COVID-19 salg\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hemen hemen t\u00fcm devletler ekonomik ve politik bak\u0131mlardan ciddi bir sars\u0131nt\u0131ya u\u011frad\u0131lar. D\u00fcnya ekonomisinin zaten gerilemekte oldu\u011fu bir d\u00f6nemde patlak veren salg\u0131n h\u00fck\u00fcmetleri \u00f6nce \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131, ard\u0131ndan da ulusal ekonomilerini ayakta tutabilmek amac\u0131yla vir\u00fcse kar\u015f\u0131 g\u00f6stermelik ve i\u015fe yaramaz \u00f6nlemlerden \u201cs\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na\u201d kadar de\u011fi\u015fen stratejiler uygulamaya koydular. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra salg\u0131n\u0131n ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 iyice belli olunca zorunlu olarak \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerde karantina uygulamalar\u0131na ba\u015fvurmaya y\u00f6neldiler. Ama tabii bu arada vir\u00fcs binlerce can almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 bile. <\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcre\u00e7te h\u00fck\u00fcmetlerin \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok belirgindi. D\u00fcnya ve ulusal ekonomi kurumlar\u0131n\u0131n 2020 i\u00e7in karanl\u0131k senaryolar \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde salg\u0131n\u0131n turizmden a\u011f\u0131r sanayiye kadar t\u00fcm ekonomik sekt\u00f6rlerde yarataca\u011f\u0131 tahribat\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcsleyebilmek, onu en aza indirmek ya da \u201cekonomiyi ayakta tutabilmek\u201d, burjuvazinin temel kayg\u0131s\u0131yd\u0131, h\u00e2l\u00e2 da \u00f6yle. Ama bu s\u00fcre\u00e7te h\u00fck\u00fcmetlerin kar\u015f\u0131s\u0131na bir ba\u015fka endi\u015fe alan\u0131 daha dikildi: Sa\u011fl\u0131k sistemlerinin yetersizli\u011finin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 ve evlerine kapanmak veya kapat\u0131lmak zorunda kalan insanlar\u0131n hayatta kalabilmeleri i\u00e7in yeterli \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131ndaki zay\u0131fl\u0131k dolay\u0131s\u0131yla yayg\u0131nla\u015fan kitlesel ho\u015fnutsuzluk. B\u00f6ylece, kapitalizmin tarihinde \u00e7e\u015fitli anlarda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bir cebirsel form\u00fcl tekrar h\u00fck\u00fcmetlerin masas\u0131n\u0131n \u00fczerine yerle\u015fti: En az sosyal kar\u015f\u0131 koyu\u015fla (bunu \u00f6l\u00fcmlere, i\u015fsizli\u011fe, yoksullu\u011fa tepki parametreleriyle d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz) en y\u00fcksek k\u00e2r oranlar\u0131 nas\u0131l elde edilebilir? <\/p>\n\n\n\n
Pek \u00e7ok \u00fclkede sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n alk\u0131\u015flanmas\u0131, sadece sa\u011fl\u0131k sistemlerinin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funun de\u011fil, ama ayn\u0131 zamanda bu sistemin neoliberal uygulamalar alt\u0131nda ne denli tahrip edilmi\u015f oldu\u011funun anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bir ifadesiydi. Kamu sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n korkutucu yetersizli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00fck\u00fcmetlerin \u201cm\u00fc\u015fteri garantili\u201d \u00f6zel hastanelere muhta\u00e7 hale gelmesi, hatta birka\u00e7 haftada sahra hastaneleri kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bu arada elbette sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 ve malzeme yetersizlikleri, sadece hastalananlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7eklikler de\u011fildi; her ak\u015fam televizyonlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc haberleri endi\u015feyle bekleyen herkes bu durumu t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n
Emek\u00e7ileri, yoksullar\u0131, toplumun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc can \u00e7eki\u015fmenin e\u015fi\u011fine do\u011fru s\u00fcr\u00fckleyen olgu, vir\u00fcsle birlikte yay\u0131lan i\u015fsizlik, hatta a\u00e7 kalma korkusuydu. Halen de \u00f6yle. Zaten var olan i\u015fsizler ordusuna kat\u0131lan on milyonlarca yeni i\u015fsiz, aileleriyle birlikte y\u00fczlerini devlete d\u00f6nd\u00fcklerinde kar\u015f\u0131lar\u0131nda g\u00f6rd\u00fckleri, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin ve finans oligar\u015filerinin ekonomik kay\u0131p endi\u015felerine yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015fan h\u00fck\u00fcmetler oldu. Bu elbette yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde uzun s\u0131ralar olu\u015fturan umutsuz kitleler i\u00e7in \u015fok edici bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcyd\u00fc. \u00d6te yandan, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye mahk\u00fbm edilenler, yani burjuvazinin ekonominin \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcrebilmek i\u00e7in \u201cfeda edilebilir\u201d g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc emek\u00e7iler, \u201chayat eve s\u0131\u011far\u201d gibisinden sloganlar\u0131n neden kendilerine uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n elbette fark\u0131ndayd\u0131lar. Bu nedenle de pek \u00e7ok \u00fclkede fabrika i\u015f\u00e7ileri direni\u015fe ge\u00e7ti, resmi olmayan grevler, hatta ayaklanma benzeri eylemler ger\u00e7ekle\u015ftirdiler.<\/p>\n\n\n\n
Ama dahas\u0131 var. Burjuva h\u00fck\u00fcmetleri, hatta rejimleri ayakta tutan toplumun belki de en geni\u015f kesimi, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi de dengesini kaybetti. Kahvehanesinden tamir at\u00f6lyelerine kadar kapat\u0131lan milyonlarca k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmenin sahipleri (tabii \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla birlikte) birden a\u00e7\u0131kta kald\u0131lar, olas\u0131 devlet yard\u0131m\u0131na mahk\u00fbm hale geliverdiler. Kendilerine baz\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin \u00f6nerdi\u011fi bor\u00e7 ertelemelerinin ve d\u00fc\u015f\u00fck faizli banka kredilerinin sadece eri\u015febilecekleri mesafenin epeyce \u00f6tesinde oldu\u011funu g\u00f6rmekle kalmad\u0131lar, ama ayn\u0131 zamanda bunlar\u0131n g\u00fcn\u00fc kurtarmaya yaramaman\u0131n da \u00f6tesinde yar\u0131nlar\u0131n\u0131 daha zorlu bir ipote\u011fin alt\u0131na soktu\u011funun fark\u0131na vard\u0131lar. \u0130htiyar tefeci devletin kar\u015f\u0131s\u0131nda gazaba gelmeye haz\u0131r modern Raskolnikovlard\u0131 onlar. <\/p>\n\n\n\n
Birka\u00e7 hafta i\u00e7inde sald\u0131rgan vir\u00fcsle birlikte h\u0131zla geli\u015fen h\u00fck\u00fcmetlere kar\u015f\u0131 kitlesel ho\u015fnutsuzluk kar\u015f\u0131s\u0131nda burjuvazinin derhal yeni bir strateji olu\u015fturmas\u0131 gerekiyordu ve olu\u015fturdu. Ama kimi zaman ayn\u0131 anda farkl\u0131 tempolarda uygulanan farkl\u0131 stratejiler. \u00d6rne\u011fin ABD, \u0130ngiltere, Hollanda gibi baz\u0131 \u00fclkelerin h\u00fck\u00fcmetleri, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6ncelikli olarak ekonomik faaliyetin s\u00fcrmesi amac\u0131yla \u201cs\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131\u201d gibisinden sahte ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir \u00e7\u00f6z\u00fcm anlay\u0131\u015f\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 k\u0131y\u0131m cephesine s\u00fcrd\u00fcler. Ama salg\u0131n\u0131n \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcmesi ve onunla birlikte halk\u0131n tepkisinin yo\u011funla\u015fmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6rece geri ad\u0131m atarak k\u0131smi karantinalara ve belirli sosyal yard\u0131mlara ba\u015fvurmak zorunda kald\u0131lar. Ama salg\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015f ekonomilere a\u011f\u0131r darbe vuraca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcnden hareketle kendi ekonomilerinin bu \u201cdo\u011facak f\u0131rsattan\u201d yararlanmas\u0131 kurnazl\u0131\u011f\u0131na aday \u00fclkeler, emek\u00e7ileri \u00f6l\u00fcm cephesinde tutmaya devam ettiler, ediyorlar. \u00d6rne\u011fin, Belarusya devlet ba\u015fkan\u0131 Luka\u015fenko \u201cBiz ne vir\u00fcslere dayand\u0131k, buna da dayan\u0131r\u0131z\u201d diye halka cesaretten ba\u015fka bir yard\u0131mda bulunmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken, T\u00fcrkmenistan h\u00fck\u00fcmeti en iyi yolun vir\u00fcs kavram\u0131n\u0131n zihinlerden silinmesi oldu\u011funa karar verdi ve korona kelimesinin kullan\u0131m\u0131n\u0131 ve maske tak\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Almanya gibi ekonomik ve finansal yetene\u011fe sahip olan \u00fclkelerin yan\u0131 s\u0131ra salg\u0131nlar kar\u015f\u0131s\u0131nda deneyimli ve mali a\u00e7\u0131dan imk\u00e2n sahibi baz\u0131 \u00fclkeler ise (G\u00fcney Kore, Singapur, Tayvan, Hong Kong), derhal g\u00f6ze al\u0131nacak ekonomik kay\u0131plar\u0131n uzun vadeli \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fclere ve sosyal patlamalara tercih edilebilece\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131yla hareket ettiler. G\u00fc\u00e7l\u00fc, kimisi mafyatik, mali oligar\u015filerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ezilen baz\u0131 \u201cdemokratik\u201d h\u00fck\u00fcmetler (\u0130talya, \u0130spanya), bir yandan ac\u0131nacak durumdaki sa\u011fl\u0131k sistemlerinin iflas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda halk\u0131n kabaran \u00f6fkesini yat\u0131\u015ft\u0131rabilmek i\u00e7in uluslararas\u0131 dilencili\u011fe ba\u015fvurmak zorunda kal\u0131rken di\u011fer yandan da karantinan\u0131n kollanmas\u0131 gerek\u00e7esiyle, ama asl\u0131nda \u201casayi\u015fin korunmas\u0131\u201d amac\u0131yla ordular\u0131n\u0131 sokaklara s\u00fcrmek zorunda kald\u0131lar. Bu tip bask\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131 para cezalar\u0131 ve tutuklamalar\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131yanlar da oldu elbette; mesela, Filipinler devlet ba\u015fkan\u0131 Duterte k\u0131s\u0131tlamalara kar\u015f\u0131 gelinmesi halinde, emniyet g\u00fc\u00e7lerine sorun \u00e7\u0131karanlar\u0131n vurulmas\u0131 ve g\u0131da ve nakit yard\u0131mlar\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 emrini verece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Yay\u0131lan salg\u0131n, artan \u00f6l\u00fcmler, yetersizli\u011fi apa\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131kan sa\u011fl\u0131k sistemlerinin sefaleti, i\u015flerini kaybeden milyonlarca emek\u00e7inin \u00e7aresizli\u011fi, evlerine kapat\u0131lan insanlar\u0131n a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131na s\u00fcr\u00fcklenmesi, h\u00fck\u00fcmetlerin \u00f6nce burjuvazinin ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, devlet yard\u0131mlar\u0131n\u0131n yetersiz ve g\u00f6stermelik niteli\u011fi\u2026 B\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7, ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcyle birlikte bir soruyu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde g\u00fcndeme soktu: Neoliberalizmle birlikte \u201cperde arkas\u0131na \u00e7ekilen\u201d ama bug\u00fcn salg\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda acil m\u00fcdahalesinin zorunlulu\u011fu (ba\u015fta sa\u011fl\u0131k ve ekonomi alanlar\u0131nda) ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan devlet geri mi geliyor? Geri gelmeli mi? Ve de \u201csosyal\u201d k\u0131l\u0131f\u0131 i\u00e7inde mi gelmeli? <\/p>\n\n\n\n
Bu tart\u0131\u015fma t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f durumda. Kanada ba\u015fbakan\u0131 Trudeau\u2019nun \u201cSiz evlerinizde kal\u0131n ve paray\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin, o bizim i\u015fimiz\u201d s\u00f6zleri, devasa kaynaklara ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir n\u00fcfusa sahip emperyalist bir \u00fclkenin kibrini g\u00f6sterse bile, d\u00fcnya kamuoyunun kendi h\u00fck\u00fcmetlerini sorgulamalar\u0131nda ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda proleter devrimleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Avrupa devletleri, ekonomik ve sosyal ko\u015fullar\u0131 iyile\u015ftirerek devrim dalgas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc alabilmek i\u00e7in ekonomik in\u015faya m\u00fcdahale etmeye ba\u015flam\u0131\u015f, sosyal g\u00fcvenlik sistemini ve sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ve konut alanlar\u0131nda kamu hizmetlerini g\u00fcndeme sokmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece bu haklar emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n kazan\u0131mlar\u0131 olarak tarihe ge\u00e7mi\u015f, d\u00fcnya emek\u00e7ileri i\u00e7in model haline gelmi\u015fti. Bu t\u00fcr Keynes\u00e7i uygulamalardan nefret eden liberal ABD\u2019de bile emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc koruma alt\u0131na alan uygulamalar hayata ge\u00e7irilmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n
Ama kapitalizmin ulusal s\u0131n\u0131rlara \u00e7arp\u0131p tekrar derin bir yap\u0131sal krize s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi 1970\u2019lerin sonlar\u0131ndan itibaren emperyalist burjuvazi art\u0131k bu kazan\u0131mlar\u0131n sermayenin s\u0131rt\u0131nda bir y\u00fck oldu\u011funa karar vererek neoliberal stratejiyi y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu. Liberal uygulamalar k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte yayg\u0131nla\u015fmal\u0131, t\u00fcm \u00fclkelerde devlet art\u0131k ekonomiden ve kamu hizmetlerden geri \u00e7ekilmeliydi. ABD devlet ba\u015fkan\u0131 Reagan i\u00e7in devlet ekonomik sorunlar i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil bizzat \u201csorunun\u201d kendisiydi. Thatcher da neoliberal politikalar\u0131 savunurken, \u201cArt\u0131k toplum diye bir \u015fey yok\u201d diyebilmi\u015fti. Bill Clinton, Tony Blair gibi \u201cmerkez\u201d veya \u201corta sol\u201d olarak tan\u0131mlanan devlet liderlerinin de destekleyip uygulad\u0131\u011f\u0131 bir \u201cd\u00fcnya ger\u00e7e\u011fiydi\u201d bu.<\/p>\n\n\n\n
Neoliberalizmin ideologlar\u0131na g\u00f6re esas olan rekabetin hikmetine inanmak ve onu desteklemekti. Ama kendinden k\u00fc\u00e7\u00fck sermayeleri yutarak b\u00fcy\u00fcyen dev tekeller \u00e7a\u011f\u0131nda rekabetten beklenen, onlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde sermaye ve mal ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelleyen s\u0131n\u0131rlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. Ve bu engeller, \u00fclkelerini emperyalist sermayeye g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak a\u00e7an yerel burjuvaziler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, olmad\u0131 darbeler ve sava\u015flarla ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bununla birlikte \u201cdevletin geri plana \u00e7ekilmesi\u201d o denli ikiy\u00fczl\u00fc bir arg\u00fcmand\u0131 ki, onu savunanlar bile devletin gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc an toplum ya\u015fam\u0131na ve ekonomiye m\u00fcdahalesini sermayenin iktidar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunlu g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. \u00d6rne\u011fin 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD devlet ba\u015fkan\u0131 Bush, devlet b\u00fcrokrasisini muazzam \u015fekilde art\u0131rmakta beis g\u00f6rmedi. 2008\u2019de k\u00fcresel piyasalar \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda ABD\u2019sinden Avrupa Birli\u011fi ve \u00c7in\u2019e kadar t\u00fcm h\u00fck\u00fcmetler ulusal ekonomilerine g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00f6l\u00e7eklerde para pompalad\u0131. ABD h\u00fck\u00fcmeti, k\u0131sa bir s\u00fcreli\u011fine de olsa General Motors ve Chrysler \u015firketlerini devlet kontrol\u00fc alt\u0131na ald\u0131. AB\u2019de kriz sonras\u0131nda tekrar \u00f6zel sekt\u00f6re devredilmek \u00fczere bankalar kamula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. K\u00fcresel kapitalizm yeniden kriz sinyalleri vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda neoliberalizmin ve k\u00fcreselle\u015fmenin \u00f6nde gelen ideologlar\u0131ndan Lawrence Summers, Temmuz 2016\u2019da Washington Post\u2019ta yay\u0131mlanan makalesinde, \u201ch\u00fck\u00fcmetin temel sorumlulu\u011fu, k\u00fcresel refah gibisinden soyut kavramlar\u0131n pe\u015finden gitmek de\u011fil, kendi yurtta\u015flar\u0131n\u0131n refah\u0131n\u0131 azamile\u015ftirmektir\u201d diyordu.<\/p>\n\n\n\n
As\u0131nda devlet zaten hi\u00e7 gitmemi\u015fti. Liberaller ikiy\u00fczl\u00fcce serbest piyasa uygulamalar\u0131n\u0131n devlet m\u00fcdahalelerine kapal\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini ne kadar ileri s\u00fcrerlerse s\u00fcrs\u00fcnler, asl\u0131nda \u201cserbest\u201d piyasan\u0131n burjuva devletin \u201cd\u00fczenleyici\u201d m\u00fcdahaleleri olmadan ya\u015famas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ve olmuyor. Dolay\u0131s\u0131yla ortada Smithci bir \u201cg\u00f6r\u00fcnmez el\u201d yok, hi\u00e7bir zaman da olmad\u0131. Serbest piyasa ve devlet hem kavram hem de ger\u00e7eklik olarak birbirlerini d\u0131\u015flayan de\u011fil, i\u00e7eren unsurlar. \u0130\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fimiz s\u00fcre\u00e7te, bu bir kere daha kan\u0131tland\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla 2008 krizi benzeri u\u011fraklarda devletlerin, bankalar\u0131 kurtarmak amac\u0131yla ekonomiye m\u00fcdahalesinin nedeni, y\u00f6netenlerin bir \u201ctercihi\u201d veya onlar\u0131n \u201ciyi neoliberaller\u201d olamamalar\u0131 de\u011fildi. Devletin varl\u0131\u011f\u0131 ve m\u00fcdahalesi kapitalizmde iste\u011fe ba\u011fl\u0131 \u00f6znel de\u011fil, nesnel bir olgu ve zorunluluk. Sorun, bu devletin s\u0131n\u0131f karakteri ve ekonomiye hangi s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fcdahale etti\u011fi. Yoksa m\u00fcdahalenin kendisinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine dair zaten bir \u015f\u00fcphe yok. Kald\u0131 ki, bu tart\u0131\u015fma pandemiyle birlikte a\u00e7\u0131lmad\u0131, zaten mevcuttu, en az\u0131ndan bi\u00e7im olarak. Tart\u0131\u015fman\u0131n temel olarak ba\u015flang\u0131c\u0131 bug\u00fcnk\u00fc kriz de\u011fil, bug\u00fcnk\u00fc krizin bir devam\u0131 oldu\u011fu 2008 krizi. Trump\u2019\u0131n ticaret sava\u015flar\u0131, Davos\u2019ta ya\u015fanan gerilimler ve g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131n\u0131n y\u00fckselme e\u011filimi d\u00fcnya ekonomisine son birka\u00e7 senedir damga vuran trendler. Pandemi bu tart\u0131\u015fmaya yeni bir boyut kazan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Emperyalist ve ulusal sermayelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak i\u00e7in devletlerin ekonomiye ve toplum ya\u015fam\u0131na giderek daha fazla m\u00fcdahalelerde bulunmakta oldu\u011funu kan\u0131tlayan en iyi \u00f6rneklerden birisi de T\u00fcrkiye\u2019den ba\u015fka hangi \u00fclke olabilir? Latin Amerika\u2019dan Avrupa\u2019ya, oradan Bat\u0131 Pasifik sahillerine kadar uzanan pek \u00e7ok \u00fclkede rejimlerin giderek daha da otoriterle\u015fmesi, devletin \u00f6n\u00fcne \u00e7ekmi\u015f gibi yapt\u0131\u011f\u0131 perdeyi art\u0131k s\u0131y\u0131r\u0131p atmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Oyun bitti.<\/p>\n\n\n\n
Salg\u0131nla yay\u0131lan bir ba\u015fka motto<\/em>, \u201cSalg\u0131n sonras\u0131nda her \u015fey daha farkl\u0131 olacak\u201d \u015feklindeki sihirli s\u00f6zler. Ne ve neden farkl\u0131 olacak? Bu sorunun yan\u0131t\u0131, s\u00f6yleyenin niyetine, daha do\u011frusu temsil etti\u011fi s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u0131kar\u0131n i\u00e7eri\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiyor. 2008 b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn en \u015fiddetli d\u00f6neminde, bankalar\u0131n ve dev \u015firketlerin iflas edip \u00fclkelerin m\u00fcthi\u015f bir bor\u00e7 krizine s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi, milyonlarca emek\u00e7inin i\u015fsiz ve evsiz kald\u0131\u011f\u0131 anlarda da sokaklar\u0131 dolduran protestocu kitleler neoliberal ekonominin yol a\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011fu tahribat\u0131 apa\u00e7\u0131k g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Pek \u00e7ok ideolog da kapitalist ekonomiyi ele\u015ftirmi\u015f, mali kumarbazl\u0131klar\u0131n neden oldu\u011fu y\u0131k\u0131m\u0131, yaratt\u0131\u011f\u0131 e\u015fitsizlikleri ve sefaleti sergilemi\u015fti. Hatta bizzat baz\u0131 burjuva ekonomistler \u201cMarx geri geldi\u201d tespitini yapm\u0131\u015flar, d\u00f6nemin Fransa devlet ba\u015fkan\u0131 Sarkozy bile var olan kapitalizmin \u201cg\u00f6zden ge\u00e7irilmesi\u201d gerekti\u011fini ifade etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Ama sonra ba\u015fta ABD ve AB\u2019de merkez bankalar\u0131 batmakta olan bankalara kurtarma operasyonlar\u0131 d\u00fczenledi, \u00fclkelerin bor\u00e7lar\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131, para basma makinalar\u0131 t\u00fcm h\u0131zlar\u0131yla harekete ge\u00e7irildi. \u0130deologlar\u0131n kehanetleri ve tavsiyeleri k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kald\u0131, giderek unutuldu; sosyal demokrasi ve sendika b\u00fcrokrasileri kapitalizmi kurtarabilmek i\u00e7in s\u0131nai ve mali oligar\u015filerle birlikte el ele \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar; protestocu kitlelerin i\u00e7inden \u00e7\u0131kan \u201cdo\u011frudan demokrasi\u201d kolektifleri parklarda giderek seyrekle\u015fen ve nihayet yok olan toplant\u0131lar d\u00fczenlemekle yetindiler ve devrimci alternatiflerden yoksun, \u00f6rg\u00fcts\u00fcz i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7i kitleler, i\u015f bulabilme ve hayatta kalabilme gailesi i\u00e7inde g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131na d\u00f6nd\u00fcler. Bir zamanlar isyan bayra\u011f\u0131 olarak kabul edilen Syriza\u2019n\u0131n maskesi yere d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi Covid-19 salg\u0131n\u0131 da sistemin derinden sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Tersi zaten m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u0130svi\u00e7re halk\u0131 bile \u015fa\u015fk\u0131n. Salg\u0131n halinde kullan\u0131lmak \u00fczere devletin elinde bulundurdu\u011fu 10 bin ton metanol\u00fcn \u00f6zelle\u015ftirme nedeniyle \u201ckayboldu\u011funu\u201d ve \u015fimdi h\u00fck\u00fcmetin i\u00e7ki firmalar\u0131ndan alkol sat\u0131n almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendiklerinde ne d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olabileceklerini tahmin etmek g\u00fc\u00e7 de\u011fil. Ya\u015fl\u0131 hastalar\u0131 hastane koridorlar\u0131nda can \u00e7eki\u015fen, sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlileri malzeme s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle feryat eden \u0130talyanlar, \u0130spanyollar sa\u011fl\u0131k sistemlerinin d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu bir kez daha an\u0131msay\u0131nca bu durumu elbette sorgulayacaklar. Amerikal\u0131lar, \u0130ngilizler, h\u00fck\u00fcmetlerinin ilk ald\u0131klar\u0131 \u00f6nlemin \u015firketleri ayakta tutabilmek i\u00e7in i\u015f\u00e7ileri \u00f6l\u00fcm cephesine yollamak oldu\u011funu elbette g\u00f6rd\u00fcler. Brezilya\u2019dan Pakistan\u2019a, her yerde sistemin sorgulanmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oluyor.<\/p>\n\n\n\n Sistem sorgulan\u0131yor ve tekrar best seller<\/em> ideologlar vaaza ba\u015flad\u0131lar. Yanis Varoufakis, neoliberal uygulamalar\u0131n ve \u00f6zellikle sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki \u00f6zelle\u015ftirmelerin toplumsal ya\u015famda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131mlar\u0131n art\u0131k kald\u0131r\u0131lamaz hale geldi\u011fini, kapitalizmin bu y\u00f6ntemlerle ayakta tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da \u201cye\u015fil\u201d sosyal devlet (Ye\u015filci New Deal<\/em>) uygulamalar\u0131na ge\u00e7ilmesini savunuyor. David Harvey, vir\u00fcs\u00fcn bir anlamda neoliberalizmin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu, bu sermaye birikimi modeline son verilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Joschka Fisher, Covid-19 krizinin yeni bir dayan\u0131\u015fmac\u0131 toplum tarz\u0131na hayat verebilece\u011fini, bunun tabii piyasa ekonomisini d\u0131\u015flamadan, ama devletin kritik sekt\u00f6rlerde daha belirleyici olmas\u0131ndan ge\u00e7ebilece\u011fini savunuyor. Fransa devlet ba\u015fkan\u0131 Macron bile (herhalde Sarkozy\u2019ye \u00f6zenerek), piyasa ekonomisini ele\u015ftirmeye, devlet m\u00fcdahalesinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunmaya ba\u015flad\u0131. Sendikalar sosyal devlete, refah devleti politikalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f talep ediyorlar. T\u0131pk\u0131 2008 krizinin ard\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lar gibi.<\/p>\n\n\n\n Merkel\u2019in, onun ard\u0131ndan Macron\u2019un, hatta bir bak\u0131ma Trump\u2019\u0131n yurtta\u015flar\u0131na para da\u011f\u0131tmaya ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 \u201crefah devletine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u201d olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 art\u0131r\u0131yor? Bunun yan\u0131t\u0131, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Bat\u0131 Avrupa burjuvazisinin uygulad\u0131\u011f\u0131 bu politikan\u0131n nedenini yeniden hat\u0131rlamaktan ge\u00e7iyor: Sosyalist devrim tehlikesi. Sava\u015f bitti\u011finde iktidar resmi Kom\u00fcnist Partilerin uzanabilecekleri bir mesafedeydi ama Stalinizm emperyalist g\u00fc\u00e7lerle yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmayla o b\u00f6lgeyi emperyalistlere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Gene de silahl\u0131 partizanlar ve emek\u00e7i kitleler Stalinist b\u00fcrokrasinin talimat\u0131n\u0131 hi\u00e7e say\u0131p devlet y\u00f6netimini ele ge\u00e7irme imk\u00e2n\u0131na sahiptiler. Yugoslavya ve Arnavutluk\u2019ta bunu ba\u015fard\u0131lar. Yunanistan\u2019da ise kanl\u0131 bi\u00e7imde ezildiler. Di\u011fer \u00fclkelerde ise sosyal haklar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kom\u00fcnist ve sosyalist partilerce engellendiler, bast\u0131r\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcnk\u00fc durum bu mu? Resmi Sosyalist Partilerin hepsi kapitalist sisteme entegre olmu\u015f durumdalar. Neoliberal politikalara tepkilerin artt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde burjuva devletin yedek iktidar alternatifi rol\u00fcn\u00fc \u00fcstleniyorlar. Emek\u00e7i kitleler nezdinde inan\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamen yitirmi\u015f olan resmi Kom\u00fcnist Partiler, parlamentolardaki, belediyelerdeki, sendikalardaki say\u0131s\u0131 giderek azalan koltuklar\u0131n\u0131 koruma tela\u015f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir perspektife sahip de\u011filler. Parti ve iktidar\u0131 alma perspektifi d\u00fc\u015fman\u0131 \u201calternatif\u201d solcular, parklardaki (bug\u00fcnlerde internetteki) \u201cdo\u011frudan demokrasi\u201d piyeslerini seyircisiz oynuyorlar. Sendika b\u00fcrokrasileri kitlelerin ekonomik ve sosyal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n giderilmesi i\u00e7in burjuvaziden \u201ciyi niyet\u201d k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131 bekliyorlar. K\u0131zg\u0131n kitleler ise \u00f6rg\u00fcts\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n Kald\u0131 ki bir an i\u00e7in kitlelerin II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda elde ettikleri ekonomik ve sosyal haklar\u0131 yeniden kazanabildikleri bir durumu d\u00fc\u015f\u00fcnelim; bunun ge\u00e7ici bir durum, burjuvaziden kopar\u0131lan istikrars\u0131z, kal\u0131c\u0131 olmayan bir kazan\u0131m olaca\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k de\u011fil mi? Burjuvazi, kapitalizme i\u00e7kin olan k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimi kar\u015f\u0131s\u0131nda f\u0131rsat\u0131n\u0131 buldu\u011fu ilk d\u00f6neme\u00e7te proletaryaya ve emek\u00e7i halka sald\u0131racakt\u0131r. Sald\u0131r\u0131s\u0131 ister demokratik gericilik, ister askeri darbeler veya Bonapartist diktat\u00f6rl\u00fckler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olsun, mutlaka sald\u0131racakt\u0131r. S\u00fcre\u00e7 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kar\u015f\u0131devrim ile sosyalist devrim aras\u0131ndaki m\u00fccadeleye d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. \u00d6nceki d\u00f6nemde reformist ve Stalinist partilerin ihaneti, proletaryay\u0131 frenlemek, yeni ku\u015faklar\u0131 \u201crefah\u201d afyonuyla uyu\u015fturmak, gen\u00e7leri babalar\u0131n\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 haklarla sonsuza dek ya\u015fayacaklar\u0131na inand\u0131rmaya kalk\u0131\u015fmak olmu\u015ftu. \u015eimdi o insanlar, o emek\u00e7iler, vir\u00fcs ve kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ve k\u0131zg\u0131nlar.<\/p>\n\n\n\n Ama \u015fu anda ne kadar \u00f6rg\u00fcts\u00fcz ve devrimci liderliklerden yoksun olsalar da, onlar\u0131n k\u0131zg\u0131n olmas\u0131 bile burjuvazi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck tehlike. Eskisi gibi y\u00f6netilmek istemiyorlar ve burjuvazi, b\u00f6ylesi durumlarda ba\u015f\u0131na nelerin gelebilece\u011fini d\u00fcnya m\u00fccadeleler tarihinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 derslerden \u00e7ok iyi biliyor. Sadece \u201c\u00c7\u0131plak Kollulardan\u201d (1794) \u201cSar\u0131 Yeleklilere\u201d (2018-19) kadarki Fransa tarihi bile tehlikenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anla\u015f\u0131lmas\u0131na yeter. <\/p>\n\n\n\n Eskisi gibi olmayacak tek bir \u015fey varsa o da s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde kazanaca\u011f\u0131 niteliktir. Vir\u00fcs\u00fcn ve onun tetikledi\u011fi derin ekonomik ve sosyal krizin y\u0131rtmakta oldu\u011fu perdenin ard\u0131nda beliren burjuvaziyi t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6rmekte olan proletarya ve emek\u00e7i kitleler tepkilerini a\u00e7\u0131\u011fa vurman\u0131n yeni kanallar\u0131n\u0131 arayacaklar. Yeni seferberlik yollar\u0131 bulacaklar. \u00d6nce belki s\u0131n\u0131rl\u0131 ve yerel gruplar halinde. Ama giderek daha geni\u015f kesimler de cesaretlenecek. Ve tabii yeni devrimci \u00f6nderlikler do\u011facak. Sosyal refah devleti aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, kitleler i\u00e7in sosyalist devrime a\u00e7\u0131lan k\u00f6pr\u00fcler in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015facak olan yeni \u00f6nderlikler.<\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler, kesintili, gelgitli a\u015famalar veya ani kendili\u011finden patlamalar bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015febilecek. Kitle bilincinin ve seferberli\u011finin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 her a\u015fama bir sonraki hedefi berrakla\u015ft\u0131racak, onun imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 yaratacak. Ama her a\u015famada m\u00fccadele, burjuvazinin kar\u015f\u0131devrimci sald\u0131r\u0131s\u0131yla da kar\u015f\u0131la\u015facak. T\u0131pk\u0131 daha bug\u00fcnden oldu\u011fu gibi.<\/p>\n\n\n\n Kar\u015f\u0131devrim ho\u015fnutsuz, k\u0131zg\u0131n kitlelere kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7mek i\u00e7in onlar\u0131n devrimci seferberli\u011fini beklemiyor. B\u00f6ylesi bir seferberli\u011fin ihtimali kar\u015f\u0131s\u0131nda bile \u00f6nlemlerini \u015fimdiden al\u0131yor. Netanyahu parlamentoyu kapatt\u0131 ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine insan hareketlili\u011fini g\u00f6zleme ve denetleme g\u00f6revi verdi. Trump iltica hakk\u0131n\u0131 feshetti ve Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Kongre\u2019den belirsiz bir s\u00fcre boyunca yarg\u0131s\u0131z tutuklama yetkisi istedi. Victor Orban kendini \u00fclkeyi kararnamelerle y\u00f6netme yetkisiyle donatt\u0131. Portekiz\u2019de zorunlu \u00e7al\u0131\u015fmayla y\u00fck\u00fcml\u00fc sekt\u00f6rlere grev yasa\u011f\u0131 getirildi. <\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 K\u00e2r Amac\u0131 G\u00fctmeyen Hukuk Merkezi (INCL) verilerine g\u00f6re, 70 \u00fclkede ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan edilmi\u015f, 75 \u00fclkede toplant\u0131 ve g\u00f6steri haklar\u0131 ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f, 11 \u00fclkede (Avrupa Birli\u011fi, \u0130talya, Polonya, Bulgaristan ve Birle\u015fik Krall\u0131k; bunlara \u015fimdi T\u00fcrkiye de kat\u0131lmakta) yurtta\u015flar telefonlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla takip edilmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve 9 \u00fclkede (Ermenistan, Bulgaristan, M\u0131s\u0131r, Macaristan, \u00dcrd\u00fcn, Lesoto, Tayland, \u00d6zbekistan ve Zimbabwe) haberle\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne k\u0131s\u0131tlamalar getirilmi\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n Vir\u00fcsle birlikte yayg\u0131nla\u015fan ve onunla m\u00fccadele ad\u0131na gerek\u00e7elendirilen bir ba\u015fka politika da yurtta\u015flar\u0131n dijital yolla takip alt\u0131na al\u0131nmas\u0131. Bu izleme y\u00f6ntemi ilk olarak birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce \u00c7in\u2019in Stalinist-kapitalist diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi de Putin, \u00fclkesinde d\u00fcnyan\u0131n en geni\u015f y\u00fcz taramal\u0131 video g\u00f6zetleme a\u011f\u0131n\u0131 kurduruyor. Ba\u015fta G\u00fcney Kore olmak \u00fczere pek \u00e7ok \u00fclke de \u201csosyal mesafe g\u00f6zetimi\u201d amac\u0131yla insanlar\u0131n hareketlerini telefonlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6zetleyen izleme sistemlerini kullan\u0131ma sokmakta. T\u00fcrkiye\u2019de de yetkililer bu ama\u00e7la \u201cmilli\u201d bir uygulaman\u0131n geli\u015ftirilmekte oldu\u011funu ilan ettiler.<\/p>\n\n\n\n \u201cYurtta\u015flar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u201d gerek\u00e7esiyle g\u00fcndeme getirilen ve ki\u015fi mahremiyetiyle birlikte \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri de hi\u00e7e sayan bu uygulamalar muhtemelen yar\u0131nki sald\u0131r\u0131lar\u0131n ilk haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ve kal\u0131c\u0131 olmalar\u0131 hedefleniyor. Burjuvazi, salg\u0131n ko\u015fullar\u0131ndan yararlanarak bu uygulamalar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rabiliyor, kitlelerin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Salg\u0131na kar\u015f\u0131 tek merkezden planl\u0131 m\u00fccadele gerek\u00e7esiyle rejimlere giderek daha da merkezi ve otoriter nitelikler kazand\u0131r\u0131l\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n Salg\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede \u00c7in\u2019in ba\u015far\u0131lar\u0131 \u00f6v\u00fclerek, \u00c7inli emek\u00e7ilerin yerli ve emperyalist burjuvaziler taraf\u0131ndan k\u00f6lelik ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fclmelerini ve Stalinist-kapitalist b\u00fcrokrasinin diktatoryal uygulamalar\u0131 alt\u0131ndaki ezilmi\u015flikleri gizlenmek isteniyor. Trump\u2019\u0131n t\u00fcm Amerikal\u0131lara bin dolar da\u011f\u0131tmas\u0131n\u0131n, sadece son bir haftada salg\u0131n nedeniyle on bin ki\u015finin can\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi ko\u015fullarda i\u015f\u00e7ilere \u201ci\u015fe d\u00f6n\u201d emri vermesini me\u015frula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 bekleniyor. Merkel\u2019in c\u00f6mert yard\u0131mlar\u0131n\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n berbatl\u0131\u011f\u0131na ve malzeme yetersizli\u011fine isyan eden sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n, evde bak\u0131m hizmetlilerinin, ambulans g\u00f6revlilerinin, nakliyecilerin ve kargo emek\u00e7ilerinin feryatlar\u0131n\u0131 bast\u0131raca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n Burjuvazi \u015fu anda kitleleri iki ana b\u00f6l\u00fc\u011fe ay\u0131rm\u0131\u015f durumda. Bir kesimi korkutularak ve \u00e7o\u011fu yerde cebren evlere t\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, \u201cyal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f\u201d durumda. Emek\u00e7ilerin di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise k\u0131talar halinde cepheye s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Ve hepsine toplanmalar\u0131, grev yapmalar\u0131 yasaklan\u0131yor, aralar\u0131na \u201csosyal mesafe\u201d koymalar\u0131 emrediliyor. Bu ama\u00e7la sokaklarda sivil ve \u00fcniformal\u0131 polisler, askerler, bek\u00e7iler dola\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Burjuvazi vir\u00fcse kar\u015f\u0131 \u201csava\u015f\u201d vermekte oldu\u011fumuzu s\u00f6yl\u00fcyor. Farkl\u0131 bi\u00e7imlerde de olsa bir sava\u015f halinin kurallar\u0131 uygulan\u0131yor. Cepheden \u00f6l\u00fcm haberleri geliyor. Cephe gerisinde ise hen\u00fcz infazlara ba\u015flanmad\u0131; para cezalar\u0131yla, bazen de tutuklamalarla yetiniliyor. Herkes izlenmeye al\u0131n\u0131yor. Bu arada dalga dalga gelen hastalar kar\u015f\u0131s\u0131nda yetersizliklerle bo\u011fu\u015fan doktorlar umutlu veya umutsuz vakalar aras\u0131nda se\u00e7im yapmak zorunda kalabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n Vir\u00fcs\u00fcn ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar y\u00fczlerini devlete \u00e7eviriyor ve ondan yard\u0131m bekliyor. Burjuva devlet, emek g\u00fcc\u00fc k\u0131y\u0131m\u0131n\u0131n ekonomik faaliyeti alt\u0131ndan kalk\u0131lamayacak bir y\u0131k\u0131ma s\u00fcr\u00fckleyecek boyuta ula\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyebilmek i\u00e7in (ve tabii araya serpi\u015ftirmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 \u201cinsani\u201d demagojiyle), ama bir yandan da sermaye birikimi s\u00fcre\u00e7lerine zarar vermeden, belirli \u201cyard\u0131m\u201d \u00f6nlemleri al\u0131yor. Bu yard\u0131m ve destek uygulamalar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 olabilece\u011fi ve yar\u0131n bir \u201csosyal devletin\u201d ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi hayallerine yer yok. <\/p>\n\n\n\n Belki baz\u0131 \u00fclkelerde, salg\u0131n s\u0131ras\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131z uygulamalar\u0131yla y\u0131pranan h\u00fck\u00fcmetlerin yerini bu hayalleri savunan burjuva reformist, merkez sol veya sosyalist s\u00f6ylemli, s\u0131n\u0131flar aras\u0131 ittifaklara dayal\u0131, \u201culusal birlik\u201d damgal\u0131 baz\u0131 yeni h\u00fck\u00fcmetler alabilecektir. Bu iktidarlar kitleleri yat\u0131\u015ft\u0131rabilmek i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak devlet\u00e7i ekonomik ve sosyal politikalara ba\u015fvurmak zorunda kalacaklar, ama k\u0131sa s\u00fcrede bu tip refah uygulamalar\u0131 k\u00fcresel kapitalizm ger\u00e7e\u011fine \u00e7arparak iflas edecektir. Bunun yarataca\u011f\u0131 as\u0131l tehlike ise emek\u00e7ilerin hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011framas\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazinin Bonapartist ve fa\u015fizan \u00e7\u00f6z\u00fcmlere y\u00f6nelmesi olabilecektir. Toplumu tekrardan neoliberal uygulamalara sert\u00e7e boyun e\u011fdirtebilecek bask\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler g\u00fcndeme gelebilecektir.<\/p>\n\n\n\n Her ne ko\u015fulda olursa olsun, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7i kitlelerin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc seferberli\u011fi, sadece yar\u0131n\u0131n de\u011fil, bizzat i\u00e7inde bulundu\u011fumuz an\u0131n bir zorunlulu\u011fu. Sosyalizm bir kez daha tarihsel bir s\u0131nava girmi\u015f durumda. Vir\u00fcse kar\u015f\u0131 sava\u015f, kar\u015f\u0131devrim ile sosyalist devrim aras\u0131ndaki bir sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Uluslararas\u0131 bir sava\u015fa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" COVID-19 salg\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hemen hemen t\u00fcm devletler ekonomik ve politik bak\u0131mlardan ciddi bir sars\u0131nt\u0131ya u\u011frad\u0131lar. D\u00fcnya ekonomisinin zaten gerilemekte oldu\u011fu bir d\u00f6nemde patlak veren salg\u0131n h\u00fck\u00fcmetleri \u00f6nce \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131, ard\u0131ndan da ulusal ekonomilerini ayakta tutabilmek amac\u0131yla vir\u00fcse kar\u015f\u0131 g\u00f6stermelik ve i\u015fe yaramaz \u00f6nlemlerden \u201cs\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na\u201d kadar de\u011fi\u015fen stratejiler uygulamaya koydular. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra salg\u0131n\u0131n ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1614,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[924],"tags":[863,862,398,895,857,896,859,858,445],"class_list":["post-1613","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-covid-19","tag-covid-19","tag-covid19","tag-devlet","tag-korona","tag-koronavirus","tag-korumacilik","tag-kovid-19","tag-kovid19","tag-neoliberalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1613","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1613"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1613\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1616,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1613\/revisions\/1616"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\u00c7at\u0131\u015fmal\u0131 yeni d\u00f6nem<\/strong><\/h4>\n\n\n\n