{"id":1563,"date":"2020-04-04T11:12:12","date_gmt":"2020-04-04T08:12:12","guid":{"rendered":"http:\/\/trockist.net\/?p=1563"},"modified":"2021-05-01T13:22:55","modified_gmt":"2021-05-01T10:22:55","slug":"marksizmin-dogusu-ve-marksist-felsefe-iv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2020\/04\/04\/marksizmin-dogusu-ve-marksist-felsefe-iv\/","title":{"rendered":"Marksizmin Do\u011fu\u015fu ve Marksist Felsefe (IV)"},"content":{"rendered":"\n

A\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131zla, \u0130\u015f\u00e7i Demokrasisi Partisi\u2019nin e\u011fitim seminerleri kapsam\u0131nda \u201cMarksizm\u2019in Do\u011fu\u015fu ve Marksist Felsefe\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda 28 Mart\u2019ta yap\u0131lan sunumun d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve sonuncu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131yoruz. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Sunumun ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcne <\/em>buradan,<\/em><\/a>ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan<\/a>, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise <\/em>buradan<\/em><\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/em>
<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

\u00dctopyac\u0131 sosyalizmin a\u015f\u0131lmas\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Marksizm\u2019e kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilen sald\u0131r\u0131lardan en s\u0131k kar\u015f\u0131lan\u0131, onun bilimsellik iddias\u0131na kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilendir. Marksist metodolojinin ortaya konmas\u0131yla beraber ya\u015fanan bir\u00e7ok ge\u00e7i\u015ften birisi de \u00fctopik sosyalizmden bilimsel sosyalizme ge\u00e7i\u015fti. Ancak bir\u00e7ok burjuva liberal ideolog bu bilimsellik iddias\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Onlara g\u00f6re Marksizm bilimsel olamazd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc politikti, angajeydi ve bilimsel olan objektif olmal\u0131yd\u0131, politik olamazd\u0131. Bilimsel olan\u0131n apolitik olmas\u0131 gerekti\u011fi yaln\u0131zca 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n de\u011fil, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n da en kaba yalanlar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Do\u011fa bilimleri alan\u0131nda yer\u00e7ekimi yasas\u0131 bize, herhangi bir Tanr\u0131\u2019ya yer b\u0131rakmaks\u0131z\u0131n evrenin olu\u015fumunu a\u00e7\u0131klayabiliyorsa, bu bana politik materyalizm yapma hakk\u0131 tan\u0131r; ayn\u0131 bi\u00e7imde toplum bilimleri alan\u0131nda i\u015f\u00e7inin belirli bir zaman dilimindeki emek-g\u00fcc\u00fcyle \u00fcretti\u011fi de\u011ferle ortalama toplumsal \u00fccreti aras\u0131ndaki fark\u0131n kendisi nesnel bir ger\u00e7eklik ise ve bu farka art\u0131-de\u011fer diyorsak ve bu art\u0131-de\u011fere patron taraf\u0131ndan el konuluyorsa ve bu el konulan farka k\u00e2r deniyorsa ve bu k\u00e2r\u0131n yukar\u0131da tutulmas\u0131 i\u00e7in toplumun \u00e7o\u011funlu\u011fu sefalete mahkum ediliyorsa, bunun ismine s\u00f6m\u00fcr\u00fc demek ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcye kar\u015f\u0131 politik d\u00fczlemde sava\u015fmak bilimsellik d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir ama tam tersi, yani bunu inkar etmek ve harekete ge\u00e7memek, en b\u00fcy\u00fck bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi konumuz olan \u00fctopyac\u0131 sosyalizme d\u00f6nelim. \u00dctopyac\u0131 sosyalizm kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fkili bir yap\u0131ya sahipti. \u00d6ncelikle bir \u201c\u00fctopya\u201d olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, mevcut durumun \u201cideal\u201d olmaktan uzak oldu\u011funu biliyordu; dolay\u0131s\u0131yla tarihsel olarak s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincindeydi ve dahas\u0131 kendisi de, bu s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin belirli bir a\u015famas\u0131n\u0131n sonucuydu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
1831 A\u011fustos’unda 75 k\u00f6leyle beraber ayaklanan siyahi k\u00f6le lideri Nat Turner’\u0131n yakalan\u0131\u015f\u0131. Turner beyaz efendisini ve ard\u0131ndan 50 beyaz k\u00f6le sahibini daha \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u00dctopyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi s\u0131n\u0131flar m\u00fccadeleleri \u015funlard\u0131: Frans\u0131z jacqueris\u2019<\/em>lerinin (k\u00f6yl\u00fclerinin) y\u00fczy\u0131llar boyunca aral\u0131klarla devam eden ayaklanmalar\u0131, yine \u0130ngiltere\u2019deki k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131 (\u00f6zellikle 1381\u2019de John Ball\u2019un ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi ayaklanma) ve 19. y\u00fczy\u0131ldaki ABD\u2019de ya\u015fanan siyah\u00ee k\u00f6le ayaklanmalar\u0131 (\u00f6zellikle 1831\u2019de Nat Turner\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi ayaklanma).<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla \u00fctopyac\u0131 sosyalizm yeni yeni do\u011fmakta olan burjuva toplumun, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n geli\u015fimi hen\u00fcz toplumsal arenada tamamlanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, potansiyellerine dair hatal\u0131 bir demokratik ve pasifist \u00f6nyarg\u0131n\u0131n d\u0131\u015favurumuydu. \u00dctopyac\u0131 sosyalizmin \u00e7eli\u015fkili yap\u0131s\u0131 buradan kaynaklan\u0131yordu. S\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesini tan\u0131yor, ona tan\u0131k oluyor, onu kabul ediyordu ancak onu \u00f6nermiyordu. Yeni do\u011fmakta olan toplumun, ba\u015fka  bir ezilen s\u0131n\u0131f\u0131n devrimci politik m\u00fcdahalesi olmaks\u0131z\u0131n, kendi i\u00e7inde ve kendi kendine, \u201c\u00fctopya\u201d olarak kategorize edilen seviyeye ula\u015fabilece\u011fi kapasitesine sahip oldu\u011fu kanaatindeydi (en az\u0131ndan \u00fctopyalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 bu \u00f6nyarg\u0131 ile belirlenmi\u015fti). <\/p>\n\n\n\n

Bu sebeple politik eylem arenas\u0131nda \u00fctopyac\u0131l\u0131k s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine kar\u015f\u0131yd\u0131 ve u\u00e7uk projelerinin h\u00fck\u00fcmet kararnameleriyle hayata ge\u00e7irilebilece\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131ndayd\u0131. S\u0131n\u0131fl\u0131 toplum i\u015fleyi\u015finin do\u011fal sonucu olan s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin ink\u00e2r\u0131 veya reddiyle, \u00fctopyac\u0131l\u0131k anti-bilimseldi. Marksizm\u2019in bilimsel i\u00e7eri\u011finin bir yan\u0131n\u0131 da, onun s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesini kabul\u00fc ve onun politik-programatik mant\u0131ksal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 eylem ajandas\u0131nda \u00f6ng\u00f6rmesi olu\u015fturur. Hi\u00e7 de ironik olmayan bir bi\u00e7imde \u00fctopyac\u0131 sosyalizmin sonunu burjuvazinin de\u011fil, \u00fccretli k\u00f6leli\u011fin, yani modern proletaryan\u0131n getirmi\u015f olmas\u0131 bundand\u0131r (bu, \u00fctopyac\u0131 sosyalistlerin yar\u0131-burjuva, yar\u0131-feodal y\u00f6netimlerden bask\u0131 g\u00f6rmedi\u011fi anlam\u0131na gelmiyor; mesela \u0130ngiltere kral\u0131 VIII. Henry, Thomas More\u2019u idam ettirdi). <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi burada \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00fctopyac\u0131lara dair biyografik ve politik birtak\u0131m bilgiler verece\u011fim ve bunu kronolojik s\u0131rayla yapaca\u011f\u0131m. Bunu yap\u0131yor olmam\u0131z\u0131n bir sebebi var; kronoloji ilerledik\u00e7e \u00fctopyac\u0131lar\u0131n \u00f6nerilerinin nas\u0131l \u015fekillendi\u011fine ve nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fine dikkat edin. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Saint-Simon.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Saint-Simon (1760-1825)<\/strong>: Onun \u201ci\u015f\u00e7iler\u201d kategorisinin i\u00e7inde hem \u00fccretli i\u015f\u00e7iler, hem de fabrika sahipleri ve sanayiciler vard\u0131. Bu \u201ci\u015f\u00e7ilerin\u201d iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Bu iktidar da bu \u201ci\u015f\u00e7ilere\u201d ucuz krediler da\u011f\u0131tacakt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla o gen\u00e7 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n de\u011fil, kaslar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren end\u00fcstri kapitalizminin bir ideolo\u011fuydu. 1830-1860 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Saint-Simoncular bir\u00e7ok \u00fclkede liberal politikac\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Robert Owen.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Robert Owen (1771-1858)<\/strong>: Owen bir sanayiciydi. \u0130ngiliz i\u015f\u00e7ilerinin yoksullu\u011funa tan\u0131kl\u0131k edince politize oldu ve i\u015f\u00e7iler i\u00e7in bir \u00fctopyan\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 i\u015fine soyundu. Owenc\u0131 \u00fctopyada kooperatifler mevcuttur ve bu kooperatiflerde i\u015f\u00e7iler \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik i\u00e7inde, yoksulla\u015fmadan \u00fcretirler. Bu y\u00f6n\u00fcyle Owen kooperatif\u00e7i hareketin kurucular\u0131ndand\u0131r (bu arada \u0130ngiltere\u2019de ilk kooperatif 1839\u2019da Rochester\u2019da kurulacakt\u0131r). Owen ayr\u0131ca sendikalar\u0131n ulusal bir konfederasyonla merkez\u00eele\u015fmesini savunmu\u015ftu ki bu da, 1834 y\u0131l\u0131nda B\u00fcy\u00fck Ulusal Birlik ad\u0131 alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecekti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Charles Fourier.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Charles Fourier (1772-1837)<\/strong>: Fourier \u00f6zel m\u00fclkiyete, sanayi-tar\u0131m ayr\u0131m\u0131na, ataerkil aile yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde kad\u0131n\u0131n ezilmesine ele\u015ftiriler getiren bir \u00fctopyac\u0131yd\u0131. Fourier\u2019in \u00fctopyas\u0131na Falanster ismini verdi. Falanster asl\u0131nda bir yerle\u015fim birimi t\u00fcr\u00fcyd\u00fc; 500 ile 2000 aras\u0131nda \u00fcreticinin, \u00e7ift\u00e7inin, zanaatkar\u0131n ve sanat\u00e7\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Falanster\u2019ler toplumun yeni \u00f6rg\u00fctlenme birimleri olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u00c9tienne Cabet.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u00c9tienne Cabet (1788-1856)<\/strong>: Cabet, kendi doktrinini tan\u0131mlamak i\u00e7in \u201ckom\u00fcnist\u201d terimini ilk kullanan \u00fctopyac\u0131yd\u0131. B\u00fct\u00fcn bir \u00fctopyac\u0131 sosyalistler ku\u015fa\u011f\u0131 aras\u0131nda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inde Cabet kadar etkili olmu\u015f ba\u015fka bir isim yoktur. Voyage en Icarie<\/em> (\u0130karus\u2019a Yolculuk) kitab\u0131 zaman\u0131nda binlerce i\u015f\u00e7i taraf\u0131ndan okunmu\u015ftur (Cabet\u2019nin iddias\u0131 kendisinin 200.000 takip\u00e7isi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeydi ancak bu y\u00fcksek ihtimalle bir abart\u0131). 1848 Devrimi s\u0131ras\u0131nda i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir etkiye sahipti. En \u00f6nemlisi de Cabet, piyasa ekonomisine kar\u015f\u0131 devlet planl\u0131 ekonomiyi savundu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Flora Tristan.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Flora Tristan (1803-1844)<\/strong>: \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kurtulu\u015funun kendi m\u00fccadelesinin sonucunda olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyen ve i\u015f\u00e7ilerin kendi aralar\u0131nda bir \u00f6rg\u00fctlenme olu\u015fturmalar\u0131 gerekti\u011fini vaaz eden ilk ki\u015fi Flora Tristan\u2019d\u0131r (konuyla ilgili olarak Tristan’\u0131n L\u2019Union Ouvri\u00e8re<\/em> [ <\/strong>\u0130\u015f\u00e7i Birli\u011fi] kitab\u0131 okunabilir). Tristan kad\u0131nlar\u0131 \u201cproleterlerin proleteri\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131. Marx\u2019\u0131n onu yeni-Hegelci ele\u015ftirmenlere kar\u015f\u0131 savundu\u011funu biliyoruz. Ancak Tristan da bir \u00fctopyac\u0131yd\u0131: Her \u015fehirde bir \u201ci\u015f\u00e7i saray\u0131\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Ona g\u00f6re bu \u201ci\u015f\u00e7i saraylar\u0131nda\u201d mutlak e\u015fitlik olacakt\u0131 ve kad\u0131nlar ile erkekler ortak e\u011fitim alacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu biyografik \u00f6zetlerde g\u00f6zlemledi\u011fimiz olgu, \u00fctopyac\u0131 ak\u0131m i\u00e7inde, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n toplumsal ve politik g\u00fcc\u00fc kendini belirgin k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 oranda, bilimsel e\u011filimlerin veya \u00fctopya-d\u0131\u015f\u0131 somut \u00f6nerilerin kendilerini ortaya koydu\u011fudur. Saint-Simon\u2019da i\u015f\u00e7iler ile burjuvalar ortak bir k\u00fcmede ele al\u0131n\u0131yordu; Flora Tristan ise i\u015f\u00e7ilerin ba\u011f\u0131ms\u0131z eylemini ve \u00f6rg\u00fctlenmesini savundu. Robert Owen kooperatif\u00e7ilik savunuyordu, \u00c9tienne Cabet devlet planl\u0131 bir ekonomi savundu. \u00dctopyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n politik olarak sonunu proletarya getirdi derken, bunu kastettik. Proletarya toplumsal bir varl\u0131k olarak eylemde ve programda ger\u00e7ek\u00e7ilik ve bilim talep etti. Bu talebe yaln\u0131zca Marx ile Engels\u2019in ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi ak\u0131m cevap verebildi. <\/p>\n\n\n\n

Savundu\u011fu bir\u00e7ok ilerici pozisyona ra\u011fmen \u00fctopyac\u0131 sosyalizm a\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok geri yan\u0131yla da i\u00e7 i\u00e7eydi. Engels, D\u00fchring\u2019le yapt\u0131\u011f\u0131 polemikte, 19. y\u00fczy\u0131l \u00fctopik sosyalizmini, 18. y\u00fczy\u0131l ayd\u0131nlanma felsefesinin vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n bir ilerletilmesi oldu\u011funu s\u00f6ylerken hakl\u0131yd\u0131. Dikkatinizi \u00e7ekiyorum a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 de\u011fil, ilerletilmesini. <\/p>\n\n\n\n

\u0130lk olarak \u00fctopyac\u0131 sosyalizm \u201cge\u00e7i\u015f\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 olarak \u201cevrimci\u201d idi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fctopyalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan unsurlar, burjuva toplumunun \u00e7eli\u015fkilerinin bir yads\u0131nmas\u0131n\u0131n do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131 de\u011fildi. Burjuva toplumuna \u201cA\u201d deniyor, \u00fctopyaya, yani var\u0131lmas\u0131 gereken toplumsal duruma \u201cB\u201d deniyor, ancak A ile B aras\u0131nda gerekli politik, ekonomik, asker\u00ee, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011f\u0131nt\u0131lar ile korelasyonlar kurulmuyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 zaten B\u2019nin ortaya konu\u015funun keyfili\u011fi dolay\u0131s\u0131yla, kurulamayacak olan ba\u011f\u0131nt\u0131lard\u0131. Marx ile Engels\u2019in ke\u015ffettikleri ba\u011f\u0131nt\u0131lar ise boldu: \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi, eme\u011fin toplumsalla\u015fmas\u0131, proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincine ula\u015f\u0131m\u0131, sosyalist \u00f6rg\u00fctlenme, sermaye-emek m\u00fccadelesinin zengin bi\u00e7imleri. A\u2019dan B\u2019ye ge\u00e7i\u015fe rehberlik edecek olan bir politik perspektifin ve program\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131n noksanl\u0131\u011f\u0131, \u00fctopyac\u0131lara hep, B\u2019yi A\u2019n\u0131n i\u00e7inde, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde ve par\u00e7a par\u00e7a in\u015fa etme fantezilerine ta\u015f\u0131d\u0131. <\/p>\n\n\n\n

\u00dctopyac\u0131lar\u0131n y\u00f6ntemlerinin alt\u0131nda yatan bir di\u011fer yanl\u0131\u015f, onlar\u0131n yeni toplumun yaln\u0131zca basit bir e\u011fitim faaliyetiyle kurulabilece\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131yd\u0131. \u00dctopyac\u0131lar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, \u00fctopyac\u0131 \u00f6\u011fretiler u\u011fruna b\u00fcy\u00fck fedakarl\u0131klarlarda bulunan ki\u015filerin hayat hikayelerinin ve \u00f6zverilerinin, halk\u0131n e\u011fitilmesinde fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Onlar bunun ismine \u201ceylemin propagandas\u0131\u201d ya da \u201ceylemle propaganda\u201d dediler. Bu bireyselci, \u00fcstyap\u0131salc\u0131 ve a\u00e7\u0131k\u00e7a hatal\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm-d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00f6nerisi \u00f6nce anar\u015fistler, sonra da Narodnikler gibi ter\u00f6rist eylemler organize eden gruplar taraf\u0131ndan benimsendi (belirtmeme gerek yok ki ter\u00f6rist kelimesini, T\u00fcrk devletinin kulland\u0131\u011f\u0131 anlamda kullanm\u0131yorum, tarihsel anlam\u0131yla kullan\u0131yorum). Bilimsel sosyalizm \u00f6ncesi olan bu \u00f6neri T\u00fcrkiye\u2019de \u201csuni dengeler yasas\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda yeniden g\u00fcndeme al\u0131nd\u0131. San\u0131r\u0131m, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz onurlu ve kahramanca da olsa yine de Marksizm\u2019den bir sapma olan bu hatal\u0131 yol haritas\u0131n\u0131n yenilmi\u015f oldu\u011funu burada a\u00e7\u0131klamama gerek yok. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
“G\u00fcn Do\u011fumundan \u00d6nce” (Karl Marx ve Friedrich Engels ak\u015fam vakti Londra’da y\u00fcr\u00fcyorlar), Mikhail Dzhanashvili, Karl Marx ve Friedrich Engels M\u00fczesi.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u015eimdi \u00fctopyac\u0131lar\u0131n hatal\u0131 olduklar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc temel noktaya ge\u00e7elim: \u00dctopyac\u0131lar e\u011fitim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla (ki bu e\u011fitim halka silahl\u0131 eylemler e\u015fli\u011finde de verilebilirdi) gelecekteki toplumun n\u00fcvelerini, \u00e7e\u015fitli kurtar\u0131lm\u0131\u015f adac\u0131klar yaratmak istiyordu. Bu tip bir safsatan\u0131n T\u00fcrkiye solunda ne kadar yayg\u0131n oldu\u011funu, yine burada a\u00e7\u0131klama gere\u011fi hissetmiyorum. Devrimci Marksizm\u2019in sav\u0131 kapitalizmin fabrika fabrika, k\u00f6y k\u00f6y, kom\u00fcn kom\u00fcn, \u015fehir \u015fehir ve hatta \u00fclke \u00fclke kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131d\u0131r. Bu tip mikro birimlerde kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, kapitalizm bir b\u00fct\u00fcn olarak yok edilmeden, ancak ge\u00e7ici bir nitelik ta\u015f\u0131yabilir. Dolay\u0131s\u0131yla bir fabrikadaki i\u015f\u00e7i i\u015fgalinde, bir kentteki kom\u00fcnde (\u00f6rne\u011fin Paris Kom\u00fcn\u00fc), bir \u00fclkedeki i\u015f\u00e7i devletinde (mesela SSCB) bizim politikam\u0131z, elimizdeki mevzinin bir ara\u00e7 olarak, kapitalizmin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn yok edilmesi i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 ak\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n, tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en gerici \u00fctopya kar\u015f\u0131s\u0131nda, kom\u00fcnizm d\u00fc\u015fman\u0131 bir b\u00fcrokrasi taraf\u0131ndan ismine \u201ctek \u00fclkede sosyalizm\u201d denilen gerici bir \u00fctopyaya kar\u015f\u0131 m\u00fccadele i\u00e7inde geli\u015fip serpilmi\u015f olmas\u0131 bundand\u0131r. Tro\u00e7kizm, tam da Marksizm\u2019in m\u00fcmk\u00fcn olan biricik bi\u00e7imi oldu\u011fu i\u00e7in, tarihsel ve uluslararas\u0131 d\u00fczlemde bu m\u00fccadeleyi veren biricik ak\u0131m olmu\u015ftur. Bu y\u00f6n\u00fcyle bizim ak\u0131m\u0131m\u0131z, \u201ctek \u00fclkede sosyalizm\u201d ismindeki gerici \u00fctopyaya kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederken, asl\u0131nda Marx ile Engels\u2019in geleneksel \u00fctopyac\u0131 sosyalizme kar\u015f\u0131 verdikleri m\u00fccadelenin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yordu, o kadar. Marx ile Engels\u2019in kendisinden aktar\u0131yorum:<\/p>\n\n\n\n

“Demek ki proletarya ancak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tarihsel<\/em> olarak mevcut olabilir, nas\u0131l ki proletaryan\u0131n i\u015fi olan kom\u00fcnizm de, ancak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tarihsel<\/em> olarak var olabilirse.” (K. Marx – F. Engels, Alman \u0130deolojisi)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

E\u011fer bu pasaja, gen\u00e7 Marx\u2019a ait oldu\u011fu \u00fczerinden itiraz edilecek olursa (ki bu hatal\u0131 bir itiraz olurdu \u00e7\u00fcnk\u00fc Alman \u0130deolojisi<\/em> Marksizm\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur), olgun Marx\u2019tan da \u00f6rnek verilebilir. 1875 senesinde Marx Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi program\u0131n\u0131n bir ele\u015ftirisini haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Bu metin, yayg\u0131n olarak Gotha ve Erfurt Programlar\u0131\u2019n\u0131n Ele\u015ftirisi<\/em> olarak bilinir. Bu programda \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, b\u00fct\u00fcn uygar \u00fclkelerin i\u015f\u00e7ilerinin ortak \u00e7abalar\u0131n\u0131n zorunlu sonucunun halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi olaca\u011f\u0131 bilinciyle, ilkin, bug\u00fcnk\u00fc ulusal devlet \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrle\u015fmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.\u201d (Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi Program\u0131)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n buna yan\u0131t\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibiydi:<\/p>\n\n\n\n

\u201cKendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r ki, sava\u015f\u0131m verebilmek i\u00e7in, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, s\u0131n\u0131f olarak kendi \u00fclkesinde \u00f6rg\u00fctlenmelidir ve sava\u015f\u0131m\u0131n do\u011frudan sahnesi kendi \u00fclkesidir. Onun s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131, bu anlamda ulusald\u0131r, i\u00e7erikte de\u011fil, ama Kom\u00fcnist Manifesto\u2019nun da dedi\u011fi gibi, \u2018bi\u00e7imde\u2019 ulusal. Ama \u2018bug\u00fcnk\u00fc ulusal devlet \u00e7er\u00e7evesi\u2019nin, \u00f6rne\u011fin Alman \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun kendisi de, ekonomik bak\u0131mdan \u2018d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde\u2019 ve siyasal bak\u0131mdan da \u2018devletler sistemi \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde\u2019dir. Her i\u015f adam\u0131 bilir ki, Alman ticareti, ayn\u0131 zamanda, d\u0131\u015f ticarettir ve bay Bismarck\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de kesinlikle politikas\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 y\u00f6neliminde yatmaktad\u0131r.\u201d (K. Marx\u2019tan W. Bracke\u2019ye mektup, Londra, 5 May\u0131s 1875)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u015eimdi \u00fctopyac\u0131larla ilgili d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve sonuncu noktam\u0131za gelelim: \u00dctopyac\u0131lar\u0131n e\u011fitim odakl\u0131 yan\u0131lg\u0131lar\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131, onlar\u0131n akla ve mant\u0131\u011fa atfettikleri ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6nemdi. Onlara g\u00f6re insan\u0131n ekonomik ve toplumsal \u015fartlar\u0131yla insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi aras\u0131nda bir ili\u015fki yoktu. Bu nedenle eylem programlar\u0131nda i\u015f\u00e7ilerin ekonomik \u015fartlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6nce i\u015f\u00e7ilerin zihinlerini, d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirmeyi, yani i\u015f\u00e7ileri akla ve mant\u0131\u011fa davet etmeyi \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Burada Marksizm\u2019in e\u011fitime, akla ve mant\u0131\u011fa de\u011fer vermedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde hatal\u0131 bir fikir do\u011fmas\u0131n. Marx ile Engels\u2019in s\u00f6yledi\u011fi yaln\u0131zca \u015fuydu: \u0130nanlar\u0131n fikirlerini, onlar\u0131n kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurma tarz\u0131 belirler. Dolay\u0131s\u0131yla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 do\u011furan burjuva toplumunun yerle bir etmesi, Marx ve Engels a\u00e7\u0131s\u0131ndan insanl\u0131\u011f\u0131n ak\u0131lla bulu\u015fmas\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez \u015fart\u0131yd\u0131. \u00dctopyac\u0131lar bu tip bir devrimci rasyonal perspektiften yoksun olduklar\u0131 i\u00e7in, \u00f6nerilerinin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in en irrasyonel yollara \u00e7a\u011fr\u0131larda bulundular. \u00c7o\u011funlukla toplumun \u201c\u2018akil insanlar\u201d, yani \u201cak\u0131ll\u0131 ve mant\u0131kl\u0131\u201d insanlar taraf\u0131ndan, gerekirse diktat\u00f6rl\u00fckle y\u00f6netilmesi gerekti\u011fini savundular. <\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiliz ekonomi politi\u011fi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Marx ile Engels\u2019in \u0130ngiliz ekonomi politi\u011fine getirdikleri ele\u015ftiriyi sona b\u0131rakt\u0131k ve bunun da bir sebebi var. Zira bu ikili ancak Alman idealizmi ve Frans\u0131z sosyolojisiyle politik olarak hesapla\u015ft\u0131ktan sonra, bu hesapla\u015fmadan do\u011fan ara\u00e7larla (diyalekti\u011fin maddeci kullan\u0131m\u0131 ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi) \u0130ngiliz ekonomi politi\u011fini ele\u015ftirebilmi\u015ftir. Marx\u2019\u0131n \u0130ngiliz ekonomi politi\u011fini ele\u015ftiride kulland\u0131\u011f\u0131 silah Hegel\u2019in diyalekti\u011fidir; bu y\u00fczden zaten Marx\u2019\u0131n Hegel ele\u015ftirisi, ayn\u0131 zamanda da kapitalizm ele\u015ftirisidir. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Karl Marx.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ricardocu ekol\u00fcn eksiklikleri ve hatalar\u0131 ele\u015ftirilmi\u015f olsa bile Marx ile Engels\u2019in \u0130ngiliz ekonomi politi\u011finin temel tezlerini kabul etti\u011fini hat\u0131rlamakta fayda var. Dolay\u0131s\u0131yla burada da Marksizm s\u00f6z konusu olunca, bir kapsayarak ve i\u00e7ererek a\u015fma durumu s\u00f6z konusu. Neydi \u0130ngiliz ekonomi politi\u011finin ba\u015fl\u0131ca tezi: M\u00fcbadele, metalarda, yani \u00fcr\u00fcnlerde biriken emek miktar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak e\u015fitlenmesiyle ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Marx da bu ili\u015fkiyi bir\u00e7ok kereler form\u00fcle etti:<\/p>\n\n\n\n

\u201cFarkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerimizi m\u00fcbadele yoluyla de\u011fer olarak e\u015fitledi\u011fimiz zaman, bu edimle ayn\u0131 zamanda, onlara harcanan farkl\u0131 t\u00fcrden emekleri de insan eme\u011fi olarak e\u015fitlemi\u015f oluruz. Biz bunun fark\u0131nda olmay\u0131z, ama yine de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z budur.\u201d (K. Marx, Kapital)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u201cDe\u011fer olarak her meta, \u00fcr\u00fcnde cisimle\u015fmi\u015f belli miktarda emek zaman\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.\u201d (K. Marx, Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Smith ile Ricardo\u2019nun burjuva iktisat\u00e7\u0131lar olmalar\u0131na ra\u011fmen emek de\u011fer teorisinin temelini atan, onu olu\u015fturan yakla\u015f\u0131mlar\u0131 neden benimsediklerini merak edebiliriz. Bu, onlar\u0131n \u00e7a\u011f\u0131ndaki burjuvazinin uluslararas\u0131 arenada oynad\u0131\u011f\u0131 siyasal rolle ilgilidir. Sanayi devrimiyle birlikte \u00fcretimde art\u0131k fabrika \u00fcretimine ge\u00e7ilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131 ve burjuvazi bunu d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn k\u00f6\u015felerinde uygulamaya kararl\u0131yd\u0131. 18. y\u00fczy\u0131ldan 19. y\u00fczy\u0131la ge\u00e7i\u015fte burjuvazi sosyal, ekonomik ve politik olarak d\u00fcnyan\u0131n devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne soyunmu\u015ftu. Burjuvazinin devrimci y\u00fckseli\u015f d\u00f6neminde klasik ekonomi politik, toplumu \u015fekillendiren iktisadi yasalara ger\u00e7ek\u00e7i ve bilimsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015ft\u0131; bu yasalar \u00e7e\u015fitli ahlaki davran\u0131\u015f kategorileri alt\u0131nda yorumlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131 veya gizemle\u015ftirilmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc feodal \u00fcretim bi\u00e7iminden kapitalizmin ilksel ekonomik yeniden \u00fcretim mekanizmalar\u0131na ge\u00e7i\u015fte burjuvazi, bu ge\u00e7i\u015fin teorisine ihtiya\u00e7 duyuyordu ve dolay\u0131s\u0131yla onun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin, iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ekonominin toplumsal \u00f6rg\u00fctleni\u015fine yakla\u015f\u0131m\u0131 maddeci bir zemin kazand\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n, Smith ile Ricardo\u2019yu da kapsayan klasik ekonomi politi\u011fe olan sayg\u0131s\u0131n\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 size g\u00f6stermek istiyorum:<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130lk ve son kez belirteyim ki, klasik ekonomi politik ile kastetti\u011fim, burjuva \u00fcretim ili\u015fkilerinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde debelenmekten \u00f6teye gidemeyen, bilimsel ekonomi politi\u011fin \u00e7oktan beri geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu malzemeyle gevi\u015f getirip duran ve burjuvazinin ayak i\u015flerine yeti\u015fmek amac\u0131yla en y\u00fczeysel olgulara bu malzeme i\u00e7inde akla yak\u0131n a\u00e7\u0131klamalar arayan baya\u011f\u0131 iktisada kar\u015f\u0131t olarak, W. Petty\u2019nin d\u00f6neminden bu yana, \u00fcretim ili\u015fkilerinin ger\u00e7ek i\u00e7sel \u00e7er\u00e7evesini ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn iktisat\u00e7\u0131lard\u0131r. Baya\u011f\u0131 iktisat\u00e7\u0131lar ise, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, burjuva \u00fcretimin ajanlar\u0131n\u0131n, kendilerine olanakl\u0131 d\u00fcnyalar\u0131n en iyisi gibi gelen d\u00fcnyalar\u0131 konusunda sahip olduklar\u0131 rahat ve s\u0131\u011f kavramlar\u0131, cafcafl\u0131 bir bi\u00e7imde sistemle\u015ftirmekle ve sonsuz ger\u00e7ekler olarak ilan etmekle yetinirler.\u201d (K. Marx, Kapital)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"
1758 tarihli Tableau \u00e9conomique’in (Ekonomik \u00c7izelge) yazar\u0131 Fran\u00e7ois Quesnay.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u0130ngiliz ekonomi politi\u011fini anlamak i\u00e7in 18. y\u00fczy\u0131l Fransa\u2019s\u0131nda do\u011fan bir ekonomi ekol\u00fcn\u00fcn arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131 tan\u0131mak gerekiyor. Bu ekol Fizyokratlar olarak an\u0131lmaktad\u0131r ve genel d\u00fc\u015f\u00fcnceleri itibariyle kesin bir bi\u00e7imde devrim \u00f6ncesi Fransa\u2019s\u0131na aittirler \u00e7\u00fcnk\u00fc Fizyokratlar verimli olan tek emek bi\u00e7iminin tar\u0131mda kullan\u0131lan emek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u015fu boyutu \u00f6nemliydi: Eme\u011fin kendisi bir verim, yani de\u011fer \u00fcretiyordu. Fizyokratlar bunu k\u0131r eme\u011fiyle s\u0131n\u0131rlasalar da bu ekol iki \u00f6nemli olguya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: 1.) Y\u00f6neten s\u0131n\u0131flar\u0131n gelirini yaratan, yani toprak sahiplerinin, t\u00fcccarlar\u0131n ve sanayicilerin servetini yaratan eme\u011fin \u00fcr\u00fcnleridir (onlara g\u00f6re k\u00f6yl\u00fc eme\u011finin) ve 2.) ekonomik hayat\u0131n kendisi, asl\u0131nda bu \u00fcretim ve yeniden \u00fcretim faaliyetinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Adam Smith.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Fizyokratlar\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131 \u0130ngiltere\u2019de Adam Smith ve ard\u0131ndan da David Ricardo taraf\u0131ndan sistemli bir bi\u00e7imde geli\u015ftirildi. Adam Smith kendi ekonomi politi\u011fini iki temel \u00fczerine kurar: 1.) Meta \u00fcretimi (\u00fcretim m\u00fcbadele amac\u0131yla yap\u0131l\u0131r) ve 2.) sermayenin belirli bir toplumsal kesimde birikmesi ve topra\u011f\u0131n m\u00fclk edinilmesi. Smith modern toplumun \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131ftan olu\u015ftu\u011funu da kaydeder. O s\u0131n\u0131flar da kapitalistler, i\u015f\u00e7iler ve toprak sahipleridir. Smith toplumsal \u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc de bu s\u0131n\u0131flara g\u00f6re kategorize eder. Ona g\u00f6re toplumsal \u00fcretimden kapitalistin pay\u0131na kalana k\u00e2r denir, i\u015f\u00e7inin pay\u0131na kalana \u00fccret denir ve toprak sahibinin pay\u0131na kalana da (buras\u0131 \u00f6nemli) rant denir. Toprak sahibinin pay\u0131na rant denmesi neden \u00f6nemli? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bize asl\u0131nda \u00f6zelde Smith\u2019in, genelde ise \u0130ngiliz burjuvazisini temsil eden \u0130ngiliz ekonomi politi\u011finin, emek de\u011fer teorisine neden ihtiya\u00e7 duydu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmin yeni yeni do\u011fdu\u011fu ve geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131ralarda toprak sahipleri, burjuvazinin geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcnde bir engeldi, dolay\u0131s\u0131yla kapitalizmin geli\u015fimine de bir engeldi \u00e7\u00fcnk\u00fc feodal \u00fcretim tarz\u0131 alt\u0131nda (toprak m\u00fclkiyeti odakl\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131) \u00e7\u0131karlar\u0131 daha iyi korunuyordu. Bu durum devrimci burjuvaziyi, metalar\u0131n de\u011ferinin i\u00e7erdikleri emek miktar\u0131nca belirlendi\u011fini kabul etmeye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc; klasik ekonomi politik bunu benimsemek zorunda kald\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc ancak bunu benimseyerek, metalarda cisimle\u015fen bu eme\u011fin \u00f6rg\u00fctlenmesinde ve harcanmas\u0131nda toprak sahiplerinin hi\u00e7bir katk\u0131s\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilirdi. Toprak sahiplerinin bu eme\u011fin kendisinde, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7e\u015fitli emek miktarlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011fi\u015fimi olarak m\u00fcbadelede bile bir katk\u0131lar\u0131n\u0131n olmamas\u0131, onlar\u0131n katk\u0131lar\u0131 olmayan toplumsal \u00fcretimden ald\u0131klar\u0131 pay\u0131 rant olarak nitelemek i\u00e7in yeterliydi ve bu do\u011fruydu da. Rant parazittir ve toprak sahipleri parazitlerdi. Emek de\u011fer olgusu g\u00f6zlemlenip teoride olu\u015fturulmaks\u0131z\u0131n, toprak sahiplerinin rant\u0131 ile kapitalistlerin k\u00e2r\u0131 ve i\u015f\u00e7ilerin \u00fccreti aras\u0131nda kategorik bir ayr\u0131m m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. <\/p>\n\n\n\n

Ricardo, Adam Smith\u2019in \u00e7izdi\u011fi \u00e7er\u00e7eveyi benimsedi (zaten iktisata Smith\u2019e duydu\u011fu hayranl\u0131k dolay\u0131s\u0131yla e\u011filmi\u015fti). Ricardo\u2019nun temel hedefi, Smith\u2019in teorisindeki tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmekti. Neydi bu tutars\u0131zl\u0131klar?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
David Ricardo.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Adam Smith Uluslar\u0131n Zenginli\u011fi<\/em> kitab\u0131nda, bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bi\u00e7imiyle kapitalizm alt\u0131nda ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin ko\u015fullar\u0131n\u0131 irdeliyordu. Smith\u2019in hedefi genel serveti artt\u0131rman\u0131n yollar\u0131n\u0131 bulmakt\u0131. Ona g\u00f6re b\u00fcy\u00fcmenin ko\u015fulu sermaye birikimi ve sermaye birikiminin \u015fart\u0131 da k\u00e2rd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bir kaynak olarak k\u00e2r oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e, sermaye birikimi de do\u011frusal olacakt\u0131. Ricardo\u2019nun Smith\u2019e ilk ele\u015ftirisi buydu: Smith k\u00e2r, rant ve \u00fccret aras\u0131ndaki b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ile b\u00fcy\u00fcmenin ili\u015fkisini tek y\u00f6nl\u00fc bir \u015fekilde sonuca ula\u015ft\u0131r\u0131yordu. Yani Smith\u2019e g\u00f6re sadece b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn b\u00fcy\u00fcmenin \u00fczerinde etkisi vard\u0131, dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm s\u0131ras\u0131nda k\u00e2ra ne kadar \u00e7ok pay ayr\u0131l\u0131rsa, b\u00fcy\u00fcme o kadar fazla olacakt\u0131. Ricardo bunu yetersiz buldu ve b\u00fcy\u00fcmenin kendisinin de, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00fczerinde etkide bulundu\u011funu s\u00f6yledi. Smith s\u00f6z konusu ili\u015fkiyi bir y\u00f6n\u00fcyle ilgili (b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmden b\u00fcy\u00fcmeye) do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015fken, ili\u015fkinin ikinci y\u00f6n\u00fcn\u00fc (b\u00fcy\u00fcmeden b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcme) hatal\u0131 varsay\u0131mlarla b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Ricardo bunu incelemeye giri\u015fti; yani sermaye birikimi ya\u015fan\u0131rken b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn nas\u0131l ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da \u00fccret-k\u00e2r-rant b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ya\u015fan\u0131rken sermaye birikiminin bundan nas\u0131l yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Ricardo\u2019nun Smith\u2019e bir itiraz\u0131 daha vard\u0131. Smith mallar\u0131n de\u011ferinin, her birinin \u00fcretimi i\u00e7in gerekli olan emek miktar\u0131 taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc ancak bu bilimsel sav\u0131n ard\u0131ndan olgusal olmayan iddialar ortaya att\u0131: Ona g\u00f6re ayn\u0131 zamanda mallar\u0131n kendisinin de emretti\u011fi bir emek miktar\u0131 vard\u0131. Buna \u201cmal\u0131n emretti\u011fi emek\u201d dedi ve emek de\u011fer teorisiyle e\u015fde\u011fer anlamda kulland\u0131. Size Smith\u2019in bu teorisinin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131saca anlatmak istiyorum.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Adam Smith’in \u00e7eli\u015fkisi.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Smith\u2019in de\u011feri alg\u0131lamada noksan b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 taraflar bir \u00e7eli\u015fkiye denk d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Smith\u2019e g\u00f6re mallar\u0131n de\u011ferini emek belirliyordu, eme\u011fin de\u011ferini de \u00fccret belirliyordu. O zaman \u00fccretin de\u011ferini ne belirliyordu? Bu \u00fccretle, \u00fccreti alan i\u015f\u00e7ilerin \u00fcretti\u011fi mallar sat\u0131n al\u0131nm\u0131yor muydu? E bu durumda o zaman \u00fccretlerin de\u011ferini de mallar belirliyordu. Ama bir dakika, mallar\u0131n de\u011ferini zaten emek belirliyordu. Bu durumda kar\u015f\u0131m\u0131za a\u015f\u0131lmaz bir \u00e7eli\u015fki \u00e7\u0131k\u0131yor: Hem \u00fccret eme\u011fin de\u011ferini belirliyordu, hem de emek \u00fccretin de\u011ferini belirliyordu. Smith bu \u00e7eli\u015fkiyi \u00e7\u00f6zemedi.<\/p>\n\n\n\n

Smith bununla yetinmedi, bir ad\u0131m daha att\u0131 ve hem emek de\u011fer teorisinin, hem de \u201cmal\u0131n emretti\u011fi emek\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, sermaye birikiminin ard\u0131ndan ge\u00e7erlili\u011fini yitirdi\u011fini s\u00f6yledi. Smith\u2019in dedi\u011fi, k\u00e2r ve rant s\u00f6z konusu oldu\u011funda mal\u0131n de\u011ferinin, onun \u00fcretimi i\u00e7in gerekli maliyetlerin toplanmas\u0131yla olu\u015ftu\u011fuydu. Bu ne demek? Smith asl\u0131nda \u00f6zetle \u015funu ileri s\u00fcr\u00fcyordu: Emek de\u011fer teorisi feodalizm alt\u0131nda ge\u00e7erliydi, kapitalizm alt\u0131nda ge\u00e7erli de\u011fildi. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Thomas Philips’in David Ricardo tablosu.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ricardo buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ve emek de\u011fer teorisinin kapitalizmde de ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6yledi. Smith\u2019in \u201cmal\u0131n emretti\u011fi emek\u201d teorisini ve emek de\u011feri inkar\u0131n\u0131 reddetti. Ricardo emek de\u011fer ili\u015fkisinin kapitalizm alt\u0131nda da mevcut oldu\u011funu ispatlayabilmek i\u00e7in ilk \u00f6nce bu ili\u015fki bi\u00e7iminin k\u00e2r ve rant\u0131n toplumsal varl\u0131\u011f\u0131yla \u00e7eli\u015fmedi\u011fini kan\u0131tlad\u0131. Ricardo\u2019nun b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmden b\u00fcy\u00fcmeye do\u011fru gitmesinin nedeni budur; \u00fccret, k\u00e2r, rant b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn de\u011feri etkilemeyece\u011fini g\u00f6stermek. Ricardo tam tersini g\u00f6sterir; de\u011fer b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc etkiler. Kendisinden aktar\u0131yorum:<\/p>\n\n\n\n

\u201c(\u2026) ne var ki, bu b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm, mallar\u0131n de\u011ferlerini etkileyemez \u00e7\u00fcnk\u00fc sermayenin k\u00e2rlar\u0131 \u00e7ok da olsa az da, y\u00fczde elli de olsa, y\u00fczde yirmi de, y\u00fczde on da, i\u015f\u00e7inin \u00fccretleri y\u00fcksek de olsa d\u00fc\u015f\u00fck de, bu b\u00fct\u00fcn dallar\u0131 e\u015fit \u015fekilde etkileyecektir.\u201d (David Ricardo, Ekonomi Politi\u011fin ve Vergilendirmenin \u0130lkeleri)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ancak Ricardo\u2019nun da emek de\u011fer teorisinde bo\u015fluklar ve yanl\u0131\u015flar mevcuttur. Bu yanl\u0131\u015flar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne burada giremeyece\u011fim, vaktim dar (mesela b\u00fct\u00fcn mallar\u0131n de\u011ferinin onlar\u0131n i\u00e7indeki emek miktar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylerken, garip bir bi\u00e7imde alt\u0131n\u0131 hari\u00e7 tutmu\u015ftur. Ricardo\u2019ya g\u00f6re alt\u0131n\u0131n de\u011feri, o s\u0131rada piyasada dola\u015f\u0131mda bulunan alt\u0131n\u0131n miktar\u0131na g\u00f6re belirleniyordu). Ancak \u015fu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim: Ricardo kitab\u0131n\u0131n ilerleyen k\u0131s\u0131mlar\u0131nda, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn de\u011feri etkileyemeyece\u011fini s\u00f6ylemeyi s\u00fcrd\u00fcrse de, \u00fccret de\u011fi\u015fikli\u011finin mallar\u0131n g\u00f6reli de\u011ferini de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini yazar, ki bu \u00e7eli\u015fkilidir ve yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ricardo de\u011ferin \u00e7e\u015fitli varyantlar\u0131n\u0131, t\u00fcrlerini birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, onlar\u0131 kavram d\u00fczeyinde birbirinden ay\u0131rt edemez. <\/p>\n\n\n\n

Bunu yapacak olan Marx\u2019t\u0131r. Marx, Ricardo\u2019nun aray\u0131p da bulamad\u0131\u011f\u0131, bu nedenle de teorisinin yumu\u015fak karn\u0131 olan kavram\u0131 ke\u015ffeder: Art\u0131-de\u011fer. Art\u0131-de\u011feri burjuvazinin cephesinden emek de\u011fer teorisini olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fan birinin ke\u015ffetmesi zaten m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc burjuva iktisat k\u00e2r ile art\u0131 de\u011feri birbirinden ay\u0131rt etmez; Ricardo\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 buydu. Marx ayn\u0131 zamanda de\u011fer ile \u00fcretim fiyat\u0131n\u0131n da ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilave eder. B\u00f6ylece Ricardo\u2019nun yaratt\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015f\u0131r. B\u00f6ylece emek de\u011fer teorisinin mant\u0131ksal sonu\u00e7lar\u0131 olarak elimize art\u0131 de\u011fer ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavramlar\u0131 ge\u00e7er; emek de\u011fer teorisi art\u0131 de\u011fer ile art\u0131 de\u011fere el koyu\u015ftan, yani s\u00f6m\u00fcr\u00fcden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bu nedenle burjuvazi ve burjuvazinin \u00fcniversitelerindeki akademik ekonomi e\u011fitimlerinde ne Ricardo\u2019ya ne de burjuva klasik ekonomi politi\u011fin emek de\u011fer bulu\u015funa rastlan\u0131r. Marx bu ke\u015ffi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonu\u00e7lar\u0131na vard\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
19. y\u00fczy\u0131lda Manchester, \u0130ngiltere.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Marx ile Engels Smith ile Ricardo\u2019nun yar\u0131m b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi tamamlad\u0131lar ve kapitalist ekonominin bir\u00e7ok ba\u015fka yasas\u0131n\u0131 daha ke\u015ffettiler. \u00d6rne\u011fin Smith de Ricardo da kapitalist \u00fcretim s\u00fcrecini dinamik de\u011fil, dura\u011fan bir b\u00fct\u00fcn olarak ele ald\u0131 ve bu nedenle kapitalizme i\u00e7kin rekabetin ekonomik temellerini a\u00e7\u0131klayamad\u0131. Onlar sermaye birikiminin daima denge yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki arg\u00fcmanla hareket ettiler; halbuki bu birikimin arz ve talepte yaratt\u0131\u011f\u0131 dengesizlik ve arz\u0131n talebi ge\u00e7mesi e\u011filimiyle a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim krizlerinin patlak vermesi, kapitalist \u00fcretime i\u00e7kindi. Bunu Marx ke\u015ffetti. Marx ayn\u0131 zamanda rekabetin ve krizlerin \u00fcretimin maliyetini ve tekni\u011fini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, bunun da mallar\u0131n de\u011ferini etkiledi\u011fini ke\u015ffetti. Ancak Marx\u2019\u0131n en \u00f6nemli ke\u015fiflerinden biri, de\u011ferin emek de\u011fil emek g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetmesiydi. Yani de\u011feri, bir mal\u0131n \u00fcretiminde harcanan emek de\u011fil, bir mal\u0131n \u00fcretiminde harcanan eme\u011fin belirli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc-par\u00e7as\u0131, teknik deyi\u015fiyle verili bir zaman dilimindeki verili bir toplumun verili bir i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn veya \u00e7al\u0131\u015fma saatinin toplumsal olarak ortalamas\u0131, yani emek g\u00fcc\u00fc de\u011feri belirliyordu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
1920’nin Temmuz ay\u0131nda, Rusya’n\u0131n Petrograd kentindeki Putilov fabrikas\u0131 i\u015f\u00e7ilerinin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi toplant\u0131dan bir kare.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ke\u015ffini ba\u015fka ke\u015fifler izledi. \u0130\u015f\u00e7iler i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131na girdiklerinde emeklerini satm\u0131yorlard\u0131. Burjuvazi onlar\u0131n emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc kiralay\u0131p, bunu metalara \u00e7eviriyordu. Dolay\u0131s\u0131yla emek g\u00fcc\u00fc, di\u011fer b\u00fct\u00fcn metalar gibi, nesnel olarak kendi de\u011ferine ve de\u011fer yasalar\u0131na sahipti. Emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretimi ve yeniden \u00fcretimi kendi maliyetine sahipti. Di\u011fer b\u00fct\u00fcn metalar gibi bir kullan\u0131m de\u011feri ve bir m\u00fcbadele de\u011feri vard\u0131 ve onun m\u00fcbadele de\u011ferini belirleyen do\u011frudan do\u011fruya kullan\u0131m de\u011feriydi. Emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn m\u00fcbadele de\u011feri ise, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretti\u011fi metan\u0131n m\u00fcbadele de\u011ferini, yani fiyat\u0131n\u0131 belirlemiyordu (Marx, Ricardo\u2019yu bu noktada d\u00fczeltmi\u015ftir). Bunlar ayr\u0131 kategorilerdi. <\/p>\n\n\n\n

Marx buradan hareketle, az \u00f6nce de\u011findi\u011fimiz ke\u015ffini ger\u00e7ekle\u015ftirdi: Art\u0131-de\u011fer. Emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kullan\u0131m de\u011feri, asl\u0131nda onun hammaddelerin, makinelerin ve benzeri \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011ferine de\u011fer eklemesidir. Emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde, de\u011fi\u015fimde bulunarak kendisinden ba\u015fka bir nesne \u00fcretti\u011fi bu ham nesnelerin de\u011ferinin \u00fczerine koydu\u011fu de\u011fere Marx \u201ceklenmi\u015f de\u011fer\u201d, \u201cilave de\u011fer\u201d diyordu (bu terimin T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi farkl\u0131la\u015fabilir). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Lenin’i d\u00fcnyadan patronlar\u0131, bankerleri, din adamlar\u0131n\u0131, krallar\u0131 kovarken resmeden bir Sovyet afi\u015fi.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u015eimdi kafan\u0131zda bir canland\u0131r\u0131n: Kapitalistin i\u015f\u00e7iye verdi\u011fi \u00fccret, burada hangi de\u011feri temsil etmelidir? \u00dccret, asl\u0131nda i\u015f\u00e7inin kendini yeniden \u00fcretmesi i\u00e7in ihtiyac\u0131 olan miktard\u0131r; yani beslenmek ve benzeri ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermesi i\u00e7in gereken maliyetlerin asgari toplam\u0131 \u00fccrettir. E\u011fer kapitalist, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden \u00fcretimi i\u00e7in gerekli olan maliyetin yan\u0131 s\u0131ra, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretti\u011fi bu ilave de\u011ferin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6derse ne olur? Kendisi sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 hammaddelerin, \u00fczerine de\u011fer konulmam\u0131\u015f de\u011ferleriyle kalakal\u0131r, ki hammaddeleri zaten ilk de\u011ferleriyle alm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kapitalist, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretti\u011fi bu ilave de\u011ferin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verirse, k\u00e2r edemez.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte Marx bunu ke\u015ffetti. Bu ilave de\u011fer, asl\u0131nda art\u0131 de\u011ferdi. Emek g\u00fcc\u00fc bunu yarat\u0131yordu ancak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alm\u0131yordu. Art\u0131 de\u011fer, emek g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan yeni \u00fcretilmi\u015f olan metan\u0131n de\u011feriyle (\u00fcst\u00fcne de\u011fer eklenmi\u015f olan hammaddenin de\u011feriyle), emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kendisinin de\u011feri aras\u0131ndaki farkt\u0131r. Bu fark\u0131n ismi de s\u00f6m\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Kapitalizmde b\u00fct\u00fcn politik, ekonomik, asker\u00ee, toplumsal, idari, diplomatik, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve benzeri tedbirler ve at\u0131l\u0131mlar, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretti\u011fi metan\u0131n de\u011feriyle emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferinin aras\u0131ndaki fark\u0131n, yani art\u0131 de\u011ferin, yani s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn derinle\u015ftirilmesini, artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, savunulmas\u0131n\u0131 hedeflemektedir. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z toplumun b\u00fct\u00fcn ikincil reflekslerini ve y\u00f6nelimlerini, krizlerini ve dalgalan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 belirleyen biricik olgu, temel yasa i\u015fte bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn muhafaza edilmesi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesidir. <\/p>\n\n\n\n

Sunumumuzun ba\u015f\u0131nda Marksizm\u2019in ne oldu\u011funu cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftik. Marksizm, burjuva toplumun \u00fczerine bina edildi\u011fi bu de\u011fer fark\u0131n\u0131n, art\u0131 de\u011fere el konu\u015fun, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci ve enternasyonalist eylemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yok edili\u015finin, ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n, ilga edili\u015finin y\u00f6ntem bilimidir. Bu y\u00f6ntem bilimi bize bunu, ancak ve ancak Lenin\u2019in ortaya koydu\u011fu \u00f6nc\u00fc parti modeliyle ve Tro\u00e7ki\u2019nin ortaya koydu\u011fu s\u00fcrekli devrim stratejisiyle yapabilece\u011fimizi s\u00f6ylemektedir. Bunlar haricindeki her \u015fey i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 sadece mutlak olarak yenilgiye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ve kom\u00fcnizmin in\u015fas\u0131n\u0131 geciktirir. Bu y\u00fczden s\u00f6z konusu olan Marksist metodoloji olunca ve onu gerillac\u0131, toplumsal hareket\u00e7i, kimlik\u00e7i, s\u0131n\u0131f i\u015fbirlik\u00e7i, halk cepheci, demokratist, sekter veya reformist sapmalardan korumak olunca, uluslararas\u0131 ak\u0131m\u0131m\u0131z saplant\u0131l\u0131 bir ak\u0131md\u0131r. Biz bu metodolojiye saplant\u0131l\u0131y\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc bu metodoloji insanl\u0131\u011f\u0131 tarihsel k\u00f6leli\u011finden kurtaracak olan perspektif biliminin kendisidir, ba\u015fka da bir \u015fey de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Buraya kadar anlatt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 bir sonuca ba\u011flamak istiyorum. Sunum boyunca bir\u00e7ok isimden bahsettik. Aristoteles\u2019ten Epik\u00fcros\u2019a, Kant\u2019tan Fichte\u2019ye, Hegel\u2019den Marx\u2019a, Adam Smith\u2019den David Ricardo\u2019ya, Engels\u2019den Tro\u00e7ki\u2019ye, Plehanov\u2019dan Lenin\u2019e. B\u00fct\u00fcn bu zihinleri belirli bir ba\u011flamda de\u011ferlendirmek gerekiyor ve o ba\u011flam\u0131 en iyi \u00f6zetleyen de, 1676\u2019da meslekta\u015f\u0131 Robert Hooke\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta \u015fu c\u00fcmleyi kaleme alm\u0131\u015f olan fizik\u00e7i Isaac Newton\u2019dur:<\/p>\n\n\n\n

\u201cE\u011fer daha uza\u011f\u0131 g\u00f6rebiliyorsam bu, benden \u00f6nceki devlerin omuzlar\u0131nda durdu\u011fum i\u00e7indir.\u201d (Isaac Newton, Robert Hooke\u2019a mektup, 1676)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Bu devler kar\u015f\u0131s\u0131nda, \u00f6zellikle de Marx, Engels, Lenin ve Tro\u00e7ki kar\u015f\u0131s\u0131nda, bizler elbette c\u00fcceleriz. Ancak unutmamakta fayda var ki, devlerin omuzlar\u0131nda duran c\u00fcceleriz. Bu devlerin omuzlar\u0131nda duruyor olmam\u0131z bize, kendimize ve gelece\u011fe g\u00fcven duymak i\u00e7in yeterli nedenleri sa\u011fl\u0131yor. Tek sorumlulu\u011fumuz, asl\u0131nda iyi \u00f6\u011frenciler olmak; burada metodik ve politik miraslar\u0131 \u00f6zetlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan isimlerin sad\u0131k takip\u00e7ileri olabilmek. <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi bu mirasla ne yapmal\u0131? \u0130zin verirseniz, son bir aktar\u0131m yapaca\u011f\u0131m Tro\u00e7ki\u2019den: <\/p>\n\n\n\n

\u201cSevgili yolda\u015flar<\/p>

B\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le \u00f6\u011frendim ki, kendi gazetenizin bas\u0131m\u0131 i\u015finin alt\u0131na giriyorsunuz. (\u2026) Devrimci m\u00fccadelenin d\u0131\u015f\u0131nda Marksizm\u2019in \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ancak k\u00fct\u00fcphane s\u0131\u00e7anlar\u0131 yarat\u0131r, devrimci de\u011fil. Marksizm\u2019e \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmadan devrimci m\u00fccadeleye kat\u0131lmak ise ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak riskler, mu\u011flakl\u0131klar ve yar\u0131 k\u00f6rl\u00fckler bar\u0131nd\u0131r\u0131r. S\u0131n\u0131f\u0131n hayat\u0131na ve m\u00fccadelesine kat\u0131lmaks\u0131z\u0131n Marksizm\u2019i bir Marksist olarak \u00e7al\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; devrimci teori pratik taraf\u0131ndan do\u011frulan\u0131r ve pratik de teori taraf\u0131ndan do\u011frulan\u0131r. Yaln\u0131zca kavgan\u0131n i\u00e7inde edinilmi\u015f Marksizm\u2019in do\u011frular\u0131, ruha ve kana i\u015fleyebilir.\u201d (L. Tro\u00e7ki, \u0130spanyol Sol Muhalefeti\u2019nin gen\u00e7li\u011fine mektup, 13 Haziran 1932)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"
“\u0130nsanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bug\u00fcnk\u00fc krizi, proletaryan\u0131n \u00f6nderlik krizidir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’de birle\u015fen ileri i\u015f\u00e7iler, s\u0131n\u0131flar\u0131na krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolunu g\u00f6stermektedir. Proletaryan\u0131n ve t\u00fcm d\u00fcnyada ezilenlerin kurtulu\u015f i\u00e7in verdikleri m\u00fccadelenin uluslararas\u0131 deneyimlerine dayal\u0131 bir program\u0131 ileri s\u00fcrerler. Onlara lekesiz bir bayrak sunarlar. B\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin kad\u0131n ve erkek i\u015f\u00e7ileri, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda yerini al! Bu, senin yakla\u015fan zaferinin bayra\u011f\u0131d\u0131r ! ”

– Lev Tro\u00e7ki<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Biz, koronavir\u00fcse kar\u015f\u0131 hayata ge\u00e7irilen ve kapitalistleri korumay\u0131 ama\u00e7layan politikalar neticesinde bug\u00fcn derin bir krize savrulmu\u015f olan mevcut burjuva toplumun i\u00e7inde, bizzat bu toplum bi\u00e7imini ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, \u201cMarksizm\u2019in do\u011frular\u0131n\u0131n ruhuna ve kan\u0131na i\u015flemi\u015f\u201d olan bir devrimci parti in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn bu anlat\u0131lanlarla ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi bana sorulacak olursa, cevab\u0131m \u201ck\u00fct\u00fcphane s\u0131\u00e7anlar\u0131na\u201d d\u00f6n\u00fc\u015fmemek i\u00e7in, bir an \u00f6nce devrimci m\u00fccadelenin i\u00e7indeki yerimizi almakt\u0131r. Ve yine bana soracak olursan\u0131z, bu devrimci m\u00fccadeleyi bug\u00fcn vermenin biricik yolu, saatlerdir \u00fczerine konu\u015ftu\u011fumuz Marksist metodolojiyi kendi program\u0131nda ve \u00f6rg\u00fctsel g\u00f6vdesinde muhafaza edebilmi\u015f olan biricik ak\u0131m\u0131n, yani D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in yeniden in\u015fas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc 21. y\u00fczy\u0131lda D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonalcilik haricinde ve d\u0131\u015f\u0131nda bir Marksizm t\u00fcr\u00fc yoktur; bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc birikim, bizim ak\u0131m\u0131m\u0131zda korunmu\u015f ve ileri ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6rt\u2019e programatik olarak kar\u015f\u0131 olman\u0131n tek anlam\u0131 vard\u0131r, o da oport\u00fcnizm.<\/p>\n\n\n\n

Te\u015fekk\u00fcr ederim dinledi\u011finiz i\u00e7in. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131zla, \u0130\u015f\u00e7i Demokrasisi Partisi\u2019nin e\u011fitim seminerleri kapsam\u0131nda \u201cMarksizm\u2019in Do\u011fu\u015fu ve Marksist Felsefe\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda 28 Mart\u2019ta yap\u0131lan sunumun d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve sonuncu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131yoruz. Sunumun ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan,ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise buradan ula\u015fabilirsiniz. \u00dctopyac\u0131 sosyalizmin a\u015f\u0131lmas\u0131 Marksizm\u2019e kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilen sald\u0131r\u0131lardan en s\u0131k kar\u015f\u0131lan\u0131, onun bilimsellik iddias\u0131na kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilendir. Marksist metodolojinin ortaya konmas\u0131yla beraber ya\u015fanan […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1582,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[706],"tags":[870,871,886,887,878,869,879,874,872,873,884,885],"class_list":["post-1563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felsefe","tag-diyalektik","tag-diyalektik-materyalizm","tag-ekonomi-politik","tag-ingiliz-ekonomi-politigi","tag-maddecilik","tag-marksist-felsefe","tag-marksizm","tag-marksizmin-dogusu","tag-materyalizm","tag-tarihsel-materyalizm","tag-utopyaci","tag-utopyaci-sosyalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1563"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2235,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1563\/revisions\/2235"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1582"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}