<\/em> (eylem de\u011fil, s\u00f6z).<\/p>\n\n\n\n \u0130talyan filozof Agamben, siyaset felsefesi dizgesini ola\u011fan\u00fcst\u00fc rejimlerin kuruldu\u011fu ve kurulaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki kaba ve a priori <\/em>\u00e7\u0131kar\u0131ma dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan olacak, koronavir\u00fcs\u00fcn \u0130talya\u2019da bir pandemi bi\u00e7imi kazanarak yay\u0131lmas\u0131na, Birle\u015fik Devletler\u2019de \u015fimdilik Trump\u2019\u0131n kontrol\u00fcnde seferber edilen paramiliter fa\u015fist \u00e7etelerin arg\u00fcmanlar\u0131na benzer bir sa\u011fc\u0131 \u015f\u00fcphecilikle yan\u0131t verdi. (2)<\/strong> Yaz\u0131s\u0131nda \u201cvarsay\u0131msal bir koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 al\u0131nan hummal\u0131, irrasyonel ve hepten yersiz acil durum \u00f6nlemleri\u201d \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015f belirten Agamben, pandeminin as\u0131l kurban\u0131 olan \u0130talyan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n mevcut durumuna y\u00fcksek ihtimalle a\u015fina olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, salg\u0131n\u0131n \u201cvarsay\u0131msal\u201d olu\u015funu \u0130talya Ulusal Ara\u015ft\u0131rma Konseyi\u2019nin (NRC) bir a\u00e7\u0131klamas\u0131na dayand\u0131r\u0131yor. Bu a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re koronavir\u00fcs, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc derecede \u00f6l\u00fcmc\u00fcl de\u011fil. \u0130talyan mali oligar\u015fisinin ulusal pazar\u0131 i\u015fler halde tutabilmek ve i\u015f\u00e7ileri fabrikalara hapsedebilmek ad\u0131na koronavir\u00fcs\u00fcn \u00f6l\u00fcmc\u00fcl do\u011fas\u0131na d\u00f6n\u00fck yan\u0131lt\u0131c\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 fonlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, Agamben\u2019in bu rapora dayanarak kendi teorisinin geleneksel boyutlar\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karma u\u011fra\u015f\u0131na giri\u015fmesi, ac\u0131n\u0131las\u0131 bir durum. 22 Nisan itibariyle \u0130talya\u2019da, Agamben\u2019in \u201cvarsay\u0131msal\u201d dedi\u011fi salg\u0131ndan 25,085 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc ve 187,327 ki\u015fi enfekte oldu. <\/p>\n\n\n\n \u015e\u00f6yle yaz\u0131yor \u0130talyan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: \u201c\u0130lk olarak, burada bir kez daha g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilen \u015fey, istisna halini normal bir y\u00f6netim paradigmas\u0131 olarak kullanma e\u011filiminin artmas\u0131d\u0131r.\u201d Bu c\u00fcmle, normalin istisna taraf\u0131ndan belirlendi\u011finin, istisnan\u0131n normalden do\u011fdu\u011funun \u00fczerinden atlamas\u0131yla ve dahas\u0131 pandemi \u00f6ncesi rejimleri normalle\u015ftirmesiyle, pandemi \u00f6ncesi neoliberal birikim modeline normallik atfetmesiyle, pandeminin alt\u0131nda vuku bulan \u201cistisna halini\u201d do\u011furan \u201cnormali\u201d yeniden \u00fcretmekten ba\u015fka bir i\u015flev ta\u015f\u0131m\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Agamben \u0130talyan h\u00fck\u00fcmetiyle beraber Avrupa rejimlerinin de, asl\u0131nda ciddi bir tehlike olu\u015fturmayan pandemiyi mazeret g\u00f6stererek, diktat\u00f6rle\u015fece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Mutlak, kar\u015f\u0131 konulmaz, \u00f6nceden planlanm\u0131\u015f, sinsice hayata ge\u00e7irilmek istenen, somut \u015fartlar taraf\u0131ndan de\u011fil y\u00f6netenlerin hezeyan\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f, karanl\u0131k ve totaliter bir komplonun koronavir\u00fcs kullan\u0131larak hayata ge\u00e7irildi\u011fini veya ge\u00e7irilece\u011fini iddia ediyor. Ona g\u00f6re siyasi \u00f6nlemlerin haricindeki birtak\u0131m t\u0131bbi tedbir \u00f6nerileri dahi, devletlerin \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc rejimlere\u201d kavu\u015fma plan\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131. Agamben\u2019in, bilimsel olarak tan\u0131tlanm\u0131\u015f, emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 k\u0131r\u0131p ge\u00e7iren bir pandemiyi \u201cvarsay\u0131msal\u201d g\u00f6rmekteki ve rejimlerin gidi\u015fat\u0131n\u0131 kendi ezoretik komplocu akl\u0131yla yorumlamadaki nevi \u015fahs\u0131na m\u00fcnhas\u0131r aptall\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kenara koyacak olursak, salg\u0131n ile devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctleni\u015f bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki ili\u015fki, ger\u00e7ekten de ciddi bir tart\u0131\u015fma ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olarak ele al\u0131nmal\u0131.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Bu ba\u011flamda kapitalist rejimlerin despotikle\u015fme e\u011filimlerinin, Agamben\u2019in iddias\u0131n\u0131n aksine \u00f6nceden tasarlanm\u0131\u015f, planl\u0131 ve bilin\u00e7li bir tercih olarak de\u011fil, bir zorunluluk olarak hayata ge\u00e7ti\u011fini kaydetmek \u015fart. Rejimler pandemiyle birlikte savrulduklar\u0131 y\u00f6netim krizinin bir sonucu olarak bask\u0131c\u0131la\u015fmak durumunda kal\u0131yorlar. Bu, 21. y\u00fczy\u0131l kapitalizminin, belirli bir vir\u00fcsle dahi m\u00fccadele edebilmek i\u00e7in onu sosyal haklara sald\u0131rmak zorunda b\u0131rakan antidemokratik karakterinin bir sonucu. Uluslararas\u0131 finans aristokrasisi, en temel demokratik haklar ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sald\u0131rmadan ve demokratik mevzileri topa tutmadan, COVID-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131yla m\u00fccadele ediyormu\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc bile veremiyor. Dolay\u0131s\u0131yla rejimlerin despotikle\u015fme e\u011filimlerini besleyen, asl\u0131nda bu rejimlerin k\u0131r\u0131lganla\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131. Rejimlerin prestiji ile y\u00f6netim fonksiyonlar\u0131 krize girdi\u011fi oranda, bu k\u0131r\u0131lganl\u0131k \u015fiddetlendi\u011fi oranda sopa kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren politikalar\u0131n uygulanmas\u0131 bir zorunluluk olarak kendini var ediyor. Bu k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok dinamik belirliyor: Sermaye birikiminin krize girmi\u015f olmas\u0131, daralan ulusal pazarlar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl politikalarla canland\u0131r\u0131lma \u201cihtiyac\u0131\u201d, ekonomik krizin derinle\u015fen etkisiyle egemen bloklar aras\u0131 payla\u015f\u0131m gerilimlerinin \u015fiddetlenmesi, yoksul halk katmanlar\u0131nda ho\u015fnutsuzluk ile \u00f6fkenin yay\u0131l\u0131m\u0131, radikal bir uluslararas\u0131 sosyalist i\u015f\u00e7i hareketinin do\u011fum sanc\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6zlemlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015f olmas\u0131 ve benzerleri. Dolay\u0131s\u0131yla Agambenci \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201d g\u00fc\u00e7 tedbirlerinin rejimler taraf\u0131ndan hayata ge\u00e7irilmek istenmesi, onlar\u0131n \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201d tarihsel zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131n bir sonucu. O halde \u0130talyan h\u00fck\u00fcmetinin bask\u0131 tedbirlerinden g\u00f6z\u00fc korkan bir filozof, \u0130talyan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n can\u0131 pahas\u0131na greve \u00e7\u0131karak sava\u015f\u0131m verdi\u011fi bir pandemiyi komplo ilan etmek yerine, Mussolini fa\u015fizmini ayaklar\u0131ndan asarak cezaland\u0131rm\u0131\u015f bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n torunlar\u0131 olan bug\u00fcn\u00fcn emek\u00e7ileriyle politik dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ilan edebilir. Tabi bu, bir tercih meselesidir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Agamben\u2019in rejimlerin orta s\u0131n\u0131flar i\u00e7in hayata ge\u00e7irmek istedi\u011fi izolasyon politikalar\u0131na, kadir-i mutlak bir despotikle\u015fme karakteri atfetmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, asl\u0131nda tam tersine, ister istemez Hegelci bei sich<\/em>\u2019in kendini ne denli kuvvetli bir \u015fekilde inkar etti\u011fini g\u00f6steriyor. Alman filozof Hegel\u2019in, kendi sistemi \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tarif etmek i\u00e7in kullanmay\u0131 tercih etti\u011fi bei sich<\/em> h\u00e2li, bunu yapma l\u00fcks\u00fc bulunan ufak bir az\u0131nl\u0131k kendini fiziksel mesafelenme \u00f6nlemleriyle koruma alt\u0131na alm\u0131\u015fken, s\u0131n\u0131f iktidar\u0131n\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fck birimi olan \u201cailenin\u201d (\u201cevde\u201d olman\u0131n), onun devlet iktidar\u0131yla ili\u015fkili olarak ne denli k\u0131r\u0131lganla\u015ft\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Hegel\u2019de bei sich<\/em> \u201cevde olma\u201d durumudur. Asl\u0131nda me\u015fhur deyi\u015fin tamam\u0131 \u015fu \u015fekildedir: \u201cBei sich selbst sein im anderen.<\/em>\u201d Yani bir ba\u015fkas\u0131nda, bir \u00f6tekinde evde olma, kendinde olma h\u00e2li. Buradaki \u00f6teki Hegel\u2019de devlettir ve ki\u015fi, bir \u00f6teki olarak devlette, devletin kapsam\u0131nda evde olarak \u00f6zg\u00fcr olmu\u015f olur, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc deneyimlemi\u015f olur. Devletin evin yasal d\u00fczenleni\u015fini belirlemesi ve evin devlette kalarak ev stat\u00fcs\u00fcne lay\u0131k olmas\u0131 ki\u015fiyi vatanda\u015f, dolay\u0131s\u0131yla da politik ve hukuki d\u00fczlemlerde bir unsur k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n Finans kapitalin d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n geleneksel trafi\u011fini yava\u015flataca\u011f\u0131 kayg\u0131s\u0131yla senelerdir gerekli \u00f6nlemleri almad\u0131\u011f\u0131 pandemi tehdidi bir kere patlak verince ve mali oligar\u015finin kayb\u0131n\u0131n asgari d\u00fczeyde tutulabilmesi i\u00e7in salg\u0131na d\u00f6n\u00fck pratikte \u201cs\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131\u201d (yani \u201cs\u0131n\u0131f k\u0131r\u0131m\u0131\u201d) politikalar\u0131 izlenmeye ba\u015flan\u0131nca, Hegelci bei sich<\/em>\u2019in devletin i\u00e7inde \u201cevde\u201d kalarak (asl\u0131nda devlete teslim olarak) bireyin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fan yap\u0131s\u0131 belirli bir krizli ili\u015fkiyi ifade etmeye ba\u015flad\u0131. Zira devletler, finans aristokrasisi ve s\u0131nai-asker\u00ee kompleks ad\u0131na tesis ettikleri iktidarlar\u0131n\u0131n giderek daha da k\u0131r\u0131lganla\u015fan bir zemin \u00fczerinde hareket etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettik\u00e7e, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bei sich<\/em>\u2019in aciliyetine vurgu yapma ihtiyac\u0131 hissettiler. Ancak bu ger\u00e7ekten de sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oland\u0131, yoksa ya\u015fanmakta olan de\u011fil. Proletarya a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum farkl\u0131yd\u0131: Onlar\u0131n burjuva devlet iktidar\u0131 kapsam\u0131nda ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmas\u0131 i\u00e7in, dahas\u0131 burjuva devlet iktidar\u0131n\u0131n kendi ontolojik ko\u015fullar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmesi i\u00e7in i\u015f\u00e7iler – metaforik olarak – bei sich<\/em>\u2019e de\u011fil, \u00e7al\u0131\u015fmaya ve \u00fcretmeye \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131lar. \u0130\u015f\u00e7inin \u201cbir \u00f6tekinde (devlette) evde olmas\u0131\u201d, burjuva toplumun i\u015fleyi\u015f yasalar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl karakteri alt\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olamad\u0131. Aksine ondan piyasa i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015farak kendini de\u011fillemesi, kendi \u201cevine\u201d yeniden yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 istendi. <\/p>\n\n\n\n Bei sich<\/em>\u2019in orta s\u0131n\u0131flar nezdinde g\u00f6rece evrenselle\u015fme e\u011filimi, burjuva devlet iktidar\u0131 lehine ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aleyhine herkesin evinde olmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131, asl\u0131nda evde olma durumuna kendi karakterini kazand\u0131ran \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ortadan kald\u0131r\u0131yor denebilir. Hegel\u2019in bir metafor olarak kulland\u0131\u011f\u0131 bei sich <\/em>durumu orta s\u0131n\u0131flar taraf\u0131ndan kitlesel bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irilirken (ya da ge\u00e7irilmesi i\u00e7in \u00e7abalan\u0131rken) ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmesine, bei sich<\/em>\u2019te \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flayan devlet taraf\u0131ndan izin verilmezken, ironik bir \u015fekilde \u201cevde olma\u201d devlette \u00f6zg\u00fcr olmay\u0131 de\u011fil, devlete ra\u011fmen hayatta kalabilmeyi ifade etmeye ba\u015fl\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n Ancak Agamben bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven yitiminin \u00fczerinden atl\u0131yor gibi duruyor ve bei sich<\/em>\u2019in mutlak bir otoriterle\u015fme dalgas\u0131n\u0131n mazereti olarak egemen k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsay\u0131yor. \u015e\u00f6yle yaz\u0131yor kendisi: \u201cBu k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n NRC\u2019ye g\u00f6re her sene etkisi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z grip vakalar\u0131ndan pek de farkl\u0131 olmayan normal bir grip tehdidi kar\u015f\u0131s\u0131nda epey \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz oldu\u011fu barizdir. Ter\u00f6rizmin istisnai \u00f6nlemler almaya bahane olarak kullan\u0131lma ihtimali t\u00fcketildi\u011finde, bir salg\u0131n icat etmenin her t\u00fcrl\u00fc k\u0131s\u0131tlaman\u0131n \u00f6tesinde b\u00f6ylesi \u00f6nlemleri geni\u015fletmeye ideal bir bahane oldu\u011fu pekala s\u00f6ylenebilir.\u201d<\/p>\n\n\n\n Bei sich<\/em>\u2019in sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bir salg\u0131n \u201cicat edilebilir\u201d mi? E\u011fer durum buysa, bu olduk\u00e7a acemice ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczce icat edilmi\u015f bir salg\u0131n olacakt\u0131r zira b\u00f6ylesine icat edilmi\u015f bir salg\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 biyolojik s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 tehlikesini yak\u0131ndan hissetmi\u015f olan \u0130talyan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131, sa\u011fl\u0131k hakk\u0131n\u0131 koruyabilmek i\u00e7in haftalard\u0131r ulusal \u00e7apta militan eylemliliklere ve grevlere giri\u015fiyor. Dolay\u0131s\u0131yla Agamben\u2019in \u201cicat edildi\u011fini\u201d s\u00f6yledi\u011fi salg\u0131n \u0130talyan h\u00fck\u00fcmetine birtak\u0131m bask\u0131c\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi f\u0131rsat\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015f olsa da, ayn\u0131 zamanda \u0130talyan proletaryas\u0131n\u0131n kendi aras\u0131ndaki devrimci koordinasyonu da y\u00fckseltmi\u015f ve bilin\u00e7 durumunda ilerici k\u0131r\u0131lmalar yaratm\u0131\u015f gibi. Ancak hay\u0131r, Agamben meselenin ezilenlerin seferberlik durumuyla ilgili olan k\u0131sm\u0131yla ilgilenmiyor. Salg\u0131n\u0131n \u201cicat edildi\u011fini\u201d deklare edebilecek kadar maddi hayat\u0131n rasyonalitesinden kopmu\u015f olan bu komplocu, yaln\u0131zca, kendisinin komplocu olmas\u0131na bir zemin kazand\u0131rabilecek olan burjuva rejimlerin karanl\u0131k arka odalar\u0131nda tasarlananlara ilgileniyor. Halbuki h\u00fck\u00fcmet binalar\u0131n\u0131n toplant\u0131 salonlar\u0131nda ele al\u0131nan karanl\u0131k planlar\u0131n kendisi kadar, Roma\u2019n\u0131n varo\u015flar\u0131nda derme \u00e7atma evlerinde bir araya gelerek mesai saatleri dahilinde nas\u0131l hayatta kalacaklar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f olan i\u015f\u00e7ilerin toplant\u0131lar\u0131 da, gelece\u011fimize benzer derecede etki edecektir. <\/p>\n\n\n\n Slavoj Zizek\u2019in mevcut pandemiye dair getirdi\u011fi yorumlar\u0131n tamam\u0131na, yer s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 dolay\u0131s\u0131yla burada bir cevap geli\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Kendisi bir\u00e7ok r\u00f6portaj verdi, metinler kaleme ald\u0131 ve \u00fcst\u00fcne konuya dair bir kitap bile \u00e7\u0131kard\u0131. Bu nedenle burada Zizek\u2019in, kendi tercihiyle \u00fczerine en \u00e7ok vurgu yapt\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 tezini inceleyece\u011fiz. <\/p>\n\n\n\n Zizek Agamben\u2019den, pandeminin ger\u00e7ekten de \u201cger\u00e7ek\u201d oldu\u011funu kabul etmesiyle ayr\u0131l\u0131yor (ancak bu Zizek i\u00e7in bir \u00f6v\u00fcn\u00e7 kayna\u011f\u0131ndan ziyade Agamben i\u00e7in bir utan\u00e7 konusu olmay\u0131 yine de s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor\u2026). Onun i\u00e7in pandeminin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131, bize g\u00f6re \u201ck\u0131yamet kom\u00fcnizmi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu bir dizi tedbirin uygulanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131l\u0131yor. Zizek\u2019te, kendisinin deyi\u015fiyle neden b\u00f6ylesine bir \u201cMad Max\u201d momenti, insanlar\u0131 ve devletleri kom\u00fcnizm y\u00f6n\u00fcnde harekete ge\u00e7irebilir, onu a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6rece\u011fiz. Ancak ilk olarak Marksizm\u2019le \u201ck\u0131yamet\u201d u\u011fraklar\u0131n\u0131n kullan\u0131\u015fl\u0131 bir politik mazeret olarak ele al\u0131nmas\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Marksizm\u2019in tarihi boyunca, benzeri k\u0131yamet senaryolar\u0131n\u0131n daima, asl\u0131nda Marksizm\u2019in devrimci \u00f6nkabullerinden vazge\u00e7ilmesi i\u00e7in bir bahane olarak kullan\u0131lmas\u0131na tan\u0131kl\u0131k edilmi\u015ftir. 1914\u2019te patlak veren I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir felaketti ki, sosyalist hareketin \u00f6nemli bir kesimi burjuva ulusal birlik h\u00fck\u00fcmetleriyle birlikte y\u00fcr\u00fcmenin ve radikal devrimci hedeflerden vazge\u00e7menin art\u0131k bir gereklilik oldu\u011funu ilan etmi\u015fti. Benzer bir bi\u00e7imde \u0130spanya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u2019nda Franco\u2019nun temsil etti\u011fi fa\u015fist tehdit \u00f6ylesine vahimdi ki, kom\u00fcnistler \u0130spanyol burjuvazisinin kimi \u201cdemokratik\u201d sekt\u00f6rleriyle ortak bir liberal cephe olu\u015fturmal\u0131yd\u0131lar (Halk Cephesi deneyimi). Halbuki radikal sorunlara \u0131l\u0131ml\u0131 cevaplar verilmesi, yaln\u0131zca bu sorunlar\u0131n radikalli\u011fini peki\u015ftirir ve ba\u015fka bir i\u015fe yaramaz. Zizek\u2019in pandemiye d\u00f6n\u00fck \u00f6nerisi bi\u00e7imde radikaldir (\u201ckom\u00fcnizm\u201d) ancak i\u00e7erik olarak olduk\u00e7a m\u00fctevazi bir s\u0131n\u0131f i\u015fbirlik\u00e7ili\u011finin izlerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Slavoj Zizek\u2019in Habert\u00fcrk\u2019ten K\u00fcbra Par ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi s\u00f6yle\u015fi (3)<\/strong>, onun g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde \u201ckom\u00fcnist\u201d tedbirlerin uygulanmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131ndan ibaret olan arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n, asl\u0131nda burjuva toplumun, i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi mevcut kriz esnas\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca sars\u0131lmadan ola\u011fan istikrar\u0131na kavu\u015fturulmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Par, Zizek\u2019e devletlerden daha fazla g\u00fc\u00e7 kullanmalar\u0131n\u0131 istedi\u011fini belirtip, bunun bir paradoks olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funda, Sloven filozof a\u015fa\u011f\u0131daki gibi cevap veriyor: <\/p>\n\n\n\n \u201cBunun bir paradoks oldu\u011funu kesinlikle kabul ediyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc devletler \u015fu an bu epidemi gibi ger\u00e7ek bir problemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in daha fazla g\u00fc\u00e7 kullanmak zorundalar -tabii bilimin yard\u0131m\u0131yla.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Zizek, bahsetti\u011fi kom\u00fcnist \u00f6nlemlerin kimler taraf\u0131ndan al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 da a\u015fa\u011f\u0131daki gibi kaydediyor:<\/p>\n\n\n\n \u201cHay\u0131r, bu sadece bir perspektif de\u011fil, uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi, devletin piyasaya \u015fimdikinden fazla do\u011frudan m\u00fcdahalesi, binlerce ki\u015finin mobilizasyonu gibi bir seri \u00f6neri ve \u00f6nlemleri i\u00e7eren bir perspektif. Bunu kimin yapaca\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi yok, bu \u00f6nlemlerin kendisinin bir politik anlam\u0131 var.<\/p> Elbette devletler k\u00fcresel dayan\u0131\u015fmay\u0131 desteklemek zorunda, ama ihtiyac\u0131m\u0131z olan \u015fey i\u015fbirli\u011finden fazlas\u0131, bu eylemlerin direkt olarak koordine edilmesi gerekiyor. Bunun hangi \u015fekilde yap\u0131labilece\u011fini bilmiyorum.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Zizek\u2019in bu iki pasaj\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131daki sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7\u0131karmamak i\u00e7in herhangi bir sebep yoktur: 1.) Pandemiye ve onun tetikledi\u011fi ekonomik kriz tehdidine kar\u015f\u0131 al\u0131nacak olan veya al\u0131nmas\u0131 gereken \u201ckom\u00fcnist\u201d tedbirler, s\u0131n\u0131f karakterlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak mevcut burjuva devletler taraf\u0131ndan da al\u0131nabilir, ek olarak 2.) \u201cbunun kimin yapaca\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi olmad\u0131\u011f\u0131\u201d i\u00e7in asl\u0131nda kom\u00fcnizm i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na \u00f6zg\u00fc ve onun \u00f6nderli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecek bir eylem ve toplum durumu olarak anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r ve durum tam olarak b\u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in 3.) uluslararas\u0131 \u00e7apta, mesela yeni bir proleter Enternasyonal\u2019e de\u011fil ama \u00f6ncekileri de a\u015fan yeni bir burjuva devletler aras\u0131 koordinasyon ve i\u015fbirli\u011fi \u00f6rg\u00fctlenmesine ihtiya\u00e7 vard\u0131r (4)<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n Zizek\u2019in b\u00fct\u00fcn bu yan\u0131lg\u0131lar\u0131, onun kom\u00fcnizm tarifinin ciddi bir sapmadan ibaret oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor. O ilk olarak, kendi iktisadi \u00e7\u0131karlar\u0131na cepheden kar\u015f\u0131 da olsa uluslararas\u0131 mali oligar\u015finin proletaryan\u0131n ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 muhafaza edici ve dahas\u0131 \u00f6zel m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin etkisini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc tedbirleri alabilece\u011fini; dolay\u0131s\u0131yla kapitalist s\u0131n\u0131flar\u0131n antikapitalist politikalar \u00fcretebilece\u011fini iddia ediyor. Bu ars\u0131z bir yaland\u0131r, \u00f6tesi de\u011fil. \u0130kinci olarak o, burjuva toplumun mevcut krizinden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, burjuva toplumu ortadan kald\u0131rarak ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek olan biricik toplumsal sekt\u00f6r olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci eylem kapasitesiyle, burjuva rejimlerin en fazla refah devleti politikas\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131yabilecek olan g\u00f6stermelik ve ge\u00e7ici \u00f6nlem paketlerini birbirlerine e\u015fitliyor ve b\u00f6ylece asl\u0131nda, proletaryan\u0131n saflar\u0131nda bozgunculuk yap\u0131yor. Son olarak o, Tro\u00e7ki\u2019nin deyi\u015fiyle \u201cprimatlardan Komintern\u2019e evrilen\u201d insan\u0131n tarihsel, k\u00fclt\u00fcrel ve politik birikiminin zirve noktas\u0131 olan sosyalist devrimin d\u00fcnya partisi perspektifi yerine, a\u011f\u0131zlarda ek\u015fi bir tat b\u0131rakan Birle\u015fmi\u015f Milletler benzeri uluslararas\u0131 burjuva koordinasyon kurulu\u015flar\u0131n\u0131n yeni ve daha \u00fcst bir versiyonunun olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 savunuyor. <\/p>\n\n\n\n Belirtmeye dahi gerek yok ki, proletaryan\u0131n mevcut duruma son verecek olan eylem kapasitesinin yarataca\u011f\u0131 toplum durumu olarak kom\u00fcnizmle, Zizek\u2019in form\u00fclleri aras\u0131nda hi\u00e7bir benzerlik yoktur.<\/p>\n\n\n\n Zizek\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015flerini dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 analiz burada ayr\u0131 bir \u00f6nem kazan\u0131yor: \u201cD\u00fcnyan\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerinde devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn k\u0131smen \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve \u2018Mad Max\u2019vari yerel sava\u015f lordlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimali var.\u201d ya da \u201cBunun hangi \u015fekilde yap\u0131labilece\u011fini bilmiyorum. Hatta yap\u0131labilecek mi ondan bile emin de\u011filim fakat uygarl\u0131\u011f\u0131n hayatta kalabilmesi i\u00e7in bunun bir yolu olmal\u0131.\u201d <\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla Sloven filozof devletlerin \u201ckom\u00fcnist\u201d tedbirleri almak zorunda olu\u015funu, belirli bir \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131n\u201d kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201chayatta kalmas\u0131\u201d gereken bir k\u0131yamet senaryosuna dayand\u0131r\u0131yor. \u201cMad Max\u201d tipi bir sosyal momentin, devletlerin ve insanlar\u0131n \u201ckom\u00fcnist\u201d \u00f6nlemler lehine harekete ge\u00e7mesinde ba\u015frol\u00fc oynayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bu, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki belli ba\u015fl\u0131 y\u00f6nleriyle i\u00e7inde do\u011fruluk ta\u015f\u0131yan bir arg\u00fcman: Kapitalizmin kendini \u00f6rg\u00fctleme ve yeniden \u00f6rg\u00fctleme \u00e7evrimleri ger\u00e7ekten de somut olarak i\u015flemekte olan bir barbarl\u0131\u011f\u0131 yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde var ediyor ve bu barbarl\u0131k ger\u00e7ekten de, insanl\u0131\u011f\u0131n biyolojik ve toplumsal ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 tehdit eder nitelikte. Ancak Zizek\u2019te bu yorum farkl\u0131 bir \u00e7ehre kazan\u0131yor ve \u201cMad Max\u201d u\u011fra\u011f\u0131, biricik m\u00fcmk\u00fcn hareket noktas\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131yor. Zizek\u2019e g\u00f6re \u201cancak bu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl tehdit sayesinde birliktelik i\u00e7inde bir uygarl\u0131k tasavvur edebiliriz.\u201d Dolay\u0131s\u0131yla onun i\u00e7in, e\u011fer bir hareket mevcut olacaksa, bu hareketin kayna\u011f\u0131 muhakkak olarak \u201c\u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir tehdit\u201d olacak, yani \u00f6zneye d\u0131\u015far\u0131dan gelecek olan bir tehdit, maddi bir \u015fiddet potansiyeli olacak. <\/p>\n\n\n\n Marx ile Engels\u2019in Kutsal Aile<\/em>\u2019de, kendilerinden \u00f6nceki materyalizmi ele\u015ftirmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 bir kelime oyunu vard\u0131r: Qual<\/em>. Bu ikili, Bacon\u2019\u0131n duyu endeksli maddecili\u011fini ele\u015ftirirken, Bacon\u2019da maddenin do\u011fu\u015ftan gelen \u00f6zellikleri aras\u0131nda maddenin Qual<\/em> olarak hareketi oldu\u011funu not d\u00fc\u015ferler. Qual<\/em> asl\u0131nda hareket etmeye iten ac\u0131 ve i\u015fkence demektir. Alman filozof, Hristiyan mistik\u00e7i Jacob Boehme, bu kelimeye Latince orjinalinden (qualitas<\/em>) gelen birtak\u0131m anlamlar\u0131 katar ve onu, d\u0131\u015f d\u00fcnyadan gelen bir ac\u0131ya kar\u015f\u0131 kendi yasalar\u0131n\u0131 kendi kendisine belirleyen bir hareket olarak tarif eder. Marx ve Engels, Bacon\u2019da maddenin Qual<\/em> hareketinin, maddenin \u201cbirinci ve en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi\u201d oldu\u011funu belirtir. <\/p>\n\n\n\n Qual<\/em>\u2019le kas\u0131t asl\u0131nda maddenin kendisinde bir hareket potansiyeli ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ve sadece d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ili\u015fkisinin negatif bir bi\u00e7im almas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla harekete ge\u00e7ti\u011fidir. Marx ile Engels\u2019in \u201c\u00e7ocuksu bir bi\u00e7im\u201d olarak tarif ettikleri maddecili\u011fin bu ilksel versiyonunun derinlemesine bir analizine giri\u015fmeye gerek yok. Yaln\u0131zca Zizek\u2019in tasavvurunun, uluslararas\u0131 d\u00fczlemde toplumlar\u0131n kom\u00fcnizme \u00e7ekilmesi i\u00e7in, bu toplumlar\u0131n ac\u0131 ve i\u015fkence \u00e7ekmesine, dolay\u0131s\u0131yla da Qual<\/em> hareketine merkez\u00ee bir \u00f6nem atfetti\u011fini hat\u0131rlayal\u0131m. Bu do\u011fru de\u011fil, zira \u00f6yle olsayd\u0131 insanl\u0131k bug\u00fcn ka\u00e7\u0131nc\u0131 kez kom\u00fcnizme do\u011fru y\u00f6nelmi\u015f oldu\u011funun say\u0131s\u0131n\u0131 kaybederdi (\u00e7\u00fcnk\u00fc – ampirik olarak buna herkes kat\u0131lacakt\u0131r ki – insanl\u0131k, en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcnden en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcne kadar bug\u00fcne kadar i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi b\u00fct\u00fcn felaketlerden, kom\u00fcnist toplumu in\u015fa etmeden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r). <\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015fin g\u00fcndeme getirilmesi, toplumlar\u0131n ve insanl\u0131\u011f\u0131n ne denli b\u00fcy\u00fck bir \u201c\u00f6l\u00fcmc\u00fcl tehditle\u201d y\u00fcz y\u00fcze olduklar\u0131yla ilgili de\u011fildir. Bu, ancak ikincil bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015fin politik bir g\u00fcndem maddesi \u00f6zelli\u011fi kazanabilmesi, kapitalizmin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan ge\u00e7er ki s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin b\u00fct\u00fcn deneyimlerinin ispat etti\u011fi \u00fczere, kapitalizmin kendi kendisine y\u0131k\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kapitalizm, y\u0131kmazsan y\u0131k\u0131lmaz. O halde burada bir m\u00fcdahaleden, \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir bilincin kapitalizmi ilga etmesinden s\u00f6z ediyoruz. Bu nedenle kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131lar\u0131n ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n nicel bir birikimiyle de\u011fil, \u00f6rg\u00fct ve bilin\u00e7 sorunuyla ili\u015fkilidir (ki asl\u0131nda bilin\u00e7 sorunu da, \u00f6rg\u00fcte i\u00e7kindir). Partili kom\u00fcnizm yoktur ancak partisiz kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f de yoktur. Senelerini \u201cLenin\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131yla ge\u00e7iren Zizek\u2019in bunu fark\u0131nda olmas\u0131 gerekirdi (ancak \u00f6te yandan, Lenin\u2019e \u201cd\u00f6nmek\u201d i\u00e7in, bir aralar Lenin\u2019den vazge\u00e7mi\u015f olmak gerekmiyor mu?).<\/p>\n\n\n\n Frans\u0131z filozof Alain Badiou\u2019nun pandemiye dair yorumu, Zizek\u2019in tezlerinin tam olarak kar\u015f\u0131s\u0131nda konumlanan bir iddia ta\u015f\u0131yor: Pandemi – en az\u0131ndan Fransa\u2019da – hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmeyecek (5)<\/strong>. Elbette bu, de\u011fi\u015fimden kast\u0131n ne oldu\u011funa g\u00f6re farkl\u0131 tarzlarda de\u011ferlendirilebilecek bir yorum. Ancak metninin genelinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla Badiou\u2019nun kast\u0131, pandeminin Fransa\u2019da devrimci geli\u015fimlerin lehine bir sonu\u00e7 yaratmayaca\u011f\u0131 ya da pandeminin en radikal etkisinin, belki de birtak\u0131m milliyet\u00e7i siyasal kadrolar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kartaca\u011f\u0131, o kadar (asl\u0131nda sadece bunun ya\u015fanmas\u0131 bile b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik anlam\u0131na gelir, zira bu, g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeyi \u00f6ng\u00f6ren yeni bir sermaye birikim modelinin Frans\u0131z egemen bloklar\u0131 taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n politik d\u00fczlemdeki bir yans\u0131mas\u0131 olarak hayat bulabilir).<\/p>\n\n\n\n S\u00f6z konusu olan, toplumsal bir krize maruz b\u0131rak\u0131lan yoksullar\u0131n, krize \u00f6ncelikle muhafazak\u00e2r refleksler veren psikolojileri olunca, krizin etkileri s\u00fcrd\u00fck\u00e7e kitlelerin bu psikolojik durumunun ne gibi s\u0131\u00e7ramalarda bulunabilece\u011fine dair genellemeler yapmak, daima tehlikelidir. Bunu, Fransa\u2019n\u0131n banliy\u00f6lerinde polislerle \u00e7at\u0131\u015fmaya giri\u015fmi\u015f olan militan ve gen\u00e7 g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n vermekte oldu\u011fu son kavga da g\u00f6steriyor (ancak Fransa\u2019daki s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinde banliy\u00f6lerin geleneksel ve tarihsel bir konumu vard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla bu konuyla ilgili ger\u00e7ekten de \u201chi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmedi\u011fi\u201d s\u00f6ylenebilir). <\/p>\n\n\n\n Buradaki problemli taraf Badiou\u2019nun hi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmeyece\u011fini iddia etmesi de\u011fildir (Badiou hakl\u0131 \u00e7\u0131kabilir ve Macroncu zay\u0131f Bonapartizm \u201ceskisi gibi y\u00f6netebilir\u201d), buradaki sorun Badiou\u2019nun, Fransa\u2019da neden hi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olmas\u0131d\u0131r: Fransa\u2019n\u0131n Avrupa\u2019da olmas\u0131. Badiou Covid-19 pandemisini I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n etkilerine benzetiyor ve bu sava\u015f\u0131n sadece Do\u011fu\u2019da iki devrime, Rus ve \u00c7in devrimlerine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, Bat\u0131\u2019da ise muzaffer hi\u00e7bir devrimi tetiklemedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor (asl\u0131nda 1925-27 \u00c7in Devrimi yenilmi\u015fti; Kremlin\u2019in hayata ge\u00e7irdi\u011fi ve Mao\u2019nun daha sonradan taraftar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi \u201c4 s\u0131n\u0131f blo\u011fu\u201d takti\u011fi nedeniyle). <\/p>\n\n\n\n Temel bir hatayla ba\u015flayal\u0131m: 1917 Ekim Devrimi\u2019nin k\u0131ta Avrupa\u2019s\u0131nda yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu devrimci dalgan\u0131n yenilmesinin nedeni, bu devrimci dalgan\u0131n Avrupa\u2019da patlak vermi\u015f olmas\u0131, yani co\u011frafik olarak \u201cBat\u0131\u2019da\u201d vuku bulmu\u015f olmas\u0131 de\u011fildi. Bu devrimlerin yenilgisi \u00f6nceden belirlenmi\u015f, co\u011fraf\u00ee bir kadercili\u011fin etkide bulundu\u011fu bir yenilgi de\u011fildi. Bu yenilgilerin k\u00f6keni \u00f6nderlik sorunundayd\u0131. Bir\u00e7ok Avrupa partisi, Bol\u015fevik deneyiminden farkl\u0131 olarak devrimci tecr\u00fcbeler ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi dersleri alt\u0131nda \u00e7elikle\u015fmi\u015f bir demokratik merkeziyet\u00e7i yap\u0131ya sahip de\u011fildi; bir\u00e7o\u011fu gev\u015fek sosyal demokrat yap\u0131lanmalardan koparak olu\u015fturulmu\u015f olduk\u00e7a gen\u00e7 kom\u00fcnist partilerdi ve dolay\u0131s\u0131yla deneyimsizlerdi (Bol\u015fevikler 1905 Devrimi, 1917 \u015eubat Devrimi ve say\u0131s\u0131 on binleri bulan kitlesel militan grevlerin okulundan mezun olmu\u015f deneyimli \u00f6\u011frencilerdi). Dahas\u0131 baz\u0131lar\u0131 (Bulgaristan Kom\u00fcnist Partisi ve Estonya Kom\u00fcnist Partisi gibi) macerac\u0131l\u0131\u011fa savruldu, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n politik \u00f6nderli\u011fi olarak hareket etmeyi hak etmeyi bekleyemeden darbeci denemelere kalk\u0131\u015farak sab\u0131rs\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n kurban\u0131 oldu. <\/p>\n\n\n\n Ancak bir devrimin yenilmesi i\u00e7in \u00f6nderlik sorununun var olmas\u0131 da zorunlu de\u011fildir. Avrupa partileri Bol\u015fevik tipte bir \u00f6nderli\u011fi in\u015fa etmi\u015f, politik programlar\u0131n\u0131 i\u015f\u00e7ilerin deneyimleri e\u015fli\u011finde geli\u015ftirmi\u015f, i\u015f\u00e7i-emek\u00e7i kitleler \u00fczerinde devrimci otorite sahibi partiler olup, yine de yenilebilirlerdi; basit bir asker\u00ee taktik hata veya g\u00fc\u00e7ler dengesi sorunu y\u00fcz\u00fcnden. O halde devrimlerin yenilgisinin nedenleri \u00f6nceden belirlenmi\u015f mutlak bir \u00f6z taraf\u0131ndan karar alt\u0131na al\u0131nmaz; ancak ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu devrimci \u00f6nderlik noksanl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yenilirler. <\/p>\n\n\n\n Badiou\u2019nun Avrupal\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na Avrupal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in duydu\u011fu g\u00fcvensizlik ve bu i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na d\u00f6n\u00fck olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 inan\u00e7 yitimi (ya da hi\u00e7 inanm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?), genel olarak Lenin\u2019in II. Enternasyonal oport\u00fcnizmini ele\u015ftirmek i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti\u011fi ve Avrupa\u2019da g\u00f6zlemledi\u011fi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n aristokratik kesimlerinin varl\u0131\u011f\u0131yla yak\u0131ndan ilgili. Lenin, Avro-oport\u00fcnizmin kayna\u011f\u0131n\u0131n, sosyal demokrasinin, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bu aristokratik kesimlerinin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne soyunmu\u015f olmas\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu ve hakl\u0131yd\u0131. Avrupal\u0131 emperyalistlerin ulus \u00f6tesi k\u00e2rlar\u0131ndan elde ettikleri muazzam servetin \u201ck\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131\u201d i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tepeleri aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, bu b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmden faydalananlar aristokratla\u015f\u0131yordu. Ancak Avrupal\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na g\u00fcven yitimi ya\u015fayan k\u0131ta ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ho\u015funa gitmeyecek \u015fekilde Lenin, bu aristokratik kesimin ufak bir az\u0131nl\u0131k oldu\u011funu, proletaryan\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun hala nefret edilesi sefalet ko\u015fullar\u0131nda hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yaz\u0131yordu. Lenin teorisine sad\u0131k kald\u0131 ve Avrupa\u2019da da Komintern\u2019in ulusal seksiyonlar\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesi u\u011fra\u015f\u0131na kendisini adad\u0131 (halbuki devrimci bir s\u0131n\u0131f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede, devrimci parti kurmak da anlams\u0131z olurdu, de\u011fil mi?). Lenin\u2019in ele\u015ftirisinin hedefinde bu Avrupal\u0131 aristokratik i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 kesimlerini oda\u011f\u0131na alarak sa\u011f sapma ya\u015fayan bir ak\u0131m vard\u0131; Badiou\u2019nun, tersten de olsa yine bu aristokrat kesimi oda\u011f\u0131na alarak, bu sefer bir sol sapmay\u0131 temsil etti\u011fi \u015f\u00fcphesizdir. <\/p>\n\n\n\n Bu tart\u0131\u015fman\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7im daha da dikkat \u00e7ekicidir. Alman-Amerikan Marksist sosyolog, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k teorisinin ve d\u00fcnya sistemleri teorisinin kurucular\u0131ndan Andre Gunder Frank ile Arjantinli Tro\u00e7kist Nahuel Moreno aras\u0131nda s\u00f6zl\u00fc olarak yap\u0131lan Eyl\u00fcl 1984 tart\u0131\u015fmas\u0131, tam da bu konuyla ilgilidir (6)<\/strong>. Moreno, Frank\u2019in enternasyonalist bir devrimci entelekt\u00fcel oldu\u011funu, onun kapitalist ekonomi ve Latin Amerika\u2019n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi \u00fczerine yazd\u0131klar\u0131n\u0131n zihin a\u00e7\u0131c\u0131 oldu\u011funu kaydeder ancak bunu yaparken, Frank\u2019in emperyalist \u00fclkelerin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n do\u011fal olarak pasifizme, atalete, reformizme uyarlanmaya e\u011filimli oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki hatal\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. <\/p>\n\n\n\n Tart\u0131\u015fma esnas\u0131nda Andre Gunder Frank\u2019in ortaya att\u0131\u011f\u0131 sorunsal \u015fudur: Tarihin motoru \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi midir, yoksa s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi mi? Moreno buna s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi cevab\u0131n\u0131 verir. Moreno \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fiminin emperyalizm a\u015famas\u0131nda zaten durmu\u015f oldu\u011funu ve bunun bizi otomatik olarak ba\u015fka bir \u00fcretim tarz\u0131na ta\u015f\u0131mayaca\u011f\u0131n\u0131; dolay\u0131s\u0131yla sorunun art\u0131k \u00f6znel d\u00fczlemde, yani m\u00fccadele d\u00fczleminde, yani devrimci partinin in\u015fa edilece\u011fi d\u00fczlemde \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gerekti\u011fini s\u00f6yler. Soruna bu bi\u00e7imiyle yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Avrupa i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Avrupal\u0131 olmas\u0131ndan ve birtak\u0131m sosyal haklar kazanmas\u0131ndan ileri gelen bir politik eylem fel\u00e7li\u011fi yoktur; sorun Avrupa i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ihanet\u00e7i, reformist, i\u015fbirlik\u00e7i ve b\u00fcrokratik \u00f6nderliklerindedir. <\/p>\n\n\n\n Biz bu tahlile kat\u0131l\u0131yoruz ve durum b\u00f6yleyken Badiou\u2019nun Frans\u0131z i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalizme uyarlanmaya \u00e7abalayan \u00f6nderliklerini de\u011fil, bu i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendisini ele\u015ftirmesini, bir devrimci perspektif yitimi olarak adland\u0131r\u0131yoruz. Badiou \u201csolcular\u0131\u201d ele\u015ftiriyor ancak garip bir \u015fekilde; diyor ki \u201ckendilerine se\u00e7tikleri g\u00fcl\u00fcn\u00e7 hedef Macron hakk\u0131nda yaygara koparmaya devam etme hakk\u0131n\u0131n tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karan solcular\u201d ve Sar\u0131 Yelekliler ile sendikac\u0131lar bu pandemiyi \u00f6ng\u00f6remedi (Sar\u0131 Yelekliler bir politik \u00f6nderlik bi\u00e7imi de\u011fildi, bir kitle hareketiydi; dolay\u0131s\u0131yla bir kitle hareketine, yakla\u015fmakta olan bir pandemiyi \u00f6ng\u00f6remedi diye parmak sallayan ilk filozof, Alain Baidou olabilir!). \u201cSolcular\u0131n\u201d ele\u015ftirisinin, onlar\u0131n Macron hakk\u0131nda \u201cyaygara koparmalar\u0131\u201d \u00fczerinden yap\u0131lmas\u0131 son derece anlams\u0131z bir demagojidir; tam tersine bu \u201csolcular\u0131n\u201d her f\u0131rsatta Macron\u2019la i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 bar\u0131\u015ft\u0131rmak istemesi ve Macron hakk\u0131nda yeteri kadar yaygara koparmamalar\u0131 ele\u015ftirilebilirdi. Tercih meselesi.<\/p>\n\n\n\n Badiou\u2019nun kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, temel olarak toplumsal \u00f6zneyi politik \u00f6zneye indirgemesinden veya ikisini de ayn\u0131larm\u0131\u015f gibi ele almas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Moreno\u2019nun Andre Gunder Frank\u2019e verdi\u011fi cevaptan aktaral\u0131m: \u201c\u00d6zneler nelerdir? Bir tanesi devrime \u00f6nderlik edecek olan, devrimi ileriye ta\u015f\u0131yacak olan s\u00f6m\u00fcr\u00fclen sekt\u00f6rlerdir, (\u2026), bu toplumsal \u00f6znedir. Ve ikinci \u00f6zne de partilerin olu\u015fturdu\u011fudur\u201d, yani, yine Moreno\u2019nun deyimiyle \u201cpolitik \u00f6zne\u201d. Kitesel deste\u011fe sahip Bol\u015fevik tipte parti, toplumsal \u00f6zneyle politik \u00f6znenin bir ve ayn\u0131 oldu\u011fu, kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve art\u0131k aralar\u0131nda farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131 parti tipidir. <\/p>\n\n\n\n E\u011fer Fransa\u2019da ger\u00e7ekten de hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmeyecekse, bu, Frans\u0131z i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131k bir kesiminin Avrupal\u0131 olman\u0131n ayr\u0131cal\u0131klar\u0131ndan faydalanmas\u0131ndan de\u011fil, bu tipte bir partinin \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda olmamas\u0131ndan kaynakl\u0131 olacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n 18 ya\u015f\u0131nda G\u00fcney Rusya \u0130\u015f\u00e7i Birli\u011fi\u2019ni birlikte kurduklar\u0131 bir yolda\u015f\u0131 m\u00fccadeleden \u00e7ekilip \u00fcniversite e\u011fitimine a\u011f\u0131rl\u0131k vermeye karar verdi\u011finde, Tro\u00e7ki kariyerine odaklanmay\u0131 tercih eden bu dostuna d\u00f6n\u00fck olarak kaleme ald\u0131\u011f\u0131 mektubunda, \u015fu sat\u0131rlar\u0131 yazacakt\u0131: \u201cEylemsiz inan\u00e7 \u00f6l\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/p>\n\n\n\n Bu c\u00fcmlenin do\u011frulu\u011funa \u015f\u00fcphe yok. Ancak yine de derinle\u015ftirilmesi gerekir. Agamben, Zizek, Badiou ve benzerleri ile onlar\u0131n i\u00e7inde yeti\u015ftikleri entelekt\u00fcel atmosferi miras b\u0131rakan di\u011fer \u201cAvrokom\u00fcnistler\u201d (onlar bu isimlendirmeye itiraz ederlerdi y\u00fcksek ihtimalle), on senelerdir Marksizm\u2019in krizinden, onun olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda yetersiz kal\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6z ediyorlar. Bunu bir nedenle yap\u0131yorlar: Ortodoks Marksizm\u2019in metodik pusulas\u0131ndan kopu\u015flar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in. Bu da s\u0131k s\u0131k \u015fu bi\u00e7imi al\u0131yor: Marksizm\u2019i birtak\u0131m yabanc\u0131 s\u0131n\u0131f ideolojilerinin-ak\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli taraflar\u0131yla eklemleyerek melez teorik yap\u0131lar elde etmek. Bu ak\u0131m\u0131n Marksizm \u00fczerine geli\u015ftirdi\u011fi yorumlar\u0131n\u0131n, bug\u00fcn pandemi kar\u015f\u0131s\u0131nda elde etti\u011fi hatal\u0131 sonu\u00e7larla do\u011frudan bir ili\u015fkisi var. <\/p>\n\n\n\n Ancak burada, bu ili\u015fkinin b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlerine hak ettikleri derecede bir giri\u015f yapamay\u0131z. \u015eimdilik sadece, \u201con ikinci tezi\u201d ifade etmekle yetinmek zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n Avrokom\u00fcnistler Marksizm\u2019i yaln\u0131zca de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde yorumlamakla yetindiler; halbuki sorun, Marksizm\u2019le d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmektir.<\/p>\n\n\n\n Dipnotlar:<\/p>\n\n\n\n 1.) Bkz. Paul Lafargue\u2019\u0131n Friedrich Engels\u2019in \u00dctopyac\u0131 Sosyalizm mi, Bilimsel Sosyalizm mi<\/em> kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 dipnotlar. <\/p>\n\n\n\n 2.) Bkz. https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/forum\/2020\/03\/14\/dusunurlerin-covid-19la-imtihani\/<\/p>\n\n\n\nAgamben\u2019in \u201cistisna h\u00e2li\u201d ve Hegelci bei sich<\/em><\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\u201cK\u0131yamet kom\u00fcnizmi\u201d olarak kapitalizme kapit\u00fclasyon: Zizek\u2019te maddenin Qual<\/em> hareketi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Badiou\u2019nun bat\u0131l \u00f6nbelirlenimcili\u011fi <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 yerine: On ikinci tez<\/strong><\/h4>\n\n\n\n