Kapitalizmin emperyalist a\u015famas\u0131na ge\u00e7i\u015f, Tro\u00e7ki\u2019nin deyimiyle \u201cyo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ekonomi\u201d anlam\u0131na gelen politik d\u00fczlemde de bir dizi s\u0131n\u0131fsal k\u0131r\u0131lma ve ittifak\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131ld\u0131. Bunlardan en \u00e7arp\u0131c\u0131 olan\u0131 ise ku\u015fkusuz \u0130kinci Enternasyonal\u2019deki ihanet ve arkas\u0131ndan gelen b\u00f6l\u00fcnmeler. Bu yaz\u0131n\u0131n temel tezi; Alman Sosyal Demokrat Partisi\u2019nin 1914\u2019te Alman burjuvazisi i\u00e7in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015flevin s\u0131n\u0131fsal temelde bir s\u00fcreklilik arz ederek Stalinist b\u00fcrokrasi taraf\u0131ndan yerine getirildi\u011fidir. Yani, devrimler ve kar\u015f\u0131devrimler \u00e7a\u011f\u0131nda Stalinist b\u00fcrokrasinin, bir proleter devrim ve kar\u015f\u0131devrim a\u015famas\u0131ndan ge\u00e7erek ve bunun do\u011furdu\u011fu \u00e7eli\u015fik sonu\u00e7lar\u0131 da i\u00e7ererek, burjuvazinin soldan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 saflar\u0131na n\u00fcfuz etmesinin bir arac\u0131 haline gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Esasen, Tro\u00e7ki ile Stalin, Tro\u00e7kizm ile Stalinizm aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u00f6z\u00fc de burada yatmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci Enternasyonal\u2019in da\u011f\u0131lma d\u00f6neminde Bol\u015fevik hizbin g\u00f6sterdi\u011fi \u201cdiren\u00e7\u201d ve devrimci at\u0131l\u0131m, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in muazzam prestiji \u00fczerinde y\u00fckselecek kar\u015f\u0131devrimin zaferini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde Sol Muhalefet ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal\u2019in y\u00fcklendi\u011fi g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131racakt\u0131. Bu durum, ba\u015fta Tro\u00e7ki olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00f6nc\u00fc kadronun Stalinist kar\u015f\u0131devrimin iftira ve sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kalmas\u0131n\u0131n da ba\u015fl\u0131ca sebebidir. \u00d6zetle, bu yaz\u0131 sosyal demokrasi ile Stalinizm ve Bol\u015fevizm ile D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal gelene\u011fi aras\u0131ndaki organik ba\u011f\u0131 ele almaktad\u0131r. Hemen belirtelim, bu \u00e7apta ve derinlikte bir konuyu birka\u00e7 sayfada \u00f6zetlemenin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc yaz\u0131y\u0131 haz\u0131rlarken, \u201ck\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131na\u201d vurgu yapmakla yetinmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Buna ba\u011fl\u0131 olarak, bu yaz\u0131da bahsedilmeyen ya da h\u0131zl\u0131ca ge\u00e7ilen \u015fu ya da bu olay veya olgu da derinlemesine bir analizi hak etmektedir. <\/p>\n\n\n\n
Alman Bonapartizmi ve Sosyal Demokrasinin Y\u00fckseli\u015fi <\/strong><\/p>\n\n\n\n Almanya 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda sadece k\u0131ta Avrupas\u0131\u2019nda de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde emperyal bir g\u00fc\u00e7 olarak tarih sahnesine \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131. 1913’te 22.5 milyon mark seviyesine ula\u015fan d\u0131\u015f ticaret hacmi Fransa\u2019n\u0131n iki kat\u0131na ve Britanya\u2019n\u0131n %85\u2019ine denk d\u00fc\u015f\u00fcyordu. T\u00fcm d\u00fcnyada ticari ba\u011flant\u0131lar\u0131 mevcuttu ve i\u00e7 pazarda \u00fcr\u00fcn arz\u0131 talebin \u00e7ok \u00fczerinde seyretmekteydi.(1)<\/strong> 1914\u2019\u00fcn arifesinde elektrikli alet ve makinelerin \u00fcretiminde Avrupa lideriydi ve bu alanda yaln\u0131zca ABD ile k\u0131yaslanabilecek bir d\u00fczeyi tutturmu\u015ftu. Ayn\u0131 d\u00f6nemde 190 milyon tonluk k\u00f6m\u00fcr \u00fcretimiyle d\u00fcnya ikincisiyken ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaktan \u00e7ok uzak bir seviyede dahi olsa 27 milyon tonluk demir \u00fcretimiyle Avrupa lideriydi.(2)<\/strong> Fakat, Almanya\u2019n\u0131n ekonomik d\u00fczlemde yakalad\u0131\u011f\u0131 bu ivme 19. y\u00fczy\u0131l Avrupas\u0131\u2019n\u0131n siyasal sorunlar\u0131yla yo\u011frulmu\u015ftu. Zenginle\u015fmekte olan Berlin burjuvazisi beraberinde toplumdaki nicel ve nitel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 iyice belirginle\u015fen Alman proletaryas\u0131n\u0131 da tarih sahnesine \u00e7\u0131kart\u0131yordu. Bu sebeple Prusyal\u0131 junkerler ile Berlin burjuvazisi aras\u0131ndaki ekonomik ve politik \u00e7eli\u015fkiler \u00f6rne\u011fin Fransa\u2019da devrimlerle ba\u011f\u0131tlanm\u0131\u015fken, Almanya\u2019da burjuvazi y\u00fckselmekte olan \u201cproleter tehdide\u201d kar\u015f\u0131 siyasal iktidar\u0131 Prusyal\u0131 junkerlerin \u00e7izmelerine terk etmek durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131. \u201cDemir \u015eans\u00f6lye\u201d Bismarck\u2019\u0131n \u201ckan ve demir\u201d politikas\u0131 \u201cAlmanya\u2019n\u0131n siyasal birli\u011fi\u201d sorunundan proletaryan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015fecekleri de i\u015faretliyordu. <\/p>\n\n\n\n Ekonomik olarak g\u00fc\u00e7 kaybetmekte olan feodal toprak sahibi soylular ve y\u00fckselmekte olan burjuvazi aras\u0131ndaki bu ittifak, Almanya\u2019n\u0131n karma\u015f\u0131k siyasal sisteminde de kendini g\u00f6steriyordu. \u00dcniter bir devlet olmayan Reich, 25 ayr\u0131 devletten olu\u015fan bir federasyondu. Her devletin kendine ait bir se\u00e7im sistemi vard\u0131. Rejim esasen, Prusya\u2019n\u0131n Reich h\u00fck\u00fcmetindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla karakterize oluyordu. Prusya Kral\u0131 imparator, ba\u015fbakan\u0131 ise \u015fans\u00f6lyeydi. Bundesrat\u2019ta bulunan 17 Prusya delegesi kendi h\u00fck\u00fcmetlerinin \u00e7\u0131kar\u0131na olmayan her\u015feyi durdurabiliyor ve bu sayede di\u011fer devletler \u00fczerinde bir t\u00fcr manda sahibi oluyordu.(3)<\/strong> Kapitalist Avrupa\u2019n\u0131n bir \u201ccilvesi\u201d olarak iktidara gelmi\u015f junkerlerin \u0130mparatorluk b\u00fcrokrasisi i\u00e7inde de egemen durumda olmalar\u0131 \u201csiyasal demokrasi\u201d sorununu hen\u00fcz 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda, yani burjuvazi ekonomik olarak y\u00fckseli\u015fini tamamlamam\u0131\u015fken, Almanya\u2019n\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla Avrupa\u2019n\u0131n g\u00fcndemine ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Fakat proletarya bu sorunu \u00e7\u00f6zecek \u00f6rg\u00fctlenme d\u00fczeyinden, bilgiden ve deneyimden yoksundu. Burjuvazi ile proletarya aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkinin derinle\u015fmesi birincisi i\u00e7in Frans\u0131z tipi bir \u201culusal egemen\u201d rol\u00fcn\u00fc imkans\u0131z k\u0131l\u0131yor, ikincisi i\u00e7inse hen\u00fcz yeterli d\u00fczeyde bulunmuyordu. Tro\u00e7ki bu konuda \u015funlar\u0131 yazar: <\/p>\n\n\n\n \u201cOysa Alman burjuvazisi, daha ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri, devrimi \u201cyapmam\u0131\u015f\u201d, tersine kendini ondan ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bilinci, kendi egemenli\u011finin nesnel ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 geliyordu. Devrim ancak ona kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclebilirdi, onun taraf\u0131ndan de\u011fil. Demokratik kurumlar onun zihninde, u\u011frunda sava\u015fa girilecek bir hedef de\u011fil, kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir tehlikeydi.\u201d<\/em>(4) <\/strong><\/p>\n\n\n\n 1914: B\u00fcy\u00fck K\u0131r\u0131lma <\/strong><\/p>\n\n\n\n Sava\u015f \u00f6ncesinde Almanya d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f ikinci \u00fclkesiydi. Proleter n\u00fcfus da bu geli\u015fmeye paralel olarak artmaktayd\u0131 ve II. Wilhelm Almanya\u2019s\u0131nda n\u00fcfusun d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc proleterle\u015fmi\u015fti.(5)<\/strong> Alman Sosyal Demokrat Partisi (SPD) 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Bismarck\u2019\u0131n \u201canti-sosyalist\u201d yasalar\u0131na ve t\u00fcm bask\u0131lar\u0131na ra\u011fmen Alman i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7erisindeki n\u00fcfuzunu art\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131. 1891\u2019de bu yasalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00fcnl\u00fc Erfurt Kongresi ile h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemine girdi. 1914’te partinin 1,085,905 \u00fcyesi vard\u0131 ve genel se\u00e7imlerde 4,250,000 oy al\u0131yordu. Partinin kurdu\u011fu ve \u00f6nderlik etti\u011fi sendikalar\u0131n toplam \u00fcye say\u0131s\u0131 2 milyonu, bu sendikalardan elde edilen gelir ise 88 milyon mark\u0131 buluyordu. Bunlar\u0131n yan\u0131nda neredeyse t\u00fcm \u00fccretlileri \u00e7eperine alan kad\u0131n ve gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fctleri, k\u00fct\u00fcphaneler, okuma salonlar\u0131, okullar, matbaalar, gazete ve dergiler do\u011frudan partiye ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. SPD’nin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 90 g\u00fcnl\u00fck gazetede 267 tam zamanl\u0131 gazeteci ve 3000 i\u015f\u00e7i istihdam ediliyordu. \u00d6yle ki, Rosa Luxemburg Lenin\u2019le partinin s\u0131n\u0131f ile olan ili\u015fkisi \u00fczerine y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc polemikte \u015f\u00f6yle bir tespit yapabiliyordu: \u201cSosyal Demokrat Parti i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctlerine ba\u011flanm\u0131\u015f de\u011fildir, o i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendisidir.\u201d(6)<\/strong> 1870\u2019li y\u0131llarda devrimci bir i\u015f\u00e7i partisi olarak in\u015fa edilen k\u00fc\u00e7\u00fck Alman Sosyal Demokrat Partisi, aradan ge\u00e7en k\u0131rk y\u0131lda muazzam bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015f, 1890\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan revizyonist e\u011filimlerle 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda burjuvala\u015farak devrimci \u00f6z\u00fcnden giderek uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n SPD\u2019nin tarihindeki bu b\u00fcrokratikle\u015fme ku\u015fkusuz, Almanya\u2019n\u0131n emperyalist bir g\u00fc\u00e7 haline gelmesiyle ilintilidir. Bismarck bir yandan sosyalistleri siyasal bask\u0131 alt\u0131na al\u0131rken, di\u011fer yandan elde edilen a\u015f\u0131r\u0131 k\u00e2rlardan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n belirli bir katman\u0131na \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa pay vermekten geri kalm\u0131yordu. Bu durum, parti i\u00e7inde geli\u015fen b\u00fcrokrasinin nesnel temellerine de i\u015faret etmektedir. Ayn\u0131 d\u00f6nemde sa\u011f kanat \u00f6nderlerinden Vollmar\u2019\u0131n \u201cYal\u0131t\u0131k Sosyalist Devlet\u201d adl\u0131 makalesini yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatal\u0131m. 1883\u2019te hastal\u0131k sigortas\u0131, 1884\u2019te kaza sigortas\u0131, 1889\u2019da ya\u015fl\u0131l\u0131k ve i\u015f g\u00f6rmezlik sigortas\u0131 Bismarck taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe kondu. 1891\u2019de sosyalist kar\u015f\u0131t\u0131 yasalar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ayn\u0131 d\u00f6nemde SPD i\u00e7inde revizyonist e\u011filimlerin geli\u015fmeye ba\u015flamas\u0131 bu anlamda \u00f6\u011freticidir. Bu olguya \u2013biraz \u00fcrkek bir tonda da olsa- ilk dikkat \u00e7ekenlerden biri, hen\u00fcz \u00e7ok erken bir tarihte, 1905 devriminden hemen sonra kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cSonu\u00e7lar ve Olas\u0131l\u0131klar\u201d adl\u0131 bro\u015f\u00fcr\u00fcnde de\u011finen Tro\u00e7ki\u2019dir: <\/p>\n\n\n\n \u201cSosyalist partilerin g\u00f6revi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 bilincini devrimceli\u015ftirmektir, t\u0131pk\u0131 kapitalizmin geli\u015fiminin toplumsal ili\u015fkileri geli\u015ftirdi\u011fi gibi. Ancak proletaryan\u0131n i\u00e7inde ajitasyon ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir i\u00e7 dinami\u011fi vard\u0131r. Avrupa sosyalist partileri, \u00f6zellikle bunlar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan Alman Sosyal Demokrat Partisi, geni\u015f kitleler sosyalizm saflar\u0131na ge\u00e7ti\u011fi, \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi ve disiplin kazand\u0131\u011f\u0131 oranda tutucula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucunda proletaryan\u0131n politik deneylerini cisimlendiren bir \u00f6rg\u00fct olarak Sosyal Demokrasi, belirli bir anda i\u015f\u00e7iler ile burjuva gericili\u011finin a\u00e7\u0131k bir \u00e7at\u0131\u015fmaya gir\u015fimesindeki ana engel haline gelebilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, proleter partilerinin propogandist-sosyalist tutuculu\u011fu belirli bir anda proletaryan\u0131n iktidar m\u00fccadelesini \u00f6nleyebilir.\u201d<\/em>(7)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc daha sonra geli\u015fecek olay ve olgular taraf\u0131ndan parlak bir bi\u00e7imde do\u011frulanan Tro\u00e7ki\u2019nin \u201c\u00e7ekingen\u201d davranmas\u0131n\u0131n belirli sebepleri vard\u0131. Hemen ekleyelim, ayn\u0131 d\u00f6nemde Lenin Bol\u015fevik politikan\u0131n \u201cayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k\u201d olarak yorumlanmas\u0131na \u00f6fkelenerek \u015funlar\u0131 yazacakt\u0131: <\/p>\n\n\n\n \u201cNerede ve ne zaman Bebel ile Kautsky\u2019nin devrimcili\u011fini \u2018oport\u00fcnizm\u2019 olarak nitelemi\u015fim? Nerede ve ne zaman benimle Bebel ve Kautsky aras\u0131nda ciddi g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f?\u201d<\/em>(8)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n SPD\u2019nin II. Enternasyonal i\u00e7indeki hegemonyas\u0131 sadece Alman i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7indeki g\u00fcc\u00fcnden de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u00f6nderlerinin sahip oldu\u011fu prestijden de ileri geliyordu. Partiyi yeralt\u0131 ko\u015fullar\u0131nda g\u00fc\u00e7lendirmeyi ba\u015farm\u0131\u015f Kautsky ve Bebel gibi \u00f6nderlerin karizmas\u0131, \u00f6rne\u011fin Kautsky\u2019nin Marksizm’in \u201cpapas\u0131\u201d olarak an\u0131lmas\u0131n\u0131 da beraberinde getirecekti. SPD i\u00e7inde molek\u00fcler s\u00fcre\u00e7ler ilerliyor ve yava\u015f yava\u015f proletaryan\u0131n omuzlar\u0131ndan y\u00fckselmekte olan b\u00fcrokrasi \u201cbirlik\u201d sloganlar\u0131yla partiyi bir arada tutmay\u0131 ba\u015far\u0131yor, tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fczerini \u00f6rt\u00fcyordu. Bununla beraber b\u00fcrokrasi, Marksizm’i kendi ko\u015fullar\u0131na uyarlamaktan da geri durmuyordu. Ad\u0131m ad\u0131m Marksist hareketin temel ve tarihsel k\u0131r\u0131lmalardan birini haz\u0131rl\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n Emperyalist \u00e7a\u011f\u0131n ba\u015f\u0131nda kapitalizmin iki mabedinden biri haline gelmi\u015f Almanya\u2019da proletarya i\u00e7inde belirgin bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bulunan SPD i\u00e7inde geli\u015fmekte olan e\u011filimler \u00f6nce parti i\u00e7inde daha sonra Enternasyonal i\u00e7inde k\u00fcmelenmeleri beraberinde getirdi. Tarihte ilk defa kitleselle\u015fmeyi ba\u015farm\u0131\u015f i\u015f\u00e7i partileri heterojen yap\u0131lar\u0131 itibariyle 1914\u2019te ya\u015fanacak k\u0131r\u0131lman\u0131n \u00f6nc\u00fcllerini de i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. 20. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve b\u00fct\u00fcn bir devrimci ku\u015fa\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in hayat\u0131n\u0131 vakfetti\u011fi bir dizi taktik ve stratejik ayr\u0131mlar \u00f6ylesine derin, \u00e7eli\u015fik bir yap\u0131dayd\u0131 ki bir d\u00f6nemin \u201cpapalar\u0131\u201d d\u00f6nek, devrimcileri reformist ve oport\u00fcnist, \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcleri\u201d ise devrimci olacakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n \u201cS\u0131n\u0131f\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201cproletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d, \u201c parti i\u00e7i rejim\u201d, \u201cs\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerde devrimin karakteri\u201d, \u201cemperyalizmden kopu\u015f\u201d gibi temel taktik ve stratejik ayr\u0131mlarda v\u00fccut bulan ve II. Enternasyonal\u2019in ba\u015fl\u0131ca partilerinin \u201culusal savunma\u201d gerek\u00e7esiyle kendi burjuvazilerinden yana saf tutmalar\u0131na sebep olan yar\u0131lma, Almanya\u2019da Scheidemann ve Ebert; Fransa\u2019da Thomas ve Renaudel; \u0130ngiltere\u2019de Henderson ve Hyndmann; Bel\u00e7ika\u2019da Vandervelde ve De Brouckaere, vs. ile kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015ftu. Bu \u00f6ylesine kuvvetli bir \u015fok dalgas\u0131yd\u0131 ki Lenin, sava\u015f kredilerinin oyland\u0131\u011f\u0131 4 A\u011fustos\u2019un ertesinde gazeteden haberi okudu\u011funda bunu Alman genelkurmay\u0131n\u0131n bir oyunu sanacak ve arkas\u0131ndan gelen da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde on y\u0131llard\u0131r par\u00e7as\u0131 olarak m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri partiden tasfiye edilen Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht gibi sol kanat \u00f6nderler s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde s\u0131k s\u0131k sa\u011fl\u0131k problemleriyle bo\u011fu\u015fmak zorunda kalacaklard\u0131. Liebknecht ve Luxemburg\u2019u partiden tasfiye eden Freidrich Ebert daha sonra 1919 y\u0131l\u0131nda Weimar Cumhuriyeti\u2019nin ilk ba\u015fbakan\u0131 olarak Freikorps\u2019a katledilmeleri emrini verecekti. Burjuvazi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na, bug\u00fcn k\u0131saca \u201chalk cephesi\u201d olarak bilinen s\u0131n\u0131f i\u015fbirlik\u00e7i politikan\u0131n ilk ac\u0131 tecr\u00fcbesini tatt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00dcstelik Marx ve Engels\u2019in partisi eliyle. <\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda Almanya, d\u00fcnya devriminin t\u00fcm \u00e7eli\u015fkilerini b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran bir yumak halindeydi. Fakat, e\u015fitsiz ve bile\u015fik geli\u015fim proletaryay\u0131 kapitalizmin lokomotifi Almanya\u2019dan daha \u00f6nce zay\u0131f halka Rusya\u2019da iktidara ta\u015f\u0131yacakt\u0131. Buna ba\u011fl\u0131 olarak, Alman Devrimi\u2019nin yenilgisi ise Rus Devrimi\u2019nin kaderi i\u00e7in benzer bir rota \u00e7izecekti. Bu anlamda, sosyal demokrasinin izledi\u011fi yol ile Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde Stalinist b\u00fcrokrasinin y\u00fckseli\u015fi ve halk cephesi politikalar\u0131n\u0131n geli\u015fimi aras\u0131nda bir paralellik kurulabilir. \u0130kisi aras\u0131ndaki temel fark ise, sosyal demokrasinin emperyalist burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda, Stalinizmin ise proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda geli\u015fmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, ikisinin \u00f6zde\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olur. Fakat, 20. y\u00fczy\u0131l tarihi Stalinizm’in s\u0131n\u0131fsal karakteri dolay\u0131m\u0131yla, zigzaglar \u00e7izerek de olsa, Avrokom\u00fcnizm a\u015famas\u0131ndan ge\u00e7erek h\u0131zla sosyal demokrasinin 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde i\u015fgal etti\u011fi pozisyonlara yerle\u015fmesinin tarihidir. \u015eimdi, Halk Cephesi politikas\u0131n\u0131n geli\u015fimini anlayabilmek i\u00e7in Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki b\u00fcrokratik yozla\u015fman\u0131n sebeplerini k\u0131saca ele alal\u0131m. <\/p>\n\n\n\n Nisan ve Stratejik D\u00f6n\u00fc\u015f <\/strong><\/p>\n\n\n\n 1917 \u015eubat Devrimi \u00c7arl\u0131k rejimini devirmi\u015f fakat, Tro\u00e7ki\u2019nin deyimiyle \u201ckafas\u0131 u\u00e7urulan ayg\u0131ta liberal bir ba\u015f ge\u00e7irlimi\u015fti.\u201d Duma\u2019daki ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmet esas itibar\u0131yla m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n iktidar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fc sovyetleriyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. <\/p>\n\n\n\n \u201cLenin\u2019in tahliline g\u00f6re, \u201cikili iktidar\u201d birbirinden ayr\u0131 iki h\u00fck\u00fcmet \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu: Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet burjuvazinin h\u00fck\u00fcmetiydi; Sovyetler ise \u2018proletarya ve (asker \u00fcniformas\u0131 i\u00e7indeki) k\u00f6yl\u00fcler\u2019 taraf\u0131ndan kurulmu\u015f bir diktat\u00f6rl\u00fckt\u00fc. Madem ki iktidar bir kez bu ikili otoriteye devredilmi\u015fti, gerekli b\u00fct\u00fcn burjuva demokratik reformlar hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015ftirilmemi\u015f de olsa \u2018sadece bu \u00f6l\u00e7\u00fcde\u2019 olmak \u00fczere, \u2018burjuva devriminin ya da burjuva demokratik devrimin tamamlanm\u0131\u015f oldu\u011fu do\u011fruydu; \u2018proletarya ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn devrimci demokratik diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti\u2019. Lenin bir dipnotta ihtiyatl\u0131 bir dille \u2018belli bir tarzda ve belli bir dereceye kadar\u2019 diye ekliyordu. Durumun \u00f6zelli\u011fi, Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet\u2019in burjuva iktidar\u0131 ile Sovyetler\u2019in (fiili de\u011filse bile potansiyel) devrimci diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u2018i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f\u2019 olmas\u0131yd\u0131. Gelecek burjuvazi ile proletaryan\u0131n k\u00f6yl\u00fc kitleler i\u00e7in m\u00fccadelesine ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131. \u015eu anda, \u2018burjuvazi ile k\u00f6yl\u00fcl\u00fck aras\u0131ndaki\u2019 s\u0131n\u0131f i\u015fbirli\u011fi olgusu belirleyiciydi; Sovyetler, Men\u015fevik g\u00f6r\u00fc\u015f taraf\u0131ndan da kabul edildi\u011fi gibi, \u2018burjuva h\u00fck\u00fcmetin bir eklentisi\u2019 idi hen\u00fcz. Ama e\u011fer k\u00f6yl\u00fcl\u00fck topraklar\u0131 kendi hesab\u0131na ele ge\u00e7irirse (bunun s\u0131n\u0131fsal terimlerle anlam\u0131, k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn burjuvaziden ayr\u0131l\u0131p devrimci proletarya ile ittifak i\u00e7ine girmesi; siyasi terimlerle anlam\u0131ysa, Bol\u015feviklerin Sovyetler\u2019de \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flamas\u0131d\u0131r) \u2018o zaman bu, burjuva demokratik devrimin yeni bir a\u015famas\u0131 olacakt\u0131\u2019. \u201d<\/em>(9)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Yani, Tro\u00e7ki\u2019nin terminolojisiyle devrim, \u201cs\u00fcrekli\u201d bir karakter kazanacakt\u0131. Lenin ile Tro\u00e7ki aras\u0131nda var olan bu ufak n\u00fcanslar, zaman zaman fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fse de \u2013en az\u0131ndan \u015eubat\u2019tan Ekim\u2019e kadar- b\u00fct\u00fcn kritik anlarda (birebir ayn\u0131 olmasa da) birbiriyle \u00f6rt\u00fc\u015fen tutumlar\u0131 benimseyeceklerdi. \u00d6rne\u011fin, ikisi de bahsi ge\u00e7en \u201cikili iktidar\u201d durumunun tamamen ge\u00e7ici ve iki kamptan birinin zaferiyle sonu\u00e7lanmak zorunda olan s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin y\u00fcksek bir ifadesi oldu\u011fu konusunda hemfikirdi. Bu konuya birazdan SSCB\u2019deki yozla\u015fma ba\u011flam\u0131nda d\u00f6nece\u011fiz. <\/p>\n\n\n\n Parti tarihine \u201cNisan Konferans\u0131\u201d olarak ge\u00e7ecek ve Bol\u015fevizm’in \u201ceski Bol\u015fevikleri\u201d alt edece\u011fi kongre \u00f6ncesi Lenin\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015fleri bu y\u00f6ndeydi. \u015eubat Devrimi Sovyetler nezdinde tevecc\u00fch\u00fcn\u00fc ilk anda Sosyalist Devrimciler ve Men\u015fevikler\u2019den yana kullanacak ve bu y\u00fczden Bol\u015fevik saflarda heyecanla kar\u015f\u0131lanmayacakt\u0131. Bu durumun temel sebebi Rus k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn toplumdaki bask\u0131n rol\u00fc ve proleter devriminin hen\u00fcz yeterli olgunlukta olmamas\u0131yd\u0131. Zaten parti de \u201ceski Bol\u015fevik \u015femalardan\u201d kurtulabilmi\u015f de\u011fildi. Nisan konferans\u0131nda Kamanev, \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck burjuvaziyle ittifak yaparak burjuva devrimini tamamlamaktan\u201d, \u201cburjuva iktidar\u0131n\u0131 denetlemekten\u201d s\u00f6z ediyordu. Yani olaylar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a Men\u015fevik bir \u015femaya g\u00f6re yorumluyordu. Stalin ise Kamanev\u2019i mant\u0131ksal sonucuna ta\u015f\u0131yor ve 1917 mart\u0131nda Men\u015feviklerle uzla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyordu. Partideki \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de bu y\u00f6ndeydi.(10)<\/strong> Stalin, Nisan’da Lenin\u2019in d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden sonra \u201csesini k\u0131s\u0131p kenara \u00e7ekildi.<\/em>\u201d(11)<\/strong> Tro\u00e7ki otobiyografisinde \u015f\u00f6yle yazar: <\/p>\n\n\n\n \u201cPartinin Rusya\u2019daki y\u00f6neticileri aras\u0131nda, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne, sosyalist devrime do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir ki\u015fi \u2013bir tek ki\u015fi!\u2013 yoktu. Lenin\u2019in d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden hemen \u00f6nce toplanm\u0131\u015f olan parti konferans\u0131nda, d\u00fczinelerle Bol\u015fevikten bir tekinin d\u00fc\u015f\u00fcncesi demokrasinin \u00f6tesine ge\u00e7memi\u015ftir\u201d<\/em>(12)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Lenin\u2019in \u00f6nderli\u011findeki Bol\u015feviklerin takip eden aylardaki olaylara kar\u015f\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi talep ve sloganlar Sovyetler\u2019deki Men\u015fevik ve Sosyalist Devrimcilerin \u00e7o\u011funlu\u011funun (\u00f6zellikle Temmuz g\u00fcnleri ve kar\u015f\u0131devrimci Kornilov ayaklanmas\u0131n\u0131n kitleler taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131(13)<\/strong> k\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131. Bu d\u00f6nemde parti i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmalar daha sonras\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin yozla\u015fma s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacak e\u011filim ve sapmalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6\u011freticidir. <\/p>\n\n\n\n Bir devrimci parti i\u00e7inde taktik d\u00f6n\u00fc\u015flerde ya\u015fanan s\u00fcrt\u00fc\u015fme ve grupla\u015fmalar stratejik bir d\u00f6n\u00fc\u015f, yani iktidar\u0131n zapt\u0131 i\u00e7in silahl\u0131 ayaklanma, an\u0131nda iyice keskinle\u015fir. Bu safla\u015fmalar\u0131n s\u0131n\u0131fsal bir temele dayand\u0131\u011f\u0131 ise tart\u0131\u015f\u0131lmaz bir ger\u00e7ek. Tro\u00e7ki bu olguya \u015f\u00f6yle dikkat \u00e7eker: <\/p>\n\n\n\n \u201cDevrim ko\u015fullar\u0131nda (erken olarak addedilen) sosyalizme kar\u015f\u0131 demokrasiyi sonuna kadar ger\u00e7ekle\u015ftirmeye kalk\u0131\u015fmak, siyasi olarak proleter tav\u0131rdan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tavra sapmak ve ulusal devrimin sol kanad\u0131na ge\u00e7mek anlam\u0131na geliyordu.\u201d<\/em>(14)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n \u0130\u00e7 Sava\u015f Y\u0131llar\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130ktidar\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan gelen \u201cK\u0131z\u0131l Ter\u00f6r\u201d d\u00f6nemi \u015f\u00fcphesiz proletayan\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc amans\u0131z sava\u015f\u0131n bir ifadesiydi. Proleter ter\u00f6r\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131 da s\u0131n\u0131fsal oldu. 1918 Temmuzunda sol sosyalist devrimciler Brest- Litovsk Anla\u015fmas\u0131’na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak Almanya\u2019ya kar\u015f\u0131 emperyalist sava\u015f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini istediler. Bu, sovyetlerdeki \u201c\u00e7ok partili\u201d sistemin de (esas\u0131nda birle\u015fik cephenin) sonu oldu. 1918\u2019de Sovyetlerde 773 bol\u015fevik, 353 sol sosyalist devrimci, 4 anar\u015fist, 4 men\u015fevik, 17 maksimalist ve 10 partisiz olmak \u00fczere toplam 1164 temsilci bulunuyordu. \u0130\u00e7 sava\u015f\u0131n patlamas\u0131yla beraber sovyetlerdeki Bol\u015fevik temsil oran\u0131 artmaya devam etti. 1921 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde bu oran yerel sovyetlerde %99 d\u00fczeyine kadar \u00e7\u0131kacakt\u0131.(15)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcre\u00e7te, belirleyici olaylardan bir tanesi de Sibirya\u2019da bulunan Men\u015fevik ve Sosyalist Devrimcilerden (SD) olu\u015fan ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetin askeri darbeyle devrilmesi ve iktidar\u0131n monar\u015fi yanl\u0131lar\u0131na ge\u00e7mesi olmu\u015ftur. Bu durum, sol SD\u2019leri Bol\u015feviklerle uzla\u015fmaya zorlam\u0131\u015f ve bunun ard\u0131ndan SD\u2019lerin bir k\u0131sm\u0131 Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 silahl\u0131 m\u00fccadeleyi b\u0131rakarak K\u0131z\u0131l Ordu\u2019ya kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bol\u015feviklerin Sovyetlere do\u011fru geni\u015flemesi ve i\u00e7 sava\u015f\u0131n K\u0131z\u0131l Ordu lehine d\u00f6nmesi Sovyetlerde bulunan muhalefetin \u201cBol\u015fevikle\u015fmesine\u201d yol a\u00e7acakt\u0131. Kar\u015f\u0131devrim, bir s\u00fcre i\u00e7in b\u00fckemedi\u011fi eli \u00f6pecekti. Daha do\u011fru bir ifadeyle, Bol\u015fevik Parti’nin i\u00e7ine ta\u015f\u0131nacakt\u0131. Mart 1919\u2019da Bol\u015feviklerin \u00fcye say\u0131s\u0131 250 bin iken, bir y\u0131l sonra mart ay\u0131nda 610 bine \u00e7\u0131kacakt\u0131. 1921 Mart\u0131’nda ise bu rakam 730 bindi. 1919\u2019da partiye \u015eubat 1917\u2019den \u00f6nce kat\u0131lanlar\u0131n oran\u0131 %8\u2019di. Ekim Devrimi’nden \u00f6nce kat\u0131lanlar\u0131n t\u00fcm partililere oran\u0131ysa %20 idi. Bu \u015fartlar alt\u0131nda parti i\u00e7indeki ilk b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fma K\u0131z\u0131l Ordu\u2019nun i\u015fleyi\u015fi \u00fczerinden patlak verdi. Esas itibar\u0131yla Ordu\u2019nun \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan muhalefet, sava\u015f \u00f6ncesi y\u00f6ntemlere geri d\u00f6n\u00fclmesini istiyordu. K\u0131z\u0131l Ordu\u2019daki subaylar\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131n k\u00f6keni \u00c7ar\u2019\u0131n ordusuna dayan\u0131yordu. Ordu i\u00e7inde se\u00e7imler ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Tro\u00e7ki\u2019nin deyimiyle o d\u00f6nemde, \u201cpolitik olarak hi\u00e7bir amaca hizmet etmeyen ve teknik olarak da i\u015flevsiz\u201d olan bu y\u00f6ntem zaten teknik a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a ileri durumda bulunan Beyaz Ordu’nun kar\u015f\u0131s\u0131na bir de hareket kabiliyeti k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f, da\u011f\u0131n\u0131k bir ordu \u00e7\u0131karmak anlam\u0131na geliyordu. Tro\u00e7ki\u2019nin komutas\u0131nda beyazlara kar\u015f\u0131 kazan\u0131lan zaferlerle bu tart\u0131\u015fma Bol\u015fevikler lehine kapanacak ve sekizinci parti kongresi taraf\u0131ndan onaylanacakt\u0131. Partinin Dokuzuncu Kongresi’nde \u201cdemokratik merkeziyet\u00e7i muhalefet\u201d ve Onuncu Kongresi’nden \u00f6nce ise \u201ci\u015f\u00e7i muhalefeti\u201d ad\u0131 alt\u0131nda anarko-sendikalist bir sapma ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Dokuzuncu Kongre’de \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan \u201csava\u015f kom\u00fcnizmi\u201d tedbirleri kabul edildi ve Lenin, ya\u015fanan geli\u015fmeler \u00fczerine Mart 1921\u2019de Onuncu Kongre’ye sundu\u011fu bir karar tasla\u011f\u0131nda \u015funlar\u0131 yazd\u0131: <\/p>\n\n\n\n \u201c1) Ge\u00e7ti\u011fimiz birka\u00e7 ay i\u00e7inde, partimizde sendikalist ve anar\u015fist bir sapma kesin olarak a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, ideolojik m\u00fccadelenin en kararl\u0131 \u00f6nlemlerinin yan\u0131 s\u0131ra, partinin temizlenmesini ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na yeniden kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. <\/em><\/p>\n\n\n\n 2) Bahsi ge\u00e7en sapma, k\u0131smen, eski Men\u015feviklerin ve ayr\u0131ca kom\u00fcnist d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc hen\u00fcz t\u00fcm\u00fcyle \u00f6z\u00fcmseyememi\u015f olan i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fclerin partiye ak\u0131n etmelerinden kaynaklanmaktad\u0131r. Fakat sapman\u0131n esas sebebi, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva unsurun proletarya ve Rusya Kom\u00fcnist Partisi \u00fczerindeki etkisidir. K\u00fc\u00e7\u00fck burjuva unsur \u00fclkemizde son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc olup, \u00f6zellikle de, k\u00f6t\u00fc hasad\u0131n ve sava\u015f\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 etkileri sonucunda kitlelerin durumunun fevkalade k\u00f6t\u00fcle\u015fti\u011fi ve ordudaki terhislerin k\u0131sa s\u00fcrede d\u00fczenli bir ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 bulamayan y\u00fcz binlerce k\u00f6yl\u00fc ve i\u015f\u00e7iyi serbest b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak anar\u015fizme do\u011fru yalpalamay\u0131 do\u011furmaktad\u0131r.\u201d<\/em>(16) <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130\u00e7 sava\u015f\u0131n en yo\u011fun ve kritik an\u0131nda bir milyonu a\u015fk\u0131n yabanc\u0131 asker Sovyet Rusya topraklar\u0131nda bulunmaktayd\u0131. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda dahi parti i\u00e7i hizipleri yasaklamaktan ka\u00e7\u0131nan Kom\u00fcnist Parti’nin \u00f6nderli\u011fini bu tutumundan vazge\u00e7irecek olan Kron\u015ftad ayaklanmas\u0131yd\u0131. <\/p>\n\n\n\n Kron\u015ftad ve Thermidor <\/strong><\/p>\n\n\n\n Tarihin ilk muzaffer sosyalist devriminin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi Rusya, i\u00e7 sava\u015f\u0131n sonunda sava\u015f\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131 ama bitik haldeydi. \u00dclkenin hemen t\u00fcm b\u00f6lgelerinde e\u015fk\u0131yal\u0131k ba\u015f g\u00f6stermi\u015fti. Sanayi \u00fcretimi sava\u015f \u00f6ncesine oranland\u0131\u011f\u0131nda %20, ekonomiye katt\u0131\u011f\u0131 de\u011fer bak\u0131m\u0131ndansa %13 civar\u0131ndayd\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde petrol ve k\u00f6m\u00fcr \u00fcretimi s\u0131ras\u0131yla %41 ve %27 d\u00fczeyindeyken bu oran, di\u011fer sekt\u00f6rler i\u00e7in 0 ila 20 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen istatistikler g\u00f6steriyordu. Lokomotiflerin %60\u2019\u0131, demiryollar\u0131n\u0131n %63\u2019\u00fc kullan\u0131lamaz haldeydi. Ekili araziler %16 oran\u0131nda azalm\u0131\u015ft\u0131. Karaborsada ger\u00e7ek fiyatlar\u0131n k\u0131rk elli kat\u0131na sat\u0131\u015f yap\u0131l\u0131yordu. O d\u00f6nemki sendika raporlar\u0131, 1920 y\u0131l\u0131nda asgari ge\u00e7im standard\u0131n\u0131n \u00fccretlerin iki bu\u00e7uk, \u00fc\u00e7 kat\u0131 d\u00fczeyinde oldu\u011funu bildiriyordu. En iyi durumdaki i\u015f\u00e7ilerin g\u00fcnde \u00fc\u00e7 bin kalori almas\u0131 gerekirken bu rakam bin iki y\u00fcz ile bin dokuz y\u00fcz kalori aras\u0131nda seyrediyordu. Bunun yan\u0131nda Petrograd n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131n\u0131 ve Moskova \u00fc\u00e7te birini kaybetmi\u015f durumdayd\u0131. Bu oran t\u00fcm \u00fclkedeki b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde hemen hemen ayn\u0131 d\u00fczeydeydi. Son olarak, 1919 y\u0131l\u0131nda 3 milyon olan sanayi proletaryas\u0131 n\u00fcfusu bir y\u0131l sonra yar\u0131 yar\u0131ya erimi\u015fti. 1921 y\u0131l\u0131nda ise 1 milyon 250 bin civar\u0131ndayd\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l tekrardan ba\u015f g\u00f6steren k\u0131tl\u0131k ise toplamda 36 milyon k\u00f6yl\u00fcy\u00fc etkileyecekti. <\/p>\n\n\n\n \u00d6zetle, Sovyet proletaryas\u0131 neredeyse t\u00fcm g\u00fcc\u00fcn\u00fc sarf ederek devrimi korumay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131z\u0131l Ordu\u2019nun beyazlar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki dezavantajl\u0131 konumu Bol\u015fevik \u00f6nc\u00fcn\u00fcn \u00f6n saflara at\u0131lmas\u0131yla avantaja d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Fakat zafer, geride devrimlerin deneyiminden yoksun kalm\u0131\u015f, hem nicel hem de nitel anlamda erimekte olan bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Thermidorcu reaksiyonun y\u00fckseli\u015fi i\u00e7in t\u00fcm ko\u015fullar mevcuttu. Bol\u015fevikler direnecekti: Kom\u00fcnist Parti’nin Onuncu Kongresi’nde art\u0131k silahlar\u0131n\u0131 ku\u015fanmakta olan parti i\u00e7i hizipler yasakland\u0131. <\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte Kron\u015ftad ayaklanmas\u0131 bu ko\u015fullar alt\u0131nda patlad\u0131. S\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma halini ald\u0131\u011f\u0131 bu tip \u201ckeskin\u201d anlarda devrim ve kar\u015f\u0131devrim saflar\u0131n\u0131n s\u0131kla\u015fmas\u0131 tarihte s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bir durumdur. Nitekim, i\u00e7 sava\u015f s\u0131ras\u0131nda da \u00e7e\u015fitli demokratik taleplerle ger\u00e7ekle\u015fen kalk\u0131\u015fmalar, k\u0131sa s\u00fcrede monar\u015fistlerin k\u00fcmelendi\u011fi kar\u015f\u0131devrimci ayaklanmalara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kron\u015ftad olay\u0131 da h\u0131zla bu rotay\u0131 izlemekteydi ve hen\u00fcz bir ay dolmadan sosyalist devrimci Antonov, Tambov b\u00f6lgesinde elli bin ki\u015filik bir ordu toplam\u0131\u015ft\u0131. Bu arada, Kadetlerin ba\u015f\u0131 Milyukov da \u201ckom\u00fcnistsiz bir sovyet\u201d i\u00e7in m\u00fccadele edenleri selamlamaktayd\u0131. K\u0131z\u0131l Ordu cevab\u0131n\u0131 verdi: Kron\u015ftad ayaklanmas\u0131 bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n Bu olaydan tam bir y\u0131l sonra Stalin genel sekreterli\u011fe y\u00fckselecekti. \u0130\u00e7 sava\u015f ve kar\u015f\u0131devrimci ayaklanmalar\u0131 ba\u015far\u0131yla bertaraf eden K\u0131z\u0131l Ordu ve Sovyetler i\u00e7in zafer, yava\u015f yava\u015f bir Pirus zaferine d\u00f6n\u00fcyordu. <\/p>\n\n\n\n \u201cBe\u015f milyon ki\u015filik K\u0131z\u0131l Ordu’nun terhis edilmesi, b\u00fcrokrasinin olu\u015fumunda hissedilir bi rol oynayacakt\u0131. Muzaffer komutanlar, yerel Sovyetlerde, ekonomide, okullarda kilit mevkilere gelirken, ayn\u0131 zamanda toplumun her alan\u0131na, kendilerine i\u00e7 sava\u015f\u0131 kazand\u0131rm\u0131\u015f olan rejimi ta\u015f\u0131d\u0131lar. B\u00f6ylelikle yava\u015f yava\u015f kitleler her yerde iktidara fiili kat\u0131l\u0131m imkanlar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.\u201d<\/em>(17)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n 1923 Alman Devrimi\u2019nin yenilgisi bu s\u00fcreci h\u0131zland\u0131racakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n Alman Devrimi\u2019nin Yenilgisi ve Sovyet Thermidoru\u2019nun Komintern\u2019e Yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n Stalin\u2019in parti i\u00e7indeki y\u00fckseli\u015fine, di\u011fer bir deyi\u015fle Bol\u015fevizm’in geri \u00e7ekili\u015fine \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enternasyonal de e\u015flik etmekteydi. Tro\u00e7ki d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya kongresi \u00fczerine haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporda \u015fu ilgin\u00e7 vurguyu yapmaktad\u0131r: <\/p>\n\n\n\n \u201cKom\u00fcnist Enternasyonal, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Kongreden sonra s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya birbirleriyle ili\u015fkili iki g\u00f6revle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk g\u00f6rev, sol kanad\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00f6klerini Kom\u00fcnist Enternasyonal\u2019e salarak devrimci geli\u015fimin uzatmal\u0131 karakterinden faydalanmaya \u00e7al\u0131\u015fan burjuvazinin ard\u0131 arkas\u0131 kesilmeyen, \u0131srarl\u0131 giri\u015fimlerini ifade eden Merkezci e\u011filimlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi s\u00fcrd\u00fcrmektir. Kom\u00fcnist Enternasyonal i\u00e7inde Merkezcili\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ve bu d\u00fcnya partisinin daha da ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131; ilk g\u00f6rev budur. \u0130kinci g\u00f6rev, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fczerinde etkiye sahip olma m\u00fccadelesidir.\u201d<\/em>(18)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Bahsi ge\u00e7en \u201cmerkezci e\u011filimlerin\u201d Alman Devrimini nas\u0131l bo\u011fazlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 o d\u00f6nem kom\u00fcnist milislerde g\u00f6rev yapmakta olan bir militan\u0131n a\u011fz\u0131ndan k\u0131sa bir al\u0131nt\u0131yla aktaral\u0131m: <\/p>\n\n\n\n \u201cAlmanya Eyl\u00fcl, Ekim ve Kas\u0131m\u2019da hala \u00e7ok az bilinen ve anla\u015f\u0131lan derin bir devrimci tecr\u00fcbe ya\u015fad\u0131. Devrimin e\u015fi\u011findeydik. Gece n\u00f6betleri uzundu. \u0130\u015faret bir t\u00fcrl\u00fc gelmiyordu… Sessiz ve e\u015fine az rastlan\u0131r bir drama. Bir milyon devrimci, ayaklanma i\u00e7in emir gelmesini bekliyordu. Onlar\u0131n arkas\u0131ndaysa \u201cBiz de! Biz de!\u201d diye s\u00f6ylenen milyonlarca i\u015fsiz, a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmek \u00fczere olan, umutsuz insan. B\u00fct\u00fcn bu kalabal\u0131k t\u00fcm kaslar\u0131 gergin, elleri tetikte bir \u015fekilde Alman Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin (Reichswer) z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015fa at\u0131lmak i\u00e7in haz\u0131r bekliyordu… Dresden\u2019deki kanl\u0131 soytar\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131. Saksonya\u2019n\u0131n sanayi kentlerindeki sokaklarda \u2013Toplamda altm\u0131\u015f kay\u0131p b\u0131rakan\u2013 birka\u00e7 ufak kan g\u00f6lc\u00fc\u011f\u00fc kalm\u0131\u015ft\u0131 geriye. \u015eimdi, iflas eden Sosyal Demokrasi i\u00e7in bu kitlesel ve tamamen edilgen maceran\u0131n ard\u0131ndan kendini toplama ve eski yeminlerine sadakatini g\u00f6sterme vaktiydi.\u201d<\/em>(19)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Hen\u00fcz y\u00fckseli\u015fini tamamlamam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen Thermidor i\u015fliyordu. Alman devriminin yenilgisi Sovyet B\u00fcrokrasisine g\u00fc\u00e7 vermi\u015fti ve Sol Muhalefet\u2019e de ilk b\u00fcy\u00fck yenilgisini tatt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n Lenin\u2019in 1924 y\u0131l\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn hemen ard\u0131ndan \u201cLenin Seferberli\u011fi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda partiye yeni \u00fcyelerin kabul edilmesi; proleter devrimin politik-programatik a\u00e7\u0131dan belirli bir tarihsel andaki en y\u00fcksek ifadesi olan Lenin\u2019in ad\u0131yla, olu\u015fmakta olan b\u00fcrokratik diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn kar\u015f\u0131 devrimci ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n bir birle\u015fkesinin diktat\u00f6ryel bir y\u00f6ntem haline geli\u015finin ilk g\u00f6stergesiydi. Devrimin prestijinden pay almak isteyen b\u00fcrokrat kafal\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi partiye ak\u0131n etti. Bu katmanlara s\u0131rt\u0131n\u0131 yaslayan b\u00fcrokrasi, art\u0131k \u201c\u00f6zg\u00fcrd\u00fc\u201d ve kontrol\u00fc tamamen eline al\u0131yordu. S\u0131ra, kar\u015f\u0131devrimi \u201cihra\u00e7\u201d etmekteydi. <\/p>\n\n\n\n Komintern y\u00fckselmekte olan kitle seferberliklerinin bas\u0131nc\u0131 alt\u0131nda bir sa\u011fa bir sola savruluyordu. \u015eimdi tek bir sorun vard\u0131: ihtiya\u00e7lara uygun bir \u201cdevrimci\u201d teori geli\u015ftirmek. Hem de en \u201cdevrimci\u201d talep ve sloganlarla. Be\u015finci kongreden itibaren art\u0131k kar\u015f\u0131devrim \u201centernasyonalle\u015fiyordu.\u201d 1925-27 \u00c7in devriminin yenilgisi, 1926 \u0130ngiltere genel grevinin yenilgisi, 1933\u2019te Hitler\u2019in iktidara geli\u015fi, 1934 Fransa\u2019da Halk Cephesi, 1936 \u0130spanya\u2019da Halk Cephesi\u2019nin, vs. k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu bu ihanet tablosuyla ve \u201cD\u00f6rt s\u0131n\u0131f blo\u011fu\u201d, \u201cana yurdun savunusu\u201d, \u201ca\u015famal\u0131 devrim\u201d, \u201ctek \u00fclkede sosyalizm\u201d gibi teorik safsatalarla milyonlarca insan\u0131n hayat\u0131na mal olan Stalinist b\u00fcrokrasi \u00fcnl\u00fc Moskova duru\u015fmalar\u0131yla beraber yeni bir Sovyet anayasas\u0131n\u0131 da y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu. B\u00f6ylece kendine \u201chukuksal\u201d bir \u00e7er\u00e7eve de \u00e7izmi\u015f oluyordu. Sovyet b\u00fcrokrasisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan art\u0131k sadece bir d\u0131\u015f politika arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen Komintern, t\u0131pk\u0131 \u201cLenin Seferberli\u011fi\u201d gibi bir seferberlikle Kominternin prestijini kar\u015f\u0131devrimci ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in seferber ediyordu. \u0130spanyol Devrimi\u2019nde \u00e7arp\u0131\u015fmak i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden olu\u015fturulan \u201cUluslararas\u0131 Tugaylar\u201d \u0130spanyol devrimciler i\u00e7in birer \u00f6l\u00fcm mangas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecekti. <\/p>\n\n\n\n Sons\u00f6z <\/strong><\/p>\n\n\n\n Emperyalist \u00e7a\u011f daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta, milyonlarca insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olan bir sava\u015f\u0131n kaderini belirleyen \u201ceski Marksistler\u201d ile \u201cyeni Marksistler\u201d esas\u0131nda tarihte b\u00fcy\u00fck bir k\u0131r\u0131lmay\u0131 i\u015faretliyorlard\u0131. Burjuvazinin \u00e7\u00fcr\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n, proletaryan\u0131n \u00f6rg\u00fctsel, politik ve programatik a\u00e7\u0131dan \u00e7elikle\u015fti\u011fi bir \u00e7a\u011f olaca\u011f\u0131 hen\u00fcz y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda belliydi. Sosyal Demokrasi ve Stalinizmin s\u0131n\u0131fsal izd\u00fc\u015f\u00fcmleri bug\u00fcn hala \u00e7e\u015fitli politik kisveler alt\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte. Bahsetti\u011fimiz, esas itibar\u0131yla burjuvazinin solunda proletaryan\u0131n ise sa\u011f\u0131nda bulunan katmanlara yaslanan Halk Cephesi\u2019nden, Gerillac\u0131l\u0131\u011fa, Castro-Chavizme ve Baas\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kadar istikrarl\u0131 bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131devrimci \u00f6z\u00fcn\u00fc muhafaza etmi\u015f bir taktik ve stratejik manevralar toplam\u0131. \u00d6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra emperyalizmin kendi i\u00e7 \u00e7eli\u015fkileri sebebiyle ge\u00e7ici \u00e7e\u015fitli k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ak\u0131mlara terk etti\u011fi manevra alanlar\u0131ndan faydalanarak iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren bu tip ak\u0131mlar, bug\u00fcn hala \u00e7e\u015fitli yap\u0131lar alt\u0131nda i\u015flevlerini s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. Proletaryan\u0131n devrimci bir \u00f6nderlikten yoksun olmas\u0131, g\u00fcndelik hayatta \u00e7eli\u015fik tezah\u00fcrler b\u0131rakmaktad\u0131r. Bu anlamda, Alman Sosyal Demokrat Partisi i\u00e7indeki yar\u0131lmadan, Bol\u015fevik Parti i\u00e7indeki hizip tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan, B\u00fcrokrasinin y\u00fckseli\u015fi ve Sol Muhalefet’in y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadele, ard\u0131ndan da D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Enternasyonal i\u00e7indeki tart\u0131\u015fmalardan s\u00fcz\u00fclerek gelen devrimci bir program etraf\u0131nda kenetlenmi\u015f bir d\u00fcnya partisinin in\u015fas\u0131nda \u0131srar, bug\u00fcn kimi sekt\u00f6rler i\u00e7in sekter ve anla\u015f\u0131lmaz bir inatla\u015fma olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Oysa, on binlerce devrimci militan\u0131n hayat\u0131na mal olan tecr\u00fcbeleri yok saymak, devrime ve onlar\u0131n an\u0131lar\u0131na ihanetten ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Aral\u0131k 2013 <\/strong><\/p>\n\n\n\n Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1.)<\/strong> Brou\u00e9, Pierre, The German Revolution (1917-1923), Haymarket Books, Chicago, 2005, s. 3.<\/p>\n\n\n\n 2.)<\/strong> A.g.e, s. 2.<\/p>\n\n\n\n 3.)<\/strong> A.g.e, s. 5. <\/p>\n\n\n\n 4.)<\/strong> S\u00fcrekli Devrim Sonu\u00e7lar ve Olas\u0131l\u0131klar, Lev Tro\u00e7ki, Yaz\u0131n Yay., \u0130stanbul, 2007, s.224.<\/p>\n\n\n\n 5.)<\/strong> The German Revolution (1917-1923), Pierre Brou\u00e9, Haymarket Books, Chicago, 2005, s.7 . <\/p>\n\n\n\n 6.)<\/strong> A.g.e, s. 16 <\/p>\n\n\n\n 7.)<\/strong> S\u00fcrekli Devrim Sonu\u00e7lar ve Olas\u0131l\u0131klar, Lev Tro\u00e7ki, Yaz\u0131n Yay., \u0130stanbul, 2007, s.287. <\/p>\n\n\n\n 8.)<\/strong> Aktaran P. Brou\u00e9 <\/p>\n\n\n\n 9.)<\/strong> Bol\u015fevik Devrimi c.1, E.H. Carr, Metis Yay., \u0130stanbul, 2006, s.85 (parantezler E.H. Carr\u2019 a ait) <\/p>\n\n\n\n 10.)<\/strong> Ekim Dersleri, Leon Tro\u00e7ki, Yaz\u0131n Yay., \u0130stanbul, s.26 <\/p>\n\n\n\n 11.)<\/strong> Hayat\u0131m, Leon Tro\u00e7ki, K\u00f6z Yay., \u0130stanbul, s.392 <\/p>\n\n\n\n 12.)<\/strong> A.g.e, s.391 <\/p>\n\n\n\n 13.)<\/strong> Bu konu \u00fczerine geni\u015f bilgi i\u00e7in bkz. Rus Devrim Tarihi, Leon Tro\u00e7ki, Yaz\u0131n Yay., \u0130stanbul. <\/p>\n\n\n\n 14.)<\/strong> Ekim Dersleri, Leon Tro\u00e7ki, Yaz\u0131n Yay., \u0130stanbul, s.15<\/p>\n\n\n\n 15.)<\/strong> Brou\u00e9, Pierre, Le parti bolch\u00e9vique, http:\/\/www.marxists.org\/francais\/broue\/works\/1963\/00\/broue_pbolch_6.htm#sdfootnote140sym <\/p>\n\n\n\n 16.)<\/strong> Lenin, V. I., Kronstadt\u2019tan Parti \u0130\u00e7i Muhalefete, Agora Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2010, s.198-199. <\/p>\n\n\n\n 17.)<\/strong> Tro\u00e7ki, Lev, \u0130hanete U\u011frayan Devrim, Alef Yay., \u0130stanbul, 2006, s.126. <\/p>\n\n\n\n 18.)<\/strong> Bkz. http:\/\/marksist.net\/kitaplik\/ceviriler\/Trocki-%20DorduncuDunyaKongresiRaporu.htm <\/p>\n\n\n\n 19.)<\/strong> Brou\u00e9, Pierre, a.g.e., s. 816 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kapitalizmin emperyalist a\u015famas\u0131na ge\u00e7i\u015f, Tro\u00e7ki\u2019nin deyimiyle \u201cyo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ekonomi\u201d anlam\u0131na gelen politik d\u00fczlemde de bir dizi s\u0131n\u0131fsal k\u0131r\u0131lma ve ittifak\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131ld\u0131. Bunlardan en \u00e7arp\u0131c\u0131 olan\u0131 ise ku\u015fkusuz \u0130kinci Enternasyonal\u2019deki ihanet ve arkas\u0131ndan gelen b\u00f6l\u00fcnmeler. Bu yaz\u0131n\u0131n temel tezi; Alman Sosyal Demokrat Partisi\u2019nin 1914\u2019te Alman burjuvazisi i\u00e7in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015flevin s\u0131n\u0131fsal temelde bir s\u00fcreklilik arz ederek Stalinist […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":446,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[650],"tags":[521,524,525,144,520,523,109],"class_list":["post-1216","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-stalinizm","tag-demokrasiden","tag-isbirliginin","tag-kisa","tag-sinif","tag-sosyal","tag-stalinizme","tag-tarihi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1216"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1217,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1216\/revisions\/1217"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trockist.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}