{"id":1538,"date":"2020-04-01T13:26:56","date_gmt":"2020-04-01T10:26:56","guid":{"rendered":"http:\/\/trockist.net\/?p=1538"},"modified":"2021-05-01T13:22:49","modified_gmt":"2021-05-01T10:22:49","slug":"marksizmin-dogusu-ve-marksist-felsefe-iii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/2020\/04\/01\/marksizmin-dogusu-ve-marksist-felsefe-iii\/","title":{"rendered":"Marksizmin Do\u011fu\u015fu ve Marksist Felsefe (III)"},"content":{"rendered":"\n

A\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131zla, \u0130\u015f\u00e7i Demokrasisi Partisi\u2019nin e\u011fitim seminerleri kapsam\u0131nda \u201cMarksizm\u2019in Do\u011fu\u015fu ve Marksist Felsefe\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda 28 Mart\u2019ta yap\u0131lan sunumun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131yoruz. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Sunumun ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcne <\/em>buradan, <\/em><\/a>ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan<\/a>, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise buradan<\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/em>

<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Marksist felsefeye dair mitler<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Marksist felsefeye dair en yayg\u0131n mit, Marksist bir felsefe olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu iddian\u0131n sahipleri \u00f6zellikle Sartre, Althusser gibi Avro-kom\u00fcnist filozoflard\u0131. Onlar\u0131n iddias\u0131 Marx\u2019\u0131n ard\u0131nda bir felsefe kitab\u0131 b\u0131rakmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 (ki bu a\u00e7\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015ft\u0131r), bir Marksist felsefenin ba\u015ftan kurulmas\u0131 gerekti\u011fiydi. Evet, onlar\u0131n iddialar\u0131 ger\u00e7ekten de Marx\u2019\u0131n ard\u0131ndan bir felsefe ders kitab\u0131 b\u0131rakmam\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar Marksizm\u2019i bir metodoloji olarak de\u011fil, bir \u201csistem\u201d veya \u201cideoloji\u201d olarak alg\u0131l\u0131yorlard\u0131. Marx ve Engels arkalar\u0131nda bir\u00e7ok felsefe kitab\u0131 ve metni b\u0131rakmakla yetinmedi, onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn siyasal ve ekonomik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da, i\u00e7lerinde tarihsel materyalist y\u00f6ntemin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131. Marx\u2019\u0131n Fransa\u2019da \u0130\u00e7 Sava\u015f<\/em>\u2019\u0131, \u00f6zg\u00fcn bir tarihsel materyalizm denemesi olarak okunabilir. Lenin\u2019in Devlet ve Devrim<\/em> kitab\u0131, Hegelci diyalekti\u011fin Marksist ele\u015ftirisinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda m\u00fcthi\u015f bir kaynakt\u0131r. Tro\u00e7ki\u2019nin S\u00fcrekli Devrim<\/em> \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 diyalektik mant\u0131\u011f\u0131n ve s\u0131n\u0131f dinamiklerinin maddeci bir perspektifle incelenip yorumlanmas\u0131n\u0131n hala en ileri felsef\u00ee-politik ifadesidir. Bu eserde somutlanan metodoloji hala a\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r; e\u011fer a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in yeniden in\u015fas\u0131ndan s\u00f6z ediyor olmazd\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Marksist felsefeye dair ve onu karalamak i\u00e7in ortaya at\u0131lan mitlerin say\u0131s\u0131 \u00e7oktur. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlilerine yeri geldik\u00e7e de\u011finece\u011fiz. Ancak ba\u015flarken, bu mitlerden, cevaplanmas\u0131 pedagojik bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yanla bir giri\u015f yapal\u0131m. O mit \u015fudur: Marksist felsefe ile Marksist felsefenin metodolojik kutbunda ortakla\u015fmak, tarihsel veya g\u00fcncel siyasal ve ekonomik tart\u0131\u015fmalar nezdinde \u00f6nemli de\u011fildir. Yani i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci kom\u00fcnist program\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131n taraflar\u0131n\u0131n, tarihsel ve diyalektik materyalist ekol\u00fcn destek\u00e7ileri olmalar\u0131 zorunlu bir karakter ta\u015f\u0131maz. Bu olduk\u00e7a yanl\u0131\u015f ve gerici bir \u00f6nermedir. \u00d6ncelikle diyalektik ve materyalist bir perspektif bilimine sahip olmayanlar, ge\u00e7mi\u015f deneyimleri bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan yorumlayarak gerekli dersleri \u00e7\u0131karamayanlar, kom\u00fcnist program\u0131n ve devrimci partinin in\u015fas\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olamazlar. Bizim politik-programatik pozisyonumuz, d\u00fcnyam\u0131z\u0131 yorumlamada kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z felsef\u00ee y\u00f6ntemin, d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcndeki ihtiya\u00e7ta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulan pratik temsilidir. Dolay\u0131s\u0131yla partimizin program\u0131 derken, diyalektik materyalist y\u00f6ntemin mevcut d\u00fcnyaya ve T\u00fcrkiye\u2019ye, onlar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve de\u011fi\u015ftirilmesi i\u00e7in uygulanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey kastetmiyoruz. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Gen\u00e7 Marx.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Felsefenin, felsef\u00ee metodolojinin bu yak\u0131c\u0131 \u00f6neminin; onun politik y\u00f6nelimde ve programatik in\u015fada oynad\u0131\u011f\u0131 hayat\u00ee rol\u00fcn birincil \u00f6nemdeki bir g\u00fcndem olmas\u0131, felsefenin proletaryan\u0131n elinin alt\u0131ndaki en g\u00fc\u00e7l\u00fc silahlardan birisi olmas\u0131nda yatar. Gen\u00e7 Marx bu ili\u015fkiyi muntazam bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Marx \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n

\u201cNas\u0131l felsefe proletaryada maddi silahlar\u0131n\u0131 bulursa, proletarya da felsefede d\u00fc\u015f\u00fcnsel silahlar\u0131n\u0131 bulur. (\u2026) Felsefe bu kurtulu\u015fun kafas\u0131ysa, proletarya da y\u00fcre\u011fidir. Proletarya ortadan kald\u0131r\u0131lmadan felsefe ger\u00e7ekle\u015ftirilemez, felsefe ger\u00e7ekle\u015ftirilmeden proletarya ortadan kald\u0131r\u0131lamaz.\u201d (K. Marx, Demokritos ve Epik\u00fcros\u2019un Do\u011fa Felsefesi)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Gen\u00e7 Marx\u2019\u0131n s\u00f6ylediklerinin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc proletaryan\u0131n, kendisini \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirerek b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 da \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirecek eylemi \u00f6rg\u00fctleyebilmesinin d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve maddi gere\u00e7lerinin teminat\u0131, ancak onun maddeci bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kazan\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Ve maddeci d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de kendisine \u00fcreten ve ezilen s\u0131n\u0131flar nezdinde kitlesel bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulamad\u0131k\u00e7a kendisini ger\u00e7ekle\u015ftiremez, yani eyleme d\u00f6k\u00fclemez; b\u00f6ylece materyalizmin, materyal d\u00fcnyan\u0131n kendisinde kendisini temsil etmesi m\u00fcmk\u00fcn olamaz. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Georgi Plekhanov (1856-1918)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Felsef\u00ee metodolojinin \u00f6nemiyle devam edeyim. Rus Marksizm\u2019inin kurucusu, Lenin ve Tro\u00e7ki\u2019lerin ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6\u011fretmeni Plekhanov, Bol\u015feviklerin \u00f6nde gelen kuramc\u0131lar\u0131ndan Bogdanov\u2019un ampirio-monist \u00f6\u011fretisiyle  Materialismus Militans<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 metninde polemi\u011fe girdi\u011fi s\u0131rada, Bogdanov\u2019a neden \u201cyolda\u015f\u201d diye seslenmedi\u011fini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n

\u201cBu a\u00e7\u0131klamaya bana ikinci, hatta \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecede \u00f6nemli gibi g\u00f6r\u00fcnen ama sizin g\u00f6z\u00fcn\u00fczde olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck de\u011fer kazand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u2018s\u0131fat\u2019 sorunu ile ba\u015flayaca\u011f\u0131m. Size hitap ederken kulland\u0131\u011f\u0131m bay \u2018s\u0131fat\u0131n\u0131\u2019 hakaret olarak kabul ediyorsunuz; size hakaret etmeye hakk\u0131m yok. \u0130nan\u0131n\u0131z bay\u0131m, size hakaret etmeye hi\u00e7bir vakit niyetlenmedim. Ama yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z hat\u0131rlatma bana, inanc\u0131n\u0131za g\u00f6re, size \u2018yolda\u015f\u2019 dememin sosyal demokrat zorunluluklar\u0131m aras\u0131na girdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Ama Tanr\u0131 ve Merkez Komitemiz \u015fahit olsun ki ben b\u00f6yle bir zorunluluk tan\u0131m\u0131yorum. Sizin \u201cyolda\u015f\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sadece bu a\u00e7\u0131k ve basit neden y\u00fcz\u00fcnden kabullenmezlik etmiyorum. Siz ve ben taban tabana z\u0131t iki d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temsilcileriyiz. D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc savunma s\u00f6z konusu oldu\u011fu vakit siz benim i\u00e7in bir yolda\u015f de\u011fil, kararl\u0131 ve g\u00f6z\u00fcpek bir has\u0131ms\u0131n\u0131z. Neden ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck yapmam gerekiyor? Hangi ama\u00e7la kelimelere asl\u0131nda sahip olmad\u0131klar\u0131 anlam\u0131 vermeliyim?<\/p>

(\u2026)<\/p>

Siz a\u00e7\u0131k\u00e7a Marksizm\u2019in s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndas\u0131n\u0131z; bu Marksizm\u2019in materyalist diyalektik \u00fczerine kurulu oldu\u011funu bilen ve sizin inan\u00e7l\u0131 bir Mach yanl\u0131s\u0131 olarak bu materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kabul etmedi\u011finizi ve edemeyece\u011finizi anlayan herkes i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Plekhanov kesin bir bi\u00e7imde Bogdanov\u2019a yolda\u015f demeyi reddediyordu ve bunun nedeni Bogdanov\u2019un veya onun grubunun burjuvaziyle do\u011frudan pratik i\u015fbirliklerini savunmas\u0131 gibi ihanet boyutundaki bir olay de\u011fil, \u201cbasit\u00e7e\u201d Bogdanov\u2019un diyalektik materyalizmi metot olarak revize etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, onu terk etmesiydi ki bu da asl\u0131nda do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca, proletaryan\u0131n politik ve \u00f6rg\u00fctsel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ilkesinden vazge\u00e7menin bir temsiliydi. S\u00f6z konusu olan diyalektik materyalizmi revize etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlara \u201cyolda\u015f\u201d olarak hitap etmemek olunca, bu konuda hepimiz Plekhanov\u2019un sad\u0131k \u00f6\u011frencileri olmal\u0131y\u0131z!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
V. \u0130. Lenin (1870-1924)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bir \u00f6rnek daha verelim: 1913\u2019te Lenin ile Maksim Gorki aras\u0131nda ya\u015fanan tart\u0131\u015fma. Gorki\u2019nin tezi, Rus i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ve k\u00f6yl\u00fclerini e\u015fitlik\u00e7i ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ideallere kazanmak i\u00e7in kom\u00fcnistlerin, yeni bir din yaratmalar\u0131 gerekti\u011fiydi. Bu projenin otantik ismi Tanr\u0131-Yarat\u0131c\u0131l\u0131k idi. \u00d6ng\u00f6r\u00fcye g\u00f6re yeni bir Tanr\u0131 fig\u00fcr\u00fc yarat\u0131lacakt\u0131: Toplumu zulme ve haks\u0131zl\u0131klara kar\u015f\u0131 birle\u015ftiren ve adalet i\u00e7in sava\u015fan bir Tanr\u0131. Ard\u0131ndan yarat\u0131lan bu Tanr\u0131\u2019n\u0131n yoksullar\u0131n evlerine girmesi sa\u011flanacak, yoksullar yeni Tanr\u0131 inan\u00e7lar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, yeni Tanr\u0131\u2019lar\u0131n\u0131 hak edebilmek i\u00e7in m\u00fccadeleye at\u0131lacaklard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu, Lenin\u2019in kat\u0131 ve tavizsiz materyalizmine kar\u015f\u0131 felsef\u00ee idealizmin cephesinden ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olan bir tart\u0131\u015fmayd\u0131. Lenin\u2019in yan\u0131t\u0131 ac\u0131mas\u0131z oldu. Felsef\u00ee ve politik polemi\u011fe ge\u00e7meden \u00f6nce, mektubunda Gorki\u2019den doktora g\u00f6z\u00fckmesini, fikirlerinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bireyin fikirleri olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bir sonraki mektubunda ise \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n

\u201cTanr\u0131 fikrinden tarihsel olan ve ger\u00e7ek hayattan al\u0131nm\u0131\u015f<\/em> her \u015feyi (pislik, \u00f6nyarg\u0131lar, icazetli cehalet ve al\u00e7alma bir yanda, serflik ve monar\u015fi di\u011fer yanda) at\u0131yorsunuz ve tarih ile ya\u015fam\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi yerine Tanr\u0131 fikri zarif bir k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva s\u00f6z\u00fcyle ikame ediliyor (\u2026). <\/p>

Bunu yapmaktaki murad\u0131n\u0131z \u2018iyi ve ho\u015f\u2019 bir \u015fey s\u00f6ylemek, \u2018hakikat ve adalet\u2019e vb. dikkat \u00e7ekmek. Ama sizin iyi dilekleriniz ki\u015fisel bir mesele, \u00f6znel bir \u201cmasum istek\u201d olarak kal\u0131yor. Bunu bir kez yaz\u0131ya d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde, kitleler<\/em> aras\u0131nda yay\u0131l\u0131yor ve ne anlam<\/em> ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 iyi dilekleriniz de\u011fil, toplumsal g\u00fc\u00e7lerin ili\u015fkisi<\/em>, s\u0131n\u0131flar\u0131n nesnel ili\u015fkisi belirliyor.<\/p>

(\u2026)<\/p>

Tanr\u0131 i\u00e7in toplumsal hisleri uyand\u0131r\u0131p tertipleyen fikirler b\u00fct\u00fcn\u00fc demek do\u011fru de\u011fildir. Fikirlerin maddi k\u00f6kenini yok sayan Bogdanovcu idealizmdir<\/em> bu. Tanr\u0131 (ger\u00e7ek hayatta ve ger\u00e7ekte tarihte), \u00f6ncelikle, insan\u0131n hen d\u0131\u015f do\u011fa taraf\u0131ndan hem de s\u0131n\u0131f boyunduru\u011fu taraf\u0131ndan vah\u015fice tabi k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n do\u011furdu\u011fu fikirler b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr; bu fikirler tabiyeti tahkim eder<\/em>, ninnilerle uyutup<\/em> s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini unutturur<\/em>.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Lenin\u2019in Gorki\u2019yle olan polemi\u011finde, tart\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fini mant\u0131ksal sonu\u00e7lar\u0131na vard\u0131rarak, asl\u0131nda bu felsef\u00ee tart\u0131\u015fman\u0131n do\u011frudan do\u011fruya s\u0131n\u0131flar\u0131n nesnel ili\u015fkisince belirlenece\u011fini ve bundan dolay\u0131 materyalist bir metodik ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini ileri s\u00fcrmesi, olduk\u00e7a \u00f6\u011freticidir. Lenin \u201cTanr\u0131 kat\u0131nda\u201d ya\u015fanan bir tart\u0131\u015fman\u0131n, neden kitlelerin aras\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclecek faaliyetin bi\u00e7imiyle yak\u0131nda ilgili oldu\u011funu do\u011fru bir \u015fekilde sezip aktarm\u0131\u015ft\u0131. Bu konuda da – ve asl\u0131nda di\u011fer bir\u00e7ok konuda da – Lenin\u2019in sad\u0131k \u00f6\u011frencileri olarak hareket etmemiz \u015fart. <\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist metodoloji \u00fczerine olan saplant\u0131m\u0131z\u0131n (evet, biz bu y\u00f6nteme saplant\u0131l\u0131y\u0131z) boyutlar\u0131n\u0131 son bir \u00f6rnekle daha g\u00f6stermek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Leon Tro\u00e7ki ve Natalia Sedova Meksika’da, 1 Ocak 1937. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki 1930\u2019lar\u0131n sonunda D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in Kuzey Amerika seksiyonu olan Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisi i\u00e7inde do\u011fan, kendi tan\u0131m\u0131yla \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva bir muhalefete\u201d kar\u015f\u0131 da benzer kat\u0131l\u0131kta bir pozisyon geli\u015ftirecekti. S\u0130P\u2019in i\u00e7indeki k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva muhalefetin \u00f6nderlerinden olan ve meslek olarak felsefe profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yapan Burnham diyalekti\u011fi reddetti\u011fini a\u00e7\u0131klayacakt\u0131. Burnham\u2019e g\u00f6re diyalekti\u011fin soyut kategorileri, somut politik ve ekonomik anlay\u0131\u015flar \u00fczerinde zaten etkide bulunamazd\u0131. Burnham bunu savunmak zorundayd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011fer diyalektik bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin izlerini takip etseydi, SSCB\u2019nin b\u00fcrokratiklemi\u015f de olsa bir i\u015f\u00e7i devleti oldu\u011funu ve kapitalizme kar\u015f\u0131 savunulmas\u0131 gerekti\u011fini kabul etmek zorunda kalacakt\u0131. Burnhamc\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva hizbin tezi, SSCB\u2019nin m\u00fclkiyet ili\u015fkileri temelinde bir i\u015f\u00e7i devlet olmad\u0131\u011f\u0131 ve kapitalist restorasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131yd\u0131; daha sonra Tony Cliff\u2019in giderek sa\u011fa kayacak olan orta s\u0131n\u0131f hareketi taraf\u0131ndan sahiplenilecek olan bir tez.<\/p>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki Burnham\u2019\u0131n bu kaypakl\u0131\u011f\u0131na \u201cteorik eklektisizm\u201d ismini verdi ve \u015f\u00f6yle yazd\u0131:<\/p>\n\n\n\n

\u201cBu, derinlemesine bir \u015fekilde hayrette b\u0131rakan muhakemenin anlam\u0131 nedir? Madem ki baz\u0131 insanlar k\u00f6t\u00fc bir metot yoluyla kimi zamanlarda do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131yorlar ve madem ki baz\u0131 insanlar do\u011fru bir metot yoluyla s\u0131k\u00e7a do\u011fru olmayan sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131yorlar, o zaman \u2026 metot \u00e7ok \u00f6nemli de\u011fildir. <\/p>

(\u2026)<\/p>

Proletarya partisi ba\u015fka hi\u00e7bir partiye benzemeyen bir partidir.  O hi\u00e7 de tamamen \u2018b\u00f6ylesine somut meseleler\u2019 \u00fczerine oturtulmam\u0131\u015ft\u0131r. Bizzat kendi kurulu\u015fuyla, burjuva at t\u00fcccarlar\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva pa\u00e7avra yamalama partilerine \u00e7ap\u0131 uyar\u0131nca kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. Onun g\u00f6revi bir sosyal devrimin ve yeni maddi ve ahlaki temeller \u00fczerinde insanl\u0131\u011f\u0131n yeniden do\u011fu\u015funun haz\u0131rlanmas\u0131d\u0131r. Burjuva kamuoyunun ve polis bask\u0131s\u0131n\u0131n bas\u0131n\u00e7lar\u0131na teslim olmamak i\u00e7in proleter devrimci, dahas\u0131 bir \u00f6nder a\u00e7\u0131k, ileriyi g\u00f6ren, \u00fczerinde tamamen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ihtiya\u00e7 duyar. Sadece birle\u015fik bir Marksist kavray\u0131\u015f\u0131n temeli \u00fczerinde \u2018somut\u2019 sorunlara do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d (Lev Tro\u00e7ki, Marksizm\u2019i Savunurken)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Tro\u00e7ki bu eserinin ve mektuplar\u0131n\u0131n devam\u0131nda, Burnham kanad\u0131n\u0131n diyalekti\u011fi reddedi\u015fi ile onlar\u0131n SSCB\u2019yi savunmay\u0131 reddetmesi aras\u0131ndaki do\u011frudan ba\u011flant\u0131y\u0131 m\u00fcthi\u015f bir bi\u00e7imde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. Burnham ve \u00e7evresindekiler, z\u0131tlar\u0131n kutupsal birli\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki diyalektik ilkenin i\u00e7eri\u011fini reddederek, asl\u0131nda  SSCB\u2019nin \u00e7eli\u015fkili yap\u0131s\u0131n\u0131, SSCB\u2019nin bizzat kendisinin z\u0131tlar\u0131n kutupsal birli\u011finin bir \u00f6rne\u011fi olu\u015funu kabul etmiyorlard\u0131. SSCB i\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan kamula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir m\u00fclkiyet ili\u015fkileri a\u011f\u0131 \u00fczerine oturtulmu\u015ftu. Ekim Devrimi\u2019nin yaratt\u0131\u011f\u0131 bu m\u00fclkiyet tipini planl\u0131 ekonomi ve d\u0131\u015f ticarette devlet tekeli destekliyordu. Ancak \u00e7eli\u015fkili olan, bu m\u00fclkiyet tipinin geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesinde yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131 ve bu geri kalm\u0131\u015f tar\u0131m \u00fclkesindeki Ekim tipi m\u00fclkiyet, d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131ndan izole edildi\u011fi i\u00e7in; yani Bat\u0131 Avrupa\u2019da sosyalist devrim gecikti\u011fi i\u00e7in bir b\u00fcrokratik kast yaratm\u0131\u015ft\u0131. Bu b\u00fcrokratik kast, \u00e7eli\u015fkili bir \u015fekilde, tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en ileri m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin, tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en geri tar\u0131m \u00fclkelerinden birinde yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir sonucuydu. Bu b\u00fcrokratik kast her ne kadar Ekim Devrimi\u2019nin yaratt\u0131\u011f\u0131 m\u00fclkiyet tipinin dolayl\u0131 bir sonucu olsa da, bu m\u00fclkiyet tipinin d\u00fcnya devrimiyle ba\u015fka \u00fclkelerde kurulmas\u0131na do\u011fas\u0131 gere\u011fi kar\u015f\u0131yd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, sosyalist devrim co\u011frafi olarak yay\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisinin Rusya\u2019da kazanm\u0131\u015f oldu\u011fu ayr\u0131cal\u0131klara bir son getirecekti. Tro\u00e7kist strateji SSCB\u2019yi var eden m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin korunarak, bu m\u00fclkiyet tipinin ulusal olarak izole edilmesinden do\u011fdu\u011fu i\u00e7in asl\u0131nda bu m\u00fclkiyet tipine d\u00fc\u015fman kesilen b\u00fcrokratik kast\u0131n devrilmesini hedefliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Burnham z\u0131tlar\u0131n bu kutupsal birli\u011fini kavramay\u0131 reddetti. Ona g\u00f6re gerici bir siyasal \u00fcstyap\u0131, yani b\u00fcrokrasi varsa, gerici bir altyap\u0131 da s\u00f6z konusuydu. Yani Burnham\u2019a g\u00f6re SSCB\u2019de savunulmas\u0131 gereken bir m\u00fclkiyet tipi ve planl\u0131 ekonomi kazan\u0131m\u0131 da yoktu. Onun diyalekti\u011fi reddedi\u015fiyle kar\u015f\u0131devrime savrulmas\u0131 aras\u0131nda kopmaz bir ba\u011f vard\u0131 ve bu ba\u011f Tro\u00e7ki taraf\u0131ndan g\u00f6sterildi.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla evet, felsef\u00ee y\u00f6ntemimizle politik-programatik pozisyonlar\u0131m\u0131z aras\u0131nda kopmaz bir ba\u011f mevcuttur. Bundan dolay\u0131 maddecili\u011fi ve diyalekti\u011fi iyi \u00f6\u011frenmek, Marksizm\u2019i hayata uygulaman\u0131n ilk \u015fartlar\u0131ndand\u0131r. \u015eimdi Marksizm\u2019i derinden etkilemi\u015f bir felsefe ekol\u00fcn\u00fc yak\u0131ndan incelemeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Alman idealizminin geli\u015fimi ve ele\u015ftirisi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\"\"
“Weimar’\u0131n M\u00fczler Avlusu”
Theobald Freiherr von Oer, 1860.
(Alman \u015fair Schiller, Weimar’da Tiefurt Kalesi’nin bah\u00e7elerinde kitap okuyor. \u0130zleyiciler aras\u0131nda en solda oturanlar, Wieland ve Herder. Goethe s\u00fctunlar\u0131n hemen \u00f6n\u00fcnde.)
<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Alman idealizmi ekol\u00fc s\u0131k\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fcmsenir, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de. T\u00fcrkiye\u2019deki devrimci \u00e7evreler Marksizm\u2019in \u00f6zellikle \u0130ngiliz ekonomi-politi\u011finde veya Frans\u0131z sosyolojisinde yatan k\u00f6kenleriyle yak\u0131ndan ilgilenirler ve bu da ister istemez Alman idealizmi okulunu g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131l\u0131r (bu bilin\u00e7li bir tercih olmayabilir elbette). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ulus Baker (1960-2007)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki felsefe \u00e7evrelerinden ise s\u00f6z etmeye dahi gerek yok; onlar\u0131n her \u015feyi ifade etmek isterken hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemeyen ve Frans\u0131z yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan devrald\u0131klar\u0131 i\u00e7i bo\u015f gevezelik, Alman idealizmine zaten korkuyla bakmaktad\u0131r. Burada hemen k\u0131sa bir \u00f6rnek vermek istiyorum. Ulus Baker\u2019in Spinoza \u00fczerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131s\u0131nda ge\u00e7en a\u015fa\u011f\u0131daki pasaj\u0131 inceleyelim:<\/p>\n\n\n\n

\u201cSpinoza o kadar \u2018g\u00fcnl\u00fck hayat\u2019 i\u00e7indedir ki, onu okuyup \u2018anlayamad\u0131m\u2019 demek insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ne kadar \u00f6rselendi\u011fini d\u0131\u015favuracak kadar b\u00fcy\u00fck bir felakettir. Bir Hegel\u2019i \u2018anlayamaman\u0131z\u2019 sizin i\u00e7in art\u0131 bir puan olabilir. Hi\u00e7 de\u011filse \u2018olumsuzun\u2019 y\u00fcceltildi\u011fi, nefret edilesi ve Nietzsche\u2019nin deyimiyle  adam\u0131 \u2018tarihin tekne kaz\u0131nt\u0131s\u0131\u2019 haline getiren bir duygudan kendinizi – bilmeden de olsa – kurtarm\u0131\u015f olursunuz.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Baker\u2019in Spinoza\u2019y\u0131 anlamayanlara sinirlenirken yapt\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n, asl\u0131nda kendisinin Hegel\u2019i ne kadar vahim bir \u015fekilde anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ister istemez if\u015fa etmi\u015f olmas\u0131na uzun uzad\u0131ya de\u011finmeyece\u011fiz. Ancak ele\u015ftirel T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden say\u0131lan Baker\u2019in Hegel\u2019in felsefesini \u201c\u2018olumsuzun\u2019 y\u00fcceltildi\u011fi, nefret edilesi\u201d bir sistem olarak okumas\u0131, T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n Hegel\u2019e \u201c\u00f6l\u00fc k\u00f6pek\u201d muamelesi yapmas\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Alman idealizmini k\u00fc\u00e7\u00fcmseyenler bu ekol\u00fcn, insanl\u0131k tarihinin en heybetli d\u00fc\u015f\u00fcnce ekollerinden biri oldu\u011funu bilmezler. E\u011fer bu ak\u0131m\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 teorik sonu\u00e7lar mevcut olmasayd\u0131, Marx ve Engels \u0130ngiliz ekonomi politi\u011fini ve Frans\u0131z sosyolojisini ele\u015ftirilerinde, \u00e7ok daha gerilerden ba\u015flamak durumunda kalacaklard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Marx daha 18 ya\u015f\u0131ndayken babas\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta, herkesin kendisini Hegelci sand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak kendisinin Fichteci oldu\u011funu yaz\u0131yordu. Fichte de, Hegel de asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck Alman filozofu Kant\u2019\u0131n takip\u00e7ileriydiler; onlar\u0131n felsefesinin temel hedefi Kant\u00e7\u0131 sistemin en b\u00fcy\u00fck eksikliklerini tamamlamak ve hatalar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmekti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Johann Gottlieb Fichte (1762-1814)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Fichte\u2019nin felsef\u00ee sistemi, belki de Hegel\u2019den sonra Marksizm\u2019i bir b\u00fct\u00fcn olarak etkileyen en kapsaml\u0131 ve geli\u015fkin ikinci d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemidir. Onun \u00f6nermeleri bir\u00e7ok noktada kapitalizme ele\u015ftirel bir metodolojinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Biz burada ilk olarak, onun me\u015fhur Wissenschaftslehre<\/em>\u2019sinde (Bilim Doktrini) ortaya koydu\u011fu sistemin anlat\u0131m\u0131yla ba\u015flayaca\u011f\u0131z. <\/p>\n\n\n\n

Fichte bu eserinde biliyor oldu\u011fumuzu nas\u0131l bilebilece\u011fimizi sorarak, yani bilincin kendisinin bilincinde olmas\u0131n\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131n neler oldu\u011funu sorarak sisteminin in\u015fas\u0131na ba\u015flar. Ona g\u00f6re biliyor oldu\u011fumu bilmemin \u00fc\u00e7 ilkesi mevcuttur: 1.) \u00d6zde\u015flik (Ben kendisini ortaya koyar), 2.) Kar\u015f\u0131tl\u0131k (Ben, Ben-Olmayan\u2019\u0131 ortaya koyar) ve 3.) Ben ile Ben-Olmayan\u2019\u0131n birli\u011fi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u00d6zde\u015flik.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Fichte\u2019de bilincin kendisi bir \u00f6zne de\u011fil, faaliyetin kendisidir. Bilincin ilk ad\u0131mdaki, yani \u00f6zde\u015flikteki faaliyeti mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. \u00d6zde\u015fli\u011fi kuran bu faaliyettir. Faaliyet kendisiyle olan \u00f6zde\u015fli\u011fini kurar, yani bu, bilincin kendisiyle kurdu\u011fu \u00f6zde\u015fliktir. Basit\u00e7e burada A = A\u2019d\u0131r. \u0130lk A d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendisidir, ikinci A ise d\u00fc\u015f\u00fcncenin bilincidir, d\u00fc\u015f\u00fcncenin yaratt\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7 durumudur. D\u00fc\u015f\u00fcncenin kendi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, kendi kendinin bilincinde olma mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr, saf faaliyettir. <\/p>\n\n\n\n

Ancak mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u011fer bir eylem olmazsa, deneyim alan\u0131ndaki bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe denk d\u00fc\u015fmez. Ancak \u00f6zg\u00fcr bir eylemde (tercihte) bulunarak, deneyim alan\u0131nda da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kurabilirim. Bu sebeple mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 bir diren\u00e7 alan\u0131 olu\u015ftururum. Bu diren\u00e7 Ben-Olmayan\u2019d\u0131r. Ben ile Ben-Olmayan\u2019\u0131n bir eylem olu\u015fturmas\u0131, mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 direncin \u015fart\u0131d\u0131r; ancak bu eylemle bir deneyim alan\u0131 kurabilirim ve ancak bu alan\u0131n kendisiyle, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fcmk\u00fcn olabilir. <\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylece Kant\u2019\u0131n kendinde \u015fey anlay\u0131\u015f\u0131, daha do\u011frusu onun kendinde \u015feyin bilinemeyece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki yarg\u0131s\u0131 a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur \u00e7\u00fcnk\u00fc Ben zaten ancak ve ancak Ben-Olmayan\u2019la etkile\u015fim halinde olarak kendini ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bilincimin kendinde \u015feyi bilemeyece\u011fi bir kenara, bilincim d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ortak bir eyleme girmeksizin, kendi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flayamaz. Bu noktada Fichte\u2019de teori ile prati\u011fin belirli bir birlikteli\u011fi vard\u0131r; bilincimin d\u0131\u015f d\u00fcnyada eyleme ge\u00e7mesi ve bunu nesnelerin, Ben haricindeki kendinde \u015feylerin kendisiyle yapmas\u0131 ama en \u00f6nemlisi de eyleme ge\u00e7erek kendini ger\u00e7ekle\u015ftirmesi, felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncede \u00f6nemli bir s\u0131\u00e7ramad\u0131r. Bilincin d\u0131\u015f d\u00fcnyayla olan ili\u015fkisini eylemin kendisi \u00fczerinden kurmak bir yeniliktir; devrimci bir yenilik \u00e7\u00fcnk\u00fc bilincime atfedilen rol asl\u0131nda burada, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi gerekti\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fichte’yi Alman ulusuna s\u00f6ylev verirken g\u00f6steren bir \u00e7izim.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Eyleme dair bu \u00f6zg\u00fcnl\u00fck Fichte\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geneline yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fichte\u2019de kendinde \u015fey yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc kendindelik, dahas\u0131 b\u00fct\u00fcn kendili\u011findenlikler asl\u0131nda kendisi i\u00e7in\u2019in yaln\u0131zca bir bi\u00e7imidir, tarz\u0131d\u0131r. Eylemin kendisinin zorunlulu\u011fu, kendili\u011findenli\u011fe olanak tan\u0131maz. Kendinde olan \u015fey, kendi olumsuzlanmas\u0131n\u0131 kendinde zaten temsil etmektedir, dolay\u0131s\u0131yla kendisi i\u00e7in olman\u0131n sadece farkl\u0131 bir formudur (Lenin ile Gramsci\u2019de nas\u0131l asla saf bir kendili\u011findenli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m).<\/p>\n\n\n\n

Eylem olarak bilincin, kendini \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 deneyim alan\u0131nda alg\u0131layabilmesinin \u015fart\u0131, iradedir. Ancak irade ile bilin\u00e7, kendisini kendisine temsil edebilir. Dolay\u0131s\u0131yla Ben, ancak bir \u015feye y\u00f6nelerek, ampirik d\u00fcnyadaki bilincini temsil edebilir. Bu y\u00f6nelmeyi irade ger\u00e7ekle\u015ftirir. Fichte\u2019de irade bir \u00f6zg\u00fcr nedenselli\u011fe sahiptir. Bu \u00f6zg\u00fcr nedensellik hem iradenin, hem de temsilin (d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki nesnenin) etkile\u015fimlerinin, faaliyetlerinin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak geli\u015fmesini sa\u011flar. O halde \u015f\u00f6yle diyebiliriz: Bilincimin d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki nesnelerle etkile\u015fimde bulunarak eyleme ge\u00e7mesi benim i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr eylemin \u015fart\u0131d\u0131r. Bilincim d\u0131\u015f d\u00fcnyaya, Ben-Olmayan\u2019a bir kere dokundu\u011funda, ona bir kere temas etti\u011finde, kendisini bir \u015fekilde temsil etmelidir ve bunu da ancak iradeyle yapabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc irade, bilincimin ampirik d\u00fcnyada y\u00f6nelece\u011fi toplam\u0131 se\u00e7er, bilincimin temas edece\u011fi nesneyi belirler. Bu nesne, yani temsil bilincimle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ili\u015fki i\u00e7indedir, yani ikisi de birbirlerinden yola \u00e7\u0131karak kendileri olurlar ve bunu da \u00f6zg\u00fcr nedensellik sa\u011flar. Neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi iki taraf i\u00e7in de kurulur. \u0130\u015fte bu \u015fekilde Fichte\u2019ye g\u00f6re d\u00fcnyay\u0131, \u00f6zg\u00fcr bir \u015fekilde kendimize temsil ederiz. Y\u00f6neldi\u011fim nesneyi zaten bilincimde temsil etmi\u015f olmam gerekir ki ona y\u00f6nelebileyim. Fichte\u2019nin anlay\u0131\u015f\u0131nda kapal\u0131 kutu yoktur; bir \u015feyin bilincinde isem onu kendimde temsil etmi\u015fimdir ve onu bilebilirim. Bildi\u011fim d\u00fcnyay\u0131 kuran kendimin temsili bile yine kendimdedir. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyay\u0131 bilmekle kalmam, kendimi de bilirim. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bu a\u015fama Fichte\u2019ye g\u00f6re otonom olman\u0131n kendisidir. Otonom oldu\u011fumda kendimin bilincinde olurum, kendimi kendime temsil edebilirim ve bunun anlam\u0131 da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ak\u0131l sahibi olmakt\u0131r. Otonom olmak, \u00f6zg\u00fcr olmak, ak\u0131l sahibi olmak: Fichte\u2019de bunlar e\u015fanlaml\u0131d\u0131r. Fichte\u2019de Ben, eyleme ge\u00e7erek kendini kendisine temsil edebildi\u011fi i\u00e7in ve Ben-Olmayanla etkile\u015fim ve birlik halinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flayarak d\u00fcnyay\u0131 kendisine temsil edebildi\u011fi i\u00e7in, kendi yasas\u0131n\u0131 kendisine, kendisi koyar ve ancak kendi yasas\u0131n\u0131 kendisine koyan, kendini kendisinde temsil edebilir. Ancak bu durumda \u00f6zg\u00fcr olunabilir, ak\u0131l sahibi olunabilir.<\/p>\n\n\n\n

Fichte\u2019nin felsefesi s\u0131k\u0131 bi\u00e7imde eyleme ge\u00e7en Ben\u2019le ilgilidir. Marx\u2019ta \u00f6znenin, zaten ba\u015flam\u0131\u015f olup bir spiral \u015feklinde devam eden prati\u011fin bizzat kendisi olmas\u0131, onun me\u015fhur 11. tezi Fichte\u2019nin eyleme ge\u00e7erek d\u00fcnyay\u0131 ve d\u00fcnyadaki kendisini ve otonom olarak kendisini bilebilen Ben\u2019le yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. D\u00fcnyay\u0131 yaln\u0131zca yorumlamakla kalamayacak olan, onu ayn\u0131 zamanda de\u011fi\u015ftirmek durumunda olan proletaryan\u0131n bu devrimci potansiyelinin Marksist ke\u015ffi, Fichteci Ben\u2019in teorik mevzilerine \u015f\u00fckran bor\u00e7ludur. <\/p>\n\n\n\n

Fichte\u2019nin gen\u00e7lik metinlerinden biri olan Frans\u0131z Devrimi \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em>, yine bize \u00f6nemli teorik mevziler kazand\u0131r\u0131r. Bu eserinde Fichte devlet ile kilisenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ge\u00e7ici oldu\u011funu, onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131zca belirli bir d\u00f6nem i\u00e7in zorunlu oldu\u011funu aktar\u0131r. Ak\u0131l bir kere in\u015fa edildi\u011finde, devlet ile kilisenin varl\u0131\u011f\u0131na sebebiyet veren zorunluluk da ortadan kalkar, dolay\u0131s\u0131yla devlet ile kilise de ortadan kalkar. 1793\u2019te kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eserinde Fichte, Frans\u0131z Devrimi\u2019nin bilincin \u00f6zg\u00fcr kullan\u0131m\u0131n\u0131n bir sonucu oldu\u011funu yazar – ki bu, Hegel\u2019in Frans\u0131z Devrimi\u2019ne kar\u015f\u0131 tutumundan bir hayli farkl\u0131d\u0131r. Devlet de kilise de, ak\u0131ll\u0131l\u0131kta, ussall\u0131kta, rasyonalitede kendi kendini likidite edecektir. <\/p>\n\n\n\n

Fichte\u2019yi burada sonland\u0131r\u0131p, \u015fimdi Hegel\u2019in sistemine g\u00f6z atal\u0131m. Hegel diyalekti\u011fi veya sistemi dendi\u011finde, derhal olmak \u00fczere akla tez-antitez-sentez \u00fc\u00e7lemesi gelir. Bu \u00fc\u00e7l\u00fc Hegel\u2019in kullanmay\u0131 tercih etti\u011fi kelimeler de\u011fildi ve bunlar\u0131 hi\u00e7bir zaman kullanmad\u0131. Dahas\u0131 bu, faydal\u0131 olabilecek olsa da Hegelci felsef\u00ee y\u00f6ntemin bir basitle\u015ftirilmesidir ancak yine de kullan\u0131lmas\u0131 – i\u011freti duracak \u015fekilde abartmad\u0131k\u00e7a – yanl\u0131\u015f de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Hegel\u2019in sistemi momentler (u\u011fraklar) \u00fczerine kuruludur; Tinin Fenomenolojisi<\/em> kitab\u0131nda her momentin, di\u011ferlerini bir anlamda i\u00e7erdi\u011fini yazar. Momentler kendinden \u00f6ncekini hem kapsar, hem de bir \u00fcst u\u011fra\u011f\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131r. Bir momentten di\u011ferine ge\u00e7ildi\u011finde, \u00f6nceki a\u015fama mevcut olanda i\u00e7erilir. Bu i\u00e7erilmeye diyalektik sentez diyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Hegel\u2019in B\u00fcy\u00fck Mant\u0131k<\/em>\u2019\u0131ndaki momentler \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

  • Varl\u0131k<\/li>
  • Esans (nitelik, olu\u015f ve \u00f6z anlamlar\u0131n\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir kelime)<\/li>
  • Konsept (bunu T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye nosyon olarak \u00e7eviriyorlar ancak Kavram denmesinde bir sak\u0131nca yok)<\/li><\/ul>\n\n\n\n

    Son eseri olan Hukuk Felsefesinin \u0130lkeleri<\/em>\u2019ndeki u\u011fraklar ise a\u015fa\u011f\u0131daki gibi:<\/p>\n\n\n\n

    • Soyut hukuk<\/li>
    • Ahlakl\u0131l\u0131k<\/li>
    • Etik ya\u015fam (Sittlichkeit<\/em>)<\/li><\/ul>\n\n\n\n

      Etik ya\u015fam da kendi i\u00e7inde \u00fc\u00e7 momente ayr\u0131l\u0131r: <\/p>\n\n\n\n

      I.) Aile<\/p>\n\n\n\n

      II.) Burjuva sivil toplum (bunu T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirirken \u201cburjuva\u201d kelimesini at\u0131yorlar, halbuki Hegel\u2019in kulland\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle b\u00fcrgerliche Gesellschaft<\/em> kesinlikle burjuva sivil toplum demektir zira b\u00fcrgerliche<\/em> burjuva demektir.)<\/p>\n\n\n\n

      III.) Devlet. <\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Hegel\u2019de ilk iki moment daima \u00e7eli\u015fki i\u00e7indedir, belli bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n, yani kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7indedir. \u0130lk terim daima \u201cdolays\u0131z\u201d oland\u0131r ve onun olumsuzlanarak dolay\u0131ma sokulmas\u0131 gerekir. \u0130lk moment sonsuz ve s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla o daima – Fichte\u2019ye benzer bir \u015fekilde – \u201cmutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr\u201d. Ancak Hegel Fichte\u2019yi, sadece \u00f6znellikte kalmakla, ilk momentte kalmakla su\u00e7lar. Hegel\u2019e g\u00f6re ilk momentin s\u0131n\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, sonsuzlu\u011fu negatif bir anlam ta\u015f\u0131r, o s\u0131n\u0131rlanmal\u0131 ve sonlu bir hale getirilmelidir \u00e7\u00fcnk\u00fc mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmamas\u0131n\u0131n, sonlulanmamas\u0131n\u0131n anlam\u0131, Hegel a\u00e7\u0131s\u0131ndan ter\u00f6rd\u00fcr (Hobbes\u2019cu do\u011fal durumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, Hegel bundan etkilenmi\u015ftir). E\u011fer \u201cVarl\u0131k\u201d momentinde kal\u0131rsak, varl\u0131\u011fa, \u00f6znellik momenti olarak hi\u00e7bir \u201cy\u00fcklem\u201d atfetmemi\u015f oluruz. \u00d6zneye y\u00fcklem atfederek onu s\u0131n\u0131rland\u0131rmam\u0131z gerekir. Varl\u0131k ile Soyut Hukuk momentlerinde limit (y\u00fcklem) yoktur. Limiti onlara atfederek, limitin diyalektik bir fonksiyonu olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar\u0131z. Limitin diyalektik fonksiyonu kuruculuktur. <\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Bir ulus veya tekil bir bilin\u00e7, kendisini kendisine temsil edemez, dolay\u0131s\u0131yla yaln\u0131zca kendisiyle kendisini bilemez. Onun kendini bilmesi, kendinin bilincinde olmas\u0131 daima bir kendisi olmayan\u0131 gerektirir. B\u00f6ylece olumsuzluk hem farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n, hem de \u00f6zde\u015fli\u011fin kurulmas\u0131 i\u00e7in temel gere\u00e7tir. Bu nedenle mutlak \u00f6zg\u00fcrl\u00fck Hegel\u2019de dolays\u0131z bilince tekab\u00fcl eder, bu bir hi\u00e7liktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131r\u0131 yoktur ve y\u00fcklemsizdir, eylemsizdir. S\u0131n\u0131r\u0131 olmayan sonsuzdur, yani hi\u00e7liktir. <\/p>\n\n\n\n

      Pekiyi dolays\u0131zl\u0131ktan nas\u0131l \u00e7\u0131k\u0131yoruz, dolay\u0131m\u0131 nas\u0131l kuruyoruz? Dolay\u0131m, etkile\u015fime ge\u00e7me s\u00fcrecidir. A ve B iki bilin\u00e7 diyelim. B\u2019de A\u2019ya dair bir temsil var, A\u2019da da B\u2019ye dair bir temsil var. A, kendisini kendisine temsil edebilmek ve kendisiyle \u00f6zde\u015fli\u011fini kurabilmek i\u00e7in B\u2019deki kendisine dair temsili ortadan kald\u0131rmak ister. B de ayn\u0131 \u015fekilde hareket eder. Her biri, A da B de, kendisiyle kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7eren, kendisinin di\u011fer varl\u0131ktaki pozisyonunu yok etmeye y\u00f6neliyor. Her biri ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in bir \u00d6teki-Varl\u0131k. Ancak kendisi, ba\u015fka bilin\u00e7teki temsilini yok etmeye y\u00f6neldi\u011finde, kendisiyle \u00f6zde\u015flik kurulabiliyor. Bir \u015feyin kendisiyle olan \u00f6zde\u015fli\u011fini kurabilmek, onun farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7ermek zorunda. Ancak Varl\u0131k ve onun \u00d6teki\u2019sinin varl\u0131\u011f\u0131 durumunda, ancak bilincin kendi olumsuzlanmas\u0131yla y\u00fczle\u015fmesi durumunda kendinin bilincinde olma kurulabiliyor. B\u00f6ylelikle \u201ctekillik\u201d kuruluyor. Tekillik ancak ben, \u201cbenim\u201d diyebilmek i\u00e7in \u201cben olmayan\u0131\u201d tan\u0131d\u0131\u011f\u0131nda kurulabiliyor. <\/p>\n\n\n\n

      A\u2019n\u0131n A ile olan \u00f6zde\u015fli\u011fi kuruldu\u011funda; yani A, A olmayan de\u011fildir diyebildi\u011fimde, evrensel olan y\u00fcklemleri ay\u0131rt edebiliyorum. A da B de X y\u00fcklemini ger\u00e7ekle\u015ftiriyor olabilir. X\u2019i tan\u0131mam\u0131m \u015fart\u0131, A ile B\u2019nin birbirlerinde sahip olduklar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 kendi temsillerine kar\u015f\u0131 kendilerini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015farak kendileriyle olan \u00f6zde\u015fliklerini kurmalar\u0131nda. <\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Efendi-k\u00f6le diyalekti\u011fi olarak bilinen, ancak do\u011frusu efendi-tebaa diyalekti\u011fi olan me\u015fhur Hegelci \u00f6\u011fretinin teorik zemini budur. Efendi-tebaa diyalekti\u011fi, bilincin kendi ba\u015fkas\u0131ndaki temsilini ortadan kald\u0131rmas\u0131n\u0131n, ortadan kald\u0131rmak istemesinin ilk \u00f6rneklerindendir. Efendinin ve tebaan\u0131n bilin\u00e7leri birbirlerine ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Her ikisi de kendilerinin, kendi \u00f6tekilerindeki temsilini yok etmek ister, yani her ikisi de birbirini \u00f6ld\u00fcrmek ister. Bilincin kendi ba\u015fkas\u0131na dair ilk arzusu, onun hayat\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya dair arzudur. \u00d6znele\u015fmenin yolu buradan ge\u00e7iyor. Dolay\u0131s\u0131yla olumsuzlama eylemi, her iki bilincin de di\u011ferini ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 bir ara\u00e7. Efendi de tebaa da, ancak rakip olduklar\u0131nda \u00f6znellik kazanabiliyorlar. Tebaan\u0131n, efendideki kendi temsilini olumsuzlamak zorunda olmas\u0131n\u0131n anlam\u0131, asl\u0131nda tebaan\u0131n kendisini bir efendi olarak olumlamak zorunda olmas\u0131 demek. B\u00f6ylece iki bilincin kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, m\u00fclk sahibi ile m\u00fclks\u00fcz\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na d\u00f6n\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n

      Efendi-tebaa diyalekti\u011fi Hegel\u2019in en tan\u0131nan kuram\u0131 olabilir. \u015eimdi bunu akl\u0131m\u0131zda tutarak devam edelim; Hegel son kitab\u0131 Hukuk Felsefesinin \u0130lkeleri<\/em>\u2019nde, az \u00f6nce bahsetti\u011fimiz \u00fczere, \u00fc\u00e7 moment belirler: Soyut hukuk, ahlakl\u0131l\u0131k, etik ya\u015fam. Etik ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde de \u00fc\u00e7 moment var dedik: Aile, burjuva sivil toplum ve devlet. Buras\u0131 \u00f6nemli \u00e7\u00fcnk\u00fc Hegel b\u00fct\u00fcn bu momentlere birer tane toplumsal s\u0131n\u0131f atayacak. Hegel\u2019e g\u00f6re \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebiliriz: \u00d6z olan s\u0131n\u0131f, yani tar\u0131m. Bu, aile momentindedir. Bi\u00e7imsel olan s\u0131n\u0131f, yani ticaret. Bu, burjuva sivil toplum momentindedir. Evrensel olan s\u0131n\u0131f, yani b\u00fcrokrasi. Bu, devlet momentindedir. <\/p>\n\n\n\n

      Marx\u2019\u0131n ele\u015ftirisi buradan ba\u015flar, biz de buradan ba\u015flayal\u0131m. Marx elbette b\u00fcrokrasinin bir s\u0131n\u0131f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor (hatta kendi deyi\u015fiyle b\u00fcrokrasi \u201cdevletin Cizvitleridir\u201d \u00e7\u00fcnk\u00fc devlet i\u00e7inde devlettir). Hegel burjuva sivil toplum i\u00e7in bir \u201cihtiya\u00e7lar sistemi\u201d der. Marx bunu ele\u015ftirir ve ihtiya\u00e7lar\u0131n do\u011fal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcretildi\u011fini s\u00f6yler. Marx, Hegel\u2019in hukuk sisteminin, yani kurdu\u011fu bu momentler ile momentler aras\u0131 ge\u00e7i\u015fin, burjuva toplumun \u00e7eli\u015fkilerini maskeledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Marx \u015f\u00f6yle diyor: \u201cHegel\u2019de \u015feylerin mant\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, mant\u0131\u011f\u0131n \u015feyleri vard\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

      \u015eimdi gen\u00e7 Marx\u2019\u0131n eserlerine bir g\u00f6z atal\u0131m. \u015e\u00f6yle bir s\u0131ra izliyor:<\/p>\n\n\n\n

      • Yahudi Sorunu<\/em> (1843), Bruno Bauer ele\u015ftirisi.<\/li>
      • 1844 El Yazmalar\u0131<\/em>, burjuva toplum ele\u015ftirisi.<\/li>
      • Feuerbach \u00dczerine Tezler<\/em> (1845), Feuerbach ele\u015ftirisi.<\/li>
      • Felsefenin Sefaleti <\/em>(1847), Proudhon ele\u015ftirisi.<\/li><\/ul>\n\n\n\n

        Bunlara bak\u0131nca \u015funu g\u00f6r\u00fcyoruz: Bauer, Feuerbach ve Proudhon ele\u015ftirileri asl\u0131nda Hegel ele\u015ftirisi ve Hegel ele\u015ftirisi de asl\u0131nda, kapitalizm ele\u015ftirisi. Marx \u00f6ncelikle idealizmin yaln\u0131zca bilin\u00e7ten yola \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ekli\u011fi yaln\u0131zca bilincin bir sonucu olarak g\u00f6rmesini ele\u015ftirir. Ayn\u0131 \u015fekilde geleneksel materyalizmi de, bilincin maddi d\u00fcnyaya m\u00fcdahil oldu\u011fu durumlar\u0131 g\u00f6rmemekle ele\u015ftirir. Marx teori ile prati\u011fin birlikteli\u011fini, bu iki ele\u015ftirisi \u00fczerine kurar. Bu bak\u0131mdan Marx\u2019\u0131n Hegel\u2019e dair temel ele\u015ftirilerinden biri Hegel\u2019in dini, hukuku ve devleti insana i\u00e7kinmi\u015f gibi ele almas\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

        \"\"
        Kutsal Aile’nin Almanca bask\u0131s\u0131.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

        Marx bu y\u00f6ntemin, yani olgulara maddeci de\u011fil, zihin temelli yakla\u015f\u0131m\u0131n Proudhon\u2019da da belirli bir dereceye dek s\u00f6z konusu oldu\u011funu s\u00f6yler. Proudhon, Marx\u2019a g\u00f6re, ekonomik olanla ahlaki olan\u0131 birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Ekonomik bir konuyu, sanki ahlaka dair bir konuymu\u015f gibi ele al\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

        Proudhon M\u00fclkiyet Nedir?<\/em> kitab\u0131nda insanl\u0131k tarihinde \u00fc\u00e7 \u00f6nyarg\u0131 oldu\u011fu s\u00f6yl\u00fcyor: 1.) \u0130nsan\u0131n insan \u00fczerindeki egemenli\u011fi zorunludur \u00f6nyarg\u0131s\u0131, 2.) insanlar aras\u0131 e\u015fitsizlik do\u011fald\u0131r \u00f6nyarg\u0131s\u0131 ve 3.) \u00f6zel m\u00fclkiyet bir do\u011fal hakt\u0131r \u00f6nyarg\u0131s\u0131. Marx\u2019\u0131n ele\u015ftirisi, Proudhon\u2019un m\u00fcbadelenin bir tarihi olmas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden atl\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Kapitalizm belirli bir tarihsel s\u00fcrecin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut \u00fcretim bi\u00e7imi ve m\u00fclkiyet tipi, belirli bir iktisat tarihinin sonucudur. Dolay\u0131s\u0131yla ekonominin de bir tarihi vard\u0131r ve bu \u00f6nyarg\u0131lar, insanlar\u0131n zihninde Proudhon\u2019un iddias\u0131n\u0131n aksine ideolojik olarak olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r, bu iktisat tarihinin sonucunda olu\u015fmu\u015ftur. Marx der ki \u00fcretim belirli bir eme\u011fi gerektirir, emek belirli bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc gerektirir, i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc belirli bir m\u00fcbadele tarz\u0131n\u0131 gerektirir, bu m\u00fcbadele tarz\u0131 da m\u00fcbadele de\u011ferini gerektirir. Proudhon bir mal\u0131n m\u00fcbadele de\u011feriyle, bir mal\u0131n niceli\u011fini, miktar\u0131n\u0131 birbirlerine e\u015fitler. Neden b\u00f6yle yapar? Marx g\u00fczel a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u00c7\u00fcnk\u00fc Proudhon\u2019da m\u00fclkiyet bir \u201c\u015fey\u201ddir, halbuki der Marx, m\u00fclkiyet bir \u201c\u015fey\u201d de\u011fildir, s\u00fcre\u00e7tir. Burada Hegel ele\u015ftirisini hat\u0131rlayal\u0131m Marx\u2019\u0131n: \u201c\u015eeylerin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, mant\u0131\u011f\u0131n \u015feylerinine dairdir.\u201d Dolay\u0131s\u0131yla Proudhon m\u00fclkiyetin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayamam\u0131\u015ft\u0131r; mant\u0131\u011f\u0131n bir \u015feyi olarak, mant\u0131\u011f\u0131n soyut bir kategorisi olarak m\u00fclkiyet kavram\u0131n\u0131 ele\u015ftirmi\u015ftir, m\u00fclkiyetin kendisini de\u011fil. O y\u00fczden Proudhon m\u00fclkiyeti de\u011fil, m\u00fclkiyet kavram\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r ama m\u00fclkiyet ili\u015fkileri hala her yerde mevcuttur (ne dedi\u011fimizi hat\u0131rlayal\u0131m: Marx\u2019\u0131n Bauer, Feuerbach ve Proudhon ele\u015ftirileri Hegel ele\u015ftirileri ve Hegel ele\u015ftirileri de kapitalizm ele\u015ftirisidir). <\/p>\n\n\n\n

        Bu ele\u015ftirinin bir benzeri Bauer\u2019e d\u00f6n\u00fck olarak da yap\u0131l\u0131r. Bauer dini ortadan kald\u0131rmak ister ama tek yapt\u0131\u011f\u0131 din kavram\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak ve dine sebep olan toplumsal ili\u015fkilere hi\u00e7 dokunmamakt\u0131r. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc dinin de bir tarihsel s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rmez. Bu tarihsel ili\u015fkileri \u015fekillendiren toplumsal ko\u015fullara dokunmaks\u0131z\u0131n, Bauer dini, Proudhon da m\u00fclkiyeti ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve ba\u015far\u0131l\u0131 olamazlar (onlar bunlar\u0131n kavramlar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yeterli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr \u00e7\u00fcnk\u00fc Hegelci \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Terim, yani sentez momenti asl\u0131nda kavram ile kavram\u0131n atfedildi\u011fi nesnenin, bilen ile bilinenin, bilin\u00e7 ile d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n, bilgi ile bilginin konusu olan nesnenin bir, ayn\u0131 ve tek oldu\u011fu momenttir; bu momentte Kavram ile Kavram\u2019\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z fenomenler aras\u0131ndaki kategorik fark ortadan kalkar, bir b\u00fct\u00fcn olur). Halbuki \u015feyleri kendi isimleriyle \u00e7a\u011f\u0131rmak gerekir ama bu felsef\u00ee-politik-ekonomik kavramlar\u0131n soyutlamalar oldu\u011fu, kategorilerin asl\u0131nda ger\u00e7e\u011fi temsil eden kurgular oldu\u011fu unutulur. Dolay\u0131s\u0131yla kavramlara, onlara Hegelci \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Terim gibi davranarak yakla\u015famay\u0131z; kavram\u0131 yaratan hala, kavram\u0131n temsiline soyundu\u011fu ve soyutlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 maddi ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn kendisidir ve bu ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fc tarihseldir. <\/p>\n\n\n\n

        \"\"
        Marx’\u0131n elyazmalar\u0131. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

        Hegel\u2019in kavram ile d\u0131\u015f d\u00fcnya birlikteli\u011finin i\u00e7erilerek a\u015f\u0131lan ele\u015ftirisi, Marx\u2019\u0131n felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin temelini olu\u015fturur. Kavram olanla maddi olan\u0131n bir e\u015fg\u00fcd\u00fcm sergilemesi gerekti\u011fi noktas\u0131nda Hegel\u2019e kat\u0131l\u0131r ancak maddi olan\u0131n kavramsal olan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesiyle d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frat\u0131labilece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki Bauerci, Proudhoncu, idealist yakla\u015f\u0131ma so\u011fuktur. Bu ele\u015ftiri Marx\u2019\u0131 \u015fu sonuca g\u00f6t\u00fcr\u00fcr: Kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi, kendinden \u00f6nceki \u00fcretim bi\u00e7imlerinin, kavram olarak daha \u00fcst d\u00fczeydeki zorunlu bir ba\u015flang\u0131c\u0131 de\u011fil, maddi s\u00fcre\u00e7 olarak m\u00fcmk\u00fcn bir sonucudur. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zel m\u00fclkiyet de bir sonu\u00e7tur, din de bir sonu\u00e7tur ancak sonu\u00e7lar\u0131n ilga edilmesiyle, nedenler ortadan kalkmaz. <\/p>\n\n\n\n

        Marx\u2019\u0131n kom\u00fcnizmi, uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n, \u00e7eli\u015fkilerin, farkl\u0131l\u0131klar\u0131n kavram de\u011fil, madde d\u00fczeyinde, tarihsel olarak a\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn burada buna e\u011filemeyece\u011fiz ancak mesela Marx yabanc\u0131la\u015fma dedi\u011fimiz bir s\u00fcre\u00e7 g\u00f6zlemler. \u0130\u015f\u00e7iler \u00fcrettik\u00e7e, kendilerini de\u011fillerler, kendilerini olumsuzlarlar; i\u015f\u00e7i kapitalist i\u00e7in \u00fcrettik\u00e7e, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcketir, insal\u0131\u011f\u0131n\u0131n insan\u00ee taraflar\u0131 t\u00f6rp\u00fclenir. \u0130\u015f\u00e7i hem \u00fcr\u00fcn\u00fcne yabanc\u0131la\u015f\u0131r, hem \u00fcretim eyleminin kendisine yabanc\u0131la\u015f\u0131r, hem de insan olman\u0131n kendisine, yani do\u011faya yabanc\u0131la\u015f\u0131r. Kom\u00fcnizmde insan kendisiyle olan \u00f6zde\u015fli\u011fini yeniden kurar, yani yabanc\u0131la\u015fmayla ortaya \u00e7\u0131kan fark\u0131 ve \u00e7eli\u015fkiyi ortadan kald\u0131r\u0131r. Do\u011fa insan\u00eele\u015fir, insan do\u011falla\u015f\u0131r. \u0130nsan bir nesne olmaktan \u00e7\u0131kar, bir meta olmaktan \u00e7\u0131kar. \u0130nsan kendini art\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, insan olmas\u0131 \u00fczerinden temsil eder. \u0130nsan, zaten oldu\u011fu \u015feye geri d\u00f6ner, kendi kendisiyle \u00f6zde\u015flik kurar. Kom\u00fcnizm budur; \u00f6znenin nesnellik kazanmas\u0131, nesnenin \u00f6znellik kazanmas\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        A\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131zla, \u0130\u015f\u00e7i Demokrasisi Partisi\u2019nin e\u011fitim seminerleri kapsam\u0131nda \u201cMarksizm\u2019in Do\u011fu\u015fu ve Marksist Felsefe\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda 28 Mart\u2019ta yap\u0131lan sunumun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131yoruz. Sunumun ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne buradan, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise buradan ula\u015fabilirsiniz. Marksist felsefeye dair mitler Marksist felsefeye dair en yayg\u0131n mit, Marksist bir felsefe olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu iddian\u0131n sahipleri \u00f6zellikle Sartre, Althusser gibi […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1556,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[706],"tags":[882,870,871,877,881,880,883,878,869,879,874,872,873],"class_list":["post-1538","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felsefe","tag-alman-idealizmi","tag-diyalektik","tag-diyalektik-materyalizm","tag-felsefe","tag-fichte","tag-hegel","tag-idealizm","tag-maddecilik","tag-marksist-felsefe","tag-marksizm","tag-marksizmin-dogusu","tag-materyalizm","tag-tarihsel-materyalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1538"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2234,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1538\/revisions\/2234"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}